Con người ta thường trở nên tầm thường và rơi vào quên lãng vì không biết tận dụng những khoảnh khắc tinh thần phấn chấn, cũng dễ dàng như khi họ thiếu vắng sự hăng hái ấy trong những lúc cấp bách. Thời gian gần đây, lần đầu tiên kể từ sau cú ngã ngựa trước nghịch cảnh, Gabriel đã thể hiện một tinh thần độc lập trong suy nghĩ và sự táo bạo trong hành động đến mức rõ rệt — những điều kiện vốn chẳng khác nào ngọn gió vô ích nếu thiếu đi cơ hội, cũng như cơ hội sẽ trở nên cằn cỗi nếu thiếu chúng, lẽ ra đã nâng bước anh vươn lên chắc chắn khi thời cơ thuận lợi gõ cửa. Thế nhưng, thói chần chừ không dứt bên cạnh Bathsheba Everdene ấy lại ngốn ngấu thời gian của anh một cách tàn nhẫn. Những con nước triều xuân đang dần trôi qua mà chẳng thể đưa anh ra khơi, và chẳng mấy chốc triều cường sẽ ập đến, khi ấy thì mọi sự đã muộn màng.

Đó là ngày đầu tiên của tháng Sáu, mùa xén lông cừu bước vào độ cực thịnh, khung cảnh thiên nhiên, ngay cả ở những dải đồng cỏ cằn cỗi nhất, cũng tràn trề sức sống và rực rỡ sắc màu. Mọi mầm xanh đều đang độ non tơ, mọi kẽ lá đều rộng mở, và từng thớ cây căng phồng dòng nhựa đang tuôn chảy rào rạt. Thượng đế hiện hữu rõ mùng một ở chốn đồng quê, trong khi quỷ dữ đã theo chân thiên hạ lên phố thị. Những chùm hoa liễu muộn màng mềm mại như lông tơ, những tàu dương xỉ uốn cong như gậy mục đồng, loài mộc hương đầu vuông, cây loa kèn kỳ lạ trông như một vị thánh sung huyết đứng trong hốc đá khổng lồ, những đóa cúc dại trắng muốt, cây thạch tùng gợi liên tưởng đến da thịt con người, loài ô đầu của phù thủy, cùng những chiếc chuông u sầu mang cánh hoa đen sẫm, là số ít trong những kỳ quan thực vật của vùng Weatherbury và các vùng lân cận vào mùa màng trù phú này; còn về phần động vật, đó là hình hài biến hóa của ông Jan Coggan, thợ xén lông cừu trưởng; thợ xén thứ hai và thứ ba, những người hành nghề lang thang và không cần phải giới thiệu danh tính; Henery Fray thợ xén thứ tư, chồng của Susan Tall thợ xén thứ năm, Joseph Poorgrass thợ xén thứ sáu, cậu thiếu niên Cain Ball làm phụ xén, và Gabriel Oak trong vai trò giám sát chung. Chẳng ai trong số họ mặc quần áo đến mức đáng kể, mỗi người trông có vẻ như đã tìm được điểm cân bằng tươm tất giữa tầng lớp Ấn Độ giáo cao quý và hạ đẳng trong chuyện y phục. Những đường nét góc cạnh cùng vẻ mặt đờ đẫn nói chung đã minh chứng rằng công việc nghiêm túc mới là ưu tiên hàng đầu trong ngày hôm nay.

Họ tiến hành xén lông trong tòa đại sáp mà tạm thời được gọi là nhà xén lông cừu, một kiến trúc có mặt bằng hình chữ thập giống như nhà thờ. Nơi đây không chỉ phỏng theo hình dáng của ngôi nhà thờ giáo xứ bên cạnh, mà còn ganh đua với nó về độ cổ kính. Chẳng ai rõ liệu tòa đại sáp này có từng là một phần của cụm tu viện nào hay không, bởi chẳng còn chút dấu tích nào của cảnh quan xung quanh sót lại. Những hiên nhà rộng lớn ở hai bên, đủ cao để lọt thỏm một cỗ xe chở đầy ắp lúa mì nguyên bó, được chống đỡ bằng những vòm đá nhọn nặng nề, được đẽo gọt một cách khoáng đạt và táo bạo, chính sự đơn sơ ấy lại tạo nên một vẻ uy nghi mà những công trình trang trí cầu kỳ hơn không thể có được. Phần mái bằng gỗ dẻ tối màu, mờ ảo, được giằng néo và buộc chặt bằng những thanh xà ngang, đường cong và đường chéo khổng lồ, mang thiết kế cao quý hơn hẳn, bởi nó giàu vật liệu hơn chín phần mười những ngôi nhà thờ hiện đại ngày nay. Dọc theo mỗi bức tường là một hàng trụ ốp tường sừng sững, đổ những cái bóng sâu thẳm lên các khoảng không gian giữa chúng, nơi được trổ những khung cửa sổ hình mũi giáo có tỷ lệ kết hợp hoàn hảo giữa yêu cầu thẩm mỹ và sự thông thoáng.

Người ta có thể nói về tòa đại sáp này điều hiếm hoi áp dụng được cho nhà thờ hay lâu đài vốn tương đồng về tuổi đời và phong cách, rằng mục đích ban đầu khi người ta dựng lên nó cũng chính là công năng mà nó đang đảm nhận. Khác biệt và vượt trội hơn hẳn so với hai tàn tích tiêu biểu của thời kỳ trung cổ ấy, tòa đại sáp cổ kính này gìn giữ những tập quán chưa từng bị tàn phá qua tay thời gian. Ít nhất là ở đây, tinh thần của những người thợ xây thuở trước vẫn đồng điệu với tâm hồn của kẻ ngắm nhìn hiện tại. Đứng trước công trình sờn mòn này, ánh mắt hướng về công năng hiện tại, tâm trí đắm chìm trong lịch sử quá khứ, mang lại cảm giác thỏa mãn về sự liên tục chức năng xuyên suốt — một cảm giác gần như biết ơn, và hoàn toàn tự hào trước sự trường tồn của ý tưởng đã dựng nên nó. Việc bốn thế kỷ qua chưa từng chứng minh công trình này được xây trên một nền tảng sai lầm, chưa từng khơi gợi lòng căm thù đối với mục đích của nó, hay tạo ra bất kỳ phản ứng nào đủ sức quật ngã nó, đã phủ lên nỗ lực xám xịt giản dị của người xưa một vẻ tĩnh lặng, nếu không muốn nói là uy nghi, mà những công trình tôn giáo hay quân sự đồng trang lứa dễ làm lung lay bởi sự suy tưởng thái quá. Hiếm hoi thay, thời kỳ trung cổ và thời hiện đại lại có chung một điểm nhìn. Những ô cửa sổ hình mũi giáo, những phiến đá vòm và đường gờ bị thời gian ăn mòn, hướng trục của tòa nhà, cấu trúc gỗ dẻ mờ sương của các vì kèo, chẳng gợi nhắc đến bất kỳ nghệ thuật pháo binh lỗi thời hay tín điều tôn giáo tàn lụi nào. Việc bảo vệ và cứu rỗi thể xác qua từng miếng cơm manh áo vẫn luôn là một môn học, một thứ tôn giáo, và là niềm khát khao muôn đời.

Hôm nay, những cánh cửa lớn bên hông được tung mở đón ánh mặt trời rọi thẳng vào khu vực xén lông, vốn là sàn đập lúa bằng gỗ ở chính giữa, làm từ gỗ sồi dày, đen kìm vì năm tháng và nhẵn bóng nhờ những cú đập của gậy đập lúa qua bao thế hệ, đến mức nó trở nên trơn láng và óng ả như sàn của những phòng khách trong các dinh thự thời Nữ hoàng Elizabeth. Tại đây, những thợ xén quỳ gối, ánh nắng xiên rọi vào những chiếc áo sơ mi bạc màu, đôi tay rám nắng, và những chiếc kéo sáng loáng mà họ khua khoắn, khiến chúng phát ra hàng ngàn tia sáng đủ sức làm lóa mắt một kẻ kém thị giác. Bên dưới họ, một con cừu bị trói nằm thở hồng hộc, nhịp thở ngày càng gấp gáp khi nỗi hoang mang biến thành hoảng sợ, đến mức nó run rẩy như cảnh vật oi ả ngoài kia.

Bức tranh của ngày hôm nay được đặt trong khung cảnh của bốn trăm năm trước ấy không tạo ra sự tương phản rõ rệt giữa cổ đại và hiện đại vốn thường đi kèm với sự khác biệt về niên đại. So với những thành phố lớn, Weatherbury gần như bất biến. Chữ “Lúc đó” của thị dân chính là chữ “Bây giờ” của người nhà quê. Ở London, hai mươi hay ba mươi năm trước đã là chuyện cũ; ở Paris là mười năm, hoặc năm năm; còn ở Weatherbury, tám chín mươi năm chỉ vỏn vẹn trong thì hiện tại, và phải ít nhất một thế kỷ mới để lại dấu ấn trên gương mặt hay nhịp sống nơi đây. Năm mươi năm hầu như chẳng làm thay đổi đường cắt của một chiếc xà cạp hay đường thêu trên chiếc áo blouse dù chỉ bằng một sợi tóc. Mười thế hệ trôi qua vẫn không lay chuyển được ngữ điệu của một câu nói. Tại những chốn thâm sơn cùng cốc này, thời gian cổ xưa của kẻ bận rộn ngoài kia chỉ là chuyện cũ; thời gian cũ của hắn vẫn còn rất mới; và hiện tại của hắn chính là tương lai.

Thế nên, tòa đại sáp hoàn toàn gắn bó tự nhiên với những người thợ xén, và những người thợ xén cũng hòa hợp nhịp nhàng với tòa đại sáp.

Hai đầu rộng rãi của tòa nhà, tương ứng với gian giữa và gian cung thánh trong nhà thờ, được quây kín bằng nhữnghàng rào đan, toàn bộ cừu được dồn thành một đám đông bên trong hai khoảng không gian này; và ở một góc, người ta dựng một khoảng chuồng bắt cừu, nơi ba hoặc bốn con cừu luôn được giữ sẵn để thợ xén chộp lấy mà không mất thời gian. Ở phía sau, mờ ảo trong bóng râm ngả màu hung vàng, là ba người phụ nữ, Maryann Money, Temperance và Soberness Miller, đang gom những bộ lông cừu lại và dùng chiếc quay sợi để bện thành những sợi len dùng để buộc chúng. Họ nhận được sự hỗ trợ tàm tạm từ chỗ lão thợ nấu bia, người mà khi mùa nấu bia từ tháng Mười đến tháng Tư qua đi, thường lui tới phụ giúp ở bất kỳ trang trại lân cận nào.

Đứng sau tất cả là Bathsheba, chăm chú quan sát đám đàn ông để đảm bảo không có vết cắt hay thương tích nào do sự bất cẩn, đồng thời cừu phải được xén sát tận gốc. Gabriel, kẻ cứ lảng vảng và bay lượn quanh đôi mắt rực rỡ của cô như một con thiêu thân, không xén lông liên tục, mà nửa thời gian của anh dành để hỗ trợ những người khác và chọn cừu cho họ. Ngay lúc này, anh đang bận rộn chuyền tay nhau vại thức uống dị nhẹ lấy từ chiếc thùng ở góc phòng, cùng những miếng bánh mì và phô mai cắt nhỏ.

Bathsheba, sau khi liếc mắt chỗ này một cái, đưa ra lời cảnh cáo chỗ kia một tiếng, và mắng nhiếc một trong những thợ trẻ vừa để con cừu xén xong xuôi nhập vào đàn mà chưa đóng lại dấu tên viết tắt của cô, lại tiến về phía Gabriel khi anh vừa đặt bữa trưa xuống để lôi một con cừu cái hoảng sợ về vị trí xén của mình, quật ngửa nó xuống bằng một cú xoay tay điêu luyện. Anh xén phăng những lùm lông quanh đầu nó, mở rộng phần cổ và yếm, trong khi nữ chủ nhân lặng lẽ đứng nhìn.

“Nó đang đỏ mặt vì sự sỉ nhục đấy,” Bathsheba thì thầm, dõi theo vệt ửng hồng lan ra khắp cổ và bờ vai con cừu cái nơi bị lớp kéo lách cách bỏ lại trần trụi — một sắc hồng khiến nhiều nữ hoàng trong các tụ hội phải ghen tị về độ tinh tế, và sẽ mang lại niềm vinh dự cho bất kỳ người phụ nữ nào trên thế giới nhờ sự nhạy bén của nó.

Tâm hồn tội nghiệp của Gabriel được nuôi dưỡng bằng sự mãn nguyện xa xỉ khi có cô ở ngay trên đầu, đôi mắt sắc sảo của anh đang săm soi chiếc kéo điêu luyện của anh, tưởng chừng như nó sắp cứm lấy một miếng thịt sau mỗi nhịp khép lại, thế mà chưa từng làm thế bao giờ. Giống như Guildenstern, Oak hạnh phúc vì anh không quá hạnh phúc. Anh chẳng có nhu cầu trò chuyện với cô: việc vị tiểu thư rực rỡ và bản thân anh hợp thành một nhóm độc nhất của riêng họ, không dính líu đến bất kỳ ai trên thế giới này, thế là đã quá đủ.

Thế nên mọi lời tán gẫu đều xuất phát từ phía cô. Có thứ bệnh nói nhiều mà chẳng nói lên điều gì, đó là tính của Bathsheba; và có thứ sự im lặng nói lên rất nhiều điều: đó là của Gabriel. Chìm đắm trong niềm hạnh phúc mờ ảo và điềm tĩnh ấy, anh tiếp tục lật ngửa con cừu sang phía bên kia, lấy đầu gối tì lên đầu nó, từ từ lướt chiếc kéo từng đường một quanh yếm của nó; rồi tiếp tục sang phần sườn và lưng, và kết thúc ở phần đuôi.

“Làm tốt lắm, lại nhanh nữa!” Bathsheba nói, nhìn vào đồng hồ khi tiếng kéo cắt cuối cùng vang lên.

“Mất bao lâu vậy thưa cô?” Gabriel nói, lau trán.

“Hai mươi ba phút rưỡi tính từ lúc anh cắt lọn lông đầu tiên trên trán nó. Đây là lần đầu tiên tôi thấy có người xén xong một con trong chưa đầy nửa tiếng.”

Sinh vật sạch sẽ, mượt mà đứng dậy khỏi bộ lông của nó — trông hoàn toàn tựa như nữ thần Aphrodite bước ra từ bọt biển, phải tận mắt chứng kiến mới cảm nhận hết — với vẻ giật mình và rụt rè khi mất đi lớp áo khoác đang nằm trên sàn thành một đám mây mềm mại, liền một dải, phần duy nhất nhìn thấy là mặt trong, vốn chưa từng lộ diện trước đó, trắng như tuyết và không một tì vết dù là nhỏ nhất.

“Cain Ball!”

“Dạ, thưa ông Oak; tôi đây ạ!”

Cainy lúc này chạy tới mang theo hũ nhựa đường. Chữ “B. E.” vừa được đóng mới lên lớp da trụi lông, và thế là con vật khờ khạo nhảy chồm lên, thở hồng hộc vượt qua tấm ván để hòa vào đàn cừu trần trụi ngoài kia. Ngay sau đó Maryann bước tới; gom những lọn lông rời vào giữa tấm lông cừu, cuộn tròn lại và mang ra phía sau như một khối ấm áp nguyên chất nặng ba cân rưỡi dành cho niềm vui mùa đông của những con người vô danh ở tận đẩu tận đâu, những kẻ sẽ chẳng bao giờ được trải nghiệm cảm giác dễ chịu tuyệt đỉnh từ lớp lông cừu khi nó còn mới và tinh khiết thế này — trước khi chất nhờn tự nhiên trong lúc nó còn sống bị khô đi, cứng lại và bị rửa sạch — khiến nó vào lúc này trở nên ưu việt hơn bất cứ thứ gì làm bằng len cũng như kem tươi ưu việt hơn nước pha sữa vậy.

Nhưng nghịch cảnh phũ phàng chẳng thể để yên cho hạnh phúc buổi sáng của Gabriel được trọn vẹn. Những con cừu đực, cừu cái già và cừu cái hai tuổi đã hoàn tất việc lột xác, và đám đàn ông đang tiến hành xén những con cừu tơ, thì niềm tin của Oak rằng cô sẽ đứng đó vui vẻ ngắm nhìn và bấm giờ cho anh qua một màn trình diễn nữa đã bị gián đoạn cay đắng bởi sự xuất hiện của bác nông dân Boldwood ở góc xa nhất của đại sáp. Dường như chẳng ai nhận ra sự có mặt của hắn, thế nhưng hắn đã đứng đó từ lúc nào. Boldwood luôn mang theo bên mình một bầu không khí xã hội của riêng hắn mà bất kỳ ai đến gần cũng có thể cảm nhận được; và cuộc trò chuyện vốn đang bị kìm nén phần nào bởi sự hiện diện của Bathsheba giờ đây hoàn toàn chìm vào im lặng.

Hắn bước về phía Bathsheba, người quay sang chào hắn với phong thái hoàn toàn thoải mái. Hắn nói với cô bằng giọng trầm thấp, và cô theo bản năng cũng điều chỉnh giọng mình ngang mức ấy, để rồi cuối cùng giọng nói của cô thậm chí còn bắt nhịp theo ngữ điệu của hắn. Cô chẳng hề có ý định tỏ ra có mối liên hệ bí ẩn nào với hắn; thế nhưng phụ nữ ở độ tuổi dễ lay động thường có xu hướng ngả theo kẻ có vóc dáng lớn hơn, không chỉ trong lựa chọn từ ngữ vốn diễn ra mỗi ngày, mà thậm chí cả trong sắc thái giọng điệu và tâm trạng khi tầm ảnh hưởng ấy quá lớn.

Nội dung họ trò chuyện không thể lọt tới tai Gabriel, người quá độc lập để sà lại gần, nhưng cũng quá bận tâm để mà phớt lờ. Kết quả của cuộc đối thoại ấy là người chủ trang trại lịch lãm đã nắm lấy tay cô để dìu cô bước qua ván trải sàn ra vùng ánh nắng tháng Năm rực rỡ bên ngoài. Đứng cạnh những con cừu đã được xén lông, họ tiếp tục trò chuyện. Về đàn cừu ư? Rõ ràng là không phải. Gabriel suy diễn, không phải là không có căn cứ, rằng khi thảo luận yên lặng về bất kỳ vấn đề nào trong tầm mắt của người nói, ánh mắt họ thường dán chặt vào đó. Bathsheba ra vẻ đoan trang nhìn một cọng rơm đáng ghét nằm trên mặt đất, với vẻ mặt gợi lên sự bối rối của phụ nữ nhiều hơn là sự đánh giá về loài cừu. Gò má cô đỏ bừng lên lúc ẩn lúc hiện, dòng máu dao động trong dòng chảy lúc thủy triều lên xuống bập bùng trên vùng da nhạy cảm. Gabriel tiếp tục xén lông, đầy gượng gạo và buồn bã.

Cô rời khỏi phía Boldwood, và hắn đi tới đi lui một mình trong gần một phần tư giờ. Sau đó cô xuất hiện trở lại trong bộ đồ cưỡi ngựa mới màu xanh lá sim, ôm sát lấy vòng eo cô như vỏ khít với trái quả; và cậu thiếu niên Bob Coggan dắt con ngựa cái của cô tới, trong khi Boldwood tự mình dắt con ngựa của hắn từ cái cây nơi nó được buộc vào.

Ánh mắt của Oak không tài nào rời khỏi họ; và trong lúc cố gắng tiếp tục xén lông đồng thời quan sát thái độ của Boldwood, anh đã vô tình lẹm vào phần háng con cừu. Con vật giãy nảy lên; Bathsheba lập tức liếc nhìn về phía đó và trông thấy vết máu.

“Ôi Gabriel!” cô thốt lên với vẻ trách móc nghiêm khắc, “anh vốn là kẻ nghiêm khắc với những người khác kia mà — hãy nhìn xem anh đang làm gì kìa!”

Đối với một người ngoài cuộc, lời nhận xét này chẳng có gì đáng phàn nàn; nhưng đối với Oak, kẻ thừa biết rằng Bathsheba hoàn toàn nhận thức được chính cô mới là nguyên nhân gây ra vết thương cho con cừu cái tội nghiệp, bởi cô đã làm tổn thương người thợ xén của nó ở một nơi trọng yếu hơn thế nhiều, thì nó mang một nỗi đau nhói mà ý thức thường trực về sự thua kém của anh trước cả cô lẫn Boldwood chẳng tài nào hàn gắn nổi. Dù vậy, quyết tâm nam tính muốn dũng cảm thừa nhận rằng anh không còn chút vương vấn tình cảm nào với cô nữa đôi khi đã giúp anh che giấu được cảm xúc của mình.

“Lọ thuốc!” anh quát lên bằng chất giọng đều đều như thói quen. Cainy Ball chạy vụt tới, vết thương được bôi thuốc, và công việc xén lông lại tiếp tục.

Boldwood nhẹ nhàng tung Bathsheba lên yên ngựa, và trước khi họ quay lưng bỏ đi, cô lại cất lời với Oak bằng vẻ duyên dáng đầy uy quyền và trêu ngươi y như trước.

“Bây giờ tôi đi xem đàn cừu giống Leicester của anh Boldwood đây. Hãy thay thế vị trí của tôi trong đại sáp, Gabriel, và giám sát đám đàn ông làm việc cho cẩn thận vào.”

Đầu hai con ngựa quay lại, và họ thúc ngựa phi tro tót đi mất.

Tình cảm sâu sắc của Boldwood là đề tài thu hút sự quan tâm lớn của tất cả những ai xung quanh hắn; thế nhưng, sau khi đã bị chỉ điểm suốt bao nhiêu năm như một hình mẫu hoàn hảo về gã độc thân thị vượng, cú ngã ngựa của hắn lại là một sự tụt dốc trớ trêu có phần giống với cái chết vì bệnh lao phổi của St. John Long ngay giữa những minh chứng của ông ta rằng đó không phải là căn bệnh chết người.

“Điều đó có nghĩa là hôn nhân rồi,” Temperance Miller nói, dõi theo bóng họ khuất dần.

“Tôi đoán chắc là thế đấy,” Coggan nói, vừa làm việc vừa không thèm ngẩng đầu lên.

“Thôi thì, cưới vợ gần nhà vẫn hơn lấy chồng tận đẩu tận đâu,” Laban Tall nói, vừa xoay con cừu lại.

Henery Fray cất lời, đồng thời trưng ra đôi mắt đầy vẻ thảm hại: “Tôi chẳng hiểu tại sao một người đàn bà lại phải rước lấy tấm chồng trong khi cô ta đủ gan góc để tự chiến đấu lấy cuộc đời mình và chẳng cần đến một mái nhà; vì thế chẳng khác nào cướp đi miếng cơm của người phụ nữ khác. Thôi cứ để mặc họ, chứ thật là đáng tiếc nếu cả hắn và cô ta lại làm khổ tận hai cái nhà.”

Như thường lệ với những kẻ có cá tính mạnh, Bathsheba luôn châm ngòi cho những lời bàn tán của những cá nhân như Henery Fray. Khuyết điểm nổi bật của cô là quá rạch ròi trong sự phản đối, nhưng lại chưa đủ cởi mở trong những điều mình thích. Người ta thường học được rằng không phải những tia sáng mà các vật thể hấp thụ, mà chính những tia bị chúng hắt ra mới tạo nên màu sắc quen thuộc của chúng; và cũng theo cách ấy, con người ta được định hình bởi sự chán ghét và ác cảm của họ, trong khi thiện chí của họ lại chẳng được xem là một phẩm chất nào cả.

Henery tiếp tục với tâm trạng ôn hòa hơn: “Tôi đã từng có lần bóng gió với cô ấy về vài chuyện, đúng mức mà một kẻ thân tàn ma dại dám làm trước một mẩu ương bướng như thế. Hỡi xóm giềng, hẳn ai trong các vị cũng rõ tôi là con người thế nào, và tôi đanh thép ra sao mỗi khi lòng tự ái sôi sục vì phẫn nộ chứ?”

“Rõ chứ, rõ chứ, Henery ạ.”

“Thế là tôi bảo rằng, ‘Thưa cô Everdene, có những vị trí còn trống, và có những kẻ tài năng sẵn sàng; nhưng sự cay độc’ — không, không phải cay độc — tôi không nói là cay độc — ‘mà là sự quái đản của giống loài ương ngạnh ấy’ tôi nói thế (ý chỉ giống cái), ‘đã cản trở họ.’ Lời nói ấy chắc chưa quá nặng nề đối với cô ta đâu nhỉ?”

“Dùng từ khá đấy chứ.”

“Đúng thế; và tôi đã nói thế ngay cả khi thần chết hay ơn cứu độ có giáng xuống đầu tôi vì câu nói đó đi chăng nữa. Bản tính của tôi là thế đấy khi đã nổi giận!”

“Đúng là một trang nam nhi đích thực, kiêu hãnh chẳng kém gì Lucifer.”

“Các vị thấy sự thâm thúy chưa? Chà, thực ra là chuyện muốn làm quản lý trang trại ấy mà; nhưng tôi lại không nói toạc móng heo ra để cô ấy hiểu ngay ý mình, như thế tôi mới có thể bồi thêm mấy câu nặng đô hơn nữa chứ. Đó mới là tầm nhìn sâu sắc của tôi đấy!... Dù sao đi nữa, cứ để cô ta kết hôn nếu muốn. Có lẽ đã đến lúc rồi đấy. Tôi tin chắc là bác nông dân Boldwood đã hôn cô ta đằng sau đống cọc xén lông vào hôm đi rửa cừu dạo trước — tôi tin chắc là thế.”

“Đồ ba hoa chích choè!” Gabriel thốt lên.

“Ái chà, anh hàng xóm Oak — sao anh lại rành thế nhỉ?” Henery hỏi với giọng hiền lành.

“Bởi vì cô ấy đã kể hết mọi chuyện đã xảy ra cho tôi nghe rồi,” Oak nói, với cảm giác tự mãn kiểu Pharisiêu rằng mình không giống như những thợ xén khác trong chuyện này.

“Anh có quyền tin điều đó,” Henery nói vẻ hậm hực; “một quyền quá đỗi chính đáng. Nhưng tôi thì nhìn thấu đáo mọi chuyện hơn một chút. Đủ tầm nhìn xa để giữ chiếc ghế quản lý trang trại chỉ là chuyện vặt vãnh — dẫu sao thì cũng hơn là không có gì. Dù sao đi nữa, tôi nhìn đời một cách khá bao quát. Các hàng xóm có hiểu ý tôi không nào? Lời nói của tôi, dẫu được diễn đạt đơn giản hết mức có thể, có lẽ vẫn quá thâm trầm đối với một số cái đầu đấy.”

“Ôi có chứ, Henery, tụi tôi hiểu rõ ông lắm.”

“Một cỗ máy già kỳ lạ, hỡi mấy bác nông dân — bị quăng quật từ đây sang đó, cứ như tôi chẳng có chút giá trị nào. Lại còn hơi méo mó nữa chứ. Nhưng tôi cũng có chiều sâu của mình đấy; chà, thậm chí là những chiều sâu vời vợi ấy chứ! Tôi hoàn toàn có thể tranh tài cao thấp với một tay chăn cừu nào đó về mặt trí tuệ. Nhưng thôi — Ồ không đời nào!”

“Ông bảo mình là một cỗ máy già kỳ lạ cơ đấy!” lão thợ nấu bia chen vào bằng giọng cằn nhằn. “Đồng thời ông cũng chẳng phải là một lão già đáng mặt để nhắc tới — chẳng phải lão già gì sất. Răng của ông vẫn chưa rụng tới nửa cái kìa; mà tuổi tác của một lão già có nghĩa lý gì nếu răng cỏ đã rụng hết đâu chứ? Chẳng lẽ ta đã chán ngấy cảnh gia đình từ trước khi mấy người còn nằm ngửa trong nôi hay sao? Sáu mươi tuổi mà bày đặt khoe khoang khi có những người đã qua tuổi bát tuần — đúng là một sự khoác lác yếu ớt như nước lã.”

Đó là tập quán bất di bất dịch ở Weatherbury: gác lại những bất đồng nhỏ nhặt mỗi khi cần phải dỗ dành lão thợ nấu bia.

“Yếu ớt như nước lã! Phải đấy,” Jan Coggan nói. “Lão thợ nấu bia à, chúng tôi đều thấy ông là một bậc lão thành kỳ cựu tuyệt vời, và chẳng ai có thể chối cãi điều đó.”

“Chẳng một ai,” Joseph Poorgrass tiếp lời. “Ông là một hiện vật cổ xưa vô cùng hiếm có, thợ nấu bia ạ, và tất cả chúng tôi đều kính trọng ông vì món quà đó.”

“Ừ, và hồi còn trẻ, khi các giác quan còn mẫn tuệ, tôi cũng từng được rất nhiều người quý mến đấy,” lão thợ nấu bia nói.

“Chắc chắn là thế rồi — không còn nghi ngờ gì nữa.”

Lão già còng lưng tóc bạc tỏ ra mãn nguyện, và Henery Fray cũng có vẻ như vậy. Để mọi chuyện tiếp tục vui vẻ, Maryann cất lời; người phụ nữ với làn da ngăm đen cùng chiếc tạp dề làm việc bằng vải lanh thô rỉ sét lúc này mang sắc thái trầm ấm của một bức tranh sơn dầu cổ — đặc biệt là tranh của Nicolas Poussin:

“Có ai biết gã đàn ông nào bị gù, hay què quặt, hay bất kỳ gã đàn ông tạc dưa rựa nào có thể vừa vặn với một đứa tội nghiệp như tôi không?” Maryann nói. “Tôi chẳng dám mong một món hàng hoàn hảo ở cái tuổi này của mình đâu. Nếu tôi nghe ngóng được mối nào như thế, chắc nó còn bổ ích hơn cả bánh mì nướng với bia ấy chứ.”

Coggan đưa ra một câu trả lời thích đáng. Oak tiếp tục công việc xén lông của mình và không thốt thêm một lời nào nữa. Những tâm trạng bực bội đã kéo đến, làm vẩn đục sự bình yên trong anh. Bathsheba vừa có những dấu hiệu tôn vinh anh vượt lên trên những kẻ khác bằng cách bổ nhiệm anh làm quản lý trang trại mà nơi này đang khẩn thiết đòi hỏi. Anh không thèm khát chức vụ đó vì trang trại: xét trong mối quan hệ với chính cô, với tư cách là người anh yêu thương và chưa kết hôn với ai khác, anh mới khát khao nó. Những gì anh đọc được từ cô giờ đây có vẻ thật phù phiếm và mơ hồ. Bài học mà anh răn dạy cô hóa ra lại là một trong những sai lầm ngớ ngẩn nhất, theo anh nghĩ. Trái xa với việc đong đưa với Boldwood, cô đã đùa giỡn với chính anh khi giả vờ rằng mình đang đong đưa với kẻ khác. Anh thầm tin chắc rằng, đúng như những phỏng đoán của đám đồng nghiệp dễ tính và kém học thức hơn, ngày hôm nay sẽ chứng kiến cảnh Boldwood trở thành vị hôn phu được chấp thuận của cô tiểu thư Everdene. Vào giai đoạn này của cuộc đời, Gabriel đã vượt qua được ác cảm bản năng mà mọi Cơ Đốc nhân trẻ tuổi thường có đối với việc đọc Kinh Thánh, anh đọc nó khá thường xuyên, và thầm nhủ trong lòng: ‘“Ta thấy đắng cay hơn cả tử thần người phụ nữ có trái tim là cạm bẫy và lưới rà!”’ Đó chỉ là một lời thốt lên bộc phát — bọt bèo của cơn cuồng phong. Anh vẫn tôn thờ Bathsheba y như trước.

“Tụi mình làm công ăn lương tối nay sẽ được mở tiệc linh đình đây,” Cainy Ball nói, hướng suy nghĩ sang một hướng hoàn toàn mới. “Sáng nay tôi thấy họ làm những chiếc bánh pudding lớn trong những chiếc xô vắt sữa — những cục mỡ to bằng ngón tay cái của ông đấy, chú Oak! Từ bé đến giờ tôi chưa từng thấy những cục mỡ to lừng lững đến thế — trước đây chúng chẳng bao giờ to hơn hạt đậu ngựa cả. Và có một cái vạc đen lớn đặt trên kiềng với mấy cái chân chĩa ra ngoài, nhưng tôi chẳng biết bên trong nấu món gì.”

“Và có cả hai giạ táo biffin để làm bánh táo nữa đấy,” Maryann nói.

“Chà, tôi hy vọng mình sẽ hoàn thành tốt nghĩa vụ với đống thức ăn đó,” Joseph Poorgrass nói, với vẻ mặt đầy mong đợi và nhai ngấu nghiến. “Đúng vậy; ăn uống là một niềm vui lớn lao, và mang lại sinh khí cho kẻ vô tích sự, nếu được phép dùng cụm từ ấy. Đó chính là phúc âm của thể xác, nếu không có nó thì chúng ta sẽ tiêu đời, có thể nói là thế.”