Họ vừa mới dùng bữa tối cùng nhau, năm người bạn cũ, gồm một nhà văn, một bác sĩ và ba chàng độc thân giàu có không nghề nghiệp.

Họ đã trò chuyện về đủ mọi thứ, và một cảm giác mệt mỏi chợt bao trùm lấy họ, thứ cảm giác thường xuất hiện và dẫn đến cuộc chia tay của các vị khách sau những buổi tiệc tùng vui vẻ. Một người trong số đó, từ năm phút nay vẫn lặng lẽ ngắm nhìn đại lộ nhộn nhịp điểm những ánh đèn hơi ngói, với những chiếc xe ngựa đang khua lốc cốc, bỗng cất lời:

“Khi chẳng có việc gì làm từ sáng đến tối, ngày tháng thật dài đằng đẵng.”

“Cả ban đêm nữa chứ,” vị khách ngồi cạnh anh ta hùa theo. “Tôi ngủ rất ít; những cuộc vui làm tôi mệt mỏi; chuyện trò thì thật tẻ nhạt. Chẳng bao giờ tôi bắt gặp một ý tưởng mới mẻ nào, và trước khi nói chuyện với bất cứ ai, tôi lại cảm thấy một khao khát mãnh liệt là chẳng muốn nói gì và cũng chẳng muốn nghe gì cả. Tôi chẳng biết phải làm gì với những buổi tối của mình.”

Gã lười thứ ba nhận xét:

“Tôi sẵn sàng trả rất nhiều tiền cho bất cứ thứ gì có thể giúp mình trải qua vỏn vẹn hai giờ đồng hồ dễ chịu mỗi ngày.”

Nhà văn, người vừa vắt chiếc áo khoác lên tay, quay lại nhìn họ và nói:

“Kẻ nào có thể phát minh ra một thói hư tật xấu mới và truyền bá nó cho đồng loại, dẫu cho nó có làm ngắn bớt thọ mệnh của họ đi chăng nữa, thì cũng đã lập được công lớn với nhân loại hơn kẻ tìm ra phương thuốc mang lại cho họ sự cứu rỗi đời đời và tuổi trẻ vĩnh hằng.”

Vị bác sĩ bật cười lớn, và trong lúc đang nhai dở điếu xì gà, ông cất tiếng:

“Đúng thế, nhưng đâu phải dễ gì khám phá ra nó. Dẫu sao thì từ thuở khai thiên lập địa đến nay, con người vẫn luôn tìm kiếm và nỗ lực vì mục đích mà anh vừa nhắc tới, dẫu có phần thô sơ đi chăng nữa. Những thế hệ con người đầu tiên đã đạt ngay đến sự hoàn hảo về mặt này rồi. Chúng ta khó lòng sánh kịp họ.”

Một trong ba kẻ lười lẩm bẩm:

“Thật đáng tiếc làm sao!”

Rồi sau một phút ngập ngừng, hắn nói thêm:

“Ước gì chúng ta có thể ngủ, ngủ thật ngon, không cảm thấy nóng hay lạnh, ngủ với một trạng thái vô thức hoàn hảo như ta từng trải qua trong những đêm kiệt sức, ngủ mà không mộng mị.”

“Sao lại không mộng mị?” vị khách ngồi bên cạnh hỏi.

Kẻ kia đáp:

“Vì những giấc mơ không phải lúc nào cũng dễ chịu; chúng luôn kỳ quái, vô lý, rời rạc; và bởi vì khi chìm vào giấc ngủ, chúng ta chẳng thể chọn lấy những giấc mơ theo ý thích. Lẽ ra chúng ta phải được mơ lúc thức.”

“Và điều gì ngăn cản anh làm thế?” nhà văn hỏi.

Vị bác sĩ búng mẩu xì gà đi.

“Anh bạn thân mến, để mơ khi đang thức, anh cần có một ý chí cường đại và sự luyện tập công phu, và khi anh cố gắng làm điều đó, kết quả mang lại sẽ là sự mệt mỏi rã rời. Nói cho cùng, việc mơ mộng thực sự, cuộc hành trình của tư tưởng qua những viễn cảnh diệu kỳ, chắc chắn là trải nghiệm ngọt ngào nhất trên đời; nhưng nó phải đến một cách tự nhiên, không được khơi gợi bằng những cách thức đau đớn, và phải đi kèm với sự thoải mái tuyệt đối về thể xác. Khả năng mơ mộng ấy, tôi có thể trao cho các anh, với điều kiện các anh phải hứa là không lạm dụng nó.”

Nhà văn nhún vai:

“À! Vâng, tôi biết chứ—cần sa, thuốc phiện, trà xanh—những thiên đường nhân tạo. Tôi đã đọc Baudelaire, thậm chí còn nếm thử thứ dược phẩm nổi tiếng ấy, thứ đã làm tôi mệt lử cả người.”

Nhưng vị bác sĩ, vẫn ngồi yên tại chỗ, điềm đạm nói:

“Không; ête, không gì khác ngoài ête; và tôi khuyên các anh, những người cầm bút, thỉnh thoảng cũng nên dùng thử nó.”

Ba chàng độc thân giàu có xích lại gần vị bác sĩ hơn.

Một trong số họ lên tiếng:

“Hãy giảng cho chúng tôi nghe về tác dụng của nó đi.”

Và vị bác sĩ đáp:

“Chúng ta hãy dẹp bỏ những lời đao to búa lớn sang một bên, được chứ? Tôi không nói chuyện y học hay đạo đức; tôi đang nói về sự khoái lạc. Các anh ngày ngày vẫn hiến mình cho những cuộc hoang đàng thiêu đốt sinh mạng đấy thôi. Tôi muốn chỉ cho các anh một cảm giác mới lạ, thứ cảm giác chỉ có ở những người thông minh—thậm chí hãy gọi là những người rất thông minh—đầy hiểm nguy, giống như mọi thứ kích thích quá độ các giác quan của chúng ta, nhưng lại vô cùng tuyệt mỹ. Tôi xin nói thêm rằng các anh sẽ cần phải có một sự chuẩn bị nhất định, nghĩa là sự thực hành, để cảm nhận trọn vẹn những tác dụng kỳ lạ của ête.

Chúng hoàn toàn khác biệt với tác dụng của cần sa, thuốc phiện hay mọc-phin, và chúng sẽ chấm dứt ngay khi việc hấp thụ dược chất bị ngắt quãng, trong khi các tác nhân tạo mộng ban ngày khác vẫn tiếp tục kéo dài hiệu lực trong nhiều giờ liền.

Bây giờ tôi sẽ cố gắng phân tích những cảm giác này một cách minh bạch nhất có thể. Nhưng điều đó không hề dễ dàng, bởi những cảm giác ấy quá đỗi mong manh, tinh tế, gần như vô hình.

Chính vào lúc tôi bị những cơn đau dây thần kinh dữ dội hành hạ, tôi đã viện đến phương thuốc này, và kể từ đó đến nay, có lẽ tôi đã hơi lạm dụng nó.

Tôi bị những cơn đau nhức buốt ở đầu và cổ, cùng với cảm giác nóng bừng khó chịu trên da, một trạng thái bứt rứt do sốt. Tôi cầm một lọ ête lớn, và vừa nằm xuống, tôi vừa bắt đầu hít nó một cách chậm rãi.

Chỉ sau vài phút, tôi tưởng chừng như nghe thấy một thứ âm thanh rì rào mơ hồ, chẳng mấy chốc biến thành một thứ tiếng vo ve, và tôi có cảm giác như toàn bộ nội tạng bên trong cơ thể mình đã trở nên nhẹ bẫng, nhẹ tựa không khí, rằng nó đang tan biến thành hơi nước.

Rồi một trạng thái tê dại kéo đến, một cảm giác dễ chịu ngập tràn hơi thở buồn ngủ, bất chấp những cơn đau vẫn tiếp diễn nhưng đã thôi không còn làm tôi bận tâm nữa. Đó là một trong những cảm giác mà ta sẵn sàng chịu đựng chứ không phải thứ giằng xé kinh hoàng nào khiến cơ thể tội nghiệp của chúng ta phải gào thét phản kháng.

Chẳng mấy chốc, cảm giác trống rỗng kỳ lạ và tuyệt diệu mà tôi cảm nhận được ở lồng ngực lan rộng ra các chi, khiến chúng, nối tiếp nhau, trở nên nhẹ nhõm, nhẹ như thể da thịt và xương cốt đã tan chảy và chỉ còn lại lớp da mà thôi, lớp da cần thiết để tôi có thể nhận ra sự ngọt ngào của việc đang sống, của việc được tắm mình trong cảm giác an lành ấy. Rồi tôi nhận ra mình không còn đau đớn nữa. Nỗi đau đã biến mất, tan loãng đi, bốc hơi đi. Và tôi nghe thấy những tiếng nói, bốn tiếng nói, hai cuộc đối thoại, mà chẳng hiểu họ đang nói gì. Có lúc chỉ là những âm thanh không rõ ràng, có lúc một từ lọt vào tai tôi. Nhưng tôi nhận ra rằng đây chỉ là tiếng vo ve mà tôi từng nghe lúc trước, chỉ là được nhấn mạnh hơn mà thôi. Tôi không ngủ; tôi cũng chẳng thức; tôi thấu hiểu, tôi cảm nhận, tôi suy luận với sự minh mẫn và sâu sắc tột cùng, với một năng lượng phi thường và niềm hoan lạc trí tuệ, cùng một sự say sưa kỳ lạ phát sinh từ sự tách rời của các năng lực tư duy ấy.

Nó không giống như những giấc mơ do cần sa gây ra hay những ảo ảnh có phần ốm yếu xuất phát từ thuốc phiện; đó là sự sắc bén đến kinh ngạc trong tư duy, một cách nhìn nhận, phán đoán và đánh giá hoàn toàn mới mẻ đối với những sự vật của đời sống, đi kèm với sự chắc chắn, với ý thức tuyệt đối rằng đây mới chính là con đường chân chính.

Và hình ảnh cổ xưa trong Kinh Thánh chợt ùa về trong tâm trí tôi. Tôi có cảm giác như mình đã nếm trái Cây Tri Thức, rằng mọi bí ẩn đều đã được hé mở, bởi tôi thấy mình hoàn toàn bị chi phối bởi một thứ logic mới mẻ, kỳ lạ và không thể chối cãi. Những luận điểm, những lý lẽ, những bằng chứng cứ dồn ứ lại chất chồng trước bộ óc tôi để rồi ngay lập tức bị thay thế bởi một bằng chứng, lý lẽ hay luận điểm vững chắc hơn. Đầu tôi, trên thực tế, đã trở thành một chiến trường của các ý tưởng. Tôi đã trở thành một sinh thể siêu việt, được vũ trang bằng thứ trí tuệ bất khả chiến bại, và tôi trải nghiệm một niềm hạnh phúc tột cùng trước sự hiển hiện của quyền năng bản thân.

Nó kéo dài rất, rất lâu. Tôi vẫn tiếp tục hít ête từ chiếc lọ của mình. Bỗng nhiên, tôi nhận ra nó đã cạn sạch.

Cả bốn người đàn ông đồng thanh kêu lên:

“Bác sĩ, hãy kê đơn ngay một lít ête cho tôi!”

Nhưng vị bác sĩ, vừa đội mũ lên, vừa đáp:

“Chuyện đó thì dứt khoát là không; hãy đi tìm kẻ khác mà đầu độc các anh!”

Và ông bỏ đi.

Thưa các quý ông quý bà, ý kiến của quý vị về vấn đề này thế nào?