Huynh M:

Hồi thứ mười của Hồng Lâu Mộng có chút kỳ lạ, đặc biệt là nửa phần sau "Trương Thái y luận bệnh tế cùng nguyên", lại thành ra đầu Ngô mình Sở — bởi vì vị Trương Hữu Sĩ tiên sinh do Phùng Tử Anh giới thiệu đến bắt mạch cho Tần Khả Khanh trong sách, vốn dĩ không phải là "Thái y", không chỉ không phải "Thái y", ông thậm chí cũng không phải là người lấy việc hành nghề y làm sinh kế. Trong sách mượn lời Giả Dung để giải thích, ông là "tiên sinh dạy học thuở nhỏ" của Phùng Tử Anh, chẳng qua là kiêm thông y lý mà thôi, còn ông từ nơi khác đến kinh thành, tuyệt đối không phải vào "Thái y viện" làm "Thái y", mà là "đến để mua chức quan cho con trai". Thế nhưng các bản Hồng Lâu Mộng khác nhau, đều giữ nguyên thống nhất ở nửa tên hồi này, quả thực khiến người ta phải suy ngẫm sâu xa.

Hồng Lâu khải thị lục có riêng một đoạn "Trương tiên sinh và Tần Khả Khanh", cho rằng "đoạn Trương tiên sinh khám bệnh rất tầm thường", đây là lời nói thiếu suy nghĩ, chưa đọc kỹ hoặc ít ra là chưa ngẫm nghĩ thấu đáo. Về phần cho rằng sự tôn trọng của Giả Trân, Giả Dung... đối với Trương Hữu Sĩ, chỉ là "một số quan niệm phong tục được bộc lộ" ra của tác giả, "trong nghệ thuật y khoa, người ta tôn kính kẻ nghiệp dư chứ không tôn kính chuyên gia", "phản ánh một quan điểm coi thường kỹ thuật, lại càng coi thường kỹ thuật làm nghề nghiệp làm phương tiện mưu sinh" vân vân, thì lại càng là sự đọc hiểu sai lệch đối với nửa hồi văn bản này. Trong nửa hồi này còn liệt kê một bài "Ích khí dưỡng vinh bổ tỳ hòa can thang" do Trương Hữu Sĩ kê cho Tần Khả Khanh, là một phương thuốc hoàn chỉnh, độc nhất vô nhị trong cả cuốn sách. Lẽ nào Tào Tuyết Cần chèn vào trong sách một phương thuốc như vậy, chỉ để khoe khoang kiến thức uyên bác cá nhân của mình, hoặc như Hồng Lâu Mộng khải thị lục đã nói, chỉ là một thứ bút mực ứng khẩu "đậm tính trò chơi" thôi sao?

Người nhà Thanh là Hồng Thu Phiên từng nói: "Hồng Lâu Mộng là cuốn sách xưa nay có một không hai trong thiên hạ, ý tứ mới mẻ, bố cục khéo léo, từ hoa đẹp đẽ, đầu mối rõ ràng, khởi kết kỳ lạ, phơi bày khéo léo, miêu tả sinh động, sắp đặt công phu, nhìn việc chân thực, giãi bày tình cảm thiết tha, đặt tên trúng đích, dùng bút chu đáo, chỗ hay hầu như không thể kể hết... Như chúc tết mừng xuân, mừng thọ chịu tang, bói toán mời thầy, uống rượu đánh bạc, mất đồ thấy yêu quái, hỏa hoạn trộm cắp... đàn cờ thi họa, y bói sao mệnh, suy luận rất tinh, xét việc đều thỏa đáng... thơ từ câu đối, đố đèn lệnh rượu, cùng với lời văn bên lề, diễn xướng tuồng kịch, không có chỗ nào là không ẩn chứa ý chính, một bút đôi ba nghĩa."

Đúng vậy, nếu Tào Tuyết Cần ngay cả việc viết hoàn cảnh nào người nào gọi vở tuồng gì cũng cố tình "ẩn chứa ý chính, một bút đôi ba nghĩa", thì sao ông lại có thể ghi lại một phương thuốc lớn như thế ở hồi thứ mười mà lại không có ý thâm sâu nào chứ?

Theo tôi chắt lọc tra cứu, đây thực chất là một hồi văn bản vô cùng căng thẳng. Tần Khả Khanh mang huyết thống hoàng tộc, vì chờ đợi tin tức quyết định thắng bại mang tính sống còn của gia tộc mình trong cuộc đấu tranh giành quyền lực, lo lắng đến mức không mỏi ăn mỏi uống, kinh nguyệt rối loạn, suy nhược thần kinh, điều này tự nhiên cũng làm lay động tâm can của Giả Trân, Vưu thị, Giả Dung cho đến Giả mẫu, Phượng Thử ở phủ bên kia; cuối cùng vào ngày hôm nay, Phùng Tử Anh mang lời tới, người truyền tin do bên kia phái đến đã tới — hai chữ "Hữu Sĩ" của Trương Hữu Sĩ chính là đồng âm của "Hữu sự", ông ta "có việc để bẩm báo"; còn "Phùng Tử Anh" tôi nghi ngờ là đồng âm của "Phùng Tự Âm", chữ "Tự" chính là "tang tử" tức là quê nhà, bản Giáp Tuất "Thạch Đầu Ký" hồi thứ bảy có một bài thơ mở đầu, nói rõ rằng "Tương phùng nhược vấn danh hà thị, gia trụ giang nam tính bản Tần".

Bối cảnh gia tộc của Tần Khả Khanh lúc đó đã ẩn mình ở Giang Nam, Trương Hữu Sĩ có lẽ vốn dĩ là Thái y trong Thái y viện ở kinh thành, thậm chí chính là người đỡ đẻ cho Tần Khả Khanh, theo thế lực ẩn mình của gia tộc họ Tần mà ở lại Giang Nam lâu dài, hiện nay "lên kinh mua chức quan cho con trai" chẳng qua chỉ là một cái cớ bề ngoài, điểm này có lẽ ở đoạn "dâm tang" bị cắt bỏ sau này có giải thích, cho nên trong tên hồi gọi là "Trương Thái y" thì hoàn toàn không có gì kỳ lạ cả, mà những lời ông ta nói lúc khám bệnh, đặc biệt là câu cuối cùng ông ta nói với Giả Dung rằng: "Người bệnh đến mức độ này, không phải là chứng bệnh một sớm một chiều... Theo ý tiểu đệ thấy, mùa đông năm nay không sao cả. Cứ qua tiết xuân phân, là có thể mong khỏi hẳn." Toàn bộ đều là tiếng lóng truyền tải tin tức tuyệt mật, cho nên "Giả Dung cũng là một người thông minh, liền không gặng hỏi tỉ mỉ nữa".

Quả thực là một bi kịch lớn — thứ Trương Hữu Sĩ mang đến không những không phải là tin chiến thắng, mà thậm chí còn là tin xấu nhất chỉ có thời gian một mùa đông để giãy giụa lần cuối cùng và buộc phải cắn răng chịu đựng hậu sự. Giờ đây điều đòi hỏi chúng ta phải giải mã cẩn thận chính là phương thuốc mà ông ta đã kê, huynh có thể vắt óc suy nghĩ rồi chỉ giáo cho tôi được không? Bởi vì những miêu tả về các tình tiết này của Tần Khả Khanh, trên thực tế đã đi ngược lại sâu sắc với quy tắc tự đặt ra là "hoàn toàn không can thiệp đến thời thế", cho nên Tào Tuyết Cần sau đó không chỉ nghe theo gợi ý của Chi Nghiên Thư mà cắt bỏ mấy trang văn bản "vạch trần đại sự", mà chắc chắn cũng đã làm mờ đi các ẩn dụ so sánh ban đầu hết mức có thể, đồng thời vá "miếng vá".

Thế nhưng phương thuốc của Trương Hữu Sĩ rút cuộc vẫn được giữ lại. Lặng lẽ từng chút một được sao chép được in ấn được đọc, mà không hề khiến người ta kinh ngạc coi trọng. Theo ý kiến thô thiển của tôi, mười chữ đầu tiên của phương thuốc, thực chất là một mệnh lệnh bắt Tần Khả Khanh phải tự vẫn, mười chữ đó có thể đọc thành hai câu: "Nhân sâm bạch truật vân: Linh thục địa quy thân." Cũng chính là bảo Tần Khả Khanh vì lợi ích của bản thân gia tộc và phủ Giả mà tính toán, lệnh cho cô ta ngay tại nơi quen thuộc từ nhỏ — cụ thể chính là "Thiên Hương Lâu" mà "quy thân" tức là tự vẫn.

Cho nên lúc Tần Khả Khanh chết báo mộng cho Phượng Thử mới có câu "Ta hôm nay trở về, ngươi cũng không tiễn ta một đoạn đường". "Nhân sâm bạch truật" là ai chứ? Chúng ta đều biết "Sâm" là một trong "nhị thập bát tú" trên trời, giả sử "Bạch truật" có thể hiểu là đồng âm của "bán số", thì hoàn toàn khớp với số mười bốn, mà cuộc đấu đá ác liệt tranh giành ngôi vị của mười bốn người con trai Khang Hi vẫn cứ tiếp tục cho đến khi hoàng tử thứ tư Ung Chính lên ngôi... Dừng lại dừng lại, đọc đến đây nhất định ngươi sẽ mắng ta là "gượng ép" phải không, thế nhưng trong "Hồng Lâu khải thị lục" khẳng định viết chuyện Trương Hữu Sĩ khám bệnh chỉ là để thể hiện một chút "giá trị nhận thức" mang "đặc điểm nghề nghiệp", thì chẳng lẽ không gượng ép hay sao? Cười trừ.

Ngày 19 tháng 8 năm 1992