Lemonnier ở vậy nuôi con sau khi vợ qua đời. Ông đã yêu thương người vợ quá cố bằng một thứ tình cảm thiết tha, cao cả và trọn vẹn, không một tì vết suốt quãng đời vợ chồng của họ. Ông là một người đàn ông hiền lành, lương thiện, vô cùng đơn hậu, chân thành, chẳng mảy may biết nghi kỵ hay hiểm độc.

Ông đem lòng yêu một cô gái nghèo hàng xóm, ngỏ lời cầu hôn và được chấp thuận. Việc kinh doanh vải vóc sỉ mang lại cho ông một cuộc sống rất dư dả, và ông chưa từng mảy may nghi ngờ rằng cô gái trẻ có thể nhận lời lấy ông vì bất cứ điều gì khác ngoài chính con người ông.

Nàng mang lại hạnh phúc cho ông. Nàng là tất cả đối với ông; ông chỉ nghĩ đến nàng, ngắm nhìn nàng không chán mắt với sự sùng kính khôn nguôn. Trong bữa ăn, ông thường hayngớ ngẩn phạm bao lỗi lầm chỉ để khỏi phải rời mắt khỏi gương mặt thân yêu; ông rót nhầm rượu vào đĩa và nước vào lọ muối, rồi cười vang như một đứa trẻ, lặp đi lặp lại rằng:

“Em thấy đấy, anh yêu em nhiều quá; điều đó khiến anh muốn phát điên lên mất.”

Nàng mỉm cười với vẻ điềm tĩnh và nhẫn nhịn; rồi quay mặt đi như thể ngượng ngùng trước sự tôn sùng của chồng, và tìm cách lái câu chuyện sang chủ đề khác; nhưng ông sẽ luồn tay tìm bàn tay nàng dưới gầm bàn, nắm chặt lấy và thì thầm:

“Bé Jeanne của anh, bé Jeanne yêu dấu của anh!”

Thỉnh thoảng nàng đâm bực bội và bảo:

“Thôi nào, thôi nào, hãy ra dáng người lớn đi; cứ ăn đi rồi để em ăn với chứ.”

Ông thở dài, bẻ một miếng bánh rồi chậm rãi nhai.

Suốt năm năm trời, họ không có con. Rồi đột nhiên nàng thông báo cho ông hay rằng tình trạng ấy sắp sửa chấm dứt. Ông sung sướng phát cuồng. Ông chẳng rời nàng nửa bước cho đến khi mụ vú già, người đã nuôi nấng ông từ thỏ bé và thường hay thao túng cả cái nhà này, phải đẩy ông ra ngoài và khép cửa lại đằng sau nhằm bắt ông phải ra ngoài hít thở không khí trong lành.

Ông đã trở nên vô cùng thân thiết với một thanh niên vốn quen biết vợ mình từ thưở bé, người hiện là một trong các thư ký của quận trưởng. Ông Duretour thường đến ăn tối ba lần một tuần tại nhà Lemonnier, mang hoa cho phu nhân, thỉnh thoảng lại tặng cả vé xem kịch; và thường thì vào cuối bữa tối, Lemonnier, trong niềm xúc động dạt dào, quay sang nhìn vợ và giải thích:

“Có một người bạn đời như em và một người bạn tri kỷ như cậu ấy, một người đàn ông trên đời này chẳng còn mong gì hơn thế.”

Nàng qua đời khi sinh nở. Cú sốc ấy suýt cướp đi sinh mạng của ông. Nhưng hình ảnh đứa trẻ, một sinh linh bé bỏng tội nghiệp đang rên rỉ, đã tiếp cho ông dũng khí.

Ông yêu thương đứa trẻ bằng một tình yêu nồng nàn và đầy đau đớn, một thứ tình yêu ám ảnh nơi vương vấn bóng hình của cái chết, nhưng cũng chan chứa niềm tôn kính dành cho người vợ đã khuất. Đó chính là da thịt của vợ ông, là sự tiếp nối sinh mệnh của nàng, một thứ tinh túy chắt lọc từ chính con người nàng. Đứa trẻ này chính là cuộc đời của nàng được chuyển dời sang một thể xác khác; nàng đã ra đi để sinh linh này được tồn tại, và người cha ôm chặt lấy nó trong những cái hôn ngấu nghiến. Song đồng thời, đứa trẻ này cũng đã giết chết nàng; nó đã cướp đi người vợ dấu yêu của ông, mạng sống của nó đổi bằng sinh mạng của nàng. Và ông Lemonnier sẽ đặt con trai vào nôi, ngồi xuống lặng lẽ ngắm nhìn thằng bé. Ông cứ ngồi như thế hàng giờ liền, ngắm nhìn con, mơ mộng về muôn vàn điều, ngọt ngào có, đắng cay có. Rồi khi đứa nhỏ đã chìm vào giấc ngủ, ông lại cúi xuống bên con mà nức nở.

Đứa trẻ lớn lên. Người cha chẳng thể rời xa nó lấy một giờ; ông luôn quẩn quanh bên con, dắt nó đi dạo, tự tay mặc quần áo, tắm rửa và đút cho nó ăn. Người bạn của ông, ông Duretour, dường như cũng rất mực yêu thương cậu nhóc; anh ta ôm hôn nó một cách cuồng nhiệt, với những cơn cao trào trìu mến vốn chỉ thấy ở những bậc sinh thành. Anh ta tung nó lên tay, bồng nó nhún nhảy trên đầu gối hàng giờ liền, và ông Lemonnier, lòng khôn xiết hoan hỉ, lầm bầm:

“Thằng bé đáng yêu làm sao chứ? Có đáng yêu không cơ chứ?”

Và ông Duretour lại ôm chặt đứa trẻ vào lòng, dùng bộ ria mép cọ cọ vào cổ nó.

Chỉ có Céleste, mụ vú già, là dường như chẳng mảy nổi lên chút tình cảm nào dành cho đứa nhỏ. Mụ thường nổi giận trước những trò quậy phá của nó, và tỏ ra thiếu kiên nhẫn trước những cử chỉ âu yếm của hai người đàn ông. Mụ hay làu bàu:

“Các người nghĩ có thể nuôi dạy một đứa trẻ theo kiểu đó sao? Rồi các người sẽ biến nó thành một con khỉ đúng nghĩa cho mà xem.”

Năm tháng trôi đi, và Jean đã lên chín tuổi. Nó hầu như chẳng biết đọc; vì đã bị chiều chuộng quá mức nên nó chỉ làm theo ý mình muốn. Nó bướng bỉnh, ngoan cố và rất hay nổi cáu. Người cha lúc nào cũng nhượng bộ và chiều theo mọi ý thích của nó. Ông Duretour thì luôn mua cho nó tất cả đồ chơi mà nó đòi hỏi, lại còn tẩm bổ cho nó bằng bánh ngọt và kẹo. Những lúc ấy Céleste lại đùng đùng nổi giận và kêu lên:

“Thật là xấu hổ, thưa ông, quả là một sự hổ thẹn. Ông đang làm hư đứa trẻ này đấy. Nhưng mọi chuyện sẽ phải chấm dứt thôi; vâng, thưa ông, tôi nói cho ông biết là chuyện này phải chấm dứt, và sẽ sớm thôi.”

Ông Lemonnier chỉ mỉm cười đáp lời:

“Bà biết làm sao được chứ? Tôi thương nó quá mức, chẳng thể cưỡng lại được; bà đành phải tập quen với điều đó thôi.”

Jean có thể trạng khá yếu ớt. Bác sĩ bảo rằng nó bị thiếu máu, bèn kê đơn cho dùng thuốc sắt, thịt tái và nước súp.

Thế nhưng cậu nhóc chỉ thích mỗi bánh ngọt và từ chối mọi món ăn khác; và người cha, trong cơn tuyệt vọng, đành nhồi nhét cho con bánh su kem và bánh eclair sô-cô-la.

Vào một buổi tối, khi họ đang ngồi vào bàn ăn tối, Céleste bưng bát súp lên với một vẻ uy quyền và sự quả quyết vốn không thường thấy ở mụ. Mụ mở nắp vung ra, nhúng vá múc canh vào bát và dõng dạc tuyên bố:

“Đây là món súp mà từ trước đến nay tôi chưa từng nấu; lần này thì cậu ấm buộc phải nuốt cho vào bụng mấy thìa đấy.”

Ông Lemonnier sợ hãi cúi gằm đầu xuống. Ông linh cảm thấy một cơn giông bão sắp sửa nổi lên.

Céleste cầm lấy đĩa của ông, tự tay múc đầy rồi đặt nó ngay trước mặt ông.

Ông nếm thử nước súp và cất lời:

“Quả thật rất ngon.”

Người đầy tớ cầm lấy đĩa của cậu con trai và múc vào đó một thìa súp. Rồi mụ lùi lại vài bước và đứng chờ.

Jean ngửi thấy mùi thức ăn liền đẩy đĩa ra với vẻ mặt đầy ghê tởm. Céleste bỗng tái mặt, nhanh chóng bước tới và ép buộc đổ thẳng một thìa súp vào cái miệng đang há hốc của đứa trẻ.

Nó sặc sụa, ho húng hắng, hắt xì, rồi nhổm toẹt ra; vừa gào khóc, nó vừa vớ lấy cốc nước và ném thẳng vào người vú em. Mụ trúng ngay giữa bụng. Lúc này đã hoàn toàn tức giận, mụ bèn kẹp đầu cậu nhóc vào nách rồi liên tục đổ từng thìa súp này đến thìa súp khác vào cổ họng nó. Mặt nó đỏ lựng như củ dền, và nó vừa ho sặc sụa vừa dậm chân, vặn vẹo, ngạt thở, tay khua khoắng loạn xạ trong không trung.

Ban đầu người cha ngạc nhiên đến mức chẳng thể nhúc nhích nổi. Rồi đột nhiên, ông lao tới trong cơn cuồng nộ, chộp lấy cổ họng người đầy tớ rồi đẩy phăng mụ vào tường, miệng lắp bắp:

“Cút! Cút ngay! Cút đi, đồ dã man!”

Nhưng mụ hất tay ông ra, mái tóc xõa tung sau lưng, đôi mắt trừng trừng, thét lên:

“Ông bị cái quái gì ám thế hả? Định thượng cẳng chân hạ cẳng tay với tôi chỉ vì tôi ép đứa trẻ này ăn súp trong khi ông đang nhồi nhét nó toàn đồ ngọt đấy phỏng?”

Ông cứ lặp đi lặp lại, toàn thân run lẩy bẩy:

“Cút đi! Biến ngay – biến mau, đồ dã man!”

Bấy giờ, trong cơn điên tiết, mụ quay phắt lại phía ông, áp sát mặt mình vào mặt ông, giọng run rẩy:

À!—ông tưởng—ông tưởng rằng mình có quyền đối xử với tôi như thế hả? Ồ! Không đời nào đâu. Mà vì ai chứ?—vì cái thằng ranh con ấy, nó còn chẳng phải con ông cơ mà. Không, không phải con ông! Không, không phải con ông—chẳng phải con ông đâu! Ai đời này cũng biết hết rồi, trừ mỗi mình ông thôi! Cứ đi hỏi hàng tạp hóa, hàng thịt, hàng bánh mì đi, hỏi tất cả mọi người xem, bất cứ ai cũng được!”

Mụ vừa gầm gừ vừa làu bàu, nghẹn ngào vì căm phẫn; rồi mụ dừng lại và nhìn chằm chằm vào ông.

Ông đứng bất động, mặt tái mét, hai tay buông thõng hai bên người. Sau một khoảng lặng ngắn, ông thì thầm bằng một giọng yếu ớt, run rẩy, chan chứa nỗi niềm sâu kín:

“Bà nói gì? Bà vừa nói gì cơ chứ? Bà đang nói cái gì vậy?”

Mụ đứng im lặng, có chút sợ hãi trước bộ dạng của ông. Một lần nữa ông bước tới gần, lặp lại:

“Bà nói—bà vừa nói cái gì?”

Bấy giờ mụ điềm tĩnh đáp:

“Tôi nói những gì tôi biết, những điều mà cả thiên hạ này đều rõ.”

Ông chồm tới tóm lấy mụ và với cơn cuồng nộ của một con thú dữ, ông cố quật ngã mụ xuống. Nhưng dù đã già, mụ vẫn rất khỏe và nhanh nhẹn. Mụ luồn qua tay ông, chạy vòng quanh bàn rồi lại tiếp tục gào lên đầy căm phẫn:

“Nhìn nó đi, nhìn thẳng vào nó xem nào, cái đồ ngu ngốc này! Nó chẳng phải là bản sao sống của ông Duretour là gì? Cứ nhìn cái mũi và đôi mắt nó mà xem! Mắt mũi ông có giống thế không? Cả mái tóc nữa! Nó có giống tóc mẹ nó không? Tôi nói cho ông hay là ai nấy đều biết tỏng rồi, trừ mỗi mình ông thôi đấy! Nó là trò cười cho cả cái thị trấn này rồi! Nhìn nó cho kỹ vào!”

Mụ đi về phía cửa, mở tung ra rồi biến mất.

Jean, trong cơn hoảng sợ, vẫn ngồi bất động trước đĩa súp của mình.

Khoảng một tiếng sau, mụ quay trở lại thật khẽ khàng để xem tình hình ra sao. Cậu nhóc, sau khi đã tống hết sạch số bánh ngọt cùng một bình kem và một bình si-rô vào bụng, giờ đang dùng thìa súp vét nốt lọ mứt.

Người cha đã đi ra ngoài từ lúc nào.

Céleste bế đứa trẻ lên, hôn hít nó, rồi nhẹ nhàng đưa nó về phòng và đặt lên giường đi ngủ. Mụ quay trở lại phòng ăn, dọn dẹp bàn ghế, thu vén mọi thứ đâu ra đấy, trong lòng cảm thấy vô cùng bất an.

Khắp cả căn nhà không hề phát ra dù chỉ một tiếng động nhỏ. Mụ áp tai vào cửa phòng ông chủ. Dường như ông hoàn toàn im lặng. Mụ ghé mắt nhìn qua lỗ khóa. Ông đang viết thư và có vẻ rất bình tĩnh.

Thế rồi mụ quay lại nhà bếp và ngồi xuống, sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống bất ngờ. Mụ ngủ thiếp đi trên chiếc ghế và thức dậy khi trời vừa rạng sáng.

Mụ dọn dẹp các phòng như vẫn làm mỗi buổi sáng; mụ quét dọn, lau bụi, và tầm khoảng tám giờ thì chuẩn bị bữa sáng cho ông Lemonnier.

Nhưng mụ không dám mang vào cho ông chủ, bởi mụ biết rõ mình sẽ bị đón tiếp ra sao; mụ chờ ông rung chuông. Thế nhưng ông chẳng hề rung chuông. Chín giờ rồi mười giờ trôi qua.

Céleste, chẳng biết đường nào mà lần, bèn chuẩn bị khay đựng đồ ăn rồi rón rén bước lên lầu, tim đập thình thịch.

Mụ dừng lại trước cửa phòng và lắng tai nghe. Mọi thứ tĩnh mịch đến rợn ngợp. Mụ gõ cửa; không có tiếng trả lời. Rồi, gom hết can đảm, mụ đẩy cửa bước vào. Với một tiếng thét kinh hoàng, mụ đánh rơi khay bữa sáng đang cầm trên tay.

Giữa căn phòng, ông Lemonnier đang lơ lửng treo cổ bằng một sợi dây thừng buộc vào chiếc móc trên trần nhà. Chiếc lưỡi thè ra ngoài một cách ghê rợn. Chiếc dép bên phải rơi dưới sàn, trong khi chiếc bên trái hãy còn mang trên chân. Chiếc ghế bị lật úp đã ngả lăn lóc bên mép giường.

Céleste, đầu óc mụ mị, hoảng hốt thét lên rồi chạy tháo thân. Hàng xóm láng giềng ùn ùn kéo đến đông nghịt. Viên bác sĩ khẳng định ông đã qua đời vào khoảng nửa đêm.

Một bức thư gửi cho ông Duretour được tìm thấy trên chiếc bàn làm việc của người vừa tự vẫn. Trong thư chỉ vọn vẹn mấy dòng:

“Tôi xin giao phó và gửi gắm đứa trẻ lại cho anh!”