"Đôi vầng nhật nguyệt chiếu càn khôn", đây là một câu lệnh từ trong tình tiết "Kim Uyên Ương ba tuyên nha bài lệnh" ở hồi thứ bốn mươi của cuốn "Hồng Lâu Mộng". Trải qua các đời, rất nhiều độc giả đều đọc lướt qua một cách đại khái, nhưng tiên sinh Chu Nhữ Xương lại trọng thị mà nói cho chúng ta biết, ở trong này ẩn giấu một vụ án lớn, đó chính là vào năm Càn Long thứ tư (1739), đã xuất hiện một thế lực chính trị có ý đồ lật đổ ngai vàng của Càn Long. Chúng lấy Hoằng Tích - con trai của vị thái tử bị phế truất là Dận Nhưng thời Khang Hi - làm đầu sỏ, hiên ngang tổ chức nên một "chính quyền bóng tối", mưu đồ ám sát Càn Long để chiếm lấy vị trí thay thế. Tình thế trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, nếu ví như "Đôi vầng nhật nguyệt chiếu càn khôn" thì quả thật vô cùng thích hợp.

"Hồng Lâu Mộng" vốn không phải là gia sử do Tào Tuyết Cần viết, mà là một cuốn tiểu thuyết mang tính hư cấu cao độ. Thế nhưng nguồn cội sáng tạo nên cuốn tiểu thuyết này lại chính là những thăng trầm bỉ thử trong trải ngộ của gia tộc Tào Tuyết Cần. Theo khảo chứng của tiên sinh Chu Nhữ Xương, từ nửa sau hồi thứ mười tám - cảnh Nguyên phi tỉnh thân - cho đến hồi thứ năm mươi ba, những trải nghiệm sinh hoạt được dựa vào đều xuất phát từ tình cảnh của nhà họ Tào vào năm Càn Long đầu tiên (1736), tất nhiên là có thêm thắt một mức độ phóng đại, dời chỗ, tưởng tượng và bị đặt nhất định. Mọi người đều biết, Giang Ninh Chức Tạo do nhà họ Tào nắm giữ khi Tào thị đương nhiệm đã bị tịch biên trị tội vào năm Ung Chính thứ năm (1727), bị áp giải từ Nam Kinh đến Bắc Kinh, từng có lúc phải miễn cưỡng qua loa qua ngày ở một khu viện mười bảy gian rưỡi tại Lãm Càn Thị bên ngoài Sùng Văn Môn. Lúc đó Tào Tuyết Cần vẫn còn nhỏ. Thế nhưng, rất ít người biết được rằng, đến năm Càn Long đầu tiên, nhà họ Tào giống như cây khô gặp mùa xuân, Tào thị được khôi phục quan chức, hai người thân thích của nhà họ Tào đứng ở vị trí cao, dinh cơ của nhà họ Tào chắc chắn cũng được khôi phục đến mức độ "phủ lớn cửa rộng". Cho nên thiếu niên Tào Tuyết Cần quả thực đã trải qua mấy năm tháng nhung lụa vương giả, ăn ngon mặc đẹp, đây chính là cơ sở sinh hoạt giúp cậu có thể viết thành "Hồng Lâu Mộng". Vậy thì, sẽ có độc giả hỏi rằng, đã là như vậy, sao lại bỗng nhiên gặp phải biến cố lớn hơn, không những khiến cho "rơi thành một mảnh đất trắng xóa sạch trơn", mà ngay cả tư liệu lịch sử liên quan cũng gần như trống không không còn gì nữa? Điều này buộc chúng ta phải hiểu được tình hình của thời kỳ đầu triều Càn Long, tức là Càn Long ban đầu định thông qua chính sách xoa dịu vỗ về, để làm dịu bớt mối quan hệ giữa nội bộ hoàng tộc vốn bị làm cho rất căng thẳng trong thời gian cha ông trị vì cùng với tập đoàn quan liêu có liên quan. Trong hai năm đầu, chính sách này xem ra khá có hiệu quả, ngờ đâu "qua ba mùa xuân", ông bỗng phát hiện ra các phe phái thế lực phản đối cha mình lại kết thành một khối, muốn "tính sổ cũ sổ mới một lượt", thậm chí suýt chút nữa đã ám sát ông luôn! Trong số đó có con cháu kẻ địch cũ của cha mình thì không có gì lạ, điều khiến ông lạnh gáy lại còn có cả những vị vương gia và con cháu của họ - những người mà cha ông vẫn luôn đối xử tử tế và bề ngoài cũng vô cùng thuận theo cha ông lẫn ông ta. Hiện thực chính trị như vậy chắc chắn đã làm tổn thương sâu sắc trái tim ông, ông đã dùng thủ đoạn thiết huyết nhanh chóng như chớp giật để tiêu diệt gọn gàng nhóm kẻ địch chính trị này, đương nhiên cũng không nương tay mà nhổ tận gốc những thành phần nguy hiểm qua lại mật thiết với gia tộc Hoằng Tích, bao gồm cả nhà họ Tào. Hơn nữa, ông quyết định cố gắng không lưu lại tài liệu hồ sơ liên quan, như vậy, người bình thường trong xã hội sẽ không rõ sâu thẳm trong cuộc sống bình yên ngoài mặt đã xảy ra chuyện mất mặt nhường nào, mà việc trấn áp nội bộ không để lại dấu vết cũng tránh được rất nhiều di chứng về sau. Gạt bỏ bi kịch cá nhân của bản thân Tào Tuyết Cần trong trận đại biến này, xét sự việc theo đúng bản chất của nó, chúng ta phải thừa nhận cách xử lý ứng biến như vậy của Càn Long quả thực là thủ bút của một nhà chính trị lớn.

Bây giờ quay đầu lại đọc lại tình tiết "Kim Uyên Ương ba tuyên nha bài lệnh", liền trở nên sáng tỏ như ban ngày. Nào đâu chỉ có mấy câu như "Đôi vầng nhật nguyệt chiếu càn khôn" là có ý sâu xa ở trong đó. Có thể nói, sự sắp đặt của toàn bộ nha bài lệnh cũng chính là sự hiển thị và tiên tri về vận mệnh nhà họ Tào từ năm Càn Long thứ nhất đến năm Càn Long thứ tư. Tào Tuyết Cần trước tiên viết những câu lệnh mà Giả mẫu vừa xướng bài vừa thốt ra. Mấy câu liên tiếp kỳ thực đều đang khái quát cảnh tượng tốt đẹp của nhà họ Tào vào năm Càn Long thứ nhất: "Trên đầu có trời xanh." Càn Long vừa lên ngôi liền đại xá thiên hạ, món tiền thâm hụt khi đương nhiệm mà nhà họ Tào vốn chưa thể đền bù nổi nay được thổi bay sạch sẽ. "Hoa mai sáu cầu hương thấu xương." Nhà họ Tào giống như cuối cùng cũng đi hết sáu cây cầu trên Tô Đê ở Hàng Châu, từng trải qua sự tôi luyện của giá rét, phía trước chính là mùa xuân, hương thơm của cuộc sống hạnh phúc ngấm vào tận xương tủy. "Một vầng mặt trời đỏ ra khỏi mây trời." Tào thị lại có thể khôi phục quan chức nhậm chức, ca tụng hoàng ên thế nào đi nữa cũng không có gì là quá đáng cả. Bộ bài cuối cùng gom lại thành một con "quỷ đầu bù",ềm điềm gở này chẳng lẽ không lớn lắm sao? "Con quỷ này ôm lấy chân Chung Quỳ." Giả mẫu có cậy thế mà không sợ. Đây đương nhiên cũng là một sự tái hiện nghệ thuật về tâm lý chân thực của tổ tông nhà họ Tào năm xưa. Giả mẫu nói xong, đến phiên Tiết Thử Thoa nói, mấy câu nàng nói có thể xem là sự phản chiếu về cảnh ngộ cơ bản của nhà họ Tào cùng các thân thích liên quan trong năm Càn Long thứ hai: "Hoa mai từng đóa múa trước gió." "Hoa mai tháng mười thơm trên lĩnh." "Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau đêm thất tịch." "Người đời không sánh bằng niềm vui thần tiên." Mặc dù cuộc sống của năm đó vẫn chưa được viết đến ở hồi thứ bốn mươi này, nhưng từ đoạn miêu tả từ hồi thứ năm mươi ba đến sáu mươi chín, chúng ta quả thực có thể cảm nhận được sự khờ dại ngốc nghếch của đám nam thanh nữ tú trong Đại Quan Viên không biết rằng bữa tiệc thịnh soạn rồi cũng có lúc tàn, điều đó e rằng cũng chính là sự phản ánh trạng thái ngơ ngác của người nhà họ Tào bình thường trong cuộc sống chân thực năm Càn Long thứ hai. Thế nhưng câu lệnh tiếp theo được viết của Sử Tương Vân lại vô cùng trập trùng biến hóa. Câu đầu tiên của nàng chính là "Đôi vầng nhật nguyệt chiếu càn khôn". Giống như nhà họ Tào, còn có nguyên mẫu mà Thái quân Sử, Sử Tương Vân dựa vào là nhà họ Lý, cho dù bản thân họ không muốn nhúng tay vào "cuộc chiến nhật nguyệt" của hoàng gia, thì Hoằng Tích cũng tuyệt đối sẽ không buông tha họ, nhất định bắt họ phải gia nhập, làm nội ứng, bởi vì mối quan hệ giữa các đời của họ quả thực là quá mật thiết, giống như mối quan hệ giữa phủ Giả và phủ Bắc Tĩnh vương được viết trong "Hồng Lâu Mộng", không thể nào đứng ngoài cuộc trong tình thế "hai vầng nhật nguyệt" như thế này được. "Hoa nhàn rụng đất nghe không tiếng." Đã nhúng chàm, thì phải âm thầm trả giá. "Hồng hạnh bên bờ rợp bóng mây." Giả như Hoằng Tích thực sự đạt được ý nguyện, vậy thì cành "hồng hạnh" tự mình vun trồng này, cũng chính là khoản đầu tư chính trị đã tiến hành, chẳng phải sẽ có thể thu về món lợi nhuận hậu hĩnh hay sao? "Vườn ngự lại bị chim ngậm ra." Đây là ẩn dụ, là đặt cược chính trị, chỉ mong sao Hoằng Tích bọn họ cướp quyền thành công! Viết tiếp xuống dưới, là câu lệnh của Tiết Bảo Thoa, "Đôi đôi chim én trò chuyện râm ran mái nhà." Rốt cuộc nên nghe theo mệnh lệnh của con chim én nào? "Rong nước vèo gió dải lụa xanh dài." Bị kéo vào "cuộc chiến nhật nguyệt" chịu liên lụy là điều không thể tránh khỏi rồi! "Ba hòn núi non nửa khuất ngoài trời xanh." Ví như chỗ dựa lở băng, cuối cùng vẫn thất bại. "Nơi nào gió sóng nơi nào sầu." Từ đó về sau chính là nhà không một ngày yên ổn! Đây là sự khái quát về câu chuyện sau hồi thứ bảy mươi, đặc biệt là sau hồi thứ tám mươi, và đồng thời cũng là hình ảnh thu nhỏ về vận mệnh nhà họ Tào sau năm Càn Long thứ ba trong đời thực làm cơ sở.

Trong đoạn miêu tả về ba tuyên nha bài lệnh, Tào Tuyết Cần không chỉ dùng những câu lệnh kể trên để khái quát ám chỉ quá trình từ thịnh đến suy của nhà họ Giả trong sách qua "ba mùa xuân" (đồng thời cũng là quỹ đạo vận mệnh của nhà họ Tào trong đời thực), mà còn lồng ghép những câu thơ trong "Mẫu Đơn Đình" và "Tây Sương Ký" vào trong câu lệnh của Lâm Đại Ngọc, để mai phục lại tình tiết Tiết Bảo Thoa ở hồi thứ bốn mươi hai mượn cớ "thẩm vấn" răn dạy Lâm Đại Ngọc; lại thông qua câu lệnh bằng lời thô tục của Lưu bà bà để dẫn ra đoạn miêu tả sinh động về cảnh mọi người cười lớn ở hồi tiếp theo. Tào Tuyết Cần giỏi nhất là điều khiển câu chữ theo kiểu "nhất tiễn hạ song điêu" như thế này, hiểu được thói quen sáng tác này của ông cũng là công 300 cơ bản mà chúng ta nên có khi đọc "Hồng Lâu Mộng". Câu lệnh của Lâm Đại Ngọc và Lưu bà bà đều chứa đựng những lời sấm truyền huyền cơ khiến việc cuốn vào tranh giành hoàng quyền cuối cùng khiến phủ Giả "cây đổ khỉ tan", đặc biệt là câu "Lửa lớn đốt chết sâu róm". Thế nhưng trong các tình tiết tiếp theo ở trong sách, các phu nhân tiểu thư, công tử bột nhà họ Giả lại cười cuồng hoan cợt nhả kiểu "ca kỹ không biết hận mất nước", đây quả thực là một nét bút mang tính phản biện phong phú nhất trong bi kịch lớn.

"Phụ" Thư tháng chín năm Nhâm Ngọ của tiên sinh Chu Nhữ Xương

Học hữu Tâm Vũ:

Nhận được điện thoại thăm hỏi của anh, vô cùng cảm động trước ý tốt. Gặp phải chuyện đột ngột thế này (Lưu chú: chỉ việc phu nhân qua đời), tâm trạng tự nhiên không tốt, may mà thường xuyên thấy báo Thiên Tân liên tục đăng tải tác phẩm hay, bảo lũ trẻ đọc cho nghe, tăng vui giảm lo, đây chính là tình hình thực tế mấy ngày nay. Câu "Đôi vầng" vốn là nguyên văn của Lý Bạch,

ám chỉ dấu tích lịch sử Đường Huyền Tông trốn chạy, Túc Tông tự ý lập ngôi, có thể chú thích thêm một câu, càng khiến độc giả thêm phần tin phục. Nhận thức tính độc đáo trong bút pháp của Tuyết Cần - tức là cá tính nghệ thuật, luôn muốn kéo Hồng Lâu về phía "tính chung chung", tức là "tính tầm thường", hơn nữa còn cho rằng chỉ có như vậy mới được coi là "hiểu văn học"... Tình thế Trung Quốc là thế đấy, thật đáng ngậm ngùi thay!

Chân lý thường nằm ở phía "thiểu số". Không cần nghe "tứ bề thọ địch" (tôi đã nghe mấy chục năm rồi!) có thể viết nhiều hơn một chút, biên soạn thành một tập nhỏ, những bài viết này gia tăng thêm sức mạnh và ánh sáng cho "Thám Dật học" - tức là sự phát triển đáng mừng. Nay xét "đại cục", những người có năng lực và nhãn quan để dấn thân vào bộ môn này ngoại trừ anh và giáo sư Lương Quy Trí ra thì gần như không thể kể tên thêm ai nữa. Đương nhiên, lại có một số kẻ chỉ tay năm ngón, nói dài nói ngắn, thậm chí mỉa mai châm chọc - hạng người này không đọc sách, không hiểu lịch sử nhà Thanh, lại càng không biết văn (bao gồm cả văn đăng báo và thư từ v.v.). Phải lưu lại một quỹ đạo cho Hồng học Thám Dật học, khai mở cho văn nhân đời sau.

Tôi hiện đang ngẫm nghĩ: vầng nhật nguyệt trong "Đá trên tòa sáng rực nhật nguyệt" có lẽ có mối quan hệ bí mật vi tế với vầng nhật nguyệt trong "Đôi vầng".

Tạm viết đến đây. Trân trọng chờ mong

Tết Trùng Dương cát tường!

Bạn mù Giải Vị bái lạy

Tháng chín năm Nhâm Ngọ

Cuốn "Bermuda của Hồng Lâu Mộng" mới xuất bản, bản Quảng Châu, nếu có hứng thú không ngại tìm đọc một chút, cho tôi biết cảm nhận. Viết thêm.

Hoàng đế trong "Hồng Lâu Mộng"

Hồi đầu tiên của "Hồng Lâu Mộng" đã viết rõ cho độc giả hay, những gì được kể trong sách này tuy là "câu chuyện vết tích cũ do chính mình trải qua", "nhưng triều đại năm tháng, địa lý quốc gia lại ngược lại thất lạc không tra cứu được", cho nên trong sách tuy có viết đến "đương kim", tức là vị hoàng đế đang tại thế, thì đó quả thực là một hình ảnh hư cấu, không thể đối chiếu với bất kỳ vị hoàng đế nhà Thanh nào trước khi tác giả tại thế.

Vị hoàng đế này trong "Hồng Lâu Mộng", lúc ông ta tại vị, vị hoàng đế tiền nhiệm vẫn còn tại thế, phía trên ông ta vẫn còn một Thái thượng hoàng. Ở hồi thứ mười sáu khi Giả Liễn thuật lại nguồn gốc chuẩn mực của việc tỉnh thân đã nói rằng: "...Đương kim tự mình vì ngày đêm hầu hạ Thái thượng hoàng, Hoàng thái hậu, mà vẫn chưa thể làm tròn một chút lòng hiếu thảo..." Sau khi nhà Thanh nhập quan thống nhất thiên hạ, Thuận Trị, Khang Hi, Ung Chính đều là sau khi chết mới do một người con kế vị, chưa từng có ai làm Thái thượng hoàng cả, chỉ có Càn Long, sau khi ngồi trọn sáu mươi năm ngai vàng, vào năm 1796 công nguyên đã nhường ngôi vua lại cho con trai ông ta là hoàng đế Gia Khánh, nhưng lúc đó Tào Tuyết Cần hẳn đã qua đời được ba mươi hai ba năm rồi, không thể biết được và cũng không cần phải dự đoán trước, cho nên, Tào Tuyết Cần rõ ràng là cố tình để cho vị hoàng đế trong sách phía trên vẫn còn Thái thượng hoàng, như vậy, ông đã làm được việc "giấu việc thật", có thể thong thả nói "lời giả dối", viết ra "đầy giấy lời hoang đường" rồi.

Hồi thứ nhất của "Hồng Lâu Mộng" còn thông qua sự "suy tính" của "Không Không Đạo nhân", lại một lần nữa tuyên bố rõ ràng rằng cuốn sách của ông "tuy trên có dăm ba lời vạch trần kẻ gian trách mắng nịnh thần chê bai cái ác trừng trị cái xấu, cũng không phải là ý châm biếm thời thế mắng chửi đời; đến như vua nhân thần trung cha hiền con thảo, phàm là những chỗ liên quan đến luân thường, thì đều là ca tụng công đức, vương vấn không dứt..." Tra xét lại văn bản của nó, cũng gần như là như vậy, ví dụ như hồi thứ hai viết về việc Giả Vũ Thôn sau khi làm tri phủ, "tuy tài năng ưu tú, nhưng vẫn không tránh khỏi có một chút tệ nạn tham lam tàn ác..." kết quả bị cấp trên hạp một cuốn sổ, "Long nhan đại nộ, liền phê duyệt cách chức", thể hiện rõ sự nghiêm khắc trong kỷ cương quan lại của "đương kim"; mà khi Lãnh Tử Hưng bàn luận về phủ Vinh Quốc, nhắc đến việc "Năm xưa Giả Đại Thiện lâm chung dâng một tờ biểu, hoàng quan vì thương xót bề tôi trước, liền tức khắc lệnh cho con trưởng tập quan ngoài ra, hỏi còn mấy con, lập tức dẫn kiến, bấy giờ ban ơn ngoại lệ cho lão gia họ Giả này một chức Chủ sự..." lại càng thể hiện rõ tấm lòng ân cần thương xót của "đương kim"; hồi thứ mười sáu lại ca ngợi rõ ràng "sự hiếu thảo thuần khiết nhân từ, thấu hiểu trời đất" của "đương kim"; hồi thứ năm mươi lăm thì bàn giao rằng "chỉ vì đương kim dùng chữ hiếu trị thiên hạ, hiện nay trong cung có một vị Thái phi không được khỏe, cho nên các phi tần đều vì thế mà bớt ăn giảm điểm trang, không những không thể về thăm người nhà, mà đồng thời tiệc tùng ca múa đều miễn cả", hồi thứ sáu mươi ba viết về việc Giả Kính nuốt đan dược qua đời, Bộ Lễ thỉnh ý chỉ, "hóa ra thiên tử vốn dĩ cực kỳ nhân hiếu vượt trời", dù Giả Kính là một thường dân, vẫn ban ơn chỉ dụ ngoài ra; những lời tường thuật tương tự như thế này quả thực đều không có ý châm biếm nào, mà thực sự là đang "ca tụng công đức".

Điểm duy nhất có vẻ gián tiếp "công kích cái ác", là ở hồi thứ mười lăm viết về việc "Giả Bảo Ngọc trên đường yết kiến Bắc Tĩnh vương", viết rằng Bắc Tĩnh vương đem "một chuỗi tràng hạt hương nhác chim nhạn thánh thượng ban tặng ngày trước, tạm coi như lễ vật chúc mừng cung kính", tặng cho Bảo Ngọc. Hồi thứ mười sáu lại viết về việc Bảo Ngọc đem chuỗi tràng hạt hương nhác chim nhạn này "trân trọng lấy ra, chuyển tặng cho Đại Ngọc", Đại Ngọc lại nói: "Thứ đàn ông thối tha nào đã cầm qua! Ta không cần." "Liền vứt đi không lấy." Đại Ngọc trong câu chuyện đại khái không nghe rõ nguồn gốc của chuỗi tràng hạt hương đó, cho nên hành động bất kính của nàng đối với chuỗi hạt hương chưa chắc đã là cố ý "phạm thượng", thế nhưng người viết sách lại viết ra sự tường thuật như thế này, mang đậm ý khẳng định điệu bộ hờn dỗi làm nũng của Đại Ngọc, thế nhưng lại là "tội đáng chết thế nào"?! Ngẫm nghĩ kỹ lại, vị Bắc Tĩnh vương đem vật vua ban tùy tiện tặng cho một "nam nhân ngoài chưa có chức tước" lông còn chưa mọc đủ, đã là hành vi trái nghịch rồi, cho nên, trong lòng người viết sách rốt cuộc có thực sự tràn ngập sự sùng kính "vương vấn không dứt" đối với hoàng đế hay không, thực sự là rất đáng nghi ngờ.

Những điều này vẫn chưa phải là những nơi đáng để đi sâu tìm tòi nghiên cứu. Điều thực sự đáng để ngẫm đi ngẫm lại chính là đoạn miêu tả ở phần đầu hồi thứ mười sáu: Một ngày nọ phủ Ninh - Vinh đang tụ tập chúc thọ sinh nhật Giả Chính, bỗng có gã canh cổng vội vã đi vào, đến trước mâm báo rằng có tổng thái giám lục cung Hạ lão gia đến hạ chiếu chỉ, "làm cho Giả Xá, Giả Chính cùng một bọn hoảng sợ không biết là tin tức gì", luống cuống tay chân cả lên, mà Giả Chính v.v... sau khi phụng chỉ vào cung rồi, "Giả mẫu cùng toàn thể người nhà trong lòng đều hoang mang bất định", Giả mẫu đặc biệt là "tâm thần bất định"... Cho đến khi xác định chắc chắn không phải họa mà là phúc - Giả Nguyên Xuân "được thăng phong làm Phượng Tảo Cung Thượng thư", lại được ban phong thêm "Hiền Đức phi", Giả mẫu v.v... "lúc này tâm thần mới yên định, không tránh khỏi lại đều mặt mày hớn hở niềm vui"... Ý nghĩa bề nổi của đoạn văn này, hiển nhiên có thể thấy rõ là sự khái quát nghệ thuật về cảnh ngộ của kẻ làm thần "búa rìu bên vua" trong xã hội hoàng quyền; tôi từng có bài viết khác phân tích ra một tầng ẩn tình bên trong đoạn văn này: Do phủ Giả từng che giấu nuôi dưỡng bảo bọc con gái của kẻ địch chính trị "đương kim" (nhân vật kiểu như "Nghĩa Trung Thân vương lão thiên tuế") là Tần Khả Khanh, cho nên bọn họ "trong lòng có quỷ", đặc biệt là Giả mẫu - người cùng với Giả Đại Thiện làm ra chuyện này năm xưa, gánh chịu trách nhiệm trực tiếp, bà không thể không "ôm thai quỷ" khi hoàng đế đột nhiên truyền thánh chỉ, Giả Xá, Giả Chính v.v... cũng không thể không vì thế mà hoảng sợ thành một cục; dẫu rằng lúc bấy giờ Tần Khả Khanh đã "chết dâm ở lầu Thiên Hương", tro bụi của câu thơ "Rèm hoa xuân hết rụng bụi thơm" cũng đã lắng xuống, vị hoàng đế đó nếu muốn truy cứu thì vẫn có thể truy cứu được. Giờ đây chúng ta còn có thể khai thác sâu hơn tầng ý nghĩa thứ ba của đoạn văn này, đó chính là, ở trong này, Tào Tuyết Cần thực chất đã đem mối quan hệ tế nhị giữa gia tộc ông với ba đời hoàng đế (Khang Hi, Ung Chính, Càn Long) mà gia tộc ông từng trải qua, đều được cô đọng nghệ thuật vào trong đoạn văn ngắn ngủi này rồi!

Triều đại Khang Hi, họ Tào được sủng ái hết mực, hưởng trọn vinh hoa phú quý, cho nên phản chiếu vào trong cuốn sách "Hồng Lâu Mộng", thì có tình cảm hoài niệm đậm đà mượn lời mụ Triệu và Phượng Thử ở hồi thứ mười sáu, họ nhắc đến chuyện "Năm xưa Thái tổ hoàng đế mô phỏng theo tích vua Thuấn tuần du", "Lúc đó... phủ Giả chúng ta đang ở vùng Cù Tô Dương Châu giám tạo thuyền hải mã, sửa chữa đê biển, chỉ chuẩn bị đón tiếp thánh giá một lần, mà bạc tiêu tus chảy như nước biển vậy!" Phượng Thử bọn họ "phủ vương gia cũng từng chuẩn bị một lần", mà "Hiện nay nhà họ Trân ở Giang Nam... chỉ một mình nhà họ đón tiếp thánh giá bốn lần... đừng nói là bạc biến thành bùn đất, phàm là những thứ có trên thế giới này, không có thứ gì là không chất đống như núi lấp đầy biển, bốn chữ 'tội nghiệp đáng tiếc' rốt cuộc đành phớt lờ!" Thế nhưng ở hồi thứ bảy mươi lăm lại viết rõ ràng rằng, "Nhà họ Trân phạm tội, hiện nay tịch thu gia sản, áp giải về kinh trị tội", nhà họ Trân "mới đến mấy người phụ nữ, sắc mặt không ra sắc mặt, hoảng hoảng hốt hốt", bọn họ đến thượng phòng phủ Giả, "vẫn còn một số đồ đạc" (hiển nhiên là tài sản gửi gắm che giấu); dẫu rằng chuyện nhà họ Tào trong tiểu thuyết đã hóa thành hai nhà Trân, Giả, tình tiết này bắt nguồn từ cảnh ngộ thực tế của nhà họ Tào sau khi Khang Hi qua đời, là điều không thể chối cãi. Phủ Giả được viết trong tiểu thuyết, tương đương với thời kỳ giao thời Khang - Ung, với cảnh ngộ nhà họ Tào thời kỳ giao thời Ung - Càn, một mặt, đã bày ra dáng vẻ luống cuống của con rết trăm chân chết mà chưa cứng đờ, mặt khác, lại có vẻ như có điềm báo "trung hưng", thế nhưng lại ẩn chứa đầy rẫy nguy cơ; Giả mẫu vốn dĩ từng tận mắt trải qua khoảng thời gian thịnh vượng, cho nên khí phách vẫn chưa giảm sút bấy nhiêu (như ở hồi thứ bốn mươi hai, Vương thái y đến bắt mạch cho bà, cái sự tôn quý uy nghiêm đó, cái khẩu khí "kẻ cả" của "Vương Quân Hiệu chính đường Thái y ngày ấy, bắt mạch giỏi"; lại như hồi thứ năm mươi bảy, Vương thái y đến bắt mạch cho Bảo Ngọc, bà lại nói: "Nếu lỡ việc, sai người đi dỡ cái đại sảnh Thái y viện đi!" Những lời nói như thế này, là Giả Xá, Giả Chính, Giả Trân v.v... đều không thể nào thốt ra được); nhưng dẫu sao sau khi Khang Hi qua đời đổi thành hoàng đế Ung Chính, vị hoàng đế này lại hoàn toàn không thích nhà họ Tào cho lắm, thậm chí còn khá là chán ghét, bởi vì khi Khang Hi còn sống, không có mấy người "nhìn nhận tốt" về Ung vương - người sau này bước lên ngai vàng, thái tử do Khang Hi sách phong là người thứ hai, nhà họ Tào tự nhiên thân thiết giao hảo với hoàng thái tử (như hoàng thái tử từng lệnh cho nhũ công của mình là Lăng Phổ đến chỗ Tào Dần "lấy bạc", mỗi lần chính là hai vạn lạng!) Mặc dù Khang Hi sau đó từng có lúc phế truất vị thái tử này, thế nhưng ông ta cũng không lập thái tử khác, đặc biệt là không thấy được việc ông ta xác định Ung vương lão tứ là người thừa kế, ngược lại đối với đứa con trai út là Thập tứ vương tử dường như càng lúc càng yêu thích, cho nên, nhà họ Tào tiếp tục kết thân với nguyên hoàng thái tử, qua lại, thân thiết với mấy vị vương tử khác, cũng đều rất tự nhiên, trước khi hoàng đế Ung Chính lên ngôi cũng không hề có cảm giác nguy hiểm quá lớn, nào ngờ đến mức độ, lại vừa hay là Ung vương - kẻ có "đầu tư chính trị" ít nhất trong số đó - lại kế thừa ngai vàng của Khang Hi. Tình thế này phản chiếu vào trong "Hồng Lâu Mộng", chính là phủ Giả quả thực rất muốn thiết lập mối quan hệ với vị hoàng đế mới giống như mối quan hệ với Khang Hi năm xưa, lại không có cửa để nương nhờ; đã như vậy, mấy vị vương tử từng thân thiết trước đây, xem ra chưa chắc đã không thể hất Ung vương xuống đài, cướp lấy vị trí đó để thay thế, cho nên, bọn họ dựa vào "tình nghĩa cũ" muốn phủ Giả thay họ che giấu một thứ gì đó, phủ Giả một là tình cũ khó dứt, hai là - đây là điều quan trọng hơn - cũng đành phải chừa lại một "đường lui", cho đến mức chỉ mong sao một vị vương tử nào đó mà họ thân thiết sớm làm nên đại sự, để khiến cho địa vị của phủ Giả không chỉ vững chắc, mà còn có thể nâng cao hơn nữa... Thế là một mặt phủ Giả tìm đủ mọi cách đưa Nguyên Xuân vào cung, và tận dụng mọi cách có thể để Nguyên Xuân có thể được sủng ái khi tiếp cận "đương kim", mặt khác thì tiếp tục che giấu bảo bọc Tần Khả Khanh, cho đến khi hoàn toàn tuyệt vọng, đành mặc kệ để nàng "Rèm hoa xuân hết rụng bụi thơm"; ứng phó đối phó hai mặt như vậy, tự nhiên là "tâm thần bất định", bất kỳ tin tức nào từ trong cung, hễ còn mơ hồ, thì bọn họ nhất định sẽ hoảng sợ sống không bằng chết...

Điều đặc biệt thú vị là, hồi thứ mười sáu viết về việc đại quản gia phủ Giả là Lại Đại từ trong cung vội vã chạy về báo tin cho Giả mẫu, đã nói như thế này: "Chúng tiểu nhân chỉ hầu hạ bên ngoài cửa Lâm Kính, tin tức bên trong hoàn toàn không thể biết được, sau đó vẫn là Hạ thái giám đi ra chúc mừng... Sau đó lão gia đi ra cũng dặn dò tiểu nhân như vậy. Nay lão gia lại đi về phía Đông cung rồi..." Nói cách tắt là, Giả Chính sau khi xảy ra một đại sự như vậy, không về nhà, liền vội vã chạy thẳng đến Đông cung tức là nơi ở của thái tử để yết kiến thái tử! "Đông cung" ở đây phản chiếu, đương nhiên không thể nào là vị thái tử trước kia từng được Khang Hi lập rồi lại phế, bị Ung Chính căm hận, sau đó u uất mà chết trong cảnh giam cầm kia, mà chỉ có thể là thái tử do Ung Chính lập ra, cũng chính là vị hoàng Càn Long đang ở độ tuổi tráng niên khi Tào Tuyết Cần viết sách. Từ góc độ phát triển logic của câu chuyện tiểu thuyết, hành động lúc này lúc đó của Giả Chính thực ra không hợp lý cho lắm, ông ta chẳng qua chỉ là một Viên ngoại lang Bộ Công, sao có thể giao du sâu đậm với "Đông cung"? Hơn nữa, con gái ông vừa mới được hoàng đế sách phong, ông ta có biết bao nhiêu "chính sự" phải bận rộn làm, sao lại đều "tạm thời gác lại", lao thẳng đến "Đông cung" chứ? Nét bút này của Tào Tuyết Cần, rốt cuộc là xuất phát từ ý thức hiển hiện hay tiềm thức nào? Tôi cho rằng rất đáng để suy ngẫm sâu xa.

Nhà họ Tào chịu đả kích nặng nề dưới triều Ung Chính, nhưng cũng chưa đến mức suy sụp thảm hại hoàn toàn, vào đầu thời Càn Long, cũng từng có khởi sắc nhỏ, thậm chí còn có thể gọi là trung hưng, nhưng không lâu sau đó, liền suy sụp hoàn toàn, "nhà tan người mất mỗi người một ngả", "hay cho lúc ăn hết chim bay về rừng, rơi thành một mảnh đất trắng xóa sạch trơn!" Phản chiếu vào trong "Hồng Lâu Mộng", chính là cái gọi là "Đông cung" rốt cuộc lại không nể mặt phủ Giả lấy một chút, không chừa lại một khe hở dư địa nào, nhà họ Giả dù có vô tình hay hữu ý từng đắc tội với "đương kim", nhưng chưa bao giờ dám và thực sự không hề muốn đắc tội với "Đông cung" cả - thực sự là nịnh nọt, mang ơn, hiệu lực còn không kịp nữa là! Nhưng sau khi "Đông cung" chuyển thành "Chính cung", những thế lực thù địch kiểu như "Tần Giang Nam", "núi Thiết Võng" vẫn đang nhòm ngó ngai vàng của ông ta, điều này nhịn được, thì điều gì không nhịn được nữa? Vậy thì ông ta đành không màng nhiều nữa, tất phải thực hiện một cuộc đại phẫu thuật theo kiểu "liên hoàn, dây mơ rễ má", đồng thời cố gắng ít để lại dấu vết nhất có thể, "làm việc thực, bỏ văn phong", cắt bỏ sạch sẽ, "oán thù trả lẫn nhau thực không nhẹ chút nào!" Một phủ Giả thì tính là cái thá gì đối với ông ta! Một cơn cuồng phong, liền có thể khiến nó "ào ào như lầu cao đổ sụp"; một tiếng giận dữ, liền có thể khiến nó "ngoảnh đầu nhìn lại đã thành tro bụi"! Trong mấy chục hồi sau mà chúng ta hiện nay không thể đọc được, vị hoàng đế trong sách chắc chắn sẽ còn xuất hiện vài lần nữa, và được xuyên suốt toàn bộ cuốn sách với tư cách là kẻ hủy diệt không thể chống cự của phủ Giả, với tư cách là một nhân vật chính ẩn hình.

Nhưng Tào Tuyết Cần viết "Hồng Lâu Mộng" tuyệt đối không phải vì "mắng hoàng đế", hay "chống hoàng quyền", tư tưởng của ông vượt lên trên tầng diện này, ông viết về bi kịch của rất nhiều người có tài năng, đặc biệt là rất nhiều thiếu nữ xinh đẹp bị hủy hoại, ông dẫn dắt tâm tư của chúng ta hướng đến những suy ngẫm mang tính cứu cánh: Đời phù du vội vã bận rộn vì điều chi?

Đây là sự thật: Ngày nay chúng ta không gọi tác giả là kẻ ngốc, chúng ta nỗ lực thưởng thức hương vị trong đó, thế nhưng thứ này "giống như một quả ô liu nặng tới mấy nghìn cân", khi nào chúng ta mới có thể thực sự lĩnh hội được hương vị của nó!