Để phục vụ bữa tiệc xén lông cừu, một chiếc bàn dài được kê trên bãi cỏ sát bên ngôi nhà, với một đầu bàn thọc qua ô cửa sổ rộng của phòng khách và lấn hẳn vào trong phòng chừng một hai thước. Cô Everdene ngồi phía bên trong cửa sổ, hướng mặt xuống suốt chiều dài chiếc bàn. Nhờ vậy, cô giữ được vị trí chủ tiệc mà không phải hòa lẫn cùng đám đàn ông.
Tối nay, gương mặt Bathsheba có vẻ hào hứng lạ thường, đôi gò má và bờ môi đỏ thắm nổi bật rực rỡ giữa những lọn tóc mây bồng bềnh như bóng tối. Cô có vẻ đang chờ đợi một ai đó, và theo đề nghị của cô, chiếc ghế ở đầu bên kia bàn được để trống cho đến khi mọi người bắt đầu bữa ăn. Sau đó, cô nhờ Gabriel nhận lấy chỗ ngồi cùng những công việc chu toàn cho đầu bàn đó, và anh đã sẵn sàng nhận lời ngay lập tức.
Đúng lúc ấy, ông Boldwood bước vào qua cổng, băng qua bãi cỏ để tiến lại phía Bathsheba ở cửa sổ. Ông cất lời xin lỗi vì đến muộn; rõ ràng sự xuất hiện của ông đã được sắp đặt từ trước.
— Gabriel, — cô nói, — anh vui lòng dịch sang bên này một chút để ông Boldwood ngồi vào chỗ đó được chứ?
Oak lẳng lặng chuyển về lại chỗ ngồi ban đầu của mình.
Gã địa chủ diện trang phục rất lịch thiệp với chiếc áo khoác mới và chiếc áo lê-xê trắng, hoàn toàn tương phản với những bộ đồ xám đạm bạc thường ngày. Trong thâm tâm, ông cũng đang phơi phới niềm vui, nhờ thế mà trở nên cởi mở và nói nhiều hơn hẳn mọi khi. Bathsheba cũng vậy từ lúc ông tới, dẫu sự hiện diện không mời mà đến của Pennyways — tên quản lý đã bị sa thải vì tội ăn cắp — cũng khiến sự bình tĩnh của cô đôi chút xao động.
Khi bữa tối đã tàn, Coggan liền cất giọng ngâm nga cho riêng mình nghe, chẳng màng đến chuyện có ai lắng nghe hay không:
— Tôi mất người yêu chẳng bận lòng,
Tôi mất người yêu chẳng bận lòng;
Chẳng mấy chốc tôi tìm người khác,
Còn tốt chán so với kẻ kia;
Tôi mất người yêu chẳng bận lòng.
Khúc ca vừa dứt, mọi người quanh bàn liền dành cho nó ánh mắt thầm thán phục, ngụ ý rằng màn trình diễn ấy — giống như tác phẩm của những bậc thầy danh tiếng vốn chẳng cần đến lời khen chê trên mặt báo — là một niềm vui quen thuộc chẳng cần phải vỗ tay tán thưởng.
— Nào, bác Poorgrass, đến lượt bài hát của bác đấy, — Coggan nói.
— Tôi trông chẳng khác nào cái bóng, tài nghệ thì lại chẳng có chút nào, — Joseph vừa nói vừa thu mình lại như muốn nhỏ thỏm đi.
— Vớ vẩn; bác đừng có mà vô ơn như thế chứ, Joseph — đừng bao giờ thế! — Coggan nói, giọng điệu mang vẻ hờn dỗi như thể bị tổn thương. — Kìa, cô chủ đang đăm đăm nhìn bác kìa, ý như muốn bảo: “Hát đi thôi, Joseph Poorgrass.”
— Chúa tôi, đúng thế thật rồi; chà, phen này thì tôi đành chịu trận vậy!... Trông tôi có vẻ đang chịu đựng ánh mắt ấy thế nào? Mặt tôi có đỏ bừng lên không hở các bác? Hãy ngắm kỹ nét mặt tôi xem cái dòng máu hay mách lẻo này có đang làm tôi bối rối lắm không nào, hỡi những người láng giện.
— Không đâu, sắc đỏ trên mặt bác trông rất chừng mực mà, — Coggan bảo.
— Quả thực là ở một độ đậm rất phải chăng, — Oak làm chứng.
— Tôi vẫn luôn cố kìm không để máu dồn lên mặt mỗi khi có ánh mắt của một giai nhân đăm đăm nhìn vào mình, — Joseph rụt rè đáp; — thế nhưng nếu trời đã bắt phải thế, thì đành chịu vậy thôi.
— Nào Joseph, xin mời bác cất giọng, — Bathsheba từ bên cửa sổ lên tiếng.
— Ờ thì, thưa cô, — anh đáp với giọng điệu có phần nhượng bộ, — tôi cũng chẳng biết phải nói sao nữa. Chỉ là một khúc ca quê mùa mộc mạc do chính tôi tự soạn lấy thôi.
— Nghe đây, nghe đây! — đám đông dự tiệc hưởng ứng.
Được khích lệ như vậy, Poorgrass liền cất lên một khúc tình ca dẫu bập bõm nhưng cũng đáng khen ngợi, với giai điệu chỉ gồm nốt chủ âm và thêm một nốt nữa, trong đó nốt sau là âm được ngân dài hơn cả. Khúc ca thành công đến nỗi sau dăm ba lần khởi đầu hụt hẫng, anh ta cả gan lao ngay vào bài thứ hai cũng trong một nhịp thở:
— T-ôi đã g-ieo...
T-ôi đã g-ieo...
T-ôi đã g-ieo mầm... t-ình yêu,
C-hính l-à t-rong... m-ùa xu-ân,
T-rong T-háng B-ốn, T-háng N-ăm, v-à Th-áng Sáu n-ắng v-àng,
K-hi l-ũ c-him n-ho-nhỏ... c-ùng c-ất t-iếng h-át vang.
— Hát thế là trôi chảy đấy chứ, — Coggan nhận xét khi dứt khổ thơ. — Câu “Cùng cất tiếng hát vang” quả là một đoạn rất bắt tai.
— Phải; đoạn ở chỗ “mầm tình yêu” nghe cũng thật hay và buông xả rất ngọt ngào. Dù sao thì từ “tình yêu” cũng là một nốt cao khó nhằn khi giọng của một người đàn ông bắt đầu khàn đợt. Khổ tiếp theo đi nào, bác Poorgrass.
Nhưng ngay trong lúc ấy, cậu nhóc Bob Coggan bỗng mắc phải cái chứng quái gở thường hay xảy ra ở những đứa trẻ khi người lớn tỏ ra quá mức nghiêm túc; trong lúc cố nén tiếng cười, cậu ta đã nhét vào cổ họng mình càng nhiều phần khăn bàn càng tốt, để rồi sau khi cố nín thở tịt ngít được một lát, cơn hắc ám cuối cùng cũng phì ra đằng mũi. Joseph trông thấy cảnh đó, mặt đỏ gay vì phẫn nộ liền ngưng bặt tiếng hát. Coggan liền giáng cho Bob một cái tát tai ngay tức khắc.
— Hát tiếp đi, Joseph — cứ hát đi, đừng để ý đến thằng ranh con ấy, — Coggan giục. — Đúng là một khúc ca rất dễ cuốn hút. Nào, lại bắt đầu từ ô nhịp tiếp theo đi — tôi sẽ phụ bác ngân cao những nốt lảnh lót ở những chỗ hơi thở của bác đã có phần khò khè:
— Ồ cây liễu... rủ sẽ u-uốn cong,
Và nh-ững c-ành li-ễu s-ẽ... q-uấn qu-ện b-ên nhau.
Thế nhưng người ca sĩ thì chẳng tài nào cất giọng lại được nữa. Cậu nhóc Bob Coggan bị tống cổ về nhà vì tội kém ý tứ, và sự yên bình được lập lại nhờ Jacob Smallbury — người đã xung phong ngâm một bản trường ca dài dằng dặc và lê thê chẳng khác nào khúc ca mà vị thần say xỉn lão Silenus đáng kính từng dùng để giải khuấy cho hai mục đồng Chromis cùng Mnasylus và đám bạn nhậu vui tính khác vào một dịp tương tự thuở xưa.
Trời hãy còn là khoảng thời gian rực rỡ của buổi chạng vạng, dẫu màn đêm đang len lỏi bò sát trên mặt đất, những tia sáng cuối cùng ở phương Tây quét là đà trên mặt cỏ chứ không rọi hẳn xuống hay làm bừng sáng những khoảng đất phẳng lì nào. Mặt trời vừa lẹm qua vòm cây như một nỗ lực cuối cùng trước khi lặn xuống, rồi bắt đầu chìm dần; nửa thân dưới của những người thợ xén lông cừu chìm khuất trong chạng vạng tối sẫm, trong khi đầu và vai họ vẫn còn đang tận hưởng ánh ngày, được phủ một lớp vàng óng rực rỡ tự thân dường như vốn có sẵn chứ không phải do ánh sáng bên ngoài chiếu vào.
Mặt trời lặn xuống trong làn sương mù màu hoàng thổ; thế mà họ vẫn ngồi đó, rôm rả chuyện trò và vui vẻ chẳng khác nào các vị thần trên thiên đình của Homer. Bathsheba vẫn ngồi uy nghi trên chiếc ghế bành đặt bên trong ô cửa sổ, cặm cụi đan lát và thỉnh thoảng ngẩng lên ngắm nhìn cảnh tượng đang dần phai nhạt bên ngoài. Ánh chiều chạng vạng chầm chậm lan rộng và bao trùm lấy họ hoàn toàn trước khi có ai đó ra hiệu đứng lên.
Gabriel chợt nhận ra địa chủ Boldwood đã biến mất khỏi chỗ ngồi ở đầu bên dưới chiếc bàn từ lúc nào. Oak không biết ông đã rời đi bao lâu; có lẽ ông đã lui vào bóng tối đang vây quanh từ lúc nào. Đang miên man suy nghĩ, Liddy bèn mang nến đặt vào gian phòng phía sau nhìn ra phía những người thợ xén lông cừu, ánh lửa mới sống động của ngọn nến chiếu rọi dọc chiếc bàn, phủ lên đám đàn ông rồi tan vào những khoảng xanh thẫm phía sau. Dáng người Bathsheba, vẫn ở vị trí cũ, nay lại hiện lên rõ mồn một giữa tầm mắt họ và ánh đèn; ánh sáng ấy đồng thời hé lộ rằng ông Boldwood đã bước vào trong phòng và đang ngồi sát cạnh cô.
Tiếp đến là tiết mục được mong chờ trong buổi tối. Liệu cô Everdene có chịu hát tặng họ bài hát mà cô vẫn thường cất lên vô cùng duyên dáng — “Những bờ sông Allan” — trước khi họ ra về hay không?
Sau một thoáng ngập ngừng, Bathsheba mỉm cười gật đầu, ra hiệu cho Gabriel, người liền vội vã tiến lên khoảng không gian đáng thèm muốn ấy ngay lập tức.
— Anh có mang theo sáo không? — cô thì thầm hỏi.
— Có thưa cô.
— Vậy hãy thổi đệm theo tiếng hát của tôi nhé.
Cô đứng thẳng trong khung cửa sổ mở rộng, quay mặt về phía những người thợ, ánh nến hắt từ phía sau lưng, còn Gabriel đứng ngay bên tay phải cô, sát bên ngoài khung cửa. Ông Boldwood đã xích lại bên trái cô, nằm gọn trong căn phòng. Tiếng hát của cô thoạt đầu có chút dịu dàng và hơi run rẩy, nhưng chẳng mấy chốc đã vang lên đều đặn và trong trẻo. Những sự kiện diễn ra sau đó đã khiến một trong các khổ thơ được ghi nhớ suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trời, bởi không chỉ một người trong số những kẻ có mặt ở đó:
— Nàng được một chàng lính hỏi cưới làm hiền thê,
Và lời ăn tiếng nói chàng thật khéo đưa đẩy thay:
Bên những dòng sông Allan kia,
Chẳng bóng hồng nào vui tươi bằng nàng ấy!
CÔ ĐỨNG THẲNG TRONG KHUNG CỬA SỔ MỞ RỘNG, QUAY MẶT VỀ PHÍA NHỮNG NGƯỜI THỢ.
Bên cạnh tiếng sáo du dương của Gabriel, Boldwood còn cất lên âm vực trầm bằng giọng nói uy quyền quen thuộc của ông, tuy nhiên các nốt nhạc được thốt ra vô cùng khẽ khàng, hoàn toàn không tạo cảm giác giống như một khúc song ca thông thường; trái lại, chúng hòa quyện thành một lớp âm hưởng trầm ấm chưa từng khai phá, làm nổi bật lên những giai điệu trong trẻo từ giọng hát của cô. Đám thợ xén lông cừu tựa người vào nhau hệt như trong những bữa tiệc thuở hồng hoang của nhân loại, họ im lìm và chìm đắm đến mức có thể nghe rõ cả tiếng thở của cô giữa các nhịp phách; và khi khúc ca kết thúc, lúc âm thanh cuối cùng hãy còn vương vấn trong một cái kết ngập tràn cảm xúc không sao diễn tả bằng lời, một thứ âm thanh râm ran thỏa mãn dâng lên — thứ hương thơm nguyên chất của những tràng pháo tay.
Hẳn chẳng cần phải nói thì ai cũng rõ Gabriel không thể nào không để mắt đến thái độ của gã địa chủ đối với nữ chủ nhân của họ tối nay. Thế nhưng hành động của ông chẳng có gì là khác thường ngoại trừ thời điểm mà ông thực hiện chúng. Đó là lúc mọi người xung quanh đều quay đi nơi khác thì Boldwood ngắm nhìn cô; khi họ ngẩng lên nhìn thì ông lại quay mặt đi; khi họ cất lời cảm ơn hay ca ngợi thì ông giữ im lặng; còn lúc họ lơ đễnh thì ông lại thì thầm lời tri ân. Ý nghĩa nằm ở sự khác biệt giữa những hành động vốn dĩ tự thân chúng chẳng mang một hàm ý gì; và cái bản năng ghen tuông vốn là nỗi muộn phiền của những kẻ đang yêu đã không để Oak đánh giá thấp những dấu hiệu ấy.
Bathsheba đoạn cất lời chúc ngủ ngon với họ, lùi khỏi khung cửa sổ và lui vào phía trong phòng, lúc ấy Boldwood liền khép cánh cửa chớp lẫn khung kính lại, tự giam mình bên trong cùng cô. Oak thẩn thơ bước đi dưới những tán cây ngào ngạt hương thơm và yên ả. Thoát khỏi những dư âm dịu ngọt từ giọng hát của Bathsheba, đám thợ xén đứng dậy chuẩn bị ra về, Coggan quay sang phía Pennyways khi đẩy lùi chiếc băng ghế để bước ra ngoài:
— Tôi thích dành lời khen cho những ai xứng đáng, và gã này quả thật rất đáng được khen ngợi — hắn đích thị là thế đấy, — anh ta vừa nói vừa đưa mắt nhìn tên trộm đáng kính với vẻ đánh giá toàn diện, hệt như thể hắn là một kiệt tác của một họa sĩ lừng danh thiên hạ vậy.
— Tôi dám chắc là mình chẳng bao giờ tin nổi nếu như chúng ta không tận mắt chứng kiến, nói thế để thấy rằng — trọn vẹn từng chiếc cốc, từng bộ dao nĩa tốt nhất, và cả mọi cái vỏ chai đều nằm đúng chỗ, nguyên vẹn y như lúc ban đầu mà chẳng hề mất mát một món nào, — Joseph Poorgrass lên tiếng.
— Tôi dám chắc mình chẳng xứng đáng nhận lấy một nửa lời khen mà các bác dành cho tôi đâu, — tên trộm đạo đức giả lạnh lùng đáp.
— Thôi nào, tôi phải nói thế này về Pennyways, — Coggan bồi thêm, — rằng bất cứ khi nào hắn thực sự hạ quyết tâm làm một việc cao cả mang tính thiện lương, đúng như tôi có thể nhận ra qua bộ dạng của hắn tối nay trước khi ngồi xuống, thì hầu như hắn luôn làm được đến nơi đến chốn. Vâng, tôi rất tự hào mà thông báo với các bác rằng, hắn chẳng hề ăn cắp thứ gì sất.
— Ừ thì, đó quả là một hành động lương thiện, và chúng tôi xin cảm ơn anh vì điều đó, Pennyways, — Joseph nói; và ý kiến đó ngay lập tức được toàn thể mọi người đồng lòng hưởng ứng.
Vào khoảnh khắc chia tay ấy, khi bên trong phòng khách chẳng còn thấy gì ngoài một khe sáng mỏng manh vẫn hắt ra giữa các khe cửa chớp, một khung cảnh đầy cảm xúc đang diễn ra ở trỏng.
Cô Everdene và Boldwood chỉ có hai người. Đôi gò má cô đã mất đi phần lớn sắc hồng hào khỏe khoắn bởi sự nghiêm trọng toát ra từ tình thế hiện tại; thế nhưng ánh mắt cô lại bừng sáng niềm kiêu hãnh chiến thắng — dẫu đó là một chiến thắng dường như chỉ để ngắm nhìn hơn là mong cầu.
Cô đang đứng sau một chiếc ghế bành thấp mà cô vừa đứng dậy khỏi đó, còn ông thì quỳ gối lên đệm ghế — rướn người qua lưng ghế hướng về phía cô, hai tay nắm chặt lấy bàn tay cô. Thân hình ông chuyển động đầy khắc khoải, mang theo thứ mà các nhà thơ gọi là niềm hạnh phúc quá đỗi viên mãn. Sự lãng quên đến mức quẩn quanh vì tình yêu đối với mọi sự đường hoàng vốn từng là phẩm chất cốt lõi ở một người đàn ông như thế, trong sự chênh lệch đầy đau đớn của nó, lại mang đến cho cô một nỗi niềm xót xa làm vơi đi phần lớn niềm vui cô có được từ bằng chứng cho thấy bản thân đang được tôn sùng.
— Tôi sẽ cố gắng học cách yêu anh, — cô cất lời với chất giọng run rẩy chẳng chút tự tin quen thuộc nào. — Và nếu như tôi có thể tin tưởng bằng bất cứ cách nào rằng mình sẽ trở thành một người vợ tốt, tôi thực sự sẽ sẵn lòng kết hôn cùng anh. Thế nhưng thưa ông Boldwood, sự ngập ngừng trước một trọng đại nhường ấy là điều đáng trân trọng ở bất kỳ người phụ nữ nào, và tôi không muốn đưa ra một lời hứa thiêng liêng vào tối nay. Tôi muốn xin anh hãy đợi thêm vài tuần nữa cho đến khi tôi có thể nhìn nhận rõ ràng hơn hoàn cảnh của mình.
— Nhưng em có mọi lý do để tin rằng khi ấy...
— Tôi có mọi cơ sở để hy vọng rằng, khi kết thúc khoảng thời gian năm sáu tuần từ nay cho đến mùa gặt mà anh nói sẽ rời khỏi nhà, tôi sẽ có thể đưa ra lời hứa làm vợ anh, — cô kiên quyết đáp. — Thế nhưng hãy nhớ thật kỹ điều này, tôi vẫn chưa đưa ra lời hứa hẹn nào đâu đấy.
— Thế là đủ rồi; tôi không đòi hỏi gì hơn nữa. Tôi có thể kiên nhẫn chờ đợi những lời ngọt ngào ấy. Và giờ đây, thưa cô Everdene, chúc cô ngủ ngon!
— Chúc ngủ ngon, — cô dịu dàng đáp lại — gần như là âu yếm; và Boldwood bước lui ra với một nụ cười điềm tĩnh.
Bathsheba giờ đây đã hiểu rõ về ông hơn; ông đã bày tỏ trọn vẹn cõi lòng trước mặt cô, thậm chí cho đến khi trong mắt cô, ông trông chẳng khác nào một chú chim oai vệ bỗng trụi sạch lớp lông vũ từng làm nên vẻ uy dũng của nó. Cô cảm thấy kinh hãi trước sự liều lĩnh của chính mình hồi lâu, và đang chật vật tìm cách sửa sai mà chẳng buồn mòn mỏi nghĩ xem liệu lỗi lầm ấy có thực sự đáng phải chịu mức hình phạt mà cô đang tự ép bản thân gánh chịu hay không. Gây ra toàn bộ rắc rối này quanh mình quả thực là một điều khủng khiếp; thế nhưng chỉ một lát sau, tình thế ấy lại không khỏi mang theo một niềm vui rờn rợn. Khả năng mà ngay cả những người phụ nữ rụt rè nhất đôi khi cũng có thể nảy sinh niềm ưa thích đối với những điều kinh hãi khi chúng hòa quyện cùng chút ít chiến thắng, quả là một điều kỳ diệu.
