Người phụ nữ tiếp tục bước đi trong một khoảng thời gian dài. Bước chân của nàng ngày càng trở nên yếu ớt, và nàng phải nheo mắt nhìn đằng xa dọc theo con đường trơ trụi, giờ đây đã trở nên mờ ảo giữa chập chùng bóng đêm. Cuối cùng, những bước đi tiến về phía trước của nàng thu gọn lại chỉ còn là những cú lảo đảo chực ngã, và nàng đẩy một chiếc cổng mở ra, bên trong có một đống cỏ khô. Nàng ngồi phịch xuống dưới đống cỏ đó và chìm vào giấc ngủ ngay sau đó.
NÀNG MỞ CỔNG, BÊN TRONG CÓ MỘT ĐỐNG CỎ KHÔ. DƯỚI ĐÓ, NÀNG NGỒI XUỐNG.
Khi người phụ nữ tỉnh dậy, nàng nhận ra mình đang chìm trong sâu thẳm của một đêm không trăng không sao. Một lớp mây dày đặc, không một kẽ hở trải dài khắp bầu trời, che khuất từng đốm sáng thiên đàng; và một vầng hào quang mờ ảo lơ lửng phía trên thị trấn Casterbridge hiện rõ trên nền trời đen thẳm, ánh sáng trông càng rực rỡ hơn bởi sự tương phản lớn với bóng tối vây quanh. Hướng về thứ ánh sáng yếu ớt, dịu dàng này, người phụ nữ hướng đôi mắt của mình tới.
“Ước gì mình có thể đến được đó!” nàng thốt lên. “Gặp anh ấy vào ngày kia: Chúa phù hộ tôi! Biết đâu lúc đó tôi đã nằm dưới mồ rồi.”
Một tiếng đồng hồ từ sâu thẳm trong bóng tối vang lên điểm giờ, một giờ, với âm điệu nhỏ nhoi và mảnh dẻ. Sau nửa đêm, âm thanh của tiếng chuông đồng hồ dường như mất đi bề ngang cũng nhiều như bề dài, và thu nhỏ âm vang của mình thành một thứ giọng giả thanh mỏng manh.
Sau đó, một ánh đèn—rồi hai ánh đèn—xuất hiện từ vùng bóng tối xa xăm, và lớn dần lên. Một cỗ xe ngựa lăn bánh dọc theo con đường, và đi ngang qua chiếc cổng. Có lẽ nó chở một số người đi ăn tối về muộn. Ánh sáng từ một chiếc đèn chiếu rọi trong chốc lát lên người phụ nữ đang co ro, làm nổi bật khuôn mặt nàng một cách sống động. Khuôn mặt ấy có nền tảng trẻ trung nhưng đường nét lại già dặn; những đường nét tổng thể thì mềm mại và như trẻ thơ, nhưng những đường nét tinh tế hơn thì bắt đầu trở nên sắc sảo và gầy gò.
Người lữ hành đứng dậy, dường như với quyết tâm đã hồi sinh, và nhìn xung quanh. Con đường có vẻ quen thuộc với nàng, và nàng chăm chú quan sát hàng rào khi chậm rãi bước đi. Chẳng mấy chốc, một hình thù trắng mờ ảo hiện ra; đó là một cột mốc đường khác. Nàng lướt những ngón tay lên mặt cột mốc để cảm nhận các con số.
“Ba!” nàng nói.
Nàng tựa người vào phiến đá để nghỉ ngơi trong chốc lát, rồi xốc lại tinh thần và tiếp tục hành trình. Trong một quãng đường dài, nàng kiên cường chịu đựng, để rồi sau đó lại kiệt sức như trước. Vùng này nằm cạnh một lùm cây phỉ cô độc, nơi những đống dăm gỗ trắng trải khắp mặt đất rợp lá cho thấy những người tiều phu đã gom củi và làm rào giậu trong ngày. Lúc này không có một tiếng sột soạt, không một làn gió, không lấy một tiếng va chạm nhẹ của cành cây nào làm bầu bạn với nàng. Người phụ nữ nhìn qua cổng, mở ra và bước vào. Ngay sát lối vào là một dãy củi bó, cả loại đã buộc lẫn chưa buộc, cùng với những cây cọc đủ mọi kích cỡ.
Trong vài giây, vị lữ khách đứng yên lặng với sự tĩnh mịch căng thẳng, biểu thị đó không phải là sự kết thúc mà chỉ là sự tạm ngưng của một chuyển động trước đó. Tư thế của nàng giống như của một người đang lắng nghe, hoặc là thế giới âm thanh bên ngoài, hoặc là cuộc đối thoại tưởng tượng của suy nghĩ. Một sự soi mói kỹ lưỡng có thể đã phát hiện ra những dấu hiệu chứng tỏ nàng đang tập trung vào vế sau. Hơn thế nữa, như những gì diễn ra sau đó đã cho thấy, nàng đang kỳ lạ vận dụng khả năng sáng chế vào chuyên môn của nhà thiết kế tài ba Jacquet Droz, người chuyên chế tạo các bộ phận cơ khí thay thế cho chân tay người.
Nhờ ánh sáng rực rỡ buổi sớm của Casterbridge, và bằng cách dùng tay dò dẫm, người phụ nữ chọn lấy hai chiếc gậy từ những đống củi. Những chiếc gậy này gần như thẳng cho đến độ cao ba hoặc bốn thước, nơi mỗi chiếc phân nhánh thành một ngạc giống chữ Y. Nàng ngồi xuống, bẻ gãy những cành nhỏ phía trên, và mang phần còn lại theo mình ra đường cái. Nàng đặt một trong những chiếc gậy chạc này dưới mỗi nách để làm nạng, thử nghiệm chúng, rụt rè dồn toàn bộ trọng lượng cơ thể lên đó—dù chẳng đáng là bao—và vung người tiến về phía trước. Cô gái đã tự tạo cho mình một sự trợ giúp vật chất.
Những chiếc nạng dùng khá tốt. Tiếng bước chân lẹt đẹt của nàng, và tiếng gõ lạch cạch của những cây gậy xuống mặt đường, là tất cả những âm thanh phát ra từ người lữ hành lúc này. Nàng đã đi qua cột mốc thứ hai một khoảng khá xa, và bắt đầu ngước nhìn bờ đường với vẻ thèm thuồng như đang tính toán để sớm gặp một cột mốc khác. Dù rất hữu ích, những chiếc nạng cũng có giới hạn sức mạnh của chúng. Bộ máy cơ khí chỉ chuyển hóa sức lao động chứ không thể triệt tiêu nó, và lượng vận động ban đầu không hề biến mất; nó bị dồn vào cơ thể và tay chân nàng. Nàng đã kiệt sức, và mỗi cú vung người tiến lên lại càng yếu ớt hơn. Cuối cùng, nàng lảo đảo ngã nghiêng sang một bên rồi ngã xuống.
Ở đây, nàng nằm bất động như một đống hình thù méo mó trong suốt mười phút hoặc hơn thế. Gió buổi sáng bắt đầu thổi ù ù trầm đục trên những cánh đồng bằng phẳng, làm chuyển động những chiếc lá khô vốn nằm yên từ hôm qua. Người phụ nữ tuyệt vọng xoay người quỳ gối, rồi tiếp tục đứng dậy. Tì người vào một chiếc nạng để giữ thăng bằng, nàng thử bước một bước, rồi bước thứ hai, rồi bước thứ ba, lúc này chỉ dùng nạng như những chiếc gậy chống thông thường. Cứ thế, nàng tiến bước cho đến khi phần đầu của một hàng rào dài bằng chấn song hiện ra trước mắt. Nàng lảo đảo bước tới cột rào đầu tiên, bám chặt lấy nó và nhìn xung quanh. Một cột mốc nữa nằm ở phía bên kia đường.
Giờ đây, ánh đèn thành phố Casterbridge đã có thể nhìn thấy rõ từng cái một. Trời đang dần sáng, và có thể hy vọng, nếu không muốn nói là trông đợi, sẽ sớm có xe cộ qua lại. Nàng lắng tai nghe. Không có một âm thanh sự sống nào ngoại trừ cực điểm và tinh hoa của mọi âm thanh ảm đạm, tiếng sủa của một con cáo, với ba tiếng hú trầm đục vang lên cách nhau một phút với độ chính xác của một tiếng chuông tang lễ.
“Thêm một dặm nữa,” người phụ nữ thì thầm. “Không; ít hơn,” nàng nói thêm sau một khoảng lặng. “Đến Tòa Thị Chính là một dặm, và chỗ nghỉ chân của tôi nằm ở phía bên này Casterbridge. Ba phần tư dặm nữa là tới nơi!” Sau một lát, nàng lại cất tiếng. “Năm hoặc sáu bước cho một thước—có lẽ là sáu. Tôi phải đi mười bảy trăm thước. Một trăm lần sáu là sáu trăm. Mười hai lần con số đó. Ồ, xin Chúa hãy rủ lòng thương tôi!”
Vừa bám lấy hàng rào, nàng vừa tiến bước, đưa một tay với lên thanh rào trước, rồi đến tay kia, sau đó rướn người qua đó trong khi lê đôi chân bên dưới.
Người phụ nữ này vốn không có thói quen độc thoại; nhưng sự cùng cực của cảm xúc làm giảm đi tính cá nhân của những kẻ yếu đuối, cũng như nó làm tăng thêm tính cá nhân của những kẻ mạnh mẽ. Nàng lại cất giọng với vẻ ấy, “Ta sẽ tin rằng cái đích chỉ cách năm chiếc cột nữa, không hơn không kém, và nhờ thế mà lấy lại sức để vượt qua chúng.”
Đây là sự ứng dụng thực tế của nguyên tắc cho rằng một niềm tin nửa vời và giả tạo còn hơn là không có chút niềm tin nào.
Nàng đi qua năm chiếc cột và bám lấy chiếc thứ năm.
“Ta sẽ đi qua năm chiếc nữa với niềm tin rằng nơi ta hằng mong ước nằm ở chiếc cột thứ năm tiếp theo. Ta có thể làm được.”
Nàng đi qua năm chiếc cột nữa.
“Nó chỉ nằm cách năm chiếc nữa thôi.”
Nàng đi qua năm chiếc cột nữa.
“Nhưng lại cách năm chiếc nữa rồi.”
Nàng bước qua chúng.
“Hết dãy chấn song này là hết hành trình của tôi,” nàng nói khi đã nhìn thấy điểm cuối.
Nàng bò lết đến tận cùng. Trong suốt nỗ lực đó, mỗi hơi thở của người phụ nữ phả vào không gian cứ như thể sẽ chẳng bao giờ trở lại nữa.
“Bây giờ thì đối mặt với sự thật thôi,” nàng nói khi ngồi xuống. “Sự thật là tôi còn chưa đi nổi nửa dặm.” Việc tự lừa dối bản thân với điều mà từ trước đến nay nàng vẫn thừa biết là giả dối đã cho nàng sức mạnh để đi hết một phần tư dặm mà nếu phải đối mặt với toàn bộ quãng đường thì nàng đã hoàn toàn bất lực. Mưu mẹo ấy cho thấy người phụ nữ này, bằng một trực giác kỳ lạ nào đó, đã nắm bắt được chân lý nghịch lý rằng sự mù quáng có thể hoạt động mạnh mẽ hơn sự thấy trước, và hiệu ứng cận thị có tác dụng hơn tầm nhìn xa; rằng sự giới hạn, chứ không phải sự bao quát, mới là điều cần thiết để giáng một đòn quyết định.
Nửa dặm đường giờ đây đứng sừng sững trước người phụ nữ ốm yếu và kiệt sức như một cỗ xe Juggernaut lạnh lùng, vô cảm. Nó là một Vị Vua vô tình của thế giới nàng. Đoạn đường ở đây chạy ngang qua một cao nguyên bằng phẳng với chỉ một bên là ta luy đất. Nàng quan sát không gian rộng lớn, những ánh đèn, ngắm nhìn chính mình, thở dài và nằm xuống bờ đường.
Chưa từng có sự khéo léo nào bị vắt kiệt sức lực đến thế như cách vị lữ khách này đã làm ở đây. Mọi sự trợ giúp, phương pháp, mưu kế, cơ chế tưởng tượng được, nhờ đó mà tám trăm thước tuyệt vọng cuối cùng này có thể được vượt qua bởi một con người mà không bị ai phát hiện, đều được xoay chuyển trong bộ óc bận rộn của nàng, rồi lại bị gạt bỏ vì cho là không khả thi. Nàng nghĩ đến gậy gộc, bánh xe, bò trườn—thậm chí nàng còn nghĩ đến cả việc lăn đi. Nhưng sức lực đòi hỏi cho hai cách sau còn lớn hơn cả việc đi thẳng người. Khả năng xoay xở đã cạn kiệt. Sự tuyệt vọng cuối cùng đã tràn về.
“Không đi nữa!” nàng thì thầm và nhắm nghiền mắt lại.
Từ dải bóng râm ở phía bên kia đường, một phần bóng tối dường như tách ra và di chuyển một mình trên mặt đường trắng nhợt. Nó lướt đi không một tiếng động về phía người phụ nữ đang nằm.
Nàng nhận thức được một vật gì đó đang chạm vào tay mình; đó là sự mềm mại và hơi ấm. Nàng mở mắt ra, và thực thể ấy chạm vào khuôn mặt nàng. Một chú chó đang liếm má nàng.
Đó là một sinh vật to lớn, nặng nề và điềm tĩnh, đứng sừng sững tối sầm trước đường chân trời thấp, cao hơn vị trí mắt nàng lúc đó ít nhất hai thước. Dù là chó Newfoundland, chó ngao, chó săn máu hay loài gì đi nữa, thật không thể nói được. Nó có vẻ mang một bản chất kỳ lạ và huyền bí đến mức không thuộc về bất kỳ giống loài nào trong các phân loại phổ biến. Vì không thể quy cho bất kỳ giống chó nào như thế, nó chính là hiện thân lý tưởng của sự vĩ đại loài chó—một sự khái quát hóa từ những đặc điểm chung của tất cả. Đêm tối, trong khía cạnh buồn bã, trang nghiêm và nhân từ của nó, tách biệt khỏi mặt lén lút và tàn độc, đã được nhân hóa trong hình hài này. Bóng tối ban cho những sinh vật nhỏ bé và bình thường trong nhân gian sức mạnh thiêng liêng của thơ ca, và ngay cả người phụ nữ đau khổ cũng thổi hồn vào hình tượng ấy.
Ở tư thế nằm, nàng ngước nhìn nó cũng giống như trước kia, khi còn đứng, nàng ngước nhìn một người đàn ông. Con vật, vốn cũng vô gia cư như nàng, cung kính lùi lại một hoặc hai bước khi người phụ nữ cử động, và thấy rằng nàng không xua đuổi mình, nó lại liếm tay nàng lần nữa.
Một ý nghĩ xẹt qua trong đầu nàng nhanh như chớp. “Biết đâu mình có thể tận dụng nó—khi đó thì mình làm được!”
Nàng chỉ tay về hướng Casterbridge, và con chó dường như hiểu lầm: nó lóc cóc chạy đi. Sau đó, thấy nàng không thể theo kịp, nó quay lại và rên rỉ.
Nỗ lực và sự phát minh tận cùng cùng nỗi buồn sâu sắc nhất của người phụ nữ đã đạt đến đỉnh điểm khi, với nhịp thở dồn dập, nàng chồm dậy ở tư thế khom lưng, tì hai cánh tay nhỏ bé của mình lên vai con chó, tựa vững chắc vào đó, và thì thầm những lời khích lệ. Trong khi lòng đang đau khổ, nàng lại cất lời cổ vũ, và điều kỳ lạ hơn cả việc kẻ mạnh cần sự khích lệ từ kẻ yếu chính là việc niềm vui sống lại được khơi gợi tốt đến thế từ sự tuyệt vọng khôn cùng. Người bạn của nàng chậm rãi bước về phía trước, còn nàng với những bước đi ngắn ngủn, e ấp bước đi bên cạnh nó, một nửa trọng lượng cơ thể dồn lên con vật. Thỉnh thoảng nàng lại khuỵu xuống đúng như cách nàng từng khuỵu xuống khi đi thẳng người, khi dùng nạng, khi bám vào hàng rào. Con chó, lúc này đã hoàn toàn hiểu được mong muốn và sự bất lực của nàng, tỏ ra vô cùng hoảng hốt trong những dịp như vậy; nó sẽ kéo váy nàng và chạy vọt lên trước. Nàng luôn gọi nó quay lại, và giờ đây có thể nhận thấy rằng người phụ nữ chỉ lắng nghe những âm thanh của con người cốt để tránh chúng. Rõ ràng là nàng có mục đích giữ kín sự hiện diện của mình trên đường đi và tình trạng khốn cùng của bản thân.
Hành trình của họ diễn ra một cách tất yếu vô cùng chậm chạp. Họ lên tới đỉnh đồi, và những ngọn đèn của Casterbridge nằm trải dưới chân họ như những vì sao lùa rơi xuống khi họ bước xuống dốc. Cứ thế, khoảng cách qua đi và đích đến đã tới. Tại nơi được hằng mong ước bên ngoài thị trấn này mọc lên một tòa nhà kỳ lạ. Nguyên thủy, nó chỉ là một chiếc vỏ trơ trọi để chứa người. Phần vỏ ấy quá mỏng, chẳng có lấy một chi tiết thừa thãi nào, và ôm sát lấy không gian chật hẹp bên trong đến mức bản chất ảm đạm của những gì nằm bên dưới hiện rõ qua lớp vỏ ấy, giống như hình dáng của một thân xác ẩn hiện dưới tấm vải liệm.
Rồi Tự Nhiên, như thể cảm thấy phật lòng, liền nhúng tay vào. Những thảm thường xuân mọc lên, bao phủ hoàn toàn những bức tường, cho đến khi nơi này trông giống như một tu viện; và người ta phát hiện ra rằng khung cảnh nhìn từ mặt tiền, phóng tầm mắt qua những chiếc ống khói của Casterbridge, là một trong những cảnh tượng tráng lệ nhất trong hạt. Một vị bá tể hàng xóm đã từng nói rằng ông sẵn sàng đánh đổi tiền thuê nhà của cả một năm để có được ngay trước cửa nhà mình khung cảnh mà những cư dân ở đây được tận hưởng—và rất có thể những người sống ở đây cũng sẵn sàng từ bỏ khung cảnh ấy để lấy khoản tiền thuê nhà một năm của ông.
Tòa nhà xanh tươi này bao gồm một khối trung tâm và hai dãy nhà hai bên, nơi có vài chiếc ống khói mảnh mai đứng canh gác, giờ đây đang rít lên ngậm ngùi theo làn gió thổi chậm. Trên tường có một chiếc cổng, và cạnh cổng là một sợi dây kéo chuông thòng xuống. Người phụ nữ rướn người lên cao hết mức có thể trên đầu gối và vừa vặn với tay tới cái núm. Nàng giật lấy nó và ngã chúi người về phía trước trong tư thế khom lưng, mặt áp vào lồng ngực.
Trời đang dần về sáng, khoảng sáu giờ, và người ta có thể nghe thấy những âm thanh chuyển động bên trong tòa nhà vốn là chốn bình yên cho tâm hồn mệt mỏi này. Một cánh cửa nhỏ bên cạnh cánh cửa lớn được mở ra, và một người đàn ông xuất hiện bên trong. Ông nhìn ra đống quần áo đang thở dốc, quay đi lấy đèn rồi quay lại. Ông bước vào lần thứ hai và trở ra cùng với hai người phụ nữ.
Họ nâng thân hình đang nằm rạp xuống ấy lên và giúp nàng bước qua khung cửa. Người đàn ông sau đó đóng cửa lại.
“Cô ta đến đây bằng cách nào thế?” một trong hai người phụ nữ lên tiếng hỏi.
“Chúa mới biết được,” người kia đáp.
“Có một con chó ở bên ngoài,” vị lữ khách kiệt sức thì thầm. “Nó đi đâu mất rồi? Nó đã giúp tôi.”
“Tôi ném đá đuổi nó đi rồi,” người đàn ông nói.
Đoàn người nhỏ bé ấy sau đó tiến bước—người đàn ông đi đầu cầm đèn, tiếp theo là hai người phụ nữ gầy guộc, ở giữa đang dìu người phụ nữ nhỏ nhắn và mềm mại. Cứ thế, họ bước qua cánh cửa và khuất dạng.
