Chúng ta nhanh chóng bước sang tháng Ba, trong một ngày lộng gió không có nắng, sương giá hay sương mai. Trên đồi Yallbury, khoảng nửa quãng đường giữa Weatherbury và Casterbridge, nơi con đường thu phí bắc qua đỉnh đồi, một đám đông người đã tụ họp, và ánh mắt của phần lớn mọi người liên tục hướng về phía bắc. Các nhóm người gồm một lũ kẻ nhàn rỗi, một đội lính mang lao giáo, và hai kèn lệnh, ở chính giữa là những chiếc xe ngựa, trong đó có một chiếc chở vị quan tòa thượng thẩm. Cùng với những kẻ nhàn rỗi—nhiều kẻ đã trèo lên đỉnh đoạn đường đào sâu để làm đường—còn có một số người và trẻ em Weatherbury, trong đó có Poorgrass, Coggan và Cain Ball.

Sau nửa tiếng đồng hồ, một làn bụi mờ xuất hiện ở hướng đã mong đợi, và chẳng bao lâu sau, một chiếc xe ngựa du lịch chở một trong hai vị thẩm phán của hạt đó đã tiến lên đồi và dừng lại trên đỉnh. Vị thẩm phán đổi xe ngựa trong khi kèn lệnh má phị thổi vang một khúc chào mừng, và một đám rước gồm các xe ngựa cùng đội lính mang lao giáo được hình thành, tất cả đều tiến về phía thị trấn, ngoại trừ những người Weatherbury, những người vừa thấy vị thẩm phán di chuyển là quay về nhà tiếp tục công việc ngay.

— Joseph, tôi thấy anh cứ chen sát vào chiếc xe ngựa đấy chứ, — Coggan nói khi họ bước đi. — Anh có để ý nét mặt của ngài quan tòa không?

— Tôi có chứ, — Poorgrass đáp. — Tôi nhìn chằm chằm vào ngài ấy như muốn đọc thấu tận tâm can ngài; và có sự thương xót trong mắt ngài—hoặc để nói đúng sự thật mà chúng ta buộc phải tuân theo vào thời điểm trang nghiêm này, là trong con mắt hướng về phía tôi.

— Chà, tôi cứ hy vọng những điều tốt đẹp nhất, — Coggan nói, dẫu rằng mọi thứ chắc hẳn là tồi tệ rồi. — Tuy nhiên, tôi sẽ không đi xem phiên tòa, và tôi khuyên những ai trong số các anh không cần thiết thì ở nhà cho rồi. Việc chúng ta đứng đó nhìn chằm chằm vào ngài như xem hát sẽ làm tâm trí ngài bận tâm hơn bất cứ thứ gì khác.

— Đúng điều tôi đã nói sáng nay, — Joseph nhận xét. — «Công lý đã đến để cân ông ấy trên bàn cân», tôi đã nói với cái giọng đầy ngẫm nghĩ của mình, «và nếu ông ấy bị thấy là thiếu sót, thì đành chịu vậy», và một người đứng xem đã nói: «Nghe hay lắm! Một kẻ biết ăn nói thế đáng được lắng nghe». Nhưng tôi không thích ngẫm nghĩ về nó lâu, vì dăm ba lời của tôi cũng chỉ là của tôi thôi, chẳng có mấy trọng lượng; dẫu rằng lời nói của một số người được đồn đại xa gần như thể sinh ra đã hợp với những việc ấy vậy.

— Đúng thế đấy, Joseph. Và giờ này, hỡi bà con xóm giềng, như tôi đã nói, ai nấy cứ ở yên ở nhà.

Quyết định đó đã được tuân thủ; và tất cả đều hồi hộp ngóng chờ tin tức vào ngày hôm sau. Tuy nhiên, sự hồi hộp của họ đã bị chuyển hướng bởi một phát hiện vào buổi chiều, hé lộ nhiều điều về hành vi và tình trạng của Boldwood hơn bất kỳ chi tiết nào trước đó.

Việc ông ta đã rơi vào trạng thái kích động và bất thường từ hội chợ Greenhill cho đến đêm Giáng sinh định mệnh vốn là điều những ai thân thiết với ông đều biết; nhưng không ai ngờ rằng lại có những triệu chứng rõ mồn một của chứng rối loạn tâm thần mà chỉ có một mình Bathsheba và Troy—ở những thời điểm khác nhau—từng thoáng nghi ngờ. Trong một chiếc tủ có khóa, người ta nay phát hiện ra một bộ sưu tập hiện vật phi thường. Có mấy bộ váy phụ nữ còn nguyên khúc vải, bằng đủ loại chất liệu đắt tiền; lụa và satin, vải poplin và nhung, tất cả đều mang những màu sắc mà dựa theo phong cách ăn mặc của Bathsheba, người ta có thể đoán là những màu cô ấy yêu thích. Có hai chiếc múp đeo tay bằng lông chồn zibeline và lông chồn trắng. Hơn hết là một hộp trang sức, chứa bốn chiếc vòng vàng bản lớn cùng vài chiếc mặt dây chuyền và nhẫn, toàn là loại thượng hạng và tinh xảo. Những thứ này đã được mua ở Bath và các thị trấn khác theo nhiều đợt, rồi mang về nhà một cách lén lút. Chúng đều được gói ghém cẩn thận trong giấy, và mỗi gói đều dán nhãn “Bathsheba Boldwood”, kèm theo một ngày được ghi lùi về sau sáu năm trong mọi trường hợp.

Những bằng chứng có phần bi thảm ấy về một tâm trí cuồng loạn vì lo âu và tình yêu đã trở thành chủ đề bàn tán trong xưởng ủ mạch nha của Warren khi Oak từ Casterbridge bước vào mang theo tin tức về bản án. Anh đến vào buổi chiều, và khuôn mặt anh, dưới ánh lửa lò nung chiếu rọi, đã kể lại câu chuyện một cách đủ rõ ràng. Boldwood, đúng như mọi người vẫn đoán, đã nhận tội, và đã bị kết án tử hình.

Niềm tin rằng Boldwood không phải chịu trách nhiệm về mặt đạo đức cho những hành động sau này của mình giờ đây đã trở thành nhận định chung. Những sự thật được hé lộ trước phiên tòa đã chỉ rất rõ theo hướng đó, nhưng chúng chưa đủ sức nặng để dẫn đến một lệnh yêu cầu giám định tình trạng tâm thần của Boldwood. Thật đáng kinh ngạc, giờ đây khi giả thuyết về việc mất trí được đặt ra, người ta lại nhớ đến biết bao tình tiết liên quan mà tình trạng bệnh tâm thần dường như là lời giải thích duy nhất—trong số đó có sự xao lãng chưa từng thấy đối với những rơm rạ của ông ta vào mùa hè trước.

Một thỉnh nguyện thư đã được gửi lên Bộ trưởng Bộ Nội vụ, nêu bật những tình tiết dường như biện minh cho yêu cầu xem xét lại bản án. Nó không được “đông đảo cư dân Casterbridge ký tên” như thường thấy trong những trường hợp như vậy, bởi vì Boldwood chưa từng kết giao nhiều bạn bè qua việc buôn bán tại cửa hàng. Các chủ tiệm cho rằng thật là hiển nhiên đối với một kẻ—bằng cách nhập khẩu trực tiếp từ nhà sản xuất—đã bất chấp phá vỡ nguyên tắc lớn đầu tiên của đời sống tỉnh lẻ, đó là Chúa tạo ra các ngôi làng đồng quê để cung cấp khách hàng cho các thị trấn của hạt, thì hẳn là có những khái niệm mơ hồ về Mười điều răn. Những kẻ khởi xướng là một vài con người nhân từ, những người có lẽ đã suy ngẫm quá thấu đáo về những sự thật vừa được phơi bày, và kết quả là các bằng chứng đã được thu thập với hy vọng có thể gột rửa tội ác, xét theo quan điểm đạo đức, khỏi tội cố sát, và khiến nó được nhìn nhận thuần túy là hệ quả của chứng điên loạn.

Kết quả của bức thỉnh nguyện được ngóng chờ tại Weatherbury với tâm trạng đầy lo lắng. Lịch hành hình đã được ấn định vào lúc tám giờ sáng thứ Bảy, khoảng hai tuần sau khi bản án được tuyên, và cho đến chiều thứ Sáu vẫn chưa nhận được hồi âm. Vào thời điểm đó, Gabriel từ nhà giam Casterbridge đi ra—nơi anh đến để từ biệt Boldwood—và rẽ vào một con phố nhỏ để tránh đi qua thị trấn. Khi đi qua ngôi nhà cuối cùng, anh nghe tiếng búa gõ, và ngẩng cái đầu đang cúi xuống của mình lên, anh nhìn lại một khoảnh khắc. Phía trên những ống khói, anh có thể thấy phần trên của cổng nhà giam, hiện lên rực rỡ và ấm áp dưới ánh nắng chiều, và có một vài bóng người đang chuyển động ở đó. Đó là những thợ mộc đang dựng một chiếc cột vào vị trí thẳng đứng bên trong bức tường chắn mái. Anh vội vã rời mắt và bước nhanh đi.

Trời đã tối khi anh về đến nhà, và nửa ngôi làng đã ra đón anh.

— Không có tin tức gì cả, — Gabriel mệt mỏi nói. — Và tôi e rằng chẳng còn hy vọng nào. Tôi đã ở bên ông ấy hơn hai tiếng đồng hồ.

— Anh có nghĩ là ông ấy thực sự mất trí lúc làm việc đó không? — Smallbury hỏi.

— Tôi không dám chắc để mà nói là có, — Oak đáp. — Dù sao thì chuyện đó chúng ta có thể bàn sau. Có sự thay đổi nào ở chỗ bà chủ vào chiều nay không?

— Hoàn toàn không.

— Cô ấy có xuống nhà không?

— Không. Dù dạo này sức khỏe đang hồi phục rất khá. Giờ cô ấy cũng chẳng khá hơn hồi Giáng sinh là bao. Cứ hết hỏi anh về chưa, rồi lại hỏi có tin tức gì không, đến mức ai nấy trả lời muốn mệt lử cả người. Tôi có nên qua báo là anh đã về rồi không?

— Không, — Oak nói. — Vẫn còn một tia hy vọng; nhưng tôi không thể ở lại thị trấn lâu hơn được nữa—vả lại sau khi gặp ông ấy rồi. Thế còn Laban—Laban ở đây chứ nhỉ?

— Có, — Tall đáp.

— Điều tôi đã sắp xếp là anh hãy cưỡi ngựa lên thị trấn vào lúc muộn nhất tối nay; rời đây khoảng chín giờ, ở lại đó một lát, và về đến nhà tầm mười hai giờ. Nếu đến mười một giờ đêm nay mà vẫn chẳng có tin gì, họ bảo là coi như hết hy vọng.

— Tôi vô cùng mong mỏi mạng sống của ông ấy được tha, — Liddy nói. — Nếu không, cô ấy cũng phát điên mất thôi. Tội nghiệp; những đớn đau cô ấy gánh chịu thật khủng khiếp; cô ấy xứng đáng nhận được sự thương xót của bất kỳ ai.

— Cô ấy thay đổi nhiều lắm à? — Coggan hỏi.

— Nếu anh không gặp tội nghiệp bà chủ từ hồi Giáng sinh đến giờ, anh sẽ chẳng nhận ra cô ấy đâu, — Liddy nói. — Đôi mắt cô ấy sầu não đến mức trông không còn là con người cũ nữa. Mới cách đây hai năm cô ấy còn là một cô gái nô đùa tinh nghịch, thế mà giờ lại thành ra thế này!

Laban lên đường theo đúng chỉ dẫn, và vào lúc mười một giờ đêm đó, một vài người dân làng đã đi dạo dọc con đường dẫn tới Casterbridge để ngóng chờ anh trở về—trong đó có Oak và hầu như toàn bộ những người làm công khác của Bathsheba. Nỗi lo lắng của Gabriel lớn đến mức anh mong sao Boldwood được cứu mạng dẫu trong thâm tâm anh cảm thấy ông đáng phải đền tội; bởi vì người nông chủ ấy có những phẩm chất khiến Oak yêu mến. Cuối cùng, khi tất cả đã mệt mỏi, tiếng móng ngựa vang lên từ đằng xa—

Đầu tiên nghe nặng nề, như thể bước trên thảm cỏ,

Rồi tiếng lộc cộc vang dội trên con đường làng,

Với nhịp điệu khác hẳn lúc ra đi.

— Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ biết rõ thôi, dù kết quả thế nào, — Coggan nói, và tất cả bọn họ bước xuống khỏi con dốc nơi họ nãy giờ đứng để ra lòng đường, và người kỵ mã phi ngựa vào giữa bọn họ.

— Có phải anh đấy không, Laban? — Gabriel hỏi.

— Đúng vậy—tin đến rồi. Ông ấy không phải chịu án tử. Là án tù giam chung thân theo lệnh khoan hồng của Nữ hoàng.

— Hoan hô! — Coggan lên tiếng với lồng ngực căng tràn cảm xúc. — Chúa vẫn ở trên cả ác quỷ!