[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

“Những vết cắt và thương tích dẫn đến tử vong.” Đó là cáo trạng buộc Leopold Renard, thợ bọc nệm, phải hầu tòa tại Tòa án Đại hình.

Xây quanh bị cáo là các nhân chứng chính: Madame Flameche, người vợ góa của nạn nhân, cùng Louis Ladureau, thợ mộc, và Jean Durdent, thợ sửa ống nước.

Ngồi gần kẻ phạm tội là vợ hắn, mặc đồ đen, một người đàn bà nhỏ thó xấu xí trông chẳng khác nào con khỉ được diện đồ quý bà.

Leopold Renard đã thuật lại vụ việc diễn ra như sau.

“Lạy Chúa tôi, đó là một tai họa mà tôi phải gánh chịu từ đầu đến cuối, một tai họa nằm ngoài mọi ý muốn của tôi. Sự thật tự nó đã rõ ràng, thưa ngài Chánh án. Tôi là một người lương thiện, chăm chỉ làm ăn, làm nghề bọc nệm, sinh sống trên cùng một con phố suốt mười sáu năm qua, được tất cả mọi người quý mến, tôn trọng và kính trọng, như những người hàng xóm của tôi có thể làm chứng, thậm chí cả vợ gã gác cổng vốn chẳng mấy khi niềm nở. Tôi thích làm việc, thích tiết kiệm, thích những người lương thiện và những trò giải trí đàng hoàng. Chính điều đó đã hại đời tôi, thật xui xẻo cho tôi; nhưng vì ý chí tôi hoàn toàn vô can trong chuyện này, tôi vẫn tiếp tục kính trọng chính mình.

“Mỗi Chủ nhật trong suốt năm năm qua, vợ chồng tôi đều dành trọn ngày ở Passy. Chúng tôi hít thở không khí trong lành, và hơn nữa, chúng tôi rất thích câu cá. Ồ! Chúng tôi mê nó như mê hành tăm vậy. Chính con mụ ngoa ngoác Méli đã truyền cho tôi cái đam mê ấy, và mụ ta còn cuồng nhiệt hơn cả tôi nữa, bởi vì toàn bộ rắc rối trong chuyện này đều là lỗi của mụ, lát nữa các ngài sẽ thấy.

“Tôi là người khỏe mạnh, điềm đạm, trong lòng không vương chút ác ý nào. Nhưng còn mụ ta! Ồ! Chà! Chà! Trông mụ thì chẳng giống ai; đã lùn lại còn gầy. Thế mà mụ lại gây ra nhiều rắc rối hơn cả một con chồn. Tôi không phủ nhận mụ ta có một số đức tính; mụ có chứ, và chúng rất quan trọng đối với một người làm ăn buôn bán. Nhưng tính nết của mụ ấy kìa! Các ngài cứ thử hỏi thăm khắp vùng xem, ngay cả vợ gã gác cổng—người vừa mới đuổi khéo tôi—cũng sẽ kể cho các ngài nghe vài điều về mụ ta.

“Ngày nào mụ ấy cũng chì chiết cái tính ôn hòa của tôi: ‘Tôi thì tôi chẳng thèm chịu đựng thế này đâu! Tôi thì tôi chẳng nhịn thế kia đâu!’ Nếu tôi mà nghe lời mụ, thưa ngài Chánh án, thì chắc mỗi tháng tôi phải đánh nhau tay đôi ít nhất ba bận….”

Madame Renard cắt lời hắn: “Và có lý do chính đáng cả đấy chứ; ai cười sau người đó cười vang hơn.”

Hắn quay sang vợ với vẻ bộc trực: “Thôi, anh không trách em đâu, đằng nào em cũng có phải là nguyên nhân gây ra chuyện đâu.”

Rồi quay lại đối diện với Chánh án, hắn tiếp tục:

“Tôi xin kể tiếp. Chúng tôi thường đến Passy vào mỗi chiều thứ Bảy để có thể bắt đầu câu từ rạng sáng hôm sau. Đó là một thói quen đã ngấm vào máu thịt chúng tôi rồi, như người ta vẫn thường nói. Ba năm trước, vào mùa hè nọ, tôi tình cờ phát hiện ra một chỗ, ôi chao! tuyệt vời làm sao. Ôi trời ơi! Nơi ấy khuất bóng râm, sâu ít nhất là tám hoặc mười thước nước, một húc sông có những hốc ngầm dưới bờ, đúng là thiên đường của loài cá và là xứ sở cực lạc của người đi câu. Tôi hoàn toàn có quyền xem khúc sông câu cá đó là tài sản riêng của mình, thưa ngài Chánh án, bởi tôi chính là Christopher Columbus tìm ra nó. Mọi người trong vùng đều biết điều đó mà không hề phản đối. Họ thường bảo: ‘Đấy là chỗ của thằng Renard’; và sẽ chẳng ai bén mảng đến đó, ngay cả thợ săn trộm lão luyện Monsieur Plumeau—xin lỗi ngài cho phép tôi nói thẳng—cũng không dám.

“Thế rồi, tôi quay lại chốn thân thuộc ấy với cảm giác chắc mẩm như thể đó là đất của riêng mình. Vừa đến nơi vào chiều thứ Bảy, tôi liền cùng vợ bước lên xuồng Delila. Delila là chiếc thuyền Na Uy của tôi, do xưởng Fournaire đóng, vừa nhẹ lại vừa an toàn. Vâng, như tôi đã nói, chúng tôi xuống thuyền để thả mồi, và nói về khoản thả mồi thì chẳng ai sánh kịp tôi đâu, ai cũng biết điều đó cả. Các ngài muốn biết tôi dùng mồi gì ư? Tôi không thể trả lời câu hỏi đó được; nó chẳng liên quan gì đến tai nạn cả. Tôi không thể nói; đó là bí mật của tôi. Có hơn ba trăm người đã gặn hỏi tôi; người ta từng mời tôi ly brandy, rượu mùi, cá chiên, món hầm matelote chỉ để moi cho ra bí mật. Nhưng các ngài cứ thử ra đó xem cá mè có thèm cắn câu không nào. A! Bọn chúng tìm cách dụ dỗ cái bụng tôi để moi cho bằng được bí mật và công thức của tôi. Chỉ có vợ tôi biết thôi, và mụ ấy có chết cũng không hé răng nửa lời giống tôi đâu. Phải thế không, Méli?”

Chánh án cắt ngang lời hắn.

“Hãy đi thẳng vào các sự kiện càng sớm càng tốt,” và bị cáo tiếp tục: “Tôi đang đi vào đây, tôi đang đi vào đây. Số là, vào thứ Bảy, ngày 8 tháng 7, chúng tôi khởi hành bằng chuyến tàu 5 giờ 25 phút và trước bữa tối, chúng tôi đã ra thả mồi như thường lệ. Thời tiết hứa hẹn sẽ đẹp trời và tôi bảo Méli: ‘Ngày mai trời yên biển lặng đây.’ Và mụ ấy đáp: ‘Trông có vẻ thế.’ Chúng tôi chẳng bao giờ trò chuyện với nhau nhiều hơn thế.

“Và rồi chúng tôi quay về ăn tối. Lúc đó tôi đang vui vẻ và thấy khát nước, đó chính là nguyên nhân của mọi chuyện. Tôi bảo Méli: ‘Này em Méli, thời tiết đẹp thế này, hay là anh uống một chai Casque à mèche đi.’ Đó là một loại vang trắng nhẹ mà chúng tôi gọi đùa là thế, bởi vì nếu uống lắm thứ đó vào sẽ mất ngủ và nó đóng vai trò như một ly rượu tống cổ giấc ngủ. Các ngài hiểu ý tôi chứ?

“Mụ ấy đáp: ‘Tùy anh muốn làm gì thì làm, nhưng rồi anh lại đau bụng cho mà xem và ngày mai chẳng dậy nổi đâu.’ Phải thừa nhận rằng điều đó hoàn toàn đúng đắn, khôn ngoan, thận trọng và sáng suốt. Mặc dù vậy, tôi vẫn không sao cưỡng lại được, và tôi đã nốc cạn chai rượu. Mọi chuyện đều bắt nguồn từ đó.

“Thế là tôi thao thức suốt đêm. Khỉ thật! Nó hành tôi tỉnh như sáo đến tận hai giờ sáng, để rồi sau đó tôi lăn ra ngủ say sưa đến mức có nghe tiếng thiên thần thổi kèn trong ngày Phán quyết cuối cùng đi nữa thì tôi cũng chẳng mảy may hay biết.

“Tóm lại, vợ tôi đánh thức tôi dậy lúc sáu giờ và tôi bật ngay khỏi giường, vội vã xỏ quần dài, mặc áo len, rửa mặt rồi nhảy phóc lên thuyền Delila. Nhưng đã quá muộn, bởi khi tôi đến chỗ câu của mình thì nơi ấy đã có kẻ chiếm mất rồi! Chuyện quái quỷ ấy chưa từng xảy ra suốt ba năm qua, và nó khiến tôi có cảm giác như mình đang bị cướp đoạt ngay trước mắt vậy. Tôi tự nhủ: ‘Mẹ kiếp! Khỉ thật!’ Và rồi vợ tôi bắt đầu cằn nhằn bên tai. ‘Hừ! Cứ cái chai Casque à mèche của anh đi! Đi đi, cái đồ say xỉn! Vừa lòng anh chưa, cái đồ đại ngốc?’ Tôi chẳng thể cãi nửa lời, vì tất cả những điều mụ nói đều đúng sự thật, nhưng tôi vẫn cập bờ sát ngay cạnh chỗ đó và cố vớt vát những gì còn sót lại. Biết đâu rốt cuộc gã kia chẳng câu được gì rồi sẽ bỏ đi.

“Đó là một gã đàn ông gầy gò mặc áo khoác và áo ghi-lê bằng vải lanh trắng, đội chiếc mũ rơm rộng vành, còn vợ hắn, một người đàn bà béo trục béo tròn đang ngồi thêu thùa phía sau.

“Khi thấy chúng tôi chọn chỗ sát rạt bên cạnh họ, mụ ta làu bàu: ‘Trên con sông này hết chỗ rồi hay sao?’ Vợ tôi, vốn đang hằm hằm tức giận, đốp chát lại: ‘Những kẻ có chút giáo dục đều phải tìm hiểu thói quen của vùng này trước khi chiếm đoạt những chỗ đã được giữ chỗ.’

“Vì không muốn gây sự lôi thôi, tôi bảo vợ: ‘Câm miệng lại, Méli. Kệ họ đi, mặc họ đi; rồi chúng ta sẽ tính.’

“Thế là chúng tôi cột thuyền Delila dưới những rặng liễu, bước lên bờ và cùng nhau câu cá song song, Méli và tôi, ngay sát hai kẻ kia. Nhưng thưa tòa, đến đây tôi buộc phải kể chi tiết.

“Chúng tôi vừa ngồi xuống được tầm năm phút thì phao câu của nhà hàng xóm bắt đầu giật giật hai, ba nhịp; rồi gã kéo lên được một con cá mè dày đúng bằng đùi tôi; có lẽ nhỏ hơn chút xíu, nhưng mà to gần thế đấy! Tim tôi đập thình thịch, mồ hôi vã ra như tắm trên trán và Méli quay sang bảo tôi: ‘Này cái đồ sâu rượu, anh thấy chưa kìa?’

“Ngay lúc đó, Monsieur Bru, lão chủ tiệm tạp hóa ở Poissy vốn thích câu cá bống, chèo thuyền đi ngang qua và gọi lớn với tôi: ‘Thế là có kẻ chiếm chỗ quen thuộc của anh rồi đấy, Monsieur Renard nhỉ?’ Và tôi đáp: ‘Vâng, Monsieur Bru ạ, ở cái đời này có khối kẻ chẳng biết chút phép lịch sự tối kẽm nào cả.’

“Gã đàn ông gầy đét mặc đồ lanh làm như điếc không sợ súng, và mụ vợ béo ú của gã cũng thế.”

Đến đây Chánh án ngắt lời hắn lần thứ hai: “Hãy cẩn thận đấy, anh đang lăng mạ người góa phụ, Madame Flameche, người đang có mặt tại đây.”

Renard thanh minh: “Tôi xin lỗi, tôi xin lỗi; cơn giận đã lấn át tôi. Vâng, chưa đầy một phần tư tiếng trôi qua thì gã đàn ông nấy lại tóm được thêm một con cá mè nữa, rồi gần như ngay sau đó lại dính thêm con nữa, và năm phút sau lại thêm một con nữa.

“Nước mắt tôi chực trào ra, và tôi thừa biết Madame Renard lúc ấy đang sôi máu lên rồi, bởi mụ cứ lải nhải chì chiết tôi không ngừng: ‘Ôi, thật là trơ trẽn! Anh không thấy hắn đang cướp cá của chúng ta hay sao? Anh tưởng mình câu được cái gì chắc? Ngay cả một con nhái cũng chẳng bén mảng, nói chi đến thứ khác. Chà, tay chân tôi cứ ngứa ngáy hết cả lên khi nghĩ đến cảnh này đây.’

“Nhưng tôi tự nhủ: ‘Cứ chờ đến mười hai giờ xem sao. Đến lúc đó tên trộm cắp này sẽ đi ăn trưa và ta sẽ lấy lại được chỗ của mình.’ Về phần tôi, thưa ngài Chánh án, tôi vẫn ăn trưa ngay tại chỗ đó vào mọi Chủ nhật. Chúng tôi mang theo lương thực trên thuyền Delila. Ấy thế mà! Đúng ngọ, tên khốn kiếp đó lôi ra một con gà bọc trong tờ báo, và vừa ăn hắn vừa tóm luôn được một con cá mè nữa chứ lỵ!

“Méli và tôi cũng ăn một chút, chỉ một miếng lót dạ chẳng đáng là bao, bởi vì lòng dạ nào mà ăn với uống nữa.

“Rồi tôi cầm tờ báo lên để dễ bề tiêu hóa. Chủ nhật nào tôi cũng đọc tờ Gil Blas dưới bóng râm bên bờ nước. Hôm ấy là bài của Columbine, các ngài biết đấy; Columbine, người chuyên viết các bài bình luận trên báo Gil Blas. Tôi thường làm cho Madame Renard lồng lộn lên bằng cách giả vờ như mình quen biết cô Columbine này. Sự thực không phải vậy, vì tôi chẳng quen cô ta và chưa từng gặp mặt bao giờ, nhưng chuyện đó chẳng hề gì. Cô ta viết rất hay, lại dám nói những điều khá bộc trực đối với phụ nữ. Cô ta hợp gu với tôi và những người như thế không có nhiều đâu.

“Thế là tôi bắt đầu trêu chọc vợ, nhưng mụ ta nổi giận đùng đùng ngay lập tức, giận dữ đến mức tôi phải ngậm miệng tịt ngay. Đúng lúc ấy, hai nhân chứng của chúng ta đang có mặt tại đây, Monsieur Ladureau và Monsieur Durdent, xuất hiện ở bờ bên kia. Chúng tôi quen mặt nhau từ trước. Gã nhỏ con lại tiếp tục cắm câu và hắn bắt được nhiều đến mức tôi run lên vì bực bội, còn vợ hắn thì suýt xoa: ‘Chỗ này đúng là đắc địa thật đấy, từ nay tụi mình cứ ra đây hoài thôi, Désiré nhé.’ Về phần tôi, một cơn lạnh toát sống lưng chạy dọc xuống, và Madame Renard thì cứ lải nhải không dứt: ‘Anh chẳng ra đàn ông gì cả; trong người anh toàn máu gà mờ’; và đột nhiên tôi bảo mụ: ‘Này, tôi thà bỏ đi còn hơn, không thì tôi lại làm liều mất.’

“Và mụ thì thầm vào tai tôi, cứ như thể mụ vừa nhét một thanh sắt nung đỏ vào mũi tôi vậy: ‘Anh chẳng phải là đàn ông. Giờ thì anh định chuồn thẳng và dâng hiến chỗ ngồi của mình cho kẻ khác đấy phỏng! Đi đi, đồ Bazaine hèn nhát!’

“Tôi cảm thấy bị xúc phạm nặng nề, nhưng vẫn đứng im thin thít trong lúc gã kia kéo lên được một con cá vược: Ồ, chưa bao giờ tôi thấy con nào to đến thế, thề có Chúa là chưa bao giờ! Và rồi vợ tôi bắt đầu lớn tiếng, ra điều như đang tự nói một mình, và các ngài thừa biết những chiêu trò của mụ ta rồi đấy. Mụ ta oang oang: ‘Thế này thì người ta có quyền gọi là cá ăn cắp rồi đấy, trong khi chính chúng ta mới là kẻ bỏ công thả mồi. Ít ra thì tụi nó cũng phải trả lại tiền chúng ta đã mua mồi chứ.’

“Bấy giờ, mụ đàn bà béo mặc váy vải bông liền đốp lại: ‘Mày định gọi bọn tao là quân trộm cắp hả, đồ ranh con?’ Lời qua tiếng lại bắt đầu và những lời chúc tụng đẹp đẽ cứ thế bay vèo vèo. Ôi Chúa ơi! Mấy bà mụ đó vốn rành mấy câu cay độc lắm chứ bộ. Họ hét to đến mức hai nhân chứng ở bờ bên kia phải lên tiếng trêu chọc: ‘Bớt làm ồn lại mấy người kia ơi; làm vậy là quấy rầy chồng các người câu cá đấy.’

“Thực tế là cả gã nhỏ con lẫn tôi đều bất động chẳng khác nào hai khúc cây khô. Chúng tôi cứ trân trân dán mắt xuống mặt nước, làm như điếc đặc chẳng nghe thấy gì; nhưng mà mẹ kiếp! chúng tôi nghe rõ từng chữ một ấy chứ. ‘Mày là đồ ăn cắp! Mày chẳng khác nào thứ lang thang vô lại! Mày đúng là con mụ ngoa ngoác đanh đá!’ cứ thế hết câu này đến câu khác. Thủy thủ tàu ghẹ nghe thấy chắc cũng phải chào thua.

“Bỗng nhiên tôi nghe tiếng động phía sau bèn quay đầu lại. Hóa ra là mụ béo vợ gã kia, mụ ta đã dùng cây dù che nắng lao vào tấn công vợ tôi. Bốp, bốp! Méli lĩnh trọn hai phát. Nhưng mụ ta vốn hung hãn, và những lúc nổi điên thì đánh đau phải biết. Mụ chộp ngay lấy búi tóc của mụ béo kia rồi thoi thoi, thụp thụp! Những cái tát giáng xuống xối xả như mưa rào mùa hạ. Lẽ ra tôi cứ để mặc họ tự giải quyết với nhau: đàn bà đấu với đàn bà, đàn ông đấu với đàn ông. Không nên trộn lẫn đòn vung của hai phái. Thế nhưng gã đàn ông gầy còm mặc áo lanh bỗng chồm dậy như quỷ sứ và định lao vào túm lấy vợ tôi. Ồ không, không, chớ có hòng hòng hở nhé, bạn hiền! Tôi bèn tung cú đấm trời giáng bằng cùi chỏ, rầm! rầm! Một quả vào mũi, một quả vào bụng. Gã dang rộng cả tay lẫn chân rồi ngửa cổ ngã tõm xuống sông, rơi ngay vào cái húc nước sâu.

“Tôi chắc chắn đã với tay vớt hắn lên rồi, thưa ngài Chánh án, nếu tôi có đủ thời gian. Nhưng ngặt nỗi là tình thế lúc ấy tồi tệ hơn, mụ đàn bà béo đang chiếm thế thượng phong và nện cho Méli một trận nhừ tử. Tôi thừa biết mình không nên xía vào khi lão ta đang ngụp lặn dưới nước, nhưng tôi nào có nghĩ là hắn sẽ chết đuối đâu, nên chỉ tự nhủ: ‘Thây kệ, cho hắn ngâm nước lạnh tỉnh cả người ra.’

“Thế là tôi lao đến chỗ hai người đàn bà để tách họ ra và những gì tôi nhận lại chỉ toàn là vết cào với chi chít vết cắn. Lạy Chúa tôi, đúng là mấy con mụ dữ dằn! Phải mất trọn năm phút, hoặc có khi mười phút, tôi mới lôi hai mụ cái đanh đá ấy ra được. Khi tôi quay người lại thì chẳng còn thấy tăm hơi ai đâu nữa.

“Mặt nước phẳng lặng như tờ và đám người đằng kia cứ reo hò ầm ĩ: ‘Vớt hắn lên mau! Vớt hắn lên!’ Nói thì dễ lắm chứ tôi nào biết bơi lội gì, lại càng mù tịt khoản lặn ngụp.

“Cuối cùng thì gã nhân viên ở đập nước cũng chạy đến cùng hai quý ông cầm sào móc rác, nhưng đã hơn một phần tư tiếng đồng hồ trôi qua mất rồi. Người ta tìm thấy hắn ở dưới đáy húc nước, độ sâu tám thước như tôi đã trình bày. Hắn nằm đấy, tội nghiệp gã đàn ông nhỏ thỏ trong bộ đồ bằng vải lanh! Sự việc đúng là như vậy đấy, tôi xin thề danh dự. Trước tòa, tôi hoàn toàn vô tội.”

Sau khi các nhân chứng đều khai báo sự việc hoàn toàn trùng khớp với lời khai trên, bị cáo đã được tuyên trắng án.