Jacques de Randal, sau khi ăn tối một mình ở nhà, bảo người hầu cứ đi ra ngoài, rồi anh ngồi vào bàn để viết thư.

Anh có thói quen kết thúc mỗi năm như vậy, vừa viết vừa mơ mộng. Anh ôn lại những sự kiện trong đời kể từ Ngày Đầu Năm trước, những chuyện giờ đây đã qua đi và ngủ yên trong dĩ vãng; và khi hình bóng bạn bè lần lượt hiện lên trước mắt, anh viết gửi họ vài dòng, một lời chúc mừng năm mới đầy thân ái vào ngày mùng Một tháng Một.

Thế là anh ngồi xuống, kéo ngăn bàn ra, lấy bức ảnh của một người phụ nữ, ngắm nhìn một lát rồi đặt một nụ hôn lên đó. Sau đó, đặt bức ảnh cạnh một tờ giấy viết thư, anh bắt đầu viết:

“IRENE THÂN YÊU CỦA ANH: Chắc giờ này em đã nhận được món quà nhỏ anh gửi qua đường người hầu. Tối nay anh tự nhốt mình trong phòng để nói với em rằng——”

Ngòi bút bỗng khựng lại. Jacques đứng dậy, bắt đầu đi đi lại lại trong phòng.

Mười tháng qua, anh có một người tình, không giống như những người khác — một phụ nữ để vướng vào những cuộc tình thoáng qua, xuất thân từ giới sân khấu hay tầng lớp thượng lưu phong trần, mà là một người phụ nữ anh thực sự yêu thương và chinh phục được. Anh không còn trẻ nữa, dù so với đàn ông thì vẫn ở độ tuổi tương đối trẻ, và anh nhìn nhận cuộc sống một cách nghiêm túc với một tâm thế thực tế và tích cực.

Cũng vì thế, anh lập bảng tổng kết cho mối tình của mình, giống như cách anh tổng kết mỗi năm về những tình bạn đã kết thúc hoặc mới bắt đầu, về những hoàn cảnh và con người đã bước vào cuộc đời anh.

Khi ngọn lửa tình ban đầu đã lắng xuống, anh tự hỏi mình với sự rạch ròi của một thương gia đang tính toán rằng tình cảm của anh dành cho cô ấy đang ở mức nào, và anh cố hình dung nó sẽ ra sao trong tương lai.

Anh tìm thấy ở đó một tình cảm lớn lao và sâu sắc; được dệt nên từ sự dịu dàng, lòng biết ơn và hàng ngàn nét tinh tế tạo nên những gắn bó dài lâu và mạnh mẽ.

Tiếng chuông cửa làm anh giật mình. Anh chần chừ. Có nên mở cửa không? Nhưng anh tự nhủ rằng vào đêm giao thừa, người ta luôn phải mở cửa để đón kẻ lữ hành vô danh đang đi qua và gõ cửa, bất kể đó là ai.

Thế là anh cầm một cây nến sáp, đi qua tiền sảnh, tháo then, vặn chìa khóa, kéo cánh cửa mở rộng, và nhìn thấy người tình của mình đang đứng dựa vào tường, mặt tái nhợt như xác chết.

Anh ngap ngùng lắp bắp:

“Em làm sao thế?”

Cô đáp:

“Em có một mình không?”

“Vâng.”

“Không có người hầu à?”

“Vâng.”

“Anh không định ra ngoài chứ?”

“Không.”

Cô bước vào với phong thái của một người đã quen thuộc ngôi nhà. Vừa đến phòng khách, cô ngả người xuống ghế sofa, lấy tay che mặt và bật khóc tức rủi.

Anh quỳ xuống bên chân cô, cố kéo hai tay cô ra khỏi mắt để nhìn khuôn mặt ấy, và thốt lên:

“Irene, Irene, em bị làm sao thế? Anh cầu xin em hãy nói cho anh biết chuyện gì đã xảy ra?”

Rồi giữa những tiếng nấc nghẹn ngào, cô thì thầm:

“Em không thể sống thế này được nữa.”

“Sống thế này? Ý em là sao?”

“Đúng vậy. Em không thể chịu được cảnh này thêm nữa. Em đã phải chịu đựng quá nhiều rồi. Chiều nay anh ta đã đánh em.”

“Ai cơ? Chồng em á?”

“Vâng, chồng em.”

“Hả!”

Anh kinh ngạc khôn xiết, chưa từng mảy may nghi ngờ rằng chồng cô lại là một kẻ vũ phu. Hắn ta là một người đàn ông từng trải trong xã hội, thuộc tầng lớp thượng lưu, một tay chơi câu lạc bộ, mê ngựa, thích lui tới nhà hát và là một kiếm sĩ cừ khôi; hắn nổi tiếng, được bàn tán và coi trọng khắp nơi, sở hữu tác phong rất mực lịch thiệp, trí tuệ tầm thường, thiếu hẳn nền tảng học thức cũng như văn hóa thực sự để suy nghĩ như những người có giáo dục, và trên hết là một kẻ cuồng tín tôn thờ các quy chuẩn xã giao.

Hắn tỏ ra rất mực tận tụy với vợ, đúng mực của một người đàn ông thuộc tầng lớp giàu có và sang trọng. Hắn tỏ ra đủ sự quan tâm đến mong muốn, sức khỏe, váy áo của vợ, và ngoài ra thì để cô hoàn toàn tự do.

Randal, sau khi trở thành bạn của Irene, có quyền nhận cái bắt tay đầy thiện cảm mà mọi người chồng lịch sự đều dành cho những người quen thân thiết của vợ. Rồi khi Jacques, từ chỗ là bạn bè một thời gian, trở thành người tình của cô, mối quan hệ giữa anh và người chồng lại càng trở nên thân thiện hơn, đúng theo lẽ thường.

Jacques chưa từng mờ tưởng rằng gia đình này lại có những cơn sóng ngầm dữ dội, và anh cảm thấy hoang mang trước lời tiết lộ bất ngờ này.

Anh hỏi:

“Mọi chuyện xảy ra thế nào? Em kể anh nghe đi.”

Nghe vậy, cô liền kể một câu chuyện dài, toàn bộ lịch sử cuộc đời mình kể từ ngày cưới, từ sự bất hòa đầu tiên bắt nguồn từ một chuyện cỏn con, rồi dần trở nên trầm trọng hơn qua mỗi lần bất đồng quan điểm giữa hai con người có tính cách trái ngược.

Tiếp theo là những trận cãi vã, sự ly thân hoàn toàn — không phải trên giấy tờ nhưng là thực tế; rồi người chồng bắt đầu tỏ ra hung hăng, đa nghi và bạo lực. Giờ đây, hắn ghen tuông, ghen với cả Jacques, và ngay chiều hôm đó, sau một trận cãi vã, hắn đã thượng cẳng chân hạ cẳng tay với cô.

Cô nói thêm với vẻ kiên quyết: “Em sẽ không quay về đó nữa. Anh muốn xử lý em thế nào tùy ý.”

Jacques ngồi xuống đối diện cô, đầu gối chạm nhau. Anh cầm lấy đôi tay cô:

“Em yêu của anh, em sắp phạm một sai lầm lớn, một lỗi lầm không thể cứu vãn đấy. Nếu em muốn bỏ chồng, hãy đẩy hắn vào thế sai trái, để vị thế một phụ nữ thượng lưu của em được bảo toàn.”

Cô ngước nhìn anh đầy bất an và hỏi:

“Vậy, ý anh khuyên em thế nào?”

“Hãy quay về nhà và nhẫn nhịn sống ở đó cho đến ngày em có thể giành được quyền ly thân hoặc ly hôn một cách quang minh chính đại.”

“Cách anh khuyên em làm chẳng phải hơi hèn nhát sao?”

“Không; đó là sự khôn ngoan và thực tế. Em có địa vị cao, có danh tiếng cần bảo vệ, có bạn bè để giữ gìn và họ hàng nội ngoại để đối nhân xử thế. Em không thể đánh mất tất cả những thứ đó chỉ vì một phút bốc đồng.”

Cô đứng phắt dậy, lớn tiếng nói:

“Thôi đi! Em không thể chịu đựng thêm giây phút nào nữa! Chấm dứt hết rồi! Chấm dứt thật rồi!”

Rồi đặt cả hai tay lên vai người tình, nhìn thẳng vào mắt anh, cô hỏi:

“Anh có yêu em không?”

“Có.”

“Thật lòng chứ?”

“Thật.”

“Vậy thì hãy đùm bọc lấy em.”

Anh thốt lên:

“Đùm bọc em á? Ngay trong nhà anh ư? Ở đây á? Em điên mất rồi. Làm thế khác nào mất em vĩnh viễn; mất em không tài nào tìm lại được nữa! Em điên rồi!”

Cô chậm rãi đáp, giọng nghiêm nghị như một người đang ý thức rõ sức nặng trong từng lời mình nói:

“Nghe này Jacques. Hắn đã cấm em không được gặp lại anh, và em sẽ không thèm diễn cái trò lén lút đến nhà anh nữa đâu. Anh buộc phải chọn giữa việc mất em hoặc giữ lấy em.”

“Irene thân mến, nếu vậy, hãy tiến hành thủ tục ly hôn đi, rồi anh sẽ cưới em.”

“Vâng, anh sẽ cưới em — sớm nhất là hai năm nữa nhỉ. Tình yêu của anh đúng là có thừa sự kiên nhẫn.”

“Nghe anh nào! Hãy suy nghĩ cho kỹ! Nếu em ở lại đây, ngày mai hắn sẽ đến lôi em về, vì hắn là chồng em, vì hắn đang nắm giữ lý lẽ và pháp luật trong tay.”

“Em đâu có bảo anh giấu em lại nhà anh, Jacques, mà là đưa em đi bất cứ đâu anh muốn. Em cứ nghĩ là anh đủ yêu em để làm điều đó. Em đã nhầm rồi. Vĩnh biệt anh!”

Cô quay phắt lưng lại và bước về phía cửa nhanh đến mức anh chỉ kịp chộp lấy cô khi cô đã ra đến thềm cửa:

“Nghe anh đã, Irene.”

Cô giãy giụa, nhất quyết không chịu nghe. Đua mắt cô đầm đìa nước mắt, miệng lắp bắp:

“Buông tôi ra! Buông ra! Buông tôi ra!”

Anh cưỡng bách cô ngồi xuống, và một lần nữa quỳ sụp dưới chân cô, anh tuôn ra hàng loạt lý lẽ cùng lời khuyên nhủ để cô thấu hiểu sự dại dột và những nguy cơ khủng khiếp từ kế hoạch của mình. Anh không bỏ sót bất cứ điều gì mà anh cho là cần thiết để thuyết phục cô, thậm chí tìm thấy ngay trong tình yêu sâu sắc dành cho cô những động lực để biện bạch.

Thấy cô vẫn im lặng và lạnh lùng như băng, anh nài nỉ, khẩn khoản cô hãy lắng nghe, hãy tin tưởng và làm theo lời khuyên của anh.

Khi anh dứt lời, cô chỉ lạnh lùng đáp lại:

“Anh chịu để tôi đi chưa? Bỏ tay anh ra để tôi đứng dậy.”

“Nào Irene.”

“Anh có để tôi đi không?”

“Irene — quyết định của em là không thể lay chuyển sao?”

“Anh có để tôi đi không.”

“Chỉ nói cho anh biết liệu quyết định này, quyết định điên rồ này — mà rồi em sẽ phải cay đắng hối hận — có thực sự không thể thay đổi không?”

“Đúng vậy — buông tôi ra!”

“Vậy thì hãy ở lại. Em thừa biết nơi đây cũng chính là nhà mình. Sáng mai chúng ta sẽ cùng đi.”

Bất chấp anh ngăn cản, cô đứng phắt dậy, giọng sắc lạnh:

“Không. Quá muộn rồi. Tôi không cần sự hy sinh; tôi không cần lòng tận tụy.”

“Ở lại đi! Anh đã làm những gì cần làm; anh đã nói những gì cần nói. Anh không còn phải gánh thêm trách nhiệm nào đối với em nữa. Lương tâm anh đã thanh thản. Em muốn anh làm gì, cứ nói, anh sẽ nghe theo.”

Cô ngồi thụp xuống ghế, trân trân nhìn anh hồi lâu, rồi cất tiếng hỏi với giọng vô cùng bình tĩnh:

“Thế thì, hãy giải thích đi.”

“Giải thích gì cơ? Em muốn anh giải thích cái gì?”

“Tất cả — tất cả những gì anh đã suy tính trong đầu trước khi thay đổi ý định ấy. Rồi tôi sẽ xem mình phải làm gì.”

“Nhưng anh có suy tính gì đâu. Anh chỉ muốn cảnh báo rằng em sắp làm một việc dại dột. Em cứ khăng khăng làm tới; vậy nên anh xin được cùng gánh vác sự dại dột đó với em, thậm chí anh còn một mực đòi đi theo.”

“Chẳng có ai thay đổi ý định nhanh như thế được, điều đó không tự nhiên chút nào.”

“Nghe anh này, em yêu. Chẳng có chuyện hy sinh hay tận tụy gì ở đây cả. Vào ngày anh nhận ra mình yêu em, anh đã tự nhủ với bản thân điều mà bất cứ người đàn ông nào yêu người phụ nữ khác cũng phải tự nhủ trong hoàn cảnh tương tự: 'Người đàn ông yêu một phụ nữ, tìm mọi cách chinh phục, chiếm được trái tim cô ấy và đưa cô ấy về bên mình, chính là tự ký kết một khế ước thiêng liêng với chính anh ta và với cô ấy. Tất nhiên, điều đó áp dụng cho một người phụ nữ như em, chứ không phải kiểu người có trái tim dao động và dễ đổi thay.'

“Hôn nhân, dẫu mang giá trị xã hội to lớn và giá trị pháp lý cao cả, nhưng dưới con mắt anh thì chỉ có giá trị đạo đức rất mong manh, nếu xét đến những điều kiện mà người ta thường bước vào cuộc hôn nhân đó.

“Do đó, khi một người phụ nữ bị ràng buộc bởi sợi dây pháp lý ấy, nhưng chẳng có chút tình cảm nào với người chồng mà cô không thể yêu, một người phụ nữ có trái tim hoàn toàn tự do, gặp được một người đàn ông cô dốc lòng quý mến rồi hiến dâng đời mình cho anh ta; và khi một người đàn ông không còn vướng bận gì khác, đón nhận một người phụ nữ theo cách ấy, anh dám chắc rằng họ đã cam kết với nhau qua sự đồng thuận tự nguyện và tự do này còn sâu sắc hơn nhiều so với một tiếng 'Đồng ý' được thốt lên trước mặt vị thị trưởng.

“Anh dám khẳng định rằng, nếu cả hai đều là những con người lương thiện, sự gắn kết của họ sẽ mật thiết hơn, chân thật hơn và trong lành hơn vạn lần so với việc được ban phép lành bởi tất cả các giáo lễ trên đời.

“Người phụ nữ ấy đã đánh đổi tất cả. Và chính vì cô ấy ý thức được điều đó, vì cô ấy dâng hiến trọn vẹn trái tim, thể xác, tâm hồn, danh dự và cả cuộc đời mình, vì cô ấy đã lường trước mọi đớn đau, mọi hiểm nguy và thảm họa, vì cô ấy dám thực hiện một hành động táo bạo, một nghĩa cử quả cảm, vì cô ấy đã sẵn sàng và kiên quyết bất chấp tất cả — từ người chồng sẵn sàng tước đoạt mạng sống cô cho đến guồng quay xã hội sẵn sàng ruồng bỏ cô. Chính vì thế nên cô dẫu đang mang tiếng bội phản phu quân vẫn vô cùng đáng trượng nghĩa; cũng chính vì thế nên người đàn ông khi đón nhận cô ấy, cũng phải lường trước hết thảy và đặt cô ấy lên trên tất cả mọi thứ dẫu chuyện gì có xảy ra đi chăng nữa. Anh chẳng còn gì để nói nữa. Lúc đầu anh lên tiếng như một kẻ thức thời có bổn phận phải cảnh tỉnh em; còn giờ đây anh chỉ là một người đàn ông — một người đàn ông yêu em — Em hãy ra lệnh đi, anh sẽ tuân theo.”

Rạng rỡ niềm hạnh phúc, cô rướn người đặt một nụ hôn chặn ngang miệng anh, rồi thì thầm:

“Anh khờ quá, chẳng có chuyện gì xảy ra cả! Chồng em chẳng mảy may nghi ngờ điều gì đâu. Nhưng em chỉ muốn thử xem, muốn biết anh sẽ phản ứng thế nào. Em muốn có một món quà năm mới — món quà từ trái tim anh — một món quà bổ sung bên cạnh chiếc vòng cổ anh đã gửi. Và anh đã trao nó cho em rồi. Cảm ơn anh! Cảm ơn anh vô vàn! Tạ ơn Chúa vì hạnh phúc mà anh đã ban cho em!”