Danh và thân cái nào thân hơn? Thân và hàng cái nào trọng hơn? Được và mất cái nào gây hại hơn?
Cho nên, quá yêu thích ắt sẽ tổn hao lớn, tích trữ nhiều ắt sẽ mất mát lớn.
Biết đủ không nhục, biết dừng không nguy, có thể trường cửu.
Danh tiếng, danh vọng, danh phận so với bản thân bạn, so với thân gia tính mạng của bạn, rốt cuộc cái nào gắn bó mật thiết, không thể rời xa nửa khắc với bạn hơn? Bản thân bạn, thân gia tính mạng của bạn so với tài sản, vật chất sở hữu của bạn, rốt cuộc cái nào quan trọng hơn, chiếm phần hơn? Có được lợi ích so với có mất mát, tổn thất, rốt cuộc cái nào sẽ mang lại di chứng, mang lại phiền phức?
Cho nên nói, yêu thích quá mức, tất nhiên phải trả giá quá đắt. Tích lũy quá mức, khả năng mất mát hư hỏng cũng theo đó mà tăng lên.
Người biết đủ thì ít phiền phức và vết nhơ, người biết dừng đúng lúc thì không dễ "ngựa què sẩy chân". Những người biết đủ biết dừng như vậy, mới có thể tồn tại và phát triển một cách bền vững.
Chương này Lão Tử giảng giải vô cùng chân thành, có chút dáng vẻ khẩn khoản khuyên bảo, thuốc đắng dã tật, từng chữ đều thấm thía, chỉ mong có ích cho đời, cho lòng người.
Xuân Thu Chiến Quốc là thời đại các phe phái cùng nổi dậy, dân chúng lầm than, cạnh tranh ác liệt, cơ hội và hiểm nguy cùng tồn tại, lấy hiểm nguy cực độ làm đặc điểm chính. Những gì Lão Tử mắt thấy tai nghe về chuyện vì tranh danh đoạt lợi mà hại thân, mà thân bại danh liệt, mà cửa nát nhà tan, mà bị tru di cửu tộc nhiều vô số kể. Trong hoàn cảnh đó, ông đặc biệt chú trọng bàn luận với mọi người về vấn đề tự bảo vệ mình, đặc biệt chú ý khuyên răn mọi người đừng vì tham dục, nông cạn và ngu xuẩn mà bày ra một "hệ thống công trình tự hủy" tự chuốc lấy khổ đau, tự tìm đường diệt vong. Lão Tử cũng chỉ có thể triển khai luận thuật từ góc độ giữ gìn thân gia tính mạng mà người thường dễ bị lay động, để những đạo lý vĩ đại của ông có thể được người tục chấp nhận.
Thế nhưng sức mạnh của tham dục rất lớn, tập tục nông cạn rất khó phá bỏ, đầu óc ngu xuẩn rất khó xoay chuyển. Mà đời người lại luôn không thể rời xa dục vọng, không thể rời xa những thôi thúc muốn xông pha, muốn thử sức, muốn tranh đoạt. Trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", tôi ở nông thôn Tân Cương, bất kể là nói về vận rủi của một vài "nhân vật cầm quyền" lúc mới đầu "Cách mạng Văn hóa", hay kết cục không tốt đẹp của một vài "nhân vật đỏ" sau này, nông dân đều lần lượt bày tỏ cảm nghĩ: Người ta như vậy cũng đáng rồi, vinh hoa phú quý, danh dự địa vị, chuyện tốt nào cũng đã nếm qua, dù có bị chém đầu cũng đáng lắm thay.
Phản ứng nói trên đến từ tầng lớp dưới đáy. Còn cuốn "Lão Tử" chủ yếu nhắm vào Hầu Vương, thánh nhân, quân tử, những người trong giới tinh anh và kẻ thống trị. Đối với họ, lời khuyên của ông có thể nói là chân thành và cũng đầy tính giáo huấn. "Quá yêu ắt tổn hao lớn", "tích trữ nhiều ắt mất mát lớn", đây đều là những lời đúc kết từ kinh nghiệm. Dùng ngôn ngữ hiện nay mà nói, bất kể bạn theo đuổi cái gì, yêu thích cái gì, sưu tầm cái gì, tích lũy cái gì, đều phải tự kiểm soát, biết dừng đúng lúc, đừng để mất kiểm soát, đừng quá đà, đừng khiến thứ mình yêu thích trở thành kẻ thù của chính mình. Phải suy nghĩ đến lâu dài, chứ không phải hưởng thụ xong rồi chờ bị chém đầu. Đạo lý như vậy nên thuộc loại bình dị, thậm chí có thể nói là, không có luận điệu gì cao siêu cả.
Đối với Lão Tử mà nói, mỗi người vốn dĩ có thể sống thoải mái, tự nhiên, lại cứ vì tham dục, vì một lòng muốn "làm", muốn "nói" mà hủy hoại chính mình. Có thể nói mỗi người đều như một chiếc máy tính, mà tất cả máy tính đều có một chương trình tự hủy đã được xác định tiên nghiệm bởi "Đạo" của máy tính (dù là do Đại Đạo định nghĩa hay không do bất kỳ khía cạnh nào định nghĩa). Bình thường, chương trình như vậy nằm ở trạng thái ngủ, còn tham dục là một loại virus ngựa gỗ hoặc sâu máy tính, loại virus này một khi xâm nhập, mà bạn lại không thực hiện quét, diệt virus và xử lý cách ly phòng hộ, thì tất nhiên sẽ dẫn đến sự kích hoạt mạnh mẽ của chương trình tự hủy, sẽ phá hủy ổ cứng, phần mềm cùng tất cả thiết bị hỗ trợ của chiếc máy tính này.
