Ta sẽ mang lửa đến cho ngươi.
Euripides.—Androm.
Eiros.
Sao cậu lại gọi tôi là Eiros?
Charmion.
Từ nay về sau cậu sẽ luôn được gọi như thế. Cả cái tên trần thế của tôi nữa, cậu cũng phải quên đi, và hãy trò chuyện với tôi như với Charmion.
Eiros.
Quả thật đây không phải là một giấc mơ!
Charmion.
Giấc mơ không còn tồn tại với chúng ta nữa;—nhưng những điều huyền bí ấy ta sẽ nói sau. Tôi rất mừng khi thấy cậu trông có vẻ tràn đầy sức sống và minh mẫn. Lớp màn bóng tối đã tan đi khỏi đôi mắt cậu rồi. Hãy vững lòng, đừng sợ hãi gì cả. Khoảng thời gian mê muội được định sẵn của cậu đã hết, và ngày mai chính tôi sẽ dẫn dắt cậu bước vào những niềm vui cùng sự kỳ diệu trọn vẹn của cuộc đời mới.
Eiros.
Đúng vậy—tôi chẳng còn cảm thấy mê muội gì nữa—hoàn toàn không. Cơn choáng váng điên cuồng và bóng đêm khủng khiếp đã rời bỏ tôi, tôi không còn nghe thấy thứ âm thanh cuồng loạn, rào rào và đáng sợ giống như "tiếng muôn dòng nước" ấy nữa. Thế nhưng các giác quan của tôi vẫn còn đang bối rối, hỡi Charmion, trước sự nhạy bén tột cùng của chúng khi tiếp nhận những điều mới mẻ.
Charmion.
Chỉ ít ngày nữa mọi chuyện sẽ ổn thôi;—nhưng tôi hoàn toàn hiểu và cảm thông với cậu. Đã mười năm trần thế trôi qua kể từ khi tôi trải qua những gì cậu đang chịu đựng—vậy mà ký ức về nó vẫn còn đeo bám tôi đây. Dù sao đi nữa, cậu cũng đã chịu đựng xong mọi nỗi đau mà cậu phải trải qua ở Aidenn.
Eiros.
Ở Aidenn ư?
Charmion.
Ở Aidenn.
Eiros.
Lạy Chúa!—xin hãy thương xót tôi, Charmion!—Tôi đang bị ngợp trước sự vĩ đại của vạn vật—của những điều trước kia là ẩn số nay đã tỏ tường—của một Tương lai mang tính phỏng đoán nay đã hòa quyện vào trong Hiện tại uy nghi và chắc chắn.
Charmion.
Bây giờ đừng bận tâm đến những suy nghĩ ấy nữa. Ngày mai chúng ta sẽ bàn chuyện này. Tâm trí cậu hãy còn dao động, và sự bấn loạn đó sẽ tìm được sự khuây khỏa qua những hồi tưởng giản đơn. Đừng nhìn xung quanh, cũng đừng nhìn về phía trước—mà hãy nhìn lại phía sau. Tôi đang nóng lòng muốn nghe chi tiết về sự kiện kinh hoàng đã đưa cậu đến với chúng tôi. Hãy kể cho tôi nghe đi. Chúng ta hãy trò chuyện về những điều quen thuộc, bằng thứ ngôn ngữ quen thuộc thuở xưa của thế giới đã diệt vong một cách vô cùng khủng khiếp ấy.
Eiros.
Vô cùng, vô cùng khủng khiếp!—đây quả thật không phải là một giấc mơ.
Charmion.
Giấc mơ không còn nữa. Tôi có được thương tiếc nhiều không, hỡi Eiros của tôi?
Eiros.
Thương tiếc chứ, Charmion?— ồ, vô cùng sâu sắc. Cho đến tận giờ phút cuối cùng ấy, một đám mây u ám nặng nề và niềm sầu muộn thành kính vẫn bao trùm lấy gia đình cô.
Charmion.
Và giờ phút cuối cùng ấy—hãy kể về nó đi. Cứ nhớ rằng, ngoài trần trụi bản thân thảm họa đó ra, tôi chẳng biết gì cả. Khi tôi rời bỏ cõi nhân gian để bước vào Đêm tối qua Cửa tử—vào thời điểm đó, nếu tôi nhớ không lầm, thảm họa giáng xuống các người hoàn toàn là điều không ai ngờ tới. Mà thực ra, tôi cũng biết rất ít về triết học phỏng đoán của thời đại bấy giờ.
Eiros.
Thảm họa cá thể ấy, như cô nói, hoàn toàn nằm ngoài dự liệu; nhưng những bất hạnh tương tự từ lâu đã là đề tài bàn luận của các nhà thiên văn học. Tôi có lẽ không cần phải nói với cô rằng, ngay cả khi cô rời bỏ chúng ta, con người vẫn đồng thuận hiểu những đoạn trong kinh thánh đề cập đến sự hủy diệt toàn bộ vạn vật bằng lửa là chỉ riêng quả địa cầu này mà thôi. Nhưng liên quan đến tác nhân trực tiếp gây ra sự diệt vong, những phỏng đoán đã sai lệch kể từ kỷ nguyên triết học thiên văn khi mà các sao chổi đã bị tước đi những nỗi kinh hoàng của ngọn lửa. Mật độ rất loãng của những thiên thể này đã được xác lập rõ ràng. Người ta từng quan sát thấy chúng chuyển động giữa các vệ tinh của Sao Mộc mà không gây ra bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào về khối lượng hay quỹ đạo của những hành tinh phụ này. Từ lâu, chúng ta đã xem những kẻ lãng du ấy như những thực thể dạng hơi có độ loãng không thể tưởng tượng nổi, và hoàn toàn không có khả năng gây tổn hại cho hành tinh đặc của chúng ta, ngay cả trong trường hợp va chạm. Nhưng sự va chạm vốn chẳng mấy ai e sợ; bởi vì các yếu tố của mọi sao chổi đều đã được tính toán chính xác. Việc tìm kiếm tác nhân gây ra thảm họa lửa được báo trước trong số các sao chổi ấy đã bị coi là một ý tưởng không thể chấp nhận được trong suốt nhiều năm trời. Thế nhưng, những điều kỳ diệu và trí tưởng tượng cuồng dại lại nở rộ một cách kỳ lạ trong nhân gian những ngày gần đây; và mặc dù sự hoảng sợ thực sự chỉ xảy ra ở một số ít kẻ vô thức khi các nhà thiên văn thông báo về một sao chổi mới, thì thông báo ấy nhìn chung vẫn được đón nhận với sự dao động và hoài nghi chẳng biết gọi tên là gì.
Các thành phần của thiên thể lạ nhanh chóng được tính toán, và tất cả các nhà quan sát đều phải thừa nhận ngay rằng quỹ đạo của nó tại điểm cận nhật sẽ đưa nó đến rất gần Trái Đất. Có hai hoặc ba nhà thiên văn học hạng hai kiên quyết duy trì quan điểm rằng một cuộc va chạm là không thể tránh khỏi. Tôi không sao diễn tả hết cho cô nghe ảnh hưởng của tin tức ấy đối với người dân. Trong vài ngày ngắn ngủi, họ không chịu tin vào một lời khẳng định mà trí tuệ của họ, vốn bấy lâu nay chỉ mải mê với những toan tính trần tục, hoàn toàn không thể thấu hiểu nổi. Thế nhưng sự thật về một sự kiện có ý nghĩa sống còn ấy chẳng mấy chốc cũng len lỏi vào nhận thức của cả những kẻ đần độn nhất. Cuối cùng, mọi người đều thấy rằng triết học thiên văn không hề nói dối, và họ ngóng chờ sao chổi. Thoạt đầu, sự tiếp cận của nó có vẻ không nhanh chóng, và hình dáng của nó cũng chẳng có gì là quá bất thường. Nó mang màu đỏ xỉn và có rất ít vệt đuôi có thể nhận thấy được. Suốt bảy, tám ngày, chúng ta không thấy đường kính biểu kiến của nó tăng lên đáng kể, và màu sắc của nó cũng chỉ thay đổi một phần. Trong khi đó, những công việc thường nhật của con người bị gạt sang một bên, và mọi sự quan tâm đều bị cuốn hút vào cuộc tranh luận ngày càng sục sôi do giới trí thức khởi xướng về bản chất của sao chổi. Ngay cả những kẻ dốt nát thô kệch cũng đánh thức năng lực trì trệ của mình để bận tâm đến những vấn đề ấy. Giờ đây, giới bác học dốc toàn trí tuệ—toàn tâm hồn—vào những việc không phải để xoa dịu nỗi sợ hay duy trì một học thuyết được yêu thích nào đó. Họ tìm kiếm—họ khao khát những góc nhìn đúng đắn. Họ rên rỉ vì khát khao tri thức hoàn mỹ. Chân lý trỗi dậy trong sự tinh tuyết của sức mạnh cùng vẻ uy nghi tột bậc, và người khôn ngoan đã cúi đầu tôn thờ.
Rằng những tổn hại vật chất đối với hành tinh chúng ta hoặc cư dân trên đó sẽ xảy ra từ cuộc va chạm được e sợ là một quan điểm ngày càng mất chỗ đứng trong giới trí thức; và giờ đây, giới trí thức được tự do dẫn dắt lý trí và trí tưởng tượng của đám đông. Người ta đã chứng minh rằng mật độ của nhân sao chổi nhỏ hơn rất nhiều so với loại khí loãng nhất của chúng ta; và việc một vị khách tương tự đi qua an toàn giữa các vệ tinh của Sao Mộc là một điểm được nhấn mạnh mạnh mẽ, góp phần lớn vào việc xoa dịu sự kinh hoàng. Các nhà thần học, với sự sốt sắm được nhóm lên bởi nỗi sợ hãi, đã đi sâu vào những lời tiên tri trong kinh thánh, giải thích chúng cho người dân với sự trực diện và giản dị chưa từng có tiền lệ. Rằng sự hủy diệt cuối cùng của Trái Đất phải do lửa gây ra, đã được thúc đẩy với một tinh thần áp đặt niềm tin ở khắp mọi nơi; và rằng sao chổi không có bản chất lửa (như mọi người lúc bấy giờ đều biết) là một sự thật giúp tất cả mọi người phần lớn gạt bỏ được nỗi sợ hãi về thảm họa lớn đã được báo trước. Thật đáng chú ý khi những định kiến phổ biến và sai lầm hạ cấp liên quan đến dịch bệnh và chiến tranh—những sai lầm vốn thường hoành hành mỗi khi sao chổi xuất hiện—nay đã hoàn toàn biến mất, như thể bằng một sự bộc phát cuồng nộ nào đó, lý trí đã ngay lập tức đánh bật sự mê tín khỏi ngai vàng của nó. Trí tuệ yếu ớt nhất cũng đã có được sức mạnh từ sự quan tâm tột độ.
Những tác hại nhỏ nào có thể phát sinh từ cuộc va chạm là những điểm được đặt câu hỏi một cách công phu. Giới bác học bàn về những xáo trộn địa chất nhẹ, về những thay đổi có thể xảy ra đối với khí hậu, và do đó ảnh hưởng đến thảm thực vật; về những ảnh hưởng từ từ trường và điện năng. Nhiều người cho rằng sẽ chẳng có hiệu ứng hữu hình hay có thể nhận thức được nào xuất hiện theo bất kỳ cách nào. Trong khi những cuộc tranh luận đó đang diễn ra, đối tượng của chúng từ từ tiến lại gần, kích thước biểu kiến ngày càng lớn hơn và ánh hào quang trở nên rực rỡ hơn. Nhân loại ngày càng tái mặt khi nó tiến đến. Mọi hoạt động của con người đều bị đình trỏ.
Đã có một cột mốc trong tiến trình tâm lý chung khi sao chổi cuối cùng đạt tới kích thước vượt trội hơn bất kỳ lần viếng thăm nào từng được ghi nhận trước đó. Lúc này, người dân đã gạt bỏ mọi hy vọng mong manh rằng các nhà thiên văn đã sai, và trải nghiệm toàn bộ sự chắc chắn của tai họa. Khía cạnh hão huyền trong nỗi sợ hãi của họ đã tan biến. Trái tim của những con người kiên cường nhất chủng tộc chúng ta đập mạnh mẽ trong lồng ngực. Tuy nhiên, chỉ vài ngày ngắn ngủi cũng đủ để biến ngay cả những cảm xúc ấy thành tâm trạng không thể chịu đựng nổi nữa. Chúng ta không thể áp dụng bất kỳ suy nghĩ quen thuộc nào đối với thiên thể lạ lùng đó nữa. Các thuộc tính lịch sử của nó đã biến mất. Nó đè nặng lên chúng ta bằng một cảm xúc mới mẻ đầy kinh hãi. Chúng ta nhìn nhận nó không phải như một hiện tượng thiên văn trên bầu trời, mà như một cơn ác mộng đè nặng lên trái tim và một bóng tối bao trùm tâm trí chúng ta. Với tốc độ không thể tưởng tượng nổi, nó đã mang hình hài của một chiếc áo choàng khổng lồ bằng ngọn lửa kỳ lạ, trải dài từ chân trời này sang chân trời khác.
Thêm một ngày nữa trôi qua, và con người đã thở phào nhẹ nhõm hơn. Rõ ràng là chúng ta đã nằm trong ảnh hưởng của sao chổi; vậy mà chúng ta vẫn sống. Thậm chí chúng ta còn cảm thấy cơ thể dẻo dai lạ thường và tâm trí hoạt bát hơn hẳn. Độ loãng tột cùng của đối tượng gây sợ hãi đã trở nên hiển hiện; bởi vì mọi thiên thể đều có thể nhìn thấy rõ ràng xuyên qua nó. Trong khi đó, thảm thực vật của chúng ta đã thay đổi rõ rệt; và từ hiện tượng đã được dự báo trước này, chúng ta đã có thêm niềm tin vào sự tiên tri của bậc hiền triết. Một sự bùng nổ lá cành tươi tốt hoang dã, hoàn toàn chưa từng thấy trước đây, đã bung nở trên mọi loài thực vật.
Rồi lại thêm một ngày nữa—và tai họa vẫn chưa giáng xuống hoàn toàn trên đầu chúng ta. Giờ đây, hiển nhiên là nhân của nó sẽ chạm vào chúng ta trước tiên. Một sự biến đổi điên cuồng đã phủ lên tất cả mọi người; và cảm giác đau đớn đầu tiên chính là tín hiệu dữ dội báo hiệu sự khóc than và kinh hoàng chung. Cảm giác đau đớn đầu tiên nằm ở sự co thắt dữ dội của lồng ngực và phổi, cùng với độ khô khốc đến không thể chịu nổi của làn da. Không thể chối cãi rằng bầu khí quyển của chúng ta đã bị tác động tận gốc; cấu trúc của bầu khí quyển này và những biến đổi có thể xảy ra mà nó phải gánh chịu giờ đây trở thành chủ đề bàn tán. Kết quả của cuộc điều tra đã gửi một luồng điện giật kinh hoàng tột độ xuyên qua trái tim của toàn thể nhân loại.
Từ lâu người ta đã biết rằng lớp không khí bao quanh chúng ta là một hợp chất gồm khí oxy và nitơ, theo tỷ lệ hai mươi mốt phần oxy và bảy mươi chín phần nitơ trong mỗi một trăm phần khí quyển. Oxy, vốn là nguyên tố duy trì sự cháy và là chất mang nhiệt, là hoàn toàn cần thiết để duy trì sự sống của động vật, đồng thời là tác nhân mạnh mẽ và năng động nhất trong tự nhiên. Ngược lại, nitơ không có khả năng duy trì sự sống của động vật cũng như ngọn lửa. Người ta đã xác định rằng một lượng oxy dư thừa bất thường sẽ dẫn đến sự phấn chấn tinh thần đúng như mức độ mà chúng ta vừa trải qua gần đây. Chính việc theo đuổi, việc mở rộng ý tưởng đó đã gây ra nỗi kinh hoàng. Điều gì sẽ xảy ra nếu rút toàn bộ khí nitơ đi? Một sự bùng cháy không thể kìm chế, thiêu rụi vạn vật, lan tràn khắp nơi, tức thì;—sự ứng nghiệm hoàn toàn, trong từng chi tiết nhỏ nhặt và khủng khiếp nhất, của những lời cáo buộc đầy lửa và gây kinh hãi trong các lời tiên tri của Sách Thánh.
Sao tôi phải tô vẽ, hỡi Charmion, cơn điên cuồng đã được tháo cũi sổ lồng của nhân loại lúc bấy giờ? Độ loãng của sao chổi vốn từng truyền cho chúng ta niềm tin trước đây, nay lại là nguồn cơn của sự cay đắng trong tuyệt vọng. Trong bản chất thể khí vô hình của nó, chúng ta nhìn thấy rõ ràng sự hoàn tất của Định mệnh. Trong khi đó, một ngày nữa lại trôi qua—mang theo nó bóng hình cuối cùng của Niềm hy vọng. Chúng ta thở hổn hển trước sự biến đổi nhanh chóng của không khí. Dòng máu đỏ cuồn cuộn chảy xiết qua các mạch máu bị thắt chặt. Một cơn mê sảng cuồng loạn bao trùm lấy tất cả mọi người; với đôi tay cứng đờ vươn thẳng về phía bầu trời đầy đe dọa, họ run rẩy và thét lên những tiếng lớn. Nhưng nhân của kẻ hủy diệt giờ đây đã trúng ngay vào chúng ta;—ngay tại nơi Aidenn này, tôi vẫn thấy rùng mình khi cất lời. Xin hãy để tôi nói vắn tắt—vắn tắt như sự sụp đổ đã tàn phá. Chỉ trong một khoảnh khắc, duy nhất có một thứ ánh sáng rực rỡ hoang dã xuất hiện, ghé thăm và xuyên thấu mọi vật. Rồi—hỡi Charmion, chúng ta hãy cúi đầu trước sự uy nghi tột đỉnh của vị Chúa vĩ đại!—sau đó, có một âm thanh gầm thét vang dội khắp nơi, tựa như phát ra từ chính miệng Ngài; trong khi toàn bộ khối ête ngập tràn mà chúng ta đang tồn tại bỗng chốc bùng cháy thành một dạng lửa dữ dội, mà sự rực rỡ vượt trội cùng sức nóng thiêu đốt vạn vật của nó đến cả các thiên thần trên Thiên đàng cao thẳm của tri thức thuần khiết cũng không có lấy một cái tên để gọi. Mọi chuyện cứ thế kết thúc.
