Tôi không thích "Thủy Hử truyện". Cùng với sự tăng lên của tuổi tác, sự không thích này ngày một tăng chứ không giảm. Đương nhiên, "Thủy Hử truyện" với tư cách là một tác phẩm kinh điển cổ xưa, tôi dành cho nó sự tôn trọng. Về mặt nghệ thuật mà nói, "Thủy Hử truyện" có kết cấu chặt chẽ, ngôn ngữ mạnh mẽ, tính cách các nhân vật chính rõ nét, lối tả thực xuất thần nhập hóa, chỗ miêu tảHàm sướng lâm ly (thống khoái đầm đìa), chỉ riêng việc ghi nhớ biệt hiệu của một trăm lẻ tám vị anh hùng thôi, cũng có thể mang lại niềm vui lớn lao. Thế nhưng, nhìn chung mà nói, "Thủy Hử truyện" khiến tôi sinh ra một tâm lý đọc là tuy kính nhi viễn chi (kính trọng nhưng giữ khoảng cách).
Nói "Thủy Hử truyện" chỉ chống tham quan ô lại, không chống hoàng đế, Tống Giang là kẻ đầu hàng, các hảo hán Lương Sơn không nên vì triều đình mà đi chinh phạt Phương Lạp, những lời bình luận của các nhà chính trị gia này, trước khi nghe thấy, tôi hoàn toàn chưa từng có dù chỉ một chút suy nghĩ từ góc độ đó. Tôi đọc "Thủy Hử truyện", chỉ cảm thấy cuốn sách này khác xa "Hồng Lâu Mộng". "Thủy Hử truyện" chỉ thừa nhận giá trị sinh tồn của một trăm lẻ tám vị anh hùng hảo hán (vốn là các vì sao trên trời, gọi là "Thiên Cương" và "Địa Sát"), những đại quan hoặc đại địa chủ mà họ phản đối, hình như vẫn còn có chút giá trị nào đó, ít nhất là giá trị tiêu cực, thế nhưng những sinh mệnh cá thể bình thường, tức là đại đa số quần chúng muôn màu muôn vẻ trong tổng dân số xã hội, những người bình thường, những tiểu nhân vật sống cuộc đời nhỏ bé, trong cuốn sách này thường là không đáng một xu, không có giá trị, bị phớt lờ hoàn toàn. Hảo hán Lương Sơn mở quán trọ, là tùy tiện giết người bằm thành nhân thịt để bán, trừ phi trước khi họ ra tay giết người, kịp thời phát hiện ra bạn là một hảo hán có tên tuổi lớn trong giang hồ, thì mới cởi trói cho bạn, thậm chí dập đầu bái lạy, rồi sau đó kết nghĩa huynh đệ; nếu bạn chỉ là một khách thương lữ hành bình thường, thì nhất định sẽ bị bằm thành thịt vụn không chớp mắt, dẫu cho tình cờ họ không thiếu thịt người, không chuốc thuốc mê giết bạn, thì họ cũng sẽ điềm nhiên bán bánh bao nhân thịt người cho bạn ăn, khiến bạn trở thành một thành viên của "người ăn thịt người"!
Còn về việc hảo hán Lương Sơn vì tư hình giải quyết ân oán cá nhân, hoặc vì đòi lại công bằng cho một chủ nhà khổ chủ cụ thể nào đó, hoặc vì đám huynh đệ của họ mà cướp pháp trường, ngoài việc giết kẻ ác, giết tham quan ô lại ra, họ cũng sẽ rất tùy tiện tiện tay giết luôn một số người bình thường, người vô tội, giống như Lý Quế thường hay nổi hứng chốc lát, vung đôi búa lớn, không phân biệt đen trắng cứ thế chém dọc đường, trong số những cái đầu rơi xuống đó, e rằng số người vô tội còn nhiều hơn số kẻ xấu rất nhiều. "Thủy Hử truyện" hoàn toàn không tôn trọng, thương tiếc những sinh mệnh cá thể bình thường, đọc lên khiến lòng tôi nặng trĩu. Tôi từ trước đến nay tự biết mình thuộc kẻ tầm thường, là một thành viên trong chúng sinh muôn màu, dẫu dốc sức hướng thiện, nhưng không thể trở thành anh hùng hào hiệp, cho nên đặt mình vào hoàn cảnh đó mà suy nghĩ, thì không khỏi toát mồ hôi lạnh — với tư cách là một người dân thường, rơi vào tay tham quan ô lại hay ác bá địa chủ quả thực là chuyện thảm khốc, nhưng đi du lịch trọ lại ở quán do hảo hán Lương Sơn mở, há chẳng phải cũng vô cùng đáng sợ sao?
"Thủy Hử truyện" không chống "hoàng đế đương triều", đây là điều không thể chối cãi; nhưng các hảo hán trong "Thủy Hử truyện" chinh phạt Phương Lạp, rốt cuộc có bao nhiêu phần "không đúng"? Phương Lạp rốt cuộc tốt ở điểm nào? Việc làm của y rốt cuộc đã mang lại bao nhiêu lợi ích cho bách tính dân lành địa phương? E rằng đây là một vấn đề học thuật có thể thảo luận (chứ không phải là không cho phép thảo luận). Phương Lạp thắng lợi, chẳng phải cũng là một "hoàng đế đương triều" đó sao? Y nếu bổ nhiệm một vị thái úy, cũng nhất định sẽ xuất phát từ sở thích cá nhân của mình, chưa chắc đã giỏi hơn bọn Cao Cầu. Tống Giang và những người khác tiêu diệt Phương Lạp, cũng chẳng qua là dập tắt một vị hoàng đế mới tiềm năng mà thôi.
"Hồng Lâu Mộng" sở dĩ có mầm mống tư tưởng "lấy con người làm gốc" (lấy sinh mệnh cá thể làm gốc), sở dĩ ngay cả đứa cháu ngoại Bản Nhi của Lưu bà bà, và cô bé thợ dệt nhà quê "Nhị Nha Đầu" thảng hoặc hiện ra, ngòi bút đều đong đầy tình cảm che chở yêu thương, tôn trọng chúc phúc, đó là vì thời đại đã phát triển đến bước đó, mà tác giả Tào Tuyết Cần lại ý thức đứng vào hàng ngũ đi đầu của trào lưu tư tưởng thời đại (hoặc có thể gọi là tiềm trào lưu).
Tôi thường xuyên lật giở "Hồng Lâu Mộng", nghiền ngẫm lại nhiều lần, giống như tri kỷ trọn đời, vô cùng thân thiết với nó, còn đối với "Thủy Hử truyện", tôi hiểu rằng đó là một cuốn sách bắt buộc phải đọc, là một loại thường thức không thể không biết, giống như một người thầy nghiêm khắc có thể đến thỉnh giáo bất cứ lúc nào, đối với sinh mệnh cá thể như tôi mà nói, xa "Thủy Hử" gần "Hồng" có lẽ là một sự tất yếu của tính cách vậy!
