Ngày 12 tháng 12 năm 2003, Lưu Tâm Vũ nhận lời mời làm khách tại Diễn đàn Đọc sách thuộc Diễn đàn Cường Quốc của Nhân dân nhật báo điện tử, cùng cư dân mạng luận bàn về "Hồng Lâu Mộng".
(2 giờ 54 phút) Lưu Tâm Vũ: Xin chào tất cả các bạn cư dân mạng!
Lưu Tâm Vũ: Gần đây truyền thông có đưa tin nói rằng tôi đã mở ra một nhánh "Tần học" trong nghiên cứu "Hồng học", tôi nghĩ mình nên giải thích rõ với các bạn cư dân mạng về ý tứ cơ bản của "Tần học" này. Tôi chủ yếu xuất phát từ cành thoa cuối cùng trong Kim Lăng thập nhị thoa là Tần Khả Khanh để tiến hành thám dật (tìm kiếm những phần thất lạc). Việc thám dật của tôi tập trung chủ yếu vào việc xuất thân thực sự của Tần Khả Khanh rốt cuộc là gì, nói cách khác là tôi muốn truy tìm nguyên mẫu ngoài đời thực của Tần Khả Khanh. Một trong những phương pháp sáng tác tiểu thuyết là thăng hoa nguyên mẫu ngoài đời thực thành một hình tượng nghệ thuật. Kết quả thám dật của tôi chỉ ra rằng nguyên mẫu của Tần Khả Khanh chính là con gái của Thái tử bị phế truất triều Khang Hi. Ý nghĩa của việc thám dật này là gì? Có bốn tầng ý nghĩa: Tầng thứ nhất, qua đó có thể hiểu được bối cảnh lớn của ba triều đại Khang Hi, Ung Chính, Càn Long khi Tào Tuyết Cần viết "Hồng Lâu Mộng". Tầng thứ hai, có thể hiểu được những thăng trầm chìm nổi trong vận mệnh gia tộc của Tào Tuyết Cần. Tầng thứ ba, có thể hiểu được số phận của chính bản thân Tào Tuyết Cần. Tầng thứ tư, đây cũng là tầng quan trọng nhất, là hiểu được tư duy nghệ thuật và tâm lý sáng tác của Tào Tuyết Cần khi viết "Hồng Lâu Mộng". Thành quả nghiên cứu của tôi được phản ánh tập trung trong ba cuốn sách: Cuốn thứ nhất là "Cái chết của Tần Khả Khanh"; cuốn thứ hai là "Bí ẩn tam thoa Hồng Lâu", tôi phát triển cuốn thứ nhất thành việc thám dật số phận từ Tần Khả Khanh đến Giả Nguyên Xuân rồi tới Diệu Ngọc; cuốn thứ ba là cuốn mới xuất bản năm 2003 "Họa lương xuân tận lạc hương trần —— Giải mã ".
"Đại Trảo Tử": Thưa thầy Lưu Tâm Vũ, so với tiểu thuyết viết về nhân vật "Hồng Lâu Mộng", tôi thích tiểu thuyết đề tài đương đại của thầy hơn. Tôi nghĩ nếu thầy viết chán tiểu thuyết nhân vật "Hồng Lâu Mộng" rồi quay lại viết đề tài đương đại, chắc chắn sẽ viết chân thực và sâu sắc hơn nhiều.
Lưu Tâm Vũ: Tôi nghiên cứu "Hồng Lâu Mộng", một trong những động lực là chắt lọc dưỡng chất từ ngòi bút của đại sư Tào Tuyết Cần, giúp tôi viết tiểu thuyết đề tài đương đại tốt hơn. Năm 2003 tôi đã công bố hai truyện vừa, đều đăng trên tạp chí "Đương Đại", một là "Gà xào cay của ả chanh chua" ở kỳ hai, hai là "Đứng trên băng" ở kỳ sáu, không biết bạn đã đọc chưa. Tôi cảm thấy dưỡng chất quý giá nhất mà tôi thu nhận được từ sáng tác của Tào Tuyết Cần chính là sự quan tâm, yêu thương dành cho những nhân vật nhỏ bé vốn bị người đời lãng quên.
"Minh Mẫn": Thời gian trước tôi có đọc mấy chục trang "Hồng Lâu", lại nhận ra trong đó có rất nhiều yếu tố Phật học. Không biết tiên sinh Lưu Tâm Vũ có cùng cảm nhận như vậy không?
Lưu Tâm Vũ: Tôi nghĩ cần lưu ý rằng khi viết "Hồng Lâu Mộng", Tào Tuyết Cần rõ ràng đã tiếp thu rất nhiều dưỡng chất từ Phật học, nhưng ông lại vượt thoát khỏi khuôn khổ Phật học để hình thành nên tư duy độc đáo của riêng mình. Thông qua hình tượng Giả Bảo Ngọc, ông đã thể hiện niềm khao khát tha thiết muốn theo đuổi một cuộc sống tràn đầy chất thơ giữa chốn hồng trần trần tục.
"Vị Thủy Tán Nhân": Thưa tiên sinh, tiên sinh thích nhân vật nào nhất trong "Hồng Lâu Mộng"? Tại sao?
Lưu Tâm Vũ: Nhân vật tôi thích nhất là Diệu Ngọc, có người rất kinh ngạc trước sở thích này của tôi, chẳng hạn như Vương Mông từng bảo với tôi rằng Diệu Ngọc rất đáng ghét. Nhưng tôi thấy Diệu Ngọc là một nhân vật được Tào Tuyết Cần vô cùng trân quý. Trong Kim Lăng thập nhị thoa, mười một người kia hoặc là nữ giới thuộc tứ đại gia tộc, hoặc là người gả vào tứ đại gia tộc, chỉ duy nhất Diệu Ngọc là không có quan hệ huyết thống hay hôn nhân gì với tứ đại gia tộc, vậy mà Tào Tuyết Cần lại xếp nàng vào thập nhị thoa và còn đặt thứ tự trước cả Vương Hy Phượng. Lý do tôi yêu thích nàng đều được thể hiện rõ trong cuốn tiểu thuyết "Cái chết của Diệu Ngọc" và các bài viết liên quan của tôi.
"Đường Sơn Cư Sĩ": Tôi xin hỏi khách mời một câu khá nghiêm túc: Việc phim truyền hình xem nhẹ nhân vật Tiêu Đại có phải là một thiếu sót nghiêm trọng không?
Lưu Tâm Vũ: Tôi không nhớ rõ trên phim truyền hình có thể hiện nhân vật Tiêu Đại hay không và thể hiện thế nào, nhưng tôi rất tán thành việc Đường Sơn Cư Sĩ đặc biệt coi trọng nhân vật Tiêu Đại. Nhân vật Tiêu Đại này dường như đã xuyên suốt cả bốn tầng thám dật "Tần học" mà tôi vừa nói ở trên, đương nhiên chuyện này không thể nói hết trong vài câu được, chúng ta hãy cùng nhau nghiền ngẫm nhé.
"l x h l": Chào tiên sinh Lưu Tâm Vũ, nếu tôi nhớ không lầm thì tiên sinh vốn là người Đại Liên, hiện sống ở An Sơn. Sự ra đời của "Hồng Lâu Mộng" lại có mối liên hệ mật thiết với hai nơi này. "Hồng Lâu Mộng" ra đời ở Đại Cô Sơn thuộc huyện Tụ Nham, vùng Hải Thành quản lý; Đại Cô Sơn sau này thuộc về Đại Liên, hiện nay thuộc về thành phố Đông Cảng, Đan Đông. Tào Tuyết Cần viết "Hồng Lâu Mộng" chủ yếu ở Đại Cô Sơn, cũng từng sống một thời gian ở Tụ Nham. Gia phả do chính tay ông biên soạn cũng dựa theo gia phả bản gia ở Đại Cô Sơn, Tụ Nham mà tu sửa thành. Hiện nay Tụ Nham lại thuộc địa hạt An Sơn, tiên sinh có cảm nghĩ gì về điều này?
Lưu Tâm Vũ: Xin lỗi bạn, tôi không phải người Đại Liên, hiện tại cũng không sống ở An Sơn, tôi định cư ở Bắc Kinh. Tuy nhiên, tôi vô cùng coi trọng thông tin về cội nguồn của "Hồng Lâu Mộng" mà bạn đưa ra. Tiên sinh Chu Nhữ Xương có cống hiến rất lớn trong việc nghiên cứu quê quán tổ tiên của "Hồng Lâu Mộng", nhưng dường như tiên sinh ấy cũng chưa để ý tới thông tin mà bạn nắm giữ. Hy vọng chúng ta có thể tiếp tục giữ liên lạc, biết đâu thông tin bạn cung cấp sẽ làm sáng tỏ sâu sắc hơn nguồn cội của dòng họ Tào.
"Đường Sơn Cư Sĩ": Chỉ có Tiêu Đại và Già Lưu là hai nhân vật có tính nhân dân, còn các nhân vật khác chỉ thể hiện sự suy tàn của giai cấp quý tộc.
Lưu Tâm Vũ: Khi nghiên cứu "Hồng Lâu Mộng", tôi không dùng khái niệm tính nhân dân, mà chỉ dùng khái niệm con người. Tôi cho rằng sự vĩ đại của "Hồng Lâu Mộng" nằm ở chỗ nó không bao giờ dùng tập thể để thay thế cá nhân, dường như tác phẩm luôn nhắc nhở chúng ta rằng một cá thể sống động bằng xương bằng thịt còn đáng để chúng ta trân trọng hơn bất kỳ khái niệm vĩ đại nào.
"Hắc Bạc": Thưa khách mời, Tình Văn có một đoạn bình phẩm về chuyện Bảo Ngọc và nha hoàn Bích Ngân cùng tắm rửa, hàm ý trong đó rất sâu xa, thầy nghĩ sao?
Lưu Tâm Vũ: Hàm ý đương nhiên là rất sâu sắc, đó chính là nét tài tình của Tào Tuyết Cần. Giả Bảo Ngọc là người giỏi nhất về ý dâm, chàng tuyệt đối tôn trọng Bích Ngân. Chi tiết sau khi tắm xong nước tràn lênh láng cả ra chiếu rất thú vị.
"Vị Thủy Tán Nhân": Thưa tiên sinh Tâm Vũ, tôi biết đến tiên sinh từ khi đọc "Giáo viên chủ nhiệm" và "Vị trí của tình yêu", nhưng bao năm qua, dường như tôi lại thích những thiên tùy bút của tiên sinh hơn, văn phong nhẹ nhàng mà dư vị sâu xa, không biết tiên sinh coi trọng thể loại văn chương nào của mình hơn?
Lưu Tâm Vũ: Hiện nay việc sáng tác của tôi liên quan đến bốn mảng: Một là tiếp tục viết tiểu thuyết; hai là nghiên cứu "Hồng Lâu Mộng"; ba là viết phê bình kiến trúc; bốn là viết một lượng lớn tản văn, tùy bút. Bài tùy bút mới nhất của tôi có tựa đề "Trong vòng tay rặng liễu", trong đó không nhắc tới "Hồng Lâu Mộng", nhưng có thể nhận thấy tôi đã lĩnh hội được một tấm lòng đại bi mẫn từ "Hồng Lâu Mộng". Cảm ơn bạn đã ủng hộ tôi tiếp tục viết tùy bút.
"Đường Sơn Cư Sĩ": Nếu tôi biết viết tiểu thuyết, tôi sẽ viết Đường Khả Khanh chứ không viết Tần Khả Khanh. Người ta đã viết rồi mình vẽ lại thì có gì thú vị?
Lưu Tâm Vũ: Bạn nên chú ý rằng, ở hồi thứ mười ba viết về cái chết của Tần Khả Khanh, Tào Tuyết Cần vì những cân nhắc phi nghệ thuật đã tiếp thu kiến nghị của Chi Nghiên Trai, cắt bỏ bốn năm tờ bản thảo đã viết xong. Một "diệp" (tờ) chữ phồn thể thực chất tương đương với hai trang sách ngày nay, bạn thấy đấy, đã bị cắt bỏ nhiều biết bao! Hơn nữa ở cuối hồi thứ tám, Tào Tuyết Cần lại buộc phải "vá" thêm một đoạn, bảo Tần Khả Khanh là đứa trẻ bị bỏ rơi ở viện "Dưỡng Sinh Đường", lại có hồi viết có vị Trương thái y đến khám bệnh cho Tần Khả Khanh, nhưng trong chính văn lại chẳng hề nói Trương thái y là một thái y, những chuyện này rốt cuộc là thế nào? Có thể thấy, Tào Tuyết Cần khi xây dựng hình tượng Tần Khả Khanh đã mang nỗi khổ tâm u uất tột cùng trong lòng. Vì thế, tôi không viết về những nhân vật đã được thể hiện quá đầy đủ trong tác phẩm như Tiết Bảo Thoa, mà lại đi viết về Tần Khả Khanh, đó chính là bởi tôi muốn thám dật, tức là cố gắng tối đa để hé lộ, khôi phục lại những nội dung mà Tào Tuyết Cần vì phải "né tránh họa văn tự" nên buộc phải cắt xén, sửa đổi dù bản thân ông đã từng viết hoặc rất muốn viết ra.
"Tam Luân Xa": Thưa tiên sinh họ Lưu, một cuốn "Hồng Lâu Mộng" hư ảo khiến bao nhiêu văn nhân thi sĩ tranh cãi sống đi chết lại, liệu có đáng không? Người làm nghệ thuật chẳng phải nên dồn sự chú ý vào việc phản ánh hiện thực xã hội hơn sao?
Lưu Tâm Vũ: Rất đáng chứ. Bởi vì con người sống trên đời cần có sự hưởng thụ về mặt tinh thần, "Hồng Lâu Mộng" thông qua những nét miêu tả thi vị đầy hư ảo đã mang lại cho chúng ta niềm vui sướng đến mức sống đi chết lại mà không hề phải chết thật, điều đó chẳng lẽ lại không xứng đáng sao?
Nhân tiện xin nói thêm, có thể có bạn cư dân mạng vẫn chưa hiểu rõ "thám dật" là gì, "dật" là những thứ đã bị thất lạc, "thám dật" chính là tìm lại những phần đã mất đó. "Hồng Lâu Mộng" là một cuốn tiểu thuyết chưa được hoàn thành trọn vẹn, di cảo Tào Tuyết Cần để lại nhìn chung chỉ có tám mươi hồi đầu, nếu nói chính xác hơn thì hồi sáu mươi tư và sáu mươi bảy đều rất đáng ngờ, chưa chắc đã là văn phong của Tào Tuyết Cần. Cho nên những thứ thất lạc trong "Hồng Lâu Mộng" quá nhiều, xin mọi người nhất định phải lưu ý rằng bốn mươi hồi sau không phải nguyên tác của Tào Tuyết Cần, mà do thương nhân xuất bản Trình Vĩ Nguyên cùng một Cao Ngạc có trình độ mọi mặt kém xa Tào Tuyết Cần chắp vá lại. Xin mọi người chú ý thêm, Tào Tuyết Cần không phải là chưa từng viết phần văn bản sau hồi tám mươi, từ những lời phê bình của Chi Nghiên Trai đã hé lộ rằng Tào Tuyết Cần đã viết ra những đoạn văn kết cục đại bi kịch, chẳng hạn như Giả Bảo Ngọc bị bắt giam vào ngục, trong miếu Ngục Thần thì Tiểu Hồng và Thiến Tuyết đều từng đến an ủi, giúp đỡ chàng. Thiến Tuyết là một nha hoàn ở mấy hồi đầu chỉ vì Bảo Ngọc say rượu đập vỡ chén trà mà bị đuổi đi, nhiều độc giả cứ ngỡ nhân vật này chẳng quan trọng gì vì nàng biến mất quá nhanh, nhưng Tào Tuyết Cần có một cấu tứ hoàn chỉnh, trong kết cục đại bi kịch nàng lại đột ngột xuất hiện và đóng vai trò vô cùng quan trọng, đáng tiếc là những đoạn văn đã viết xong ấy đều bị thất lạc cả rồi. Vì vậy, một nhiệm vụ trọng đại của nghiên cứu "Hồng học" chính là cố gắng tìm lại những gì đã mất, đó chính là thám dật.
"Thái Không Trần Ai": "Hồng học" đối với văn hóa nước ta là tiến bộ hay thụt lùi?
Lưu Tâm Vũ: Nếu làm tốt, "Hồng học" chắc chắn sẽ đóng vai trò thúc đẩy nền văn hóa của nước ta. Năm 2000, tôi từng nhận lời mời của Hiệp hội Văn hóa Anh - Trung và Đại học London để thực hiện hai buổi diễn thuyết về "Hồng Lâu Mộng", tôi cảm nhận sâu sắc rằng Shakespeare cùng các tác phẩm của ông ở nước Anh nay đã trở thành nhân vật thuộc phạm vi tri thức phổ thông từ cấp tiểu học trở lên ở Trung Quốc, thế nhưng Tào Tuyết Cần và "Hồng Lâu Mộng" lại chưa hề bước vào cấu trúc tri thức phổ thông của toàn bộ sinh viên đại học ở Anh. Shakespeare dĩ nhiên rất tuyệt vời, chúng ta nên tiếp thu, học hỏi, nhưng văn hóa trước hết phải xét đến vật mang chở của nó, vật mang chở văn hóa Trung Quốc chính là chữ Hán, "Hồng Lâu Mộng" đã dùng chữ Hán để viết nên những thiên tuyệt tác vĩ đại đến thế, bộ môn "Hồng học" hình thành từ đó đương nhiên rất xứng đáng để những người sử dụng chữ Hán như chúng ta nghiên cứu kỹ lưỡng, đồng thời đưa Tào Tuyết Cần và "Hồng Lâu Mộng" trở thành một bộ phận cấu thành nền văn minh chung của toàn nhân loại, bước vào cấu trúc tri thức phổ thông từ cấp tiểu học trở lên của toàn thế giới.
"Ái Tại Thiên Địa Thương Mang Thời": Thầy Lưu Tâm Vũ chuyển sang nghiên cứu "Hồng học", có phải là vì những thứ đáng viết trong cuộc sống hiện thực quá ít ỏi không?
Lưu Tâm Vũ: Hoàn toàn ngược lại, hiện nay tôi vẫn viết một lượng tiểu thuyết nhất định, rất nhiều tùy bút cùng các bài phê bình kiến trúc. Những điều đáng để tôi viết trong cuộc sống có rất nhiều, điều khiến tôi trăn trở là làm sao dùng chữ Hán để diễn đạt trọn vẹn những chất liệu đang dâng trào trong tâm trí. Do đó, tôi tìm kiếm dưỡng chất từ nhiều phương diện, và việc nghiên cứu "Hồng học" đã giúp tôi chắt lọc được vô vàn chất dinh dưỡng quý báu từ Tào Tuyết Cần và "Hồng Lâu Mộng".
"Sơn Ngoại": Xin hỏi đại tác gia họ Lưu, ông cho rằng động cơ ban đầu chủ yếu để Tào Tuyết Cần viết cuốn sách này là gì?
Lưu Tâm Vũ: Câu hỏi này vô cùng quan trọng, cũng là chủ đề lớn gây tranh cãi không dứt trong giới "Hồng học". Cá nhân tôi cho rằng gia tộc Tào Tuyết Cần đã trải qua những biến động chính trị của ba triều Khang, Ung, Càn, bản thân ông cũng nếm trải chặng đường đời từ công tử giàu sang biến thành kẻ nghèo đói không có miếng ăn, vì vậy cuốn "Hồng Lâu Mộng" tuyệt đối không thể tóm gọn một cách đơn giản là cái gọi là chống phong kiến, đòi tự do yêu đương và hôn nhân, hay viết về sự phản kháng của giai cấp nô tỳ. Mặc dù những yếu tố đó đều có trong tác phẩm, nhưng điểm vĩ đại của Tào Tuyết Cần chính là ông đã vượt lên trên chính trị, vượt lên trên nỗi đau khổ của gia tộc, cũng vượt lên trên sự được mất của cá nhân, để bước vào một cảnh giới phi thường nhất: suy ngẫm sâu sắc về sự sinh tồn của con người và về nhân tính. Tôi cho rằng ở hồi thứ hai, mượn lời Giả Vũ Thôn nói về "thuyết chính tà lưỡng phú tương kích tương đãng", Tào Tuyết Cần đã hé lộ sơ tâm ban đầu của mình, ông muốn dựng bia lập truyện cho những sinh mệnh cá thể bị cả phe chính phái lẫn phe tà phái ngó lơ, qua đó bày tỏ sự khẳng định vô hạn đối với quyền được sống một cuộc đời đầy thi vị của mỗi cá thể.
"Lãm Chân": "Không tài vá được trời xanh, Uổng vào cõi tục biết bao nhiêu năm", đây là hai câu thơ trong "Hồng Lâu Mộng", "Hồng Lâu Mộng" nguyên danh là "Thạch Đầu Ký", thưa thầy Lưu, xin hỏi Giả Bảo Ngọc có hoài bão gì, hay nói cách khác Tuyết Cần tiên sinh có bày tỏ nỗi niềm ôm tài mà không gặp thời trong cuốn sách này hay không, nhưng tại sao trong "Hồng Lâu Mộng" chúng ta lại chẳng thấy Bảo Ngọc dành nhiều sự quan tâm cho xã hội?
Lưu Tâm Vũ: Tôi cho rằng Tào Tuyết Cần trong cuốn sách này không hề muốn bày tỏ nỗi niềm ôm tài không gặp thời gì cả. Giả Bảo Ngọc hoàn toàn lạc lõng với xã hội đương thời, Tào Tuyết Cần nói "đá" không có tài đi vá trời xanh, thực chất là muốn nói căn bản chẳng hề muốn đi vá trời. Điều Giả Bảo Ngọc quan tâm chính là số phận đầy bất lực, bi kịch của những người phụ nữ tựa như những đóa hoa xuân ngắn ngủi. Đối với nhà văn, đôi khi phương thức quan tâm đến xã hội có thể là quanh co, là mang tính siêu việt.
"Hắc Bạc": Thưa khách mời, thầy nghĩ nếu Tập Nhân sống đến ngày nay thì trên con đường hoạn lộ và kiếm tiền sẽ đạt thành tựu thế nào? Nàng quá lợi hại, không những tranh được khoản lương tháng hai lượng bạc, mà còn đuổi được cả đối thủ tiềm tàng và người biết chuyện, tài cán cùng sự thâm hiểm của nàng khá phù hợp với thời thế bây giờ, đúng không?
Lưu Tâm Vũ: Coi Tập Nhân là "kẻ đạo đức giả" là cảm nhận chung của nhiều độc giả từ thời vãn Thanh trở lại đây, phần Cao Ngạc viết tiếp "Hồng Lâu Mộng" cũng xử lý theo hướng đó, điều này có lẽ là vì sau hồi tám mươi Tào Tuyết Cần viết về Tập Nhân ra sao chúng ta không còn được thấy nữa. Theo Chi Nghiên Trai tiết lộ, sau hồi tám mươi, nhà họ Giả bị tịch thu gia sản, Bảo Ngọc, Vương Hy Phượng cùng những người khác bị bắt vào tù, Tập Nhân và Tưởng Ngọc Hàm còn đến tận ngục cứu giúp họ, cho nên Tào Tuyết Cần xây dựng Tập Nhân như một nhân vật đa diện phức tạp. Tuy nhiên, bạn giải thích về Tập Nhân như vậy cũng hoàn toàn có thể hiểu được. Sự vĩ đại của "Hồng Lâu Mộng" nằm ở chỗ hầu như với bất kỳ nhân vật nào độc giả cũng có thể tự nhiên nảy sinh tình cảm yêu ghét của riêng mình, mà thường thì sự yêu ghét giữa các độc giả lại hoàn toàn trái ngược nhau.
"Hạnh Phúc Đích Nhân Dữ Hương Yên Vô Quan": Kính gửi tiên sinh Tâm Vũ: Đã vào diễn đàn thì từ thiên văn địa lý cho đến tâm tư tình cảm của con người đều có thể đàm đạo. Xin thầy trả lời thêm vài chuyện khác, ví như những chủ đề ngoài Hồng Lâu chẳng hạn. À đúng rồi, thầy uống ngụm nước trước đã nhé.
Lưu Tâm Vũ: Tôi rất hạnh phúc, bởi vì tôi không bao giờ hút thuốc. Đúng rồi, giờ tôi phải uống một ngụm nước ngay đây. Tôi là một cái "bình nước" lớn, mỗi ngày không biết uống cạn bao nhiêu tách trà, tôi chỉ uống trà xanh, tôi không thích uống hương phiến tức là trà ướp hoa, còn bạn thì sao?
"Phù Hiệu": Tiên sinh Lưu, khi viết văn tiên sinh dùng máy tính hay viết tay từng ô vậy? Chỗ chúng tôi có mấy nhà văn kiên quyết không chịu dùng máy tính. Ngoài ra, khi viết "Vị trí của tình yêu", trong cuộc sống riêng tiên sinh có từng cảm thấy tình yêu quá đỗi ít ỏi không? Hồi đó tôi đang là thanh niên, lúc đang yêu đương thì cuốn sách đó có thể nói là đã bật đèn xanh cho đời sống tình cảm cá nhân của tôi, đa tạ tiên sinh!
Lưu Tâm Vũ: Từ năm 1993 đến nay tôi luôn dùng máy tính để viết văn. Kiên quyết không chịu dùng máy tính ư, tại sao lại thế nhỉ? Tôi thật sự không hiểu nổi họ. Đương nhiên, khi viết các bài về "Hồng học", kho phông chữ trong máy tính của tôi thường không đủ dùng, vì "Hồng học" đụng chạm tới rất nhiều chữ Hán vô cùng đặc thù, hiện tại khi trả lời câu hỏi của các bạn cư dân mạng, tôi cũng cố gắng hết sức để tránh dùng những chữ đó, nhưng thiếu sót nhỏ này chẳng hề ảnh hưởng đến niềm vui thú khi tôi gõ máy tính để sáng tác. "Vị trí của tình yêu" là truyện ngắn tôi viết vào năm 1978, chớp mắt một cái đã hai mươi lăm năm trôi qua rồi. Thời đó không chỉ tình yêu quá hiếm hoi mà người ta còn căn bản chẳng dám công khai nói chuyện yêu đương, đó là những năm tháng mà nhân tính bị kìm kẹp, trói buộc. Thời thế đổi thay, bạn có thấy bây giờ dường như tình yêu lại quá nhiều rồi không? Đâu đâu cũng có chỗ đứng của nó. Biết đâu có những thứ đang chiếm chỗ kia thực chất lại chẳng phải là tình yêu chân chính nữa rồi!
"Cung Duệ Nghiên": Khuyết điểm lớn nhất của "Hồng Lâu Mộng" là gì?
Lưu Tâm Vũ: Rất vui được ghé đọc bài viết của bạn, trong đó có rất nhiều quan điểm vô cùng thú vị. Khuyết điểm lớn nhất của "Hồng Lâu Mộng" chính là không trọn vẹn. Một tác phẩm không trọn vẹn mà lại hình thành nên một bộ môn học vấn đồ sộ —— "Hồng học", đây đương nhiên là một kỳ tích trong lịch sử nhân loại.
"Lữ Thị Thu Xuân": Có thuyết cho rằng "Hồng Lâu Mộng" chịu ảnh hưởng lớn nhất từ "Kim Bình Mai" và "Tây Sương Ký"?
Lưu Tâm Vũ: Thật ra không chỉ dừng lại ở đó, những tác phẩm như "Mẫu Đơn Đình", "Thủy Hử Truyện" đều có ảnh hưởng rất lớn đối với Tào Tuyết Cần. Ở đây tôi xin đặc biệt nhấn mạnh đến "Kim Bình Mai", "Kim Bình Mai" cũng vô cùng vĩ đại, bởi vì đây là lần đầu tiên người Trung Quốc dùng chữ Hán, dùng một dung lượng đồ sộ như vậy để viết về cuộc sống của thị dân bình thường, thoát khỏi giá trị quan của "Tam Quốc Diễn Nghĩa", "Thủy Hử Truyện", "Tây Du Ký" vốn chỉ chú trọng sự hiện diện của đế vương tướng lĩnh, anh hùng thảo mãng, thần phật tiên quái, mà bắt đầu chú trọng đến sự tồn tại xã hội bình thường nhất, những sinh mệnh cá thể bình dị nhất, phơi bày những nỗi mừng vui bi ai, sinh ly tử biệt của họ. Hơn nữa ngôn ngữ của "Kim Bình Mai" vô cùng đặc sắc, một số câu từ xuất hiện trong "Hồng Lâu Mộng" nay đã trở thành quen thuộc nơi cửa miệng mọi người như: "Quyết đem một tấm thân tàn, kéo ngay hoàng đế xuống hàng thường dân", "Người đi trước vung nắm cát làm mờ mắt kẻ đi sau", đều là những câu đã từng được dùng trong "Kim Bình Mai". Đương nhiên, "Hồng Lâu Mộng" và "Kim Bình Mai" lại rất khác nhau, tác giả của "Kim Bình Mai" chọn cách miêu tả hoàn toàn khách quan, trong khi "Hồng Lâu Mộng" lại ẩn chứa những yếu tố lý tưởng.
"Tăng Điểm": Xin hỏi thêm thầy Lưu một câu —— Tôi thích câu "Việc đời thấu suốt đều là học vấn, tình đời thông tỏ ấy chính văn chương" trong "Hồng Lâu Mộng", đọc một số bài viết giới thiệu về thầy Lưu, thấy nói thầy giữ mối liên hệ và tình bạn rất tốt với những người dân bình thường, họ đã mang lại ảnh hưởng gì cho việc sáng tác của thầy?
"Hồng Lâu Mộng" là một tác phẩm văn học kiệt xuất, cuộc đời của tác giả Tào Tuyết Cần liệu có thể coi là một cuộc đời thành công không? Tuy sống trong bần hàn thanh đạm, nhưng ông đã viết nên pho cự tác này, nguyên nhân thành công trong sáng tác của ông có phải là vì ông quá đỗi quen thuộc với cuộc sống mà mình miêu tả?
Lưu Tâm Vũ: Hiện giờ tôi cam lòng sống bên lề, rất ít khi tham gia các hoạt động mang tính hình thức, phần lớn thời gian tôi đều ở trong thư phòng nơi vùng nông thôn, thỉnh thoảng ra đồng nội vẽ tranh màu nước, chủ động tiếp xúc với nhiều người lao động ngoại tỉnh và những người có thu nhập thấp. Từ họ tôi nhận được rất nhiều dưỡng chất, điều này vô cùng quan trọng đối với ngòi bút của tôi. Tôi cho rằng nhà văn khi sáng tác đương nhiên phải quen thuộc với cuộc sống và nhân vật dưới ngòi bút của mình, nhưng điều quan trọng hơn cả là phải có một tấm lòng, một tâm thế. Tào Tuyết Cần từng trải qua thời kỳ hưng thịnh tột bực của gia tộc, cũng từng chứng kiến gia tộc lụi tàn thành tro bụi, là người đã trải qua biết bao thăng trầm dập vùi của số phận. Tôi cho rằng chính sự gập ghềnh trắc trở của số phận cùng sự ngộ thiền của bản thân đã tôi luyện nên tư duy văn học của ông, vì thế nếu chỉ đơn thuần quen thuộc cuộc sống thôi thì vẫn chưa đủ, thật đấy, sáng tác văn chương cần phải biết từ cuộc sống mà thăng hoa thành một niềm trắc ẩn, một tâm thế sâu xa.
"Ngân Hà Hệ a": Thầy nhìn nhận thế nào về đôi sư tử đá trước cửa Giả phủ?
Lưu Tâm Vũ: Liễu Tương Liên trong sách đã bày tỏ quan điểm rất rõ ràng về chuyện này rồi. Thế nhưng, sư tử tuy sạch sẽ nhưng lại chẳng phải là thứ có sinh mệnh. Người trong Giả phủ dẫu ai nấy đều có nhược điểm nhân tính và mặt tối này khác, nhưng họ đều là những thực thể sống động. So sánh ra thì tôi không thích những thứ chết chóc sạch sẽ khô khan, mà lại thích những sinh mệnh hoạt bát dẫu có mang theo đôi phần vấy bẩn.
"Tùng Lam": Thưa thầy Lưu, có bình luận nói rằng thầy là người đầu tiên đưa ra một "học thuyết" —— hệ thống nghiên cứu "Tần học" trên cơ sở nghiên cứu quỹ đạo của một nhân vật đơn lẻ trong Hồng Lâu Mộng. Đồng thời nói rằng cuốn sách mới "Họa lương xuân tận lạc hương trần —— Giải mã " là tiếng chim hót đánh thức bầu không khí trầm uất bấy lâu của "Hồng học". Nhưng cũng có người nói thầy với tư cách là một nhà văn mà lại đề xuất "Tần học" rồi rêu rao tính "học thuật" thì chỉ là trò mua danh chuộc tiếng, thầy cảm thấy thế nào về những quan điểm này? Thầy cho rằng hệ thống nghiên cứu "Tần học" đã chính thức hình thành chưa?
Lưu Tâm Vũ: Trong bài trả lời phỏng vấn phóng viên đăng trên tạp chí "Văn học tự do đàm" xuất bản tại Thiên Tân kỳ năm năm nay, tôi đã tuyên bố hệ thống nghiên cứu "Hồng học" của mình đã bước đầu định hình quy mô, bởi vì từ năm 1993 đến nay tôi đã dành trọn mười năm để tiến hành công trình nghiên cứu này, hơn nữa tôi đã có ba cuốn sách với nội dung không ngừng được cập nhật, cuốn mới nhất chính là "Họa lương xuân tận lạc hương trần —— Giải mã ". Thêm vào đó, bởi vì tôi là một tiểu thuyết gia, nên tôi có thể thể hiện thành quả thám dật "Hồng học" của mình dưới hình thức tiểu thuyết, đó chính là ba thiên tiểu thuyết thám dật của tôi —— "Cái chết của Tần Khả Khanh", "Cái chết của Giả Nguyên Xuân", "Cái chết của Diệu Ngọc". Hướng nghiên cứu "Tần học" của tôi đã nhận được sự khích lệ và ủng hộ từ bậc tiền bối trong giới "Hồng học" là tiên sinh Chu Nhữ Xương. Đương nhiên tôi cũng đã nghe thấy những lời phê bình, tôi hoan nghênh phê bình, nhưng mong rằng người phê bình nhất định phải đọc qua các trước tác "Tần học" của tôi rồi hãy lên tiếng phát biểu. Hiện nay có một số nhà phê bình ra vẻ rất uy quyền, nhưng ông ta rõ ràng chưa hề đọc qua các tác phẩm liên quan của tôi, tôi thấy đây là tác phong mang tính "học phiệt". Cần biết rằng nghiên cứu "Hồng học" là một không gian đối thoại chung của công chúng, chứ không phải thứ mà một vài cá nhân "học phiệt" có thể lũng đoạn, độc chiếm. Tôi mong sao sẽ có thêm nhiều đại gia "Hồng học" như tiền bối Chu Nhữ Xương, lấy thái độ bao dung để đối đãi với những người đam mê nghiên cứu "Hồng học" trong dân gian gian dã.
"Chân Tả Bút": Tiền bối họ Lưu, tiên sinh có thích thuật bát tự cổ đại không? Có thể dựa vào một đoạn này để đánh giá xem trình độ bát tự của Tào Tuyết Cần là cao hay thấp, thật hay giả không?
Lưu Tâm Vũ: Đoạn này không phải do Tào Tuyết Cần viết, mà là do Cao Ngạc viết. Cao Ngạc căn bản không hề đọc hiểu những ám chỉ về số phận của Giả Nguyên Xuân mà Tào Tuyết Cần đã cài cắm ở phần trước. Câu thơ gốc của Tào Tuyết Cần là "Hổ hủy tương phùng đại mộng quy" (Cọp và tê giác gặp nhau mộng lớn tàn), Cao Ngạc lại hiểu nhầm thành "Hổ thố tương phùng đại mộng quy" (Cọp và thỏ gặp nhau mộng lớn tàn), thế nên mới sinh ra những phân tích bói toán đoán mệnh bát tự như vậy. Hổ là tượng trưng cho phía hoàng đế, hủy là một loài mãnh thú tượng trưng cho phe dã tâm đoạt quyền ngoài triều đình. Theo cấu tứ của Tào Tuyết Cần, Giả Nguyên Xuân chính là nạn nhân hy sinh trong cuộc tranh giành quyền lực chốn cung đình đẫm máu, chứ đâu có giống như lời Cao Ngạc viết, rằng nàng chết đi một cách vô cùng bình yên chỉ vì ăn thịt quá nhiều mà bị đờm nghẽn thở cơ chứ?
(4 giờ 58 phút) Lưu Tâm Vũ: Rất vui được thảo luận về "Hồng Lâu Mộng" cùng các bạn trên mạng, hy vọng sau này sẽ lại có những cơ hội như thế này. Cảm ơn các bạn, vì thời gian có hạn nên nhiều câu hỏi của các bạn cư dân mạng tôi chưa kịp trả lời, mong mọi người thứ lỗi, xin chào tạm biệt!
(5 giờ đúng) Người dẫn chương trình: Vì thời gian có hạn và khách mời còn có việc bận, buổi trò chuyện hôm nay xin được khép lại tại đây. Cảm ơn sự tham gia vô cùng nhiệt tình của quý vị cư dân mạng!
