Khi người vợ của Troy rời khỏi nhà vào lúc nửa đêm hôm trước, việc đầu tiên anh làm là lấy vải phủ lên thi thể người đã khuất cho khuất mắt. Xong xuôi, anh bước lên lầu, cứ để nguyên quần áo mà ngả người xuống giường, cay đắng chờ trời sáng.
Số phận đã đối xử thật phũ phàng với anh trong suốt hai mươi bốn giờ qua. Một ngày của anh đã trôi qua hoàn toàn trái ngược với những gì anh dự tính. Luôn có một sức ì cần phải vượt qua khi bắt đầu một lối sống mới — dường như điều đó không chỉ nằm ở bản thân chúng ta, mà còn ở việc kìm hãm các sự kiện vốn dường như đang cấu kết với nhau để không dung thứ cho bất kỳ đổi mới nào theo hướng tốt đẹp hơn.
Sau khi lấy được hai mươi bảng từ Bathsheba, anh đã cố gắng cộng thêm vào số tiền ấy từng xu từng cắc mà bản thân có thể gom góp, tức là bảy bảng mười xu. Với tổng số tiền là hai mươi bảy bảng mười xu ấy, sáng hôm đó anh vội vã đánh xe rời khỏi cổng để đến điểm hẹn với Fanny Robin.
Khi đến Casterbridge, anh gửi ngựa và xe tại một quán trọ, rồi đúng năm phút trước mười giờ, anh đi ra cây cầu ở đầu bên kia thị trấn và ngồi lên lan can. Các đồng hồ điểm giờ, nhưng chẳng thấy bóng dáng Fanny đâu. Thật ra, vào thời điểm đó, cô đang được hai nhân viên ở nhà tế bần của giáo xứ mặc áo quan cho — những người phụ nữ làm công việc khâm liệm đầu tiên và cũng là cuối cùng mà sinh linh hiền dịu ấy từng có vinh dự nhận được. Mười lăm phút trôi qua, rồi nửa tiếng. Một luồng ký ức ùa về trong tâm trí Troy khi anh ngóng chờ: đây là lần thứ hai cô phá vỡ một cuộc hẹn quan trọng với anh. Trong cơn giận dữ, anh thề rằng đây sẽ là lần cuối cùng, và vào lúc mười một giờ, khi anh đã nán lại ngắm nghía từng viên đá trên thành cầu cho đến khi nhẵn mặt từng đám địa y, và lắng nghe tiếng lách cách của những gợn sóng bên dưới cho đến khi chúng đè nặng lên tâm trí, anh liền đứng phắt dậy, quay lại quán trọ lấy chiếc xe ngựa hai bánh, rồi với tâm trạng cay đắng thờ ơ về quá khứ và liều lĩnh cho tương lai, anh phóng thẳng đến trường đua Budmouth.
Anh đến trường đua lúc hai giờ, và ở lại đó hoặc trong thị trấn cho đến tận chín giờ. Nhưng hình bóng của Fanny, hệt như lúc hiện ra trước mắt anh trong bóng tối ảm đạm của tối thứ Bảy tuần trước, lại quay về tâm trí anh, được bồi đắp thêm bởi những lời trách mược của Bathsheba. Anh tự thề sẽ không cá cược, và anh đã giữ lời thề đó, bởi khi rời khỏi thị trấn lúc chín giờ tối, số tiền trong túi anh chỉ giảm đi vài shilling.
Anh thong thả đánh xe về nhà, và chính lúc này, lần đầu tiên anh chợt lóe lên ý nghĩ rằng rất có thể Fanny đã thực sự bị bệnh nên mới không thể giữ lời hứa. Lần này thì cô không thể nào nhầm lẫn được. Anh hối hận vì đã không ở lại Casterbridge để dò hỏi. Về đến nhà, anh lặng lẽ tháo ách cho ngựa rồi bước vào nhà, như chúng ta đã thấy, để rồi phải đối mặt với cú sốc kinh hoàng đang chờ đợi mình.
Ngay khi trời vừa đủ sáng để phân biệt sự vật, Troy đứng dậy khỏi tấm ga giường, với một tâm trạng hoàn toàn dửng dưng trước tung tích của Bathsheba và gần như quên bén đi sự tồn tại của cô, anh sải bước đi xuống nhà rồi rời khỏi nhà bằng cửa sau. Hướng đi của anh là nghĩa trang, bước vào trong đó, anh rảo mắt tìm kiếm cho đến khi tìm thấy một ngôi mộ mới đào còn trống. Sau khi ghi nhận vị trí ấy, anh vội vã tiến về Casterbridge, chỉ dừng lại trầm ngâm một lúc trên ngọn đồi nơi anh nhìn thấy Fanny còn sống lần cuối.
Đến thị trấn, Troy rẽ vào một con phố nhỏ và bước qua một cặp cổng có gắn tấm biển mang dòng chữ: “Harrison, thợ đá và cẩm thạch.” Bên trong bày la liệt những phiến đá đủ mọi kích cỡ và hoa văn, được khắc sẵn là chôn cất những người vô danh chưa qua đời.
Lúc này, diện mạo, lời nói và hành động của Troy khác lạ đến mức ngay cả bản thân anh cũng nhận thức được sự bất thường ấy. Cách anh dấn thân vào việc mua một ngôi mộ trông giống như của một kẻ hoàn toàn ngây ngô, chưa từng trải. Anh không tài nào ép mình phải cân nhắc, tính toán hay tiết kiệm. Anh cứ bất chấp làm theo ý thích ngây ngô của mình và bắt tay vào việc mua cho bằng được giống như một đứa trẻ trong nhà trẻ. “Tôi muốn mua một ngôi mộ thật đẹp,” anh nói với người đàn ông đang đứng trong văn phòng nhỏ bên trong bãi đá. “Tôi muốn loại tốt nhất mà anh có thể làm cho tôi với giá hai mươi bảy bảng.”
Đó là toàn bộ số tiền anh có.
“Số tiền đó đã bao gồm tất cả chưa?”
“Tất cả. Khắc tên, chi phí vận chuyển về Weatherbury và công dựng mộ. Và tôi muốn có ngay lập tức.”
“Chúng tôi không thể làm xong ngay bất cứ thứ gì đặc biệt trong tuần này.”
“Nếu anh thích một trong số những mẫu có sẵn ở đây thì có thể lấy ngay lập tức.”
“Được rồi,” Troy sốt ruột nói. “Hãy cho tôi xem anh có những gì.”
“Bộ tốt nhất tôi có sẵn là bộ này,” người thợ đá vừa nói vừa bước vào nhà xưởng. “Đây là tấm bia mộ bằng đá cẩm thạch được chạm trổ hoa văn tuyệt đẹp, phía dưới có các huy hiệu chạm nổi những hình tượng tiêu biểu; đây là tấm bia chân mộ theo đúng kiểu mẫu đó, và đây là đường viền bằng đá để bao quanh ngôi mộ. Riêng tiền đánh bóng cả bộ này đã tốn của tôi mười một bảng — các phiến đá đều là loại tốt nhất, và tôi dám bảo đảm chúng có thể chống chịu mưa sương trong một trăm năm mà không bị nứt vỡ.”
ŻVà bao nhiêu?”
“À, tôi có thể khắc tên và đem dựng ở Weatherbury đúng với số tiền anh vừa nêu.”
“Làm xong ngay trong hôm nay đi, tôi sẽ trả tiền ngay bây giờ.”
Người đàn ông đồng ý, và không khỏi ngạc nhiên trước tâm trạng kỳ lạ của một vị khách mà trên người không mang lấy một mảnh tang phục. Troy liền viết những từ sẽ được khắc lên bia, thanh toán sòng phẳng rồi bỏ đi. Đến buổi chiều, anh quay lại và thấy việc khắc chữ đã gần hoàn thành. Anh đợi ở bãi đá cho đến khi ngôi mộ được đóng kiện cẩn thận, tận mắt chứng kiến nó được xếp lên xe ngựa và bắt đầu hành trình về Weatherbury, đồng thời dặn dò hai người áp tải xe hãy hỏi người đào huyệt để tìm đúng ngôi mộ của người có tên trên bia.
Trời đã tối mịt khi Troy rời khỏi Casterbridge. Anh vắt trên tay một chiếc giỏ khá nặng, cứ thế thẫn thờ sải bước dọc theo con đường, thỉnh thoảng dừng lại nghỉ chân ở các cây cầu hoặc cổng rào, nơi anh đặt tạm gánh nặng của mình xuống một lúc. Đi được nửa đường, trong bóng tối, anh gặp những người thợ và chiếc xe ngựa vừa chở ngôi mộ đi. Anh chỉ hỏi qua xem công việc đã xong chưa, và khi nhận được câu trả lời chắc chắn là đã hoàn thành, anh lại tiếp tục bước đi.
Troy bước vào nghĩa trang Weatherbury vào khoảng mười giờ và tiến thẳng đến góc khuất nơi anh đã nhắm trước ngôi mộ trống vào sáng sớm. Nơi này nằm ở phía bắc ngọn tháp, được che khuất khá kín đáo khỏi tầm mắt của những người qua lại trên đường — một góc vốn dĩ trước đây chỉ là bãi chứa đống đá và bụi cây trăn, nhưng nay đã được dọn dẹp quang tảng và sắp xếp ngăn nắp để làm nơi chôn cất, bởi đất mai táng ở các khu vực khác đang cạn kiệt với tốc độ chóng mặt.
Giờ đây, ngôi mộ đã đứng sừng sững ở đó đúng như lời những người thợ đã nói, trắng muốt và duyên dáng trong bóng chiều nhập nhoạng, với bia đầu mộ, bia chân mộ và đường viền đá cẩm thạch bao bọc xung quanh. Ở giữa là lớp đất mùn rất thích hợp để trồng cây.
Troy đặt chiếc giỏ xuống bên cạnh ngôi mộ rồi biến đi đâu mất vài phút. Khi quay lại, anh mang theo một cái xẻng và một chiếc đèn lồng, anh rọi ánh sáng của nó lên tấm bia mộ trong giây lát để đọc lại dòng chữ khắc. Sau đó, anh treo chiếc đèn lên cành thấp nhất của cây thủy tùng, và lấy từ trong giỏ ra đủ loại rễ cây hoa. Nào là những bó củ hoa giọt tuyết, lan dạ hương và nghệ tây, hoa violet và cúc kép sẽ nở rộ vào đầu mùa xuân; nào là hoa cẩm chướng, cẩm chướng thơm, hoa cẩm chướng viền, hoa linh lan, lưu ly, hoa cúc dại cuối mùa, hoa nghệ tây thảo nguyên và nhiều loài khác dành cho những mùa tiếp theo trong năm.
Troy bày tất cả số hoa này lên bãi cỏ và với một gương mặt vô cảm, anh bắt tay vào việc trồng chúng. Những bông hoa giọt tuyết được xếp thành một hàng bên ngoài đường viền đá, số còn lại được trồng bên trong khuôn viên ngôi mộ. Hoa nghệ tây và lan dạ hương được trồng thành hàng; một số loài hoa mùa hè được anh đặt ở phần đầu và chân mộ, hoa linh lan và hoa lưu ly đặt ngay trên vị trí trái tim. Phần còn lại được rải đều vào các khoảng trống ở giữa.
Trong tâm trạng suy sụp lúc bấy giờ, Troy hoàn toàn không nhận ra rằng trong những hành động lãng mạn vô nghĩa ấy — vốn xuất phát từ phản ứng hối hận sau sự dửng dưng trước đây — lại ẩn chứa một điều gì đó thật lố bịch. Sở hữu những nét tính cách thừa hưởng từ cả hai bờ biển, anh đã bộc lộ vào những thời điểm như thế này sự cứng nhắc của người Anh, hòa quyện với cái sự mù quáng không phân biệt được ranh giới giữa tình cảm ủy mị và sự sướt mướt, vốn là đặc trưng của người Pháp.
Đó là một đêm trời nhiều mây, oi bức và vô cùng tối tăm, ánh sáng từ chiếc đèn lồng của Troy tỏa vào hai gốc cây thủy tùng cổ thụ với một thứ ánh sáng kỳ lạ, có vẻ như đang chập chờn hắt lên tận bức trần mây đen kịt ở phía trên. Anh cảm thấy một giọt mưa lớn rơi xuống mu bàn tay, và ngay sau đó một giọt khác lọt vào phần hông để ngở của chiếc đèn lồng, khiến ngọn nến bập bùng rồi tắt ngấm. Troy đã mệt mỏi, trời lại không còn cách nửa đêm bao xa, và cơn mưa có vẻ như sắp nặng hạt thêm, anh bèn quyết định để lại những công đoạn hoàn thiện cuối cùng cho đến khi trời sáng. Anh lần mò dọc theo bức chân tường và qua những nấm mồ trong bóng tối cho đến khi vòng được ra phía mặt nam. Tại đây, anh bước vào hiên cửa, ngả lưng lên chiếc ghế dài bên trong và chìm vào giấc ngủ.
