“Leremy thế nào rồi?”
“Cậu ấy làm đại úy Trung đoàn Long kỵ binh số Sáu.”
Còn Pinson?
“Hắn làm phó quận trưởng.”
“Thế còn Racollet?”
“Chết rồi.”
Chúng tôi đang lục tìm những cái tên khác có thể gợi nhắc về gương mặt thuở trẻ của những ngày tháng niên thiếu. Thỉnh thoảng, chúng tôi từng gặp lại vài người bạn cũ nay đã râu róc bờm xờm, hói đầu, có gia đình và làm cha của mấy đứa trẻ, và việc nhận ra những đổi thay ấy khiến chúng tôi rùng mình khó chịu, nhắc nhở rằng đời người ngắn ngủi làm sao, vạn vật rồi qua đi, vạn vật rồi thay đổi. Bạn tôi hỏi tôi:
“Còn Patience, gã Patience béo thì sao?”
Tôi suýt kêu lên:
“Ồ! Hắn á, cứ nghe đây này. Bốn hay năm năm trước, khi tôi đang ở Limoges trong một chuyến đi thanh tra và đang chờ đến giờ ăn tối. Tôi ngồi trước quán cà phê lớn ở Place du Theatre, chán đến chết đi được. Mấy kẻ buôn bán đi thành từng cặp, từng nhóm ba hoặc bốn người để nhâm nhi rượu absinthe hoặc vermouth, miệng không ngớt bàn chuyện làm ăn của mình hay người khác, cười hô hố, hoặc hạ thấp giọng để truyền tai nhau dăm mẩu tin tức quan trọng hay tế nhị nào đó.
“Tôi tự nhủ: ‘Tối nay sau bữa ăn mình biết làm gì đây?’ Và tôi nghĩ đến buổi tối dài đằng đẵng ở thị trấn tỉnh lẻ này, đến cuộc dạo bước chậm chạp, buồn tẻ qua những con đường xa lạ, đến cảm giác ảm đạm chết chóc mà những người dân tỉnh lẻ ấy mang lại cho một kẻ lữ hành cô độc, cùng bầu không khí ngột ngạt bao trùm cả chốn này.
“Tôi đang nghĩ ngợi đủ thứ trong lúc ngắm nhìn những ngọn đèn gas nhỏ bùng lên, cảm thấy sự cô đơn của mình lớn dần theo màn đêm buông xuống.”
“Một gã to béo ngồi xuống cái bàn bên cạnh và cất giọng vang như sấm:
“‘Này bồi, cho ly bitters của tôi!’
“Từ ‘của tôi’ vang lên như tiếng đại bác nổ. Tôi lập tức hiểu rằng trong đời này, mọi thứ đều là của hắn chứ không phải của ai khác; rằng mả cha nó, hắn có bản ngã của riêng mình, có sự thèm ăn của riêng mình, chiếc quần của riêng mình, mọi thứ đều của riêng mình, một cách tuyệt đối và trọn vẹn hơn bất cứ ai khác. Đoạn, hắn đảo mắt nhìn quanh với vẻ mãn nguyện. Ly bitters được mang ra, và hắn gọi:
“‘Tờ báo của tôi!’
“Tôi tự hỏi: ‘Không biết báo nào là báo của hắn đây?’ Cái tên chắc chắn sẽ phơi bày cho tôi thấy quan điểm, học thuyết, nguyên tắc, sở thích, lẫn điểm yếu của hắn.
“Người phục vụ mang tới tờ Temps. Tôi ngạc nhiên. Sao lại là tờ Temps, một tờ báo nghiêm túc, ảm đạm, mang tính giáo điều và vô tư lự chứ? Tôi nghĩ:
“‘Hắn chắc hẳn là một kẻ nghiêm túc với những thói quen cẩn trọng và nền nếp; tóm lại, là một thị dân tử tế.’
“Hắn đeo chiếc kính gọng vàng, ngả người ra sau trước khi bắt đầu đọc, và lại một lần nữa đưa mắt nhìn quanh. Hắn chú ý đến tôi, rồi ngay lập tức đăm đăm nhìn tôi với vẻ khó chịu. Tôi thậm chí còn định hỏi nguyên do của sự chú ý ấy, thì từ chỗ ngồi, hắn kêu lên:
“‘Chaả, thề có chúa, chẳng phải Gontran Lardois đây sao!’
“Tôi đáp:
“‘Vâng, thưa ngài, ngài không nhầm đâu.’
“Rồi hắn nhanh chóng đứng dậy, tiến về phía tôi với hai bàn tay rộng mở:
“‘Này anh bạn già, dạo này thế nào?’
“Vì hoàn toàn không nhận ra hắn nên tôi vô cùng lúng túng. Tôi ấp úng:
“‘À—rất tốt—còn—anh?’
“Hắn cười vang: ‘Tôi cá là cậu không nhận ra tôi rồi.’
“‘Không, không hẳn. Có vẻ như—dù sao thì—’
“Hắn vỗ mạnh vào lưng tôi:
“‘Thôi nào, đừng đùa nữa! Tôi là Patience, Robert Patience đây, bạn của cậu, chiến hữu của cậu đây mà.’
“Tôi nhận ra hắn. Phải, Robert Patience, người bạn đại học cũ của tôi. Chính là hắn. Tôi nắm lấy bàn tay đang chìa ra của hắn:
“‘Cậu dạo này thế nào?’
“‘Tuyệt cú mèo!’
“Nụ cười của hắn tựa khúcải hoàn ca.
“Hắn hỏi:
“‘Cậu làm gì ở đây thế?’
“Tôi giải thích rằng mình là thanh tra thuế vụ của chính phủ.
“Hắn tiếp lời, chỉ vào dải băng đỏ trên ngực tôi:
“‘Thế ra cậu đã thành công rồi nhỉ?’
“Tôi đáp:
“‘Cũng tàm tạm. Còn anh?’
“‘Tôi đang làm ăn rất khá!’
“‘Anh làm nghề gì?’
“‘Tôi kinh doanh.’
“‘Kiếm được nhiều tiền chứ?’
“‘Nhiều vô kể. Tôi rất giàu. Nhưng trưa mai hãy ghé qua ăn trưa nhé, số 17 phố Rue du Coq-qui-Chante; cậu sẽ thấy cơ ngơi của tôi.’
“Hắn dường như chần chừ một giây, rồi tiếp tục:
“‘Cậu còn ham chơi như hồi xưa không đấy?’
“‘Tôi—tôi hy vọng là vậy.’
“‘Chưa có vợ chứ?’
“‘Chưa.’
“‘Tốt. Cậu còn thích vui vẻ và thích món khoai tây chứ?’
“Tôi bắt đầu thấy hắn thô tục đến tuyệt vọng. Dù vậy, tôi vẫn đáp: ‘Có.’
“‘Còn mấy cô em xinh tươi thì sao?’
“‘Chắc chắn rồi.’
“Hắn cười lớn một cách sảng khoái.
“‘Được, được lắm! Cậu còn nhớ chuyến phiêu lưu đầu tiên của chúng ta ở Bordeaux, sau bữa tối ở nhà Routie chứ? Quả là một trận cuồng hoan nhớ đời!’
“Quả thực tôi vẫn nhớ trận cuồng hoan ấy; và ký ức đó khiến tôi phấn chấn hẳn lên. Nó gợi lại trong đầu những trò quậy phá khác. Hắn cất lời:
“‘Này, còn nhớ cái hồi chúng ta nhốt giám thị vào hầm rượu của lão già Latoque không?’
“Và hắn cười vang, đập mạnh tay xuống bàn, rồi tiếp tục:
“‘Ừ—ừ—ừ—còn nhớ khuôn mặt của ông giáo dạy địa lý M. Marin hôm chúng ta đốt pháo hoa trong quả địa cầu, đúng lúc lão đang diễn thuyết về các núi lửa chính trên Trái Đất không?’
“Rồi bất chợt tôi hỏi hắn:
“‘Còn cậu, cậu kết hôn chưa?’
“Hắn kêu lên:
“‘Mười năm rồi đấy, anh bạn ạ, và tôi có bốn đứa con, mấy nhóc tì tuyệt vời lắm; rồi cậu sẽ gặp chúng và vợ tôi thôi.’
“Chúng tôi nói chuyện hơi lớn tiếng; những người xung quanh ngạc nhiên nhìn chúng tôi.
“Bỗng bạn tôi nhìn đồng hồ, một chiếc đồng hồ bỏ túi to bằng quả bí ngô, và anh ta kêu lên:
“‘Trời ạ! Tiếc thật, tôi phải đi đây; buổi tối tôi chẳng bao giờ rảnh rỗi cả.’
“Hắn đứng dậy, cầm lấy cả hai tay tôi, lắc mạnh như thể muốn giật đứt rời cánh tay tôi ra khỏi hốc vai, rồi reo lên:
“‘Thế nhé, hẹn gặp lại ngày mai vào lúc trưa!’
“‘Hẹn gặp lại!’
“Tôi dành cả buổi sáng làm việc tại văn phòng của tổng thu ngân vụ tỉnh. Viên quan quản hiếu khách muốn giữ tôi lại ăn trưa, nhưng tôi bảo rằng tôi đã hẹn trước với một bạn cũ. Do phải ra ngoài, ông ấy đi cùng đường với tôi.
“Tôi hỏi ông ấy:
“‘Ngài có thể chỉ giúp tôi đường đến phố Rue du Coq-qui-Chante không?’
“Ông ấy đáp:
“‘Có chứ, từ đây đi bộ chỉ mất năm phút. Sẵn không có việc gì bận, tôi dẫn cậu đi nhé.’
“Chúng tôi khởi hành và chẳng mấy chốc đã đến nơi. Đó là một con đường rộng rãi, khang trang ở vùng ngoại ô thị trấn. Tôi ngắm nhìn những ngôi nhà và chú ý đến số 17. Đó là một ngôi nhà lớn có khu vườn phía sau. Mặt tiền trang trí bích họa theo phong cách Ý, trông có vẻ kém thẩm mỹ đối với tôi. Có những vị nữ thần ôm bình nước, những người khác thì quấn trong những đám mây. Hai bức tượng thần tình yêu bằng đá chống đỡ con số nhà.
“Tôi bảo vị thủ quỹ:
“‘Nơi tôi đến đây rồi.’
“Tôi chìa tay ra với ông ấy. Ông ấy có cử chỉ nhanh và lạ lùng, chẳng nói gì và siết chặt tay tôi.
“Tôi bấm chuông. Một cô hầu gái xuất hiện. Tôi hỏi:
“‘Làm ơn cho hỏi có phải nhà ông Patience không?’
“Cô ta đáp:
“‘Dạ đúng rồi ạ, thưa ngài. Có phải ngài muốn gặp ông chủ không ạ?’
“‘Đúng vậy.’
“Sảnh vào được trang trí bằng các bức tranh của một họa sĩ địa phương nào đó. Những đôi tình nhân Paul và Virginie đang hôn nhau dưới những tán cọ tắm mình trong ánh sáng hồng. Một chiếc đèn lồng phương Đông gớm ghiếc treo lủng lẳng từ trần nhà. Mấy cánh cửa ra vào đều bị che khuất bởi những tấm rèm sáng màu.
“Nhưng điều đập vào mắt tôi nhất chính là mùi hương. Đó là một thứ mùi ngρη ngút, thơm nức, gợi nhớ đến phấn thoa mặt và mùi ẩm mốc của tầng hầm. Một thứ mùi khó tả nằm trong bầu không khí nặng nề ngột ngạt chẳng khác nào nhà tắm công cộng. Tôi theo cô hầu gái bước lên cầu thang lát cẩm thạch, trải thảm phương Đông màu xanh lá, và được dẫn vào một phòng khách xa hoa.
“Bị bỏ lại một mình, tôi đảo mắt quan sát xung quanh.
“Căn phòng được bài trí lộng lẫy, nhưng mang thứ thị giác phô trương của một kẻ trọc phú. Những bức tranh khắc khá đẹp của thế kỷ trước vẽ các quý cô tóc bới cao rắc phấn bị các quý ông bắt gặp trong những tư thế thú vị. Một phu nhân khác đang nằm trên chiếc giường lớn, dùng chân trêu chọc một chú chó nhỏ đang lẩn khuất giữa chăn ga. Một bức họa khác lộ ra bốn bàn chân, còn thân hình thì giấu sau tấm rèm. Căn phòng rộng lớn, xung quanh kê những chiếc ghế bành êm ái, thấm đẫm thứ hương thơm làm tê liệt và nhạt nhẽo mà tôi đã ngửi thấy từ trước. Dường như có điều gì đó đáng ngờ tỏa ra từ những bức tường, tấm rèm, thứ xa hoa quá đà, từ mọi thứ.
“Tôi đến gần cửa sổ để nhìn vào khu vườn. Vườn rất rộng, nhiều bóng râm và vô cùng tươi đẹp. Một lối đi rộng uốn lượn quanh bãi cỏ ở giữa có đài phun nước, đâm vào một lùm cây rồi lại vòng ra phía xa. Và bất chợt, đằng kia, giữa hai khóm bụi, ba người phụ nữ xuất hiện. Họ thong thả bước đi, tay trong tay, khoác những chiếc áo mặc nhà dài màu trắng viền ren. Hai người tóc vàng và một người tóc sẫm màu. Gần như ngay lập tức, họ lại khuất dạng sau những rặng cây. Tôi đứng như mê mẩn, ngây ngất trước bóng dáng thoáng qua ngắn ngủi mà quyến rũ ấy, thứ đã gợi lên trong tâm trí tôi cả một thế giới thơ ca. Họ vừa đủ hé lộ bản thân trong ánh sáng hoàn hảo ấy, giữa khung cảnh tán lá, giữa công viên huyền bí và tuyệt mỹ. Tôi có cảm giác như vừa nhìn thấy trước mặt những vị phu nhân quyền quý của thế kỷ trước, những người từng được khắc họa trên những bức tranh tường. Và tôi bắt đầu nghĩ về thời kỳ hạnh phúc, vui tươi, hóm hỉnh và đong đầy tình ái mà ở đó phong thái thật duyên dáng và đôi môi thật gần gũi.
“Một giọng nói trầm ấm khiến tôi giật mình. Patience đã bước vào, rạng rỡ và chìa hai tay về phía tôi.
“Hắn nhìn vào mắt tôi bằng ánh mắt ranh mãnh mà người ta hay có khi tiết lộ những bí mật ái tình, và với một cử chỉ mang phong thái Napoleon, hắn khoe với tôi phòng khách xa hoa của mình, khu vườn, ba người phụ nữ vừa xuất hiện trở lại ở tận phía cuối vườn, rồi bằng giọng đắc thắng, nổi rõ vẻ tự hào, hắn cất lời:
“‘Và thử nghĩ xem tôi đã bắt đầu từ bàn tay trắng—với vợ tôi và em vợ tôi đấy!’
