Một tuần trôi qua, không có tin tức gì về Bathsheba; cũng chẳng có lời giải thích nào cho chiếc xe ngựa lạ của cô.

Rồi một bức thư gửi đến Maryann, thông báo rằng công việc đã giữ chân người chủ của cô ở Bath vẫn chưa xong; nhưng cô hy vọng sẽ trở về trong vòng một tuần nữa.

Một tuần nữa lại trôi qua. Mùa gặt yến mạch bắt đầu, và tất cả đàn ông đều ra đồng dưới bầu trời tháng Tám một màu xám đục, giữa bầu không khí rung rẩy và những chiếc bóng ngắn ngủn giữa trưa. Trong nhà chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng vo ve của loài nhặng xanh; ngoài đồng là tiếng mài lưỡi hái và tiếng xào xạc của những bông yến mạch cọ vào nhau khi thân cây thẳng đứng ngả màu vàng hổ phách đổ rạp xuống theo từng đường liềm. Mọi giọt ẩm ướt không nằm trong chai lọ của đám đàn ông dưới dạng rượu táo thì cũng đang tuôn thành mồ hôi trên trán và má họ. Khắp nơi còn lại chỉ là cái nóng khô cạn.

Họ chuẩn bị nghỉ ngơi một lát dưới bóng mát nhân đức của một cái cây ven hàng rào, thì Coggan nhìn thấy một bóng người mặc áo xanh khuy đồng đang chạy băng qua cánh đồng về phía họ.

“Không biết là ai thế nhỉ?” anh ta nói.

“Tôi chỉ mong không có chuyện gì bất trắc xảy ra với cô chủ,” Maryann nói, cô cùng vài người phụ nữ khác đang bó lúa (yến mạch ở trang trại này luôn được bó thành từng bó), “nhưng sáng nay ở nhà tôi đã gặp một điềm rủi. Tôi định mở cửa thì làm rơi chìa khóa, nó rớt xuống sàn đá và vỡ làm đôi. Làm gãy chìa khóa là một điềm báo kinh khủng lắm. Ước gì bà chủ đã về nhà.”

“Là Cain Ball đấy,” Gabriel nói, dừng tay mài liềm.

Oak không có nghĩa vụ phải giúp việc ngoài đồng lúa; nhưng tháng gặt hái là khoảng thời gian đầy lo âu đối với người nông dân, và cánh đồng lúa lại là của Bathsheba, thế nên anh cũng xắn tay vào giúp.

“Nó diện bộ quần áo đẹp nhất kìa,” Matthew Moon nói. “Nó đã đi vắng nhà mấy ngày nay, kể từ khi bị cái nhọt ở ngón tay; vì nó bảo, đã không làm việc được thì ta cứ đi chơi một chuyến cho sướng.”

“Đi chơi một chuyến là phải—quá tuyệt vời ấy chứ,” Joseph Poorgrass nói, thẳng người lên; bởi vì anh ta, cũng như một vài người khác, có thói quen lười làm việc một lát vào những ngày nóng nực như thế này với những lý do vô lý đến mức kỳ quặc; mà việc Cain Ball xuất hiện vào một ngày thường trong bộ đồ đi lễ chủ nhật là một lý do to lớn vào bậc nhất. “Chính cái chân đau đã cho phép tôi đọc cuốn *Hành trình của người hành hương*, còn Mark Clark thì học đánh bài *All-Fours* trong lúc bị sưng ngón tay.”

“Phải, và bố tôi đã tự làm trật khớp tay để có thời gian đi tán tỉnh đấy,” Jan Coggan nói với giọng át hẳn đi, lấy tay áo sơ mi lau mặt và đẩy chiếc mũ ngược ra tận gáy.

Lúc này Cainy đã đến gần nhóm gặt lúa, và người ta nhận ra cậu ta đang cầm một miếng bánh mì kẹp giăm bông lớn trên một tay, vừa chạy vừa cắn ngấu nghiến, tay kia được băng bó lại. Khi đến gần, miệng cậu há hốc ra hình cái chuông, và cậu bắt đầu ho sặc sụa.

“Này, Cainy!” Gabriel nghiêm khắc nói. “Anh phải bảo tôi bao nhiêu lần nữa thì anh mới chịu bỏ cái thói vừa ăn vừa chạy nhanh như thế hả? Có ngày anh nghẹn chết cho mà xem, cậu Cain Ball ạ.”

“Hok-hok-hok!” Cain đáp. “Một miếng đồ ăn của tôi đi nhầm đường—hok-hok! Chuyện là thế đấy, thưa ông Oak! Và tôi đã đi thăm Bath vì ngón cái của tôi bị nhọt; vâng, và tôi đã thấy—ahok-hok!”

Vừa nghe Cain nhắc đến Bath, tất cả đều vứt liềm vứt chĩa xuống đất và xúm lại quanh cậu ta. Đáng tiếc là mẩu bánh mì đi lạc không làm khả năng kể chuyện của cậu khá lên chút nào, và một trở ngại phụ nữa là cơn hắt xì, khiến chiếc đồng hồ khá lớn trong túi cậu văng ra, lúc lắc trước mặt chàng trai như quả lắc đồng hồ.

“Vâng,” cậu ta tiếp tục, hướng suy nghĩ về phía Bath và đảo mắt theo, “cuối cùng thì tôi cũng được mở mang tầm mắt—vâng—và tôi đã thấy bà chủ của chúng ta—ahok-hok-hok!”

“Rõ phiền cái thằng bé này!” Gabriel nói. “Cứ có cái gì đi nhầm đường xuống cổ họng cậu, để rồi cậu chẳng thể kể được những điều cần kể.”

“Ahok! đấy! Làm ơn đi ông Oak, vừa có một con muỗi bay vào bụng tôi và làm cơn ho tái phát rồi đây này!”

“Ừ, đúng thế đấy. Cái miệng của cậu lúc nào cũng há hốc ra, đồ ranh con.”

“Bị con muỗi bay vào cổ họng thì khổ sở lắm đấy, tội nghiệp thằng bé!” Matthew Moon nói.

“Thôi, ở Bath cậu đã thấy những gì nào—” Gabriel thúc giục.

“Tôi đã thấy bà chủ của chúng ta,” người thợ chăn cừu trẻ tiếp tục, “và một người lính, đang đi dạo cùng nhau. Rồi chẳng mấy chốc họ tiến lại gần nhau hơn, rồi họ móc tay vào nhau, trông tình tứ hết chỗ nói—hok-hok! Trông tình tứ hết chỗ nói—hok!—tình tứ hết chỗ nói—” Mất đi mạch chuyện cũng là lúc hết hơi, người đưa tin ngước mắt nhìn lên nhìn xuống cánh đồng dường như để tìm một manh mối nào đó. “Ừ thì, tôi thấy bà chủ và một người lính—a-ha-a-wk!”

“Tiên sư cái thằng bé này!” Gabriel thốt lên.

“Chỉ là thói quen của tôi thôi, thưa ông Oak, mong ông thông cảm,” Cain Ball nói, nhìn Oak đầy trách móc với đôi mắt đẫm lệ.

“Đưa ít rượu táo cho nó đi—thế nào cũng chữa khỏi cổ họng cho xem,” Jan Coggan nói, nhấc một bình rượu táo lên, rút nút chai ra và áp miệng bình vào mồm Cainy; trong khi đó Joseph Poorgrass bắt đầu cảm thấy lo lắng khôn nguôi về những hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra nếu Cainy Ball bị nghẹn thở chết trong cơn ho, và câu chuyện phiêu lưu ở Bath của cậu sẽ chết theo.

“Còn phần tôi, tôi luôn miệng nói ‘lạy Chúa’ trước khi làm bất cứ điều gì,” Joseph nói với giọng không hề khoác lác; “và cậu cũng nên thế, Cain Ball ạ. Đó là một sự che chở lớn lao, và có lẽ sẽ cứu cậu khỏi cái chết nghẹn ngào vào một ngày nào đó.”

Ông Coggan hào phóng rót rượu vào cái miệng tròn vo của tên Cain tội nghiệp; một nửa chảy dọc theo thân bình, một nửa số chảy đến miệng thì lại chảy tuột ra ngoài cổ họng, và một nửa chui được vào trong thì lại đi nhầm đường, bị ho và hắt xì tung tóe vào người những người thợ gặt xung quanh dưới dạng một làn sương rượu táo, lơ lửng trong không khí đầy nắng một lát như hơi nước bốc lên.

“Đúng là một cái hắt xì vô tích sự! Sao mày không biết điều hơn hả, cái đồ ranh con này!” Coggan vừa nói vừa rút bình rượu ra.

“Rượu táo xộc thẳng lên mũi tôi rồi!” Cainy vừa kêu lên vừa thở hổn hển; “và giờ thì nó chảy tuột xuống cổ áo, ngấm vào cái nhọt què cụt của tôi, lem luốc cả mấy cái khuy sáng bóng và bộ quần áo đẹp nhất của tôi rồi đây này!”

“Cơn ho của thằng bé tội nghiệp mới xui xẻo làm sao,” Matthew Moon nói. “Mà lại đang có cả một câu chuyện lớn chờ kể nữa chứ. Đập lưng nó đi, anh chăn cừu.”

“Tính tôi vốn thế mà,” Cain rên rỉ. “Mẹ tôi bảo từ bé tôi đã hay xúc động mỗi khi cảm xúc bị đẩy lên cao trào.”

“Đúng thế, đúng thế,” Joseph Poorgrass nói. “Dòng họ nhà Ball xưa nay vốn là một gia đình rất dễ xúc động. Tôi từng quen ông nội của thằng bé này—một người thực sự nhạy cảm và khiêm nhường, đến mức lịch thiệp tinh tế. Ông ấy lúc nào cũng đỏ mặt, gần như tôi vậy—không phải là tôi tự nhận đó là một thói xấu đâu nhé.”

“Đâu có, thưa bác Poorgrass,” Coggan nói. “Đó là một phẩm chất rất cao quý ở bác đấy chứ.”

“Hẻm-hẻm! thôi, tôi chẳng muốn làm rùm beng chuyện gì đâu—chẳng chút nào cả,” Poorgrass rụt rè lầm bầm. “Nhưng chúng ta sinh ra đã có số phận rồi—đúng thế thật. Dẫu vậy tôi vẫn thích giấu đi những thứ cỏn con của mình; dẫu có lẽ, bản tính cao quý thì hơi cao quá, và khi tôi chào đời thì Chúa Trời có thể ban mọi thứ, và Ngài chẳng tiếc món quà nào đâu…. Nhưng hãy giấu cái đèn dưới củ cải đi, Joseph! Hãy giấu nó đi! Một khao khát thật kỳ lạ, hỡi mấy người hàng xóm, cái khao khát muốn ẩn mình ấy, và chẳng cần ai khen ngợi. Tuy nhiên, trong Bài giảng trên núi có ghi danh sách những người có phúc ở phần đầu, và dẫu sao vài người khiêm nhường cũng được nêu tên ở đó.”

“Ông nội của Cainy là một người rất tài giỏi,” Matthew Moon nói. “Tự nghĩ ra một giống táo, mà người ta vẫn gọi theo tên ông ấy cho đến tận ngày nay—táo Early Ball ấy. Anh biết chứ, Jan? Một gốc Quarrington ghép với một gốc Tom Putt, rồi lại thêm một gốc Rathe-ripe lên trên cùng. Quả thực là ông ấy hay la cà trong quán rượu một cách không chính đáng cho lắm, nhưng mà thôi—dù sao ông ấy cũng là một người tài giỏi theo đúng nghĩa của từ này.”

“Nào, thế tóm lại cậu đã thấy gì hả Cain?” Gabriel sốt ruột hỏi.

“Tôi thấy bà chủ của chúng ta đi vào một kiểu công viên, nơi có ghế đá, cây cảnh và hoa thơm, đang móc tay vào một người lính,” Cainy tiếp tục, nói một cách dứt khoát với một chút mơ hồ rằng lời nói của cậu có sức công phá rất lớn đối với cảm xúc của Gabriel. “Và tôi nghĩ người lính đó chính là Trung sĩ Troy. Họ ngồi bên nhau ở đó hơn nửa tiếng đồng hồ, nói những chuyện cảm động, và có lúc cô ấy khóc gần chết. Khi họ bước ra, mắt cô ấy sáng long lanh và mặt trắng bệch như hoa huệ; họ nhìn thẳng vào mắt nhau, thân thiết tha thiết hệt như một cặp nam nữ vậy.”

Khuôn mặt Gabriel dường như hóp lại. “Thế cậu còn thấy gì nữa không?”

“Ồ, đủ thứ cả.”

“Trắng bệch như hoa huệ á? Cậu có chắc đấy là cô ấy không?”

“Vâng.”

“Thế còn gì nữa nào?”

“Những ô cửa kính lớn ở các cửa hàng, những đám mây lớn trên trời đầy mưa, và những hàng cây cổ thụ mọc quanh vùng.”

“Cái đồ đầu đất này! Cậu còn định nói gì nữa đây?” Coggan nói.

“Cứ để nó nói đi,” Joseph Poorgrass chen vào. “Ý của thằng bé là bầu trời và mặt đất ở xứ sở Bath cũng chẳng khác mấy so với ở đây của chúng ta. Việc hiểu biết thêm về những thành phố lạ là có ích cho chúng ta, vì thế nên hãy để thằng bé nói tiếp, có thể nói là vậy.”

“Và người dân ở Bath,” Cain tiếp tục, “chẳng bao giờ cần nhóm lửa nấu nướng trừ khi thích sang chảnh, vì nước cứ tự phun lên từ lòng đất đã sôi sẵn sàng để dùng rồi.”

“Đúng như lời Chúa,” Matthew Moon chứng thực. “Tôi đã nghe những người đi biển khác kể y như vậy.”

“Họ chẳng uống gì khác ngoài thứ đó ở trúng, và có vẻ rất tận hưởng, cứ nhìn cách họ nuốt ực vào là biết.”

“Ừ, nghe thì có vẻ là một tập tục kỳ cục đối với chúng ta, nhưng tôi dám cá là người bản địa chẳng thấy có gì lạ đâu,” Matthew nói.

“Thế đồ ăn có mọc lên như nước không hả?” Coggan hỏi, đảo mắt.

“Không—tôi phải công nhận Bath có một điểm trừ ở khoản này—một điểm trừ đích thực. Chúa không ban đồ ăn kèm với nước uống cho họ, và đó là điều bất tiện mà tôi không tài nào ngấm nổi.”

“Ừ, nói cho cùng thì đó cũng là một nơi kỳ lạ,” Moon nhận xét; “và những kẻ sống ở đó chắc chắn cũng phải là những con người kỳ lạ.”

“Cô Everdene và người lính đang đi dạo cùng nhau, cậu bảo thế phải không?” Gabriel quay lại hỏi nhóm người.

“Vâng, và cô ấy mặc một chiếc váy lụa màu vàng tuyệt đẹp, viền ren đen, nếu cần thì chiếc váy có thể tự đứng một mình mà chẳng cần chân bên trong. Trông thật quyến rũ làm sao; tóc tai thì được chải chuốt láng mượt. Và khi ánh nắng chiếu rọi lên chiếc váy rực rỡ ấy cùng chiếc áo khoác đỏ của anh ta—chà! Trông họ mới đẹp đôi làm sao. Cả một đoạn đường dài cũng nhìn thấy họ.”

“Rồi sao nữa?” Gabriel thì thầm.

“Rồi tôi vào cửa hàng của Griffin để đóng đinh giày, rồi tôi tới tiệm bánh của Riggs, xin một xu bánh cũ nhất, loại gần mốc xanh lè nhưng chưa hẳn thế. Và trong lúc vừa nhai ngấu nghiến vừa đi, tôi nhìn thấy một chiếc đồng hồ có cái mặt to bằng cái nong sàng——”

“Nhưng chuyện đó chẳng liên quan gì đến bà chủ cả!”

“Tôi đang kể đến đoạn đó đây, nếu ông chịu để tôi yên, thưa ông Oak!” Cainy phản đối. “Nếu ông cứ làm tôi kích động, khéo lại làm tôi phát ho cơn ho lên bây giờ, và thế thì tôi chẳng thể kể cho các ông nghe gì nữa đâu.”

“Đúng đấy—cứ để nó tự kể theo cách của nó,” Coggan nói.

Gabriel đành kiên nhẫn trong tuyệt vọng, và Cainy lại tiếp tục:—

“Và có những ngôi nhà to lớn lắm, đông người qua lại suốt cả tuần lễ hệt như ngày hội ở Weatherbury vào những Thứ Ba Trắng vậy. Rồi tôi đến những nhà thờ và nhà nguyện lớn. Và ngài mục sư cầu nguyện mới hay làm sao! Vâng; ngài ấy quỳ xuống, chắp tay lại, làm cho những chiếc nhẫn vàng thánh thiện trên ngón tay lóe sáng lấp lánh vào mắt người xem, chắc là ngài kiếm được nhờ cầu nguyện siêu đẳng lắm đây!—Á chà, ước gì tôi được sống ở đó.”

“Ông Mục sư Thirdly tội nghiệp của chúng ta chẳng kiếm nổi đồng nào để mua những chiếc nhẫn như thế,” Matthew Moon trầm ngâm nói. “Mà ngài ấy lại là một người tốt hiếm có trên đời này. Tôi tin là bác Thirdly tội nghiệp chẳng có lấy nổi một chiếc, dù là bằng thiếc hay đồng hèn mọn nhất. Chúng sẽ là món trang sức tuyệt vời làm sao khi ngài đứng trên bục giảng được thắp sáng bằng nến sáp vào một buổi chiều u ám! Nhưng ngài đành chịu thôi, con người tội nghiệp. Chà, nghĩ đến sự bất công trên đời này mà xem.”

“Có lẽ cấu tạo của ngài ấy không hợp để đeo mấy thứ đó đâu,” Gabriel lạnh lùng nói. “Thôi, thế là đủ rồi. Kể tiếp đi Cainy—nhanh lên.”

“Ồ—và phong cách mới của các mục sư bây giờ là để ria mép và râu dài,” vị lữ khách lừng danh tiếp tục, “trông hệt như hai ông Môi-se và A-rôn bằng xương bằng thịt, làm cho chúng tôi những kẻ ngồi dưới giáo đường cảm thấy hệt như con cái nhà Ít-ra-en vậy.”

“Một cảm giác rất đúng đắn—rất đúng,” Joseph Poorgrass nói.

“Và hiện nay trong nước có hai hệ phái tôn giáo—Nhà thờ Cao và Nhà nguyện Cao. Tôi nghĩ bụng, ta phải công bằng; thế là buổi sáng tôi đi Nhà thờ Cao, còn buổi chiều tôi vào Nhà nguyện Cao.”

“Đúng là một đứa trẻ ngoan ngoãn và phải phép,” Joseph Poorgrass nói.

“Ừ, ở Nhà thờ Cao họ cầu nguyện bằng cách hát ca, và tin vào tất cả các màu sắc của cầu vồng; còn ở Nhà nguyện Cao họ cầu nguyện bằng cách giảng đạo, và chỉ tin vào màu xám xịt với vôi trắng mà thôi. Và rồi—tôi chẳng thấy cô Everdene đâu nữa cả.”

“Thế sao từ nãy cậu không nói thế luôn đi?” Oak thốt lên đầy thất vọng.

“Chà,” Matthew Moon nói, “nếu mà quá thân thiết với cái tay đó thì cô ấy có ngày hối không kịp cho xem.”

“Cô ấy không thân thiết quá mức với hắn ta đâu,” Gabriel phẫn nộ nói.

“Cô ấy đủ khôn ngoan để biết điều đó,” Coggan nói. “Bà chủ của chúng ta có thừa sự khôn ngoan đằng sau mái tóc đen búi sam ấy để không làm cái điều điên rồ đó.”

“Cậu thấy đấy, hắn ta đâu phải kẻ thô lỗ, vô học, vì hắn được ăn học đàng hoàng cơ mà,” Matthew lưỡng lự nói. “Chỉ vì tính bồng bột mới đẩy hắn vào con đường làm lính trân, mà đám con gái thì lại hay thích mấy gã trai hư.”

“Nào, Cain Ball,” Gabriel bồn chồn nói, “cậu có dám thề bằng lời thề nặng nề nhất rằng người phụ nữ cậu nhìn thấy chính là cô Everdene không?”

“Cain Ball, cậu không còn là đứa trẻ bú mớm nữa,” Joseph cất giọng trầm đục như từ dưới mộ phát ra đúng theo yêu cầu của hoàn cảnh, “và cậu thừa biết việc thề thốt là thế nào. Đó là một lời thề ghê gớm đấy, hãy nhớ lấy, cậu thốt ra và niêm phong bằng hòn đá máu của mình, và nhà tiên tri Môi-se bảo rằng nó sẽ nghiền nát bất cứ kẻ nào mà nó giáng xuống. Nào, trước mặt tất cả những người làm việc ở đây, cậu có dám thề về lời nói của mình như anh chàng chăn cừu yêu cầu không?”

“Dạ xin đừng, thưa ông Oak!” Cainy nói, nhìn hết người này đến người khác với vẻ vô cùng bất an trước sức nặng tâm linh của vấn đề. “Tôi không ngại nhận rằng điều đó là sự thật, nhưng tôi không thích nói rằng đó là sự-thật-được-chúa-chứng-giám đâu, nếu ý ông là thế.”

“Cain, Cain, sao cậu lại thế hả!” Joseph nghiêm khắc hỏi. “Người ta bảo cậu thề theo cách thiêng liêng, đằng này cậu lại thề thốt hệt như cái tên Shimei gian ác, con trai của Gera, kẻ vừa đi vừa nguyền rủa. Đồ con giời, thật xấu hổ quá!”

“Không, tôi có thế đâu! Tại mấy ông muốn tước đoạt linh hồn của một thằng bé tội nghiệp chứ gì—chính là thế đấy!” Cain bắt đầu mếu máo khóc. “Ý tôi chỉ đơn giản là theo sự thật thông thường thì đó là cô Everdene và Trung sĩ Troy, còn theo cái thứ sự-thật-thề-thốt kinh khủng mà mấy ông muốn ép tôi phải nói thì có lẽ đó là một người khác mất.”

“Chẳng tài nào moi ra được sự thật từ nó đâu,” Gabriel nói, quay trở lại với công việc.

“Cain Ball ơi, rồi có ngày cậu sẽ phải đi ăn mày cho mà xem!” Joseph Poorgrass rên rỉ.

Thế là những chiếc liềm lại được vung lên, và những âm thanh quen thuộc lại vang vọng. Gabriel, dẫu chẳng buồn ra vẻ tươi tỉnh, nhưng cũng không làm gì để lộ ra vẻ quá đỗi ủ dột. Tuy nhiên, Coggan thừa hiểu tình hình ra sao, và khi họ đến một góc khuất cùng nhau, anh ta liền nói—

“Đừng quá đau lòng vì cô ấy nữa, Gabriel. Cô ấy là người yêu của ai thì có khác gì đâu, khi mà cô ấy chẳng thể là của cậu?”

“Đó cũng là điều tôi vẫn tự nhủ với lòng mình đây,” Gabriel đáp.