“Kim lan khế hỗ phẫu kim lan ngữ” (Ước hẹn kim lan, cùng trải lòng lời kim lan), đây là nửa đầu của tên đề mục hồi thứ tư mươi lăm trong "Hồng Lâu Mộng". Hai chữ "Kim lan" xuất phát từ "Kinh Dịch": "Hai người đồng lòng, sức bén cắt vàng; lời nói đồng lòng, thơm tựa hoa lan." Về sau, người ta gọi mối quan hệ thân thiết khi hai người không cùng họ kết nghĩa anh em hoặc chị em là "kết nghĩa kim lan". Khi đọc đến nửa đầu của hồi này trong "Hồng Lâu Mộng", tôi một cách tự nhiên cho rằng "Kim lan khế hỗ phẫu kim lan ngữ" dùng để khái quát đoạn miêu tả khá dài về việc Lý Hàn và Vương Hy Phượng công khai trò chuyện thẳng thắn với nhau, chưa từng do dự bao giờ. Thế nhưng gần đây, sau khi đưa bản thảo một tập "Xuân mộng tùy vân tán" cho nhà xuất bản, biên tập viên phụ trách là Liêm Bình, một tiến sĩ chuyên ngành văn học cổ đại Đại học Bắc Kinh vừa mới nhậm chức, cô ấy đọc bản thảo vô cùng cẩn thận, lúc đọc đến đoạn tôi nhắc đến văn bản của hồi trên, bèn chỉ cho tôi rằng,

Người bình thường đều hiểu "Kim lan khế hỗ phẫu kim lan ngữ" là cuộc trò chuyện giữa Tiết Bảo Thoa và Lâm Đại Ngọc ở Tiêu Tiêu Quán. Cô ấy hỏi tôi: Chị giải thích như vậy, là muốn lập dị sao? Vốn dĩ tôi không hề nhận ra sự hiểu biết của mình lại khá độc đáo, tôi còn tưởng ai cũng hiểu như vậy cơ, cho đến khi đối mặt với câu hỏi của cô ấy, tôi mới ngẫm nghĩ kỹ càng một hồi, và kết quả của sự ngẫm nghĩ ấy là cố chấp giữ ý kiến của mình.

Nửa đầu tên đề mục hồi thứ bốn mươi hai của "Hồng Lâu Mộng" là "Hành Vô Quân lan ngôn giải nghi tích" (Hành Vô Quân nói lời hoa lan giải nỗi bận tâm), đã ngầm dùng điển tích "Kim lan". Viết về việc Tiết Bảo Thoa bắt được thóp của Lâm Đại Ngọc khi nói hớ lúc đánh tửu lệnh chốn đông người, làm lộ ra chuyện cô từng lén đọc những "tạp thư" "làm lay động tâm tình" như "Tây sương ký", "Mẫu đơn đình", bèn gọi cô đến viện Hành Vô Quân để "tra khảo", dạy bảo cô rằng "Cựu ta chỉ nên làm những việc thêu thùa may vá mới phải", một tràng lời lẽ khiến Lâm Đại Ngọc cúi đầu uống trà, tâm phục khẩu phục, chỉ đành đáp một tiếng "Vâng" (chú ý, nguyên văn của Tào Tuyết Cần là "tâm hạ ám phục" - trong lòng ngầm phục thua, Cao Ngạc đã sửa thành "tâm hạ ám phục" - trong lòng hoàn toàn phục tùng, chữ "phục" bên trước là bị đối phương chiếm thế thượng phong nên tạm thời nhận thua, chữ "phục" bên sau là hoàn toàn bị đối phương chinh phục đánh mất bản ngã, rất khác nhau; điều này càng cho thấy việc chúng ta nghiên cứu văn bản tinh vi đối với chính văn thậm chí là đề mục của "Hồng Lâu Mộng", là vô cùng cần thiết để thấu hiểu và thưởng thức kiệt tác này). Đoạn tình tiết này từng bị các nhà phê bình dùng để chứng minh Tiết Bảo Thoa là người tuân thủ, cổ súy và bảo vệ đạo đức phong kiến. Nhưng Tào Tuyết Cần đặt bút khắc họa nhân vật, tuyệt đối không bao giờ đặt chủ đề lên trước rồi khen chê theo sau, ông luôn viết nhân vật sống động như thật, khiến bạn cảm thấy trong hoàn cảnh đó, một người sống với tính cách đó thì chắc chắn sẽ nghĩ vậy, nói vậy và làm vậy, cho nên khi đánh giá rất khó mà dán nhãn đúng sai chính phản. Đoạn tình tiết này cũng có thể hiểu là Tiết Bảo Thoa đặc biệt che chở cho Lâm Đại Ngọc, mang tình cảm gắn bó thắm thiết như chị em ruột.

Đã thế hồi thứ bốn mươi hai vốn dĩ đã ví mối quan hệ giữa họ Tiết và họ Lâm là "kim lan khế", thì cách có hai hồi, hoàn toàn không cần thiết phải lặp lại lần nữa. Đọc kỹ hồi thứ bốn mươi-lăm, tình tiết của toàn hồi rõ ràng chia làm hai mảng lớn, mảng nửa đầu chủ yếu viết về cuộc đối thoại thẳng thừng chưa từng có trong toàn bộ cuốn sách giữa Lý Hoàn và Vương Hy Phượng, mảng nửa sau chủ yếu viết về việc Lâm Đại Ngọc sau khi tâm sự với Tiết Bảo Thoa thì trong lòng u uất khó giải, dưới đèn đọc cổ nhạc phủ, lòng có cảm xúc, không kìm được mà cất thành thơ văn, "Phong vũ tịch muộn chế phong vũ từ" (đây cũng chính là phần nửa sau của tên đề mục hồi này). Nếu "Kim lan khế hỗ phẫu kim lan ngữ" cũng là để hô ứng với tình tiết của nửa sau, thì cách đặt đề mục của hồi này, e là đã nghiêng về nửa sau hơi quá quắt rồi. Xét theo các đề mục của "Hồng Lâu Mộng", luôn cố gắng dùng tám chữ để khái quát tình tiết chính ở nửa đầu hồi, rồi dùng tám chữ khác để khái quát tình tiết chính ở nửa sau hồi, hơn nữa nếu câu trước nhấn mạnh kịch tính của nhân vật này, thì câu sau sẽ đổi thành nhấn mạnh kịch tính của nhân vật khác, ví dụ như "Tình thiết thiết lương tiêu hoa giải ngữ, ý miên miên tĩnh nhật ngọc sinh hương" (Tình dạt dào đêm đẹp hoa biết nói, ý miên man ngày yên ả ngọc tỏa hương), "Phong yêu kiều thiết ngôn truyền tâm sự, Tiêu Tiêu Quán xuân khốn phát u tình" (Cầu eo ong gửi gắm lời tâm sự, Tiêu Tiêu Quán xuân mệt mỏi nảy u tình) v.v..

Nhân vật Lý Hoàn, tuy là người đứng thứ mười một trong "Kim Lăng thập nhị thư", số lần xuất hiện vô cùng nhiều, nhưng trong tám mươi hồi đầu, đại đa số các trường hợp, cô đều là nhân vật làm nền cho khung cảnh, luôn để người khác đóng vai chính, cô chỉ gõ phụ họa, hùa theo mà thôi. "Thập nhị thoa" gồm Tích Xuân, Tích Xuân trong tám mươi hồi đầu đại khái cũng ở tình trạng như vậy. Tích Xuân chỉ ở nửa hồi "Nhu tiểu thư bất vấn lụy kim phượng" mới làm nhân vật chính. Tích Xuân chỉ ở nửa hồi "Tiếu cô giới đỗ tuyệt Ninh Quốc phủ" mới chiếm giữ trung tâm sân khấu. Các nhà bình luận đời Thanh thông thường đều gọi hai nửa hồi đó là "Tích Xuân chính truyện", "Tích Xuân chính truyện". Tôi cho rằng, nửa đầu hồi thứ bốn mươi lăm, nên được coi là chính truyện của Lý Hoàn. Lý Hoàn xuất hiện lần đầu ở hồi thứ tư, được miêu tả là "ở giữa chốn gấm vóc lụa là, mà cứ như tro tàn cây mục, hoàn toàn không màng thế sự", những lần xuất hiện dồn dập sau đó, cơ bản vẫn duy trì hình tượng góa bụa hiu hắt, hiền hòa đôn hậu ấy, lời nói của cô tuy chưa đến mức khờ khạo vụng về như "cái bầu bị bịt miệng", nhưng luôn nói năng chừng mực, lấy sự ôn hòa trung dung làm đặc sắc, đến mức trước hồi bốn mươi lăm, cô từng nói những gì rất khó để lại ấn tượng sâu sắc cho người đọc. Nhưng đến hồi thứ bốn mươi lăm, cô mở lớn miệng vàng, chủ động tấn công, xảy ra va chạm ngôn ngữ dữ dội với Vương Hy Phượng, xin hãy xem những lời gan ruột mà cô ném thẳng vào mặt Vương Hy Phượng chốn đông người này: "Thật chứ cô là cái người tim ngọc ruột thủy tinh." "Các người nghe xem, tôi nói một câu, là cô ấy đã phát điên lên rồi, phun ra hai xe những lời tính toán so đo chi li ti tiện nhà quê vô lại. Con người này thẹn thay lại được đầu thai vào nhà đại hoãn môn danh giá thi thư làm tiểu thư, gả chồng rồi vẫn cứ thế này... Giả sử sinh ra ở nhà nghèo hèn tiểu hộ, làm một thằng con trai, chẳng biết còn đanh đá chua ngoa đến mức nào nữa! Người thiên hạ đều bị cô tính kế mất rồi! Hôm qua còn đánh Bình Nhi nữa chứ, sao mà cô nhẫn tâm ra tay được thế! Chẳng lẽ chén rượu nồng đó đã đổ vào bụng chó rồi ư!... Cho Bình Nhi xách giày cũng không thèm, hai người các cô chỉ nên đổi chỗ cho nhau mới phải!" So với toàn bộ cuốn sách, những lời mắng mỏ công khai mà Vương Hy Phượng phải chịu đựng trong cả đời mình, mức độ khốc liệt và không nể tình chút nào, thì đây là lần lớn nhất. Quả thật kinh hoàng như sét đánh bên tai, bổ thẳng vào lồng ngực. Tính cách và thế giới nội tâm của Lý Hoàn, phút chốc vượt qua "định kiến" "tro tàn cây mục", mà trở nên đa chiều, phong phú, phức tạp, vô cùng đáng ngẫm nghĩ. Hay nhất là việc Vương Hy Phượng đối với sự trỗi dậy hiếm hoi của Lý Hoàn, không những không hề tỏ ra kinh ngạc căm phẫn, ngược lại còn công khai "vui vẻ tiếp nhận" lùi một bước, cho thấy cô và Lý Hoàn thực ra rất hiểu sâu sắc suy nghĩ trong lòng đối phương, lại đều có độ bao dung và sức tiêu hóa cả. Đem mối quan hệ của hai chị em dâu họ ví như "kim lan khế", đem cuộc va chạm ngôn ngữ của họ gọi là "hỗ phẫu kim lan ngữ", chẳng phải rất thích hợp hay sao?