Thưa bà, bà hỏi tôi có phải tôi đang cười cợt bà không ư? Bà không thể tin rằng có một người trên đời chưa từng biết yêu là gì sao? Vậy thì, không, không, tôi chưa từng yêu, chưa bao giờ!

Tại sao lại thế? Thật tình tôi cũng chẳng thể cắt nghĩa. Tôi chưa từng trải qua nỗi ngất ngây của tâm hồn mà người ta vẫn gọi là tình yêu! Chưa bao giờ tôi được sống trong cõi mộng mơ ấy, trong niềm thăng hoa ấy, trong trạng thái cuồng nhiệt mà hình bóng của một người phụ nữ đẩy chúng ta vào. Tôi chưa từng bị săn đuổi, bị ám ảnh, bị nung nấu đến sốT vó, hay được nâng bổng lên thiên đường chỉ vì ý nghĩ sắp được gặp gỡ, hay vì sự hiện hữu của một sinh linh bỗng chốc trở nên đáng khao khát hơn bất kỳ vận may nào, đẹp đẽ hơn bất kỳ tạo vật nào, và quan trọng hơn cả thế giới này! Tôi chưa từng khóc, chưa từng đau khổ vì bất kỳ ai trong số các bà. Tôi chưa từng phải thức trắng đêm để hoài niệm về một bóng hồng. Tôi chẳng có lấy một ký ức tỉnh táo nào được thắp sáng bởi những suy nghĩ và hoài niệm về nàng. Tôi chưa từng nếm trải cơn cuồng say hoan hỉ của hy vọng trước khi nàng đến, hay nỗi buồn u tịch đầy thiêng liêng của sự tiếc nuối khi nàng bước đi, để lại phía sau thoang thoảng làn hương phấn hoa violet dịu nhẹ.

Tôi chưa từng yêu.

Tôi cũng đã tự hỏi bản thân mình câu hỏi ấy rất nhiều lần. Và quả thực tôi khó lòng trả lời nổi. Dẫu vậy, tôi cũng tìm ra vài lý do; nhưng chúng lại mang tính chất siêu hình, và có lẽ bà sẽ chẳng thể nào thấu hiểu được.

Có lẽ tôi quá khắt khe khi nhìn nhận phụ nữ nên chẳng thể khuất phục trước sức hút của họ. Xin bà rộng lượng thứ lỗi cho lời này của tôi. Tôi xin giải thích ý mình. Trong mỗi tạo vật đều tồn tại một phần tinh thần và một phần thể xác. Để có thể yêu, tôi buộc phải tìm thấy sự hòa hợp giữa hai phần ấy — một sự hòa hợp mà tôi chưa từng tìm thấy ở đâu. Luôn có một phần lấn át phần kia; lúc là lý trí, khi lại là thể xác.

Trí tuệ mà chúng ta có quyền đòi hỏi ở một người phụ nữ, để có thể yêu nàng, không giống với trí tuệ nam tính. Nó vừa nhiều hơn, lại vừa ít hơn thế. Một người phụ nữ phải thật chân thành, tế nhị, nhạy cảm, tao nhã và dễ rung động. Nàng chẳng cần đến sức mạnh hay khả năng tiên phong trong tư duy, nhưng nàng phải có lòng nhân hậu, sự thanh lịch, nét dịu dàng, vẻ duyên dáng kiêu kỳ và khả năng hòa hợp — thứ năng lực chỉ trong một chốc lát có thể nâng nàng lên ngang hàng với người chia sẻ cuộc đời mình. Phẩm chất lớn nhất của nàng phải là sự khéo léo tinh tế, thứ giác quan nhạy bén đối với tâm hồn cũng như xúc giác đối với thể xác. Nó mở ra trước mắt nàng hàng ngàn chi tiết nhỏ nhặt, từ đường nét, góc cạnh cho đến hình hài trên bình diện trí tuệ.

Rất thường xuyên, những người phụ nữ xinh đẹp lại thiếu đi một trí tuệ tương xứng với nhan sắc của họ. Thế nhưng, chỉ một chút lệch pha nhỏ nhất cũng đủ làm tôi chướng mắt và tổn thương ngay từ cái nhìn đầu tiên. Trong tình bạn, điều này không quá quan trọng. Tình bạn là một bản khỏa ước trong đó người ta sẵn sàng chia sẻ cả những khiếm khuyết lẫn công trạng. Chúng ta có thể đánh giá những người bạn, dù là nam hay nữ, bằng cách ghi nhận những điểm tốt, bỏ qua những thói hư, trân trọng họ đúng với giá trị thực, đồng thời đắm mình trong sự đồng điệu thân mật, nồng nàn và đầy mê hoặc.

Còn để yêu, người ta buộc phải mù quáng, phải hiến dâng trọn vẹn bản thân, chẳng nhìn thấy gì, chẳng hoài nghi điều gì, chẳng cần thấu hiểu bất cứ thứ gì. Người ta phải tôn thờ cả những yếu đuối lẫn nhan sắc của đối tượng mình yêu, từ bỏ mọi sự phán xét, mọi dòng suy ngẫm, mọi sự tinh tường.

Tôi lại là kẻ bất tài trong việc chuốc lấy sự mù quáng ấy và luôn chống lại sự phục tùng phi lý. Vẫn chưa hết. Tôi mang trong mình một quan niệm quá cao cả và tinh tế về sự hòa hợp đến mức chẳng gì có thể thỏa mãn nổi lý tưởng của tôi. Nhưng rồi bà sẽ gọi tôi là kẻ điên mất. Hãy lắng nghe tôi đã. Theo quan điểm của tôi, một người phụ nữ hoàn toàn có thể sở hữu một tâm hồn tuyệt mỹ cùng một thân hình quyến rũ mà cái thân hình và tâm hồn ấy lại chẳng hề hòa hợp một cách hoàn hảo với nhau. Ý tôi là, những ai có dáng mũi được tạo hình theo một cách nào đó thì không nên bị kỳ vọng là phải suy nghĩ theo một lối rễ nào đó. Những kẻ béo phì không có quyền sử dụng cùng một ngôn từ và câu cú như những kẻ gầy gò. Còn bà, người sở hữu đôi mắt xanh thẳm kia, thưa bà, không thể nhìn cuộc đời và phán xét vạn vật hay sự kiện giống như thể bà đang mang đôi mắt đen láy được. Sắc thái đôi mắt của bà phải tương ứng, bằng một thứ định mệnh nào đó, với sắc thái trong tư duy của bà. Khi nhận thức được những điều ấy, tôi có chiếc mũi thính chẳng khác nào loài chó săn. Cứ cười nếu bà thích, nhưng sự thật là thế.

Thế mà, đã có lần tôi từng tưởng rằng mình đang yêu — dẫu chỉ trong một giờ, trong một ngày. Tôi đã dại dột cúi đầu trước ảnh hưởng của hoàn cảnh xung quanh. Tôi để bản thân bị mê hoặc bởi ảo ảnh của buổi bình minh. Bà có muốn tôi kể lại câu chuyện ngắn này không?

Hôm ấy, vào một buổi chiều, tôi gặp một người phụ nữ nhỏ nhắn, xinh xắn và đầy nhiệt huyết, người bỗng nổi hứng thơ ca muốn cùng tôi trải qua một đêm trên chiếc thuyền độc mộc trôi dọc dòng sông. Tôi vốn thích một căn phòng và chiếc giường êm ái hơn; thế nhưng, cuối cùng tôi vẫn chiều theo ý nàng về dòng sông và chiếc thuyền.

Đó là vào tháng Sáu. Người bạn đồng hành kiều diễm của tôi đã chọn một đêm trăng thanh để khơi gợi thêm trí tưởng tượng của nàng.

Chúng tôi đã dùng bữa tối tại một quán trọ ven sông và khởi hành trên chiếc thuyền vào khoảng mười giờ đêm. Tôi vốn thấy kiểu phiêu lưu này có phần ngớ ngẩn, nhưng vì người bạn đồng hành làm tôi vừa lòng nên tôi chẳng mảy may bận tâm. Tôi ngồi xuống chiếc ghế đối diện nàng; cắp lấy mái chèo, và chúng tôi bắt đầu xuất phát.

Tôi không thể phủ nhận rằng khung cảnh lúc bấy giờ vô cùng nên thơ. Chúng tôi lướt qua một hòn đảo ngập tràn rợp bóng cây với những chú chim sơn ca cất tiếng hót, dòng nước cuốn chúng tôi đi nhanh chóng trên mặt sông lấp loáng những gợn sóng bạc. Tiếng ếch nhái cất lên những âm thanh lảnh lót, đều đều; loài ếchộp oạp trong đám cỏ ven bờ sông, và tiếng nước vỗ ì oạp khi dòng chảy trôi đi tạo ra xung quanh chúng tôi một thứ âm thanh hỗn độn gần như vô hình, đầy bất an, mang lại cho chúng tôi cảm giác mơ hồ về một nỗi sợ hãi huyền bí.

Sức quyến rũ ngọt ngào của những đêm hè ấm áp và dòng sông lấp lánh dưới ánh trăng đã thấm đẫm vào tâm hồn chúng tôi. Thật tuyệt vời khi được sống, được trôi dạt đi như thế, được mơ mộng và cảm nhận ngay bên cạnh mình một người phụ nữ trẻ tuổi, xinh đẹp và đầy sự đồng cảm.

Lòng tôi ít nhiều thổn thức, ít nhiều xao xuyến, ít nhiều chế choáng trước ánh sáng nhợt nhạt của đêm trăng và ý thức về sự cận kề của một giai nhân tuyệt trần.

“Lại đây ngồi cạnh em đi,” nàng cất lời.

Tôi vâng lời.

Nàng tiếp lời:

“Hãy ngâm cho em nghe vài câu thơ đi.”

Việc này có vẻ hơi quá sức rồi đây. Tôi từ chối; nàng nài nỉ. Nàng chắc hẳn đang muốn đóng trọn vai diễn của mình, muốn có cả một dàn giao hưởng cảm xúc, từ ánh trăng cho đến những vần thơ của các bậc thi nhân. Cuối cùng tôi đành phải nhượng bộ, và như một cách chế nhạo, tôi ngâm cho nàng nghe một bài thơ nhỏ xinh xắn của Louis Bouilhet, mà những câu kết thế này:

“Ta ghét nhà thơ mắt lệ nhòa

Miệng lẩm bẩm tên ngước ngắm hoa

Không thấy phép mầu đất với trời

Trừ phi Lizette ở cạnh ta.

Gã thi sĩ thấy chốn tự nhiên

Chẳng chút thiêng liêng, chẳng cõi tiên

Trừ khi tà áo buộc vào cây

Hay nón trùm đêm thảm cỏ mềm.

Hắn chẳng từng nghe tiếng sấm gầm

Tiếng lòng thiên nhiên mọi sắc trầm

Kẻ chưa từng bước chốn hoang vu

Chẳng mơ bóng hồng lúc tối tăm.”

Tôi cứ đinh ninh sẽ nhận lại vài lời qu trách. Nào ngờ chẳng có chuyện đó. Nàng thầm thì:

“Sao mà đúng thế!”

Tôi ngạc nhiên tột độ. Liệu nàng có thực sự hiểu không?

Con thuyền của chúng tôi từ từ tiến sát bờ và vướng vào những cành cây liễu làm cản trở đà tiến. Tôi vòng tay ôm lấy eo người bạn đồng hành, và rất đỗi dịu dàng, tôi rướn môi hướng về phía cổ nàng. Thế nhưng nàng đã đẩy tôi ra bằng một cử động cục cằn và đầy giận dữ.

“Thôi ngay đi! Sao anh thô lỗ thế nhỉ!”

Tôi toan kéo nàng về phía mình. Nàng chống cự, bám chặt lấy thân cây, suýt chút nữa làm cả hai lật úp xuống nước. Tôi tự thấy mình nên khôn ngoan dừng lại mấy hành động quấy rầy ấy.

Nàng cất lời:

“Em thà làm lật thuyền còn hơn. Em đang thấy hạnh phúc lắm. Em muốn được mơ mộng. Cảm giác này thật tuyệt vời làm sao.” Rồi với giọng điệu có chút tinh quái, nàng nói thêm:

“Anh đã quên bén những vần thơ vừa đọc cho em nghe ban nãy rồi à?”

Nàng đã nói đúng. Tôi đành ngậm miệng lặng thinh.

Nàng tiếp tục:

“Thôi nào!”

Và tôi lại cặm cụi khua mái chèo.

Tôi bắt đầu thấy đêm nay sao dài đằng đẵng và vị thế của mình thật lố bịch.

Người bạn đồng hành cất lời hỏi tôi:

“Anh có hứa với em một điều này không?”

“Được chứ. Điều gì thế?”

“Hãy nằm im lặng, ngoan ngoãn và kín đáo, nếu em cho phép anh—”

“Sao cơ? Ý em là gì chứ!”

“Ý em thế này: Em muốn nằm ngửa ở đáy thuyền và anh nằm ngay bên cạnh em. Nhưng em cấm anh không được chạm vào người em, không được ôm lấy em — tóm lại — không được có bất kỳ cử chỉ vuốt ve nào.”

Tôi hứa. Nàng cất lời cảnh báo:

“Nếu anh dám cử động, em sẽ làm lật thuyền đấy.”

Và rồi chúng tôi nằm sóng soải bên nhau, ánh mắt hướng ngược lên bầu trời, trong khi con thuyền chầm chậm trôi đi trên mặt nước. Chúng tôi được bồng bềnh trong nhịp chuyển động nhẹ nhàng của nó. Những âm thanh khẽ khàng của màn đêm vọng đến bên tai chúng tôi rõ mồn một ở tận đáy thuyền, thỉnh thoảng khiến cả hai giật mình thon thót. Và tôi cảm thấy trong lòng mình đang trỗi dậy một cảm xúc lạ lùng, nhói buốt, một sự dịu dàng vô tận, tựa như một thôi thúc không thể kìm nãm muốn mở rộng vòng tay để ôm ấp, muốn mở rộng trái tim để yêu thương, muốn dâng hiến chính mình, dâng hiến cả tâm trí, thân xác, cuộc đời, toàn bộ con người mình cho một ai đó.

Người bạn đồng hành thầm thì, tựa như kẻ đang mơ mộng:

“Chúng ta đang ở đâu thế này? Chúng ta đang đi đâu vậy? Em có cảm giác như mình đang rời khỏi mặt đất. Thật ngọt ngào làm sao! Ồ, giá như anh yêu em... một chút thôi thì hay biết mấy!!!”

Trái tim tôi bắt đầu đập rộn ràng. Tôi chẳng biết phải đáp lại thế nào. Tôi có cảm giác như mình đã yêu nàng mất rồi. Tôi không còn mang trong mình bất kỳ ham muốn bạo liệt nào nữa. Tôi cảm thấy hạnh phúc biết bao khi được ở bên cạnh nàng, và thế là quá đủ đối với tôi rồi.

Cứ thế, chúng tôi cứ lặng im ở bên nhau suốt một khoảng thời gian dài đằng đẵng. Bàn tay chúng tôi đan chặt lấy tay nhau; một thứ sức mạnh diệu kỳ nào đó đã giữ chúng tôi bất động, một sức mạnh vô danh mãnh liệt hơn cả bản thân chúng tôi — một sự gắn kết thuần khiết, thân mật và tuyệt đối giữa những tâm hồn đang nằm sóng đôi bên nhau, thuộc về nhau mà chẳng cần bất kỳ sự tiếp xúc thể xác nào. Đó là gì nhỉ? Làm sao tôi biết được? Tình yêu chăng?

Từng chút một, ánh bình minh ló dạng. Lúc ấy đã là ba giờ sáng. Chầm chậm, một luồng ánh sáng rực rỡ lan tỏa khắp bầu trời. Con thuyền va vào thứ gì đó rồi khựng lại. Tôi vùng đứng dậy. Chúng tôi đã trôi dạt đến gần một hòn đảo nhỏ xíu.

Thế nhưng tôi vẫn đứng chết lặng trong sự mê hoặc, ngất ngây. Trải trước mắt chúng tôi là bầu trời bao la nhuốm màu đỏ, hồng, tím, điểm xuyết những đám mây rực lửa trông tựa như làn hơi nước bằng vàng. Dòng sông ánh lên sắc tía rực rỡ và ba ngôi nhà nằm bên bờ hình như đang bốc cháy.

Tôi cúi người về phía người bạn đồng hành. Tôi định thốt lên, “Ôi! Nhìn kìa!”

Nhưng rồi tôi nghẹn lời, hoàn toàn choáng váng, và chẳng còn nhìn thấy gì ngoài nàng nữa. Nàng cũng nhuốm một màu hồng rực, với làn da phớt hồng mang sắc độ đậm hơn phản chiếu một phần từ bầu trời. Mái tóc nàng ửng hồng; đôi mắt nàng ửng hồng; hàm răng nàng ửng hồng; chiếc váy, những lớp ren, nụ cười của nàng, tất cả đều ngập trong sắc hồng. Và quả thực, sức mạnh của ảo ảnh lớn đến mức tôi đã tin chắc rằng bình minh đang hiện hữu bằng xương bằng thịt ngay trước mắt mình.

Nàng nhẹ nhàng đứng dậy, hé môi chờ đợi nụ hôn từ tôi; và tôi bước đến bên nàng, toàn thân run rẩy, ngây dại trong cảm giác chắc mẩm rằng mình sắp sửa được hôn lên Thiên đường, hôn lên hạnh phúc, hôn lấy một giấc mơ đã hóa thân thành người phụ nữ, hôn lấy hình mẫu lý tưởng vừa bước xuống cõi trần gian.

Nàng cất lời bảo tôi: “Tóc anh có một con sâu róm kìa.” Và ngay lập tức, tôi cảm thấy buồn bã xiết bao, tựa như mình vừa đánh mất mọi hy vọng ở cõi đời này.

Thế thôi, thưa bà. Mọi chuyện thật trẻ con, ngớ ngẩn và ngu ngốc. Nhưng tôi chắc chắn rằng kể từ ngày hôm ấy, tôi sẽ chẳng bao giờ có thể yêu thêm một lần nào nữa. Dẫu vậy... ai mà biết trước được cơ chứ?

[Chàng trai trẻ được tìm thấy trong bức thư này hôm qua đã được vớt lên từ dòng sông Seine, đoạn giữa Bougival và Marly. Một người lái đò tốt bụng, sau khi lục lọi các túi áo để tìm danh tính của người quá cố, đã mang tờ giấy này giao lại cho tác giả.]