Cơn mưa kéo dài chẳng bao lâu. Khi Vronsky đến nơi – chú ngựa kéo xe phi nước đại, còn những con ngựa buộc bên lề thì lồng lộn phóng qua vũng bùn với dây cương buông thõng – thì mặt trời đã ló dạng trở lại. Những mái nhà của các biệt thự mùa hè và hàng cây đoạn già trong khu vườn hai bên đường lớn lấp lánh thứ ánh sáng ướt át, từ nhữngh cành cây nhỏ giọt tí tách còn trên mái nhà nước róc rách chảy thành dòng. Anh không còn nghĩ đến chuyện cơn mưa vừa rồi làm hỏng đường đua nữa, mà giờ đây lại thấy vui mừng vì nhờ có mưa, chắc chắn anh sẽ tìm thấy nàng ở nhà và ở một mình, bởi anh biết Alexey Alexandrovitch – người vừa từ một khu điều dưỡng nước ngoài trở về – vẫn chưa rời khỏi Petersburg.
Hy vọng tìm thấy nàng một mình, Vronsky xuống xe trước khi qua cầu như thường lệ để tránh gây chú ý, rồi đi bộ đến nhà. Anh không bước lên bậc thềm dẫn thẳng ra cửa mặt tiền mà đi vào khoảng sân bên trong.
– Ông chủ có nhà không? – Anh hỏi một người làm vườn.
– Thưa không, thưa ngài. Bà chủ có nhà. Nhưng xin ngài vui lòng đi lối cửa trước, đằng ấy có người hầu, – người làm vườn đáp. – Họ sẽ mở cửa cho ngài.
– Không, tôi đi lối vườn.
Và cảm thấy yên tâm rằng nàng đang ở một mình, lại muốn tạo cho nàng một sự bất ngờ vì anh không hứa sẽ đến hôm nay và chắc chắn nàng không ngờ anh lại tới trước giờ đua mã, anh vừa cầm gươm vừa rón rén bước trên lối đi rải sỏi viền hoa để tiến về phía hiên nhà nhìn ra khu vườn. Vronsky lúc này quên sạch những gì mình từng nghĩ dọc đường về những nỗi gian truân và khó khăn trong hoàn cảnh của họ. Anh chẳng nghĩ gì ngoài việc sắp được gặp nàng, không phải trong tưởng tượng mà là con người bằng xương bằng thịt, sống động, trọn vẹn như thực tế. Anh vừa đặt cả bàn chân lên những bậc thềm hiên đã mòn để bước lên sao cho không phát ra tiếng cót két, thì chợt nhớ ra điều mà anh vẫn thường quên đi và là nguồn gốc cho khía cạnh đớn đau nhất trong mối quan hệ giữa họ: đứa con trai với đôi mắt dò xét – mà anh vẫn tưởng là thù hằn.
Cậu bé này thường là người kìm hãm sự tự do của họ hơn bất cứ ai. Khi có mặt đứa trẻ, cả Vronsky và Anna không chỉ tránh nói về bất cứ điều gì mà họ không thể lặp lại trước mặt mọi người, mà thậm chí còn không cho phép mình ám chỉ đến bất cứ chuyện gì mà cậu bé không hiểu. Họ không hề có thỏa thuận nào về chuyện này, mọi thứ cứ thế diễn ra tự nhiên. Cả hai sẽ cảm thấy tự tổn thương nếu lừa dối đứa trẻ. Trước mặt nó, họ trò chuyện như những người quen. Nhưng bất chấp sự thận trọng ấy, Vronsky vẫn thường bắt gặp cái nhìn chăm chú, bối rối của đứa bé dán chặt vào mình, cùng sự ngượng ngùng, lưỡng lự kỳ lạ trong thái độ của cậu nhóc đối với anh – lúc thì thân thiện, lúc lại lạnh lùng và xa cách; tựa như đứa trẻ cảm thấy giữa người đàn ông này và mẹ mình tồn tại một mối liên kết quan trọng nào đó mà nó không tài nào hiểu nổi.
Thực chất, cậu bé cảm thấy mình không thể hiểu nổi mối quan hệ này, và nó đang chật vật tìm cách lý giải nhưng không sao làm sáng tỏ được rốt cuộc mình nên dành tình cảm gì cho người đàn ông này. Với bản năng nhạy bén của trẻ thơ trước mọi biểu hiện tình cảm, nó nhìn thấy rõ ràng rằng cha mình, gia sư, vú nuôi – tất cả không chỉ không ưa Vronsky mà còn nhìn anh bằng ánh mắt kinh hoàng và ghê tởm dẫu họ chẳng bao giờ nói một lời nào về anh, trong khi mẹ nó lại xem anh là người bạn lớn nhất của mình.
“Ý nghĩa của chuyện này là gì? Ông ấy là ai? Mình phải yêu ông ấy thế nào? Nếu mình không biết thì đó là lỗi của mình; hoặc là mình ngốc nghếch, hoặc là một đứa trẻ hư,” cậu bé thầm nghĩ. Và chính điều này đã gây ra vẻ mặt hoài nghi, dò xét, đôi khi thù hằn, cùng sự ngượng ngùng và lúng túng mà Vronsky cảm thấy vô cùng phiền toái. Sự hiện diện của đứa trẻ này luôn luôn và không trật đi đâu được, khơi gợi lên trong lòng Vronsky thứ cảm giác ghê tởm kỳ lạ khó tả mà thời gian gần đây anh vẫn thường trải qua. Sự hiện diện của đứa trẻ khơi gợi trong cả Vronsky lẫn Anna một cảm giác tựa như tâm trạng của một người thủy thủ nhận ra qua chiếc la bàn rằng hướng đi mà anh ta đang lao tới nhanh chóng hoàn toàn sai lệch, nhưng việc chặn lại đà di chuyển lại không nằm trong quyền hạn của anh ta, rằng từng khoảnh khắc đang cuốn anh ta đi xa mãi, và việc thừa nhận bản thân đã đi chệch hướng cũng chính là thừa nhận sự sụp đổ chắc chắn của mình.
Đứa trẻ này, với cái nhìn ngây thơ về cuộc đời, chính là chiếc la bàn chỉ rõ cho họ thấy điểm mà họ đã rời xa những điều họ vốn biết nhưng lại không muốn thừa nhận.
Lần này Seryozha không có nhà, và nàng ở một mình hoàn toàn. Nàng đang ngồi ngoài hiên chờ con trai đi dạo trở về không may mắc mưa. Nàng đã cử một người hầu nam và một người hầu nữ đi tìm nó. Khoác trên mình chiếc váy trắng thêu hoa văn nổi bật, nàng ngồi ở một góc hiên khuất sau những chậu cây và không nghe thấy tiếng anh đến. Cúi thấp mái đầu đen xoăn tít, nàng tì trán lên bình tưới nước mát lạnh đặt trên lan can, cả hai bàn tay xinh đẹp với những chiếc nhẫn quen thuộc ôm lấy bình nước. Vẻ đẹp của toàn bộ vóc dáng, đầu, cổ và đôi tay nàng luôn khiến Vronsky ngỡ ngàng như một điều gì đó mới mẻ và bất ngờ mỗi lần ngắm nhìn. Anh đứng sững lại, đắm đuối ngắm nhìn nàng. Nhưng ngay khi anh định bước đến gần hơn, nàng đã nhận ra sự hiện diện của anh, đẩy chiếc bình tưới ra và quay gương mặt ửng đỏ về phía anh.
– Có chuyện gì vậy? Em bị ốm à? – Anh tiến lại gần và nói bằng tiếng Pháp. Anh suýt chạy tới bên nàng, nhưng sực nhớ có thể có người chứng kiến, anh liền liếc nhìn về phía cửa ban công và đỏ mặt một chút, vẫn cái vẻ đỏ mặt quen thuộc khi cảm thấy mình phải sợ hãi và dè chừng.
– Không, em hoàn toàn khỏe, – nàng nói, đứng dậy và siết chặt bàn tay đang chìa ra của anh. – Em không ngờ... anh lại tới.
– Trời ơi! Tay em lạnh thế này! – Anh thốt lên.
– Anh làm em giật mình, – nàng nói. – Em ở một mình và đang đợi Seryozha; nó đi dạo chưa về; họ sẽ vào theo lối này.
Nhưng dẫu nàng đang cố tỏ ra bình tĩnh, đôi môi vẫn run rẩy.
– Tha lỗi cho anh vì đã đến, nhưng anh không thể qua ngày mà không gặp em, – anh tiếp tục, vẫn dùng tiếng Pháp như mọi khi để tránh dùng cách gọi số nhiều trang trọng của tiếng Nga vốn vô cùng lạnh lùng giữa hai người, cũng như tránh dùng ngôi số ít mang sắc thái thân mật đến mức nguy hiểm.
– Tha lỗi cho anh ư? Em rất mừng là đằng khác!
– Nhưng em đang ốm hoặc có điều lo lắng, – anh nói tiếp, không buông tay nàng và cúi người xuống. – Em đang nghĩ gì thế?
– Vẫn chuyện đó thôi, – nàng mỉm cười nói.
Nàng nói thật. Nếu vào bất kỳ khoảnh khắc nào nàng được hỏi rằng mình đang nghĩ gì, nàng đều có thể trả lời một cách chân thực: vẫn chuyện ấy, về niềm hạnh phúc và nỗi bất hạnh của bản thân. Đúng lúc anh đến, nàng đang suy nghĩ điều này: tự hỏi tại sao với những người khác, với Betsy (nàng biết mối quan hệ bí mật của cô ta với Tushkevitch), mọi chuyện lại dễ dàng đến thế, trong khi với nàng lại là nỗi đoạn trường nhường này? Hôm nay, suy nghĩ ấy càng trở nên nhói buốt bởi một số cân nhắc khác. Nàng hỏi anh về cuộc đua ngựa. Anh trả lời các câu hỏi của nàng, và nhận ra nàng đang dao động, anh bắt đầu kể cho nàng nghe bằng giọng điệu đơn giản nhất những chi tiết về công tác chuẩn bị cho cuộc đua để trấn an nàng.
“Nên nói hay không nên nói với anh ấy đây?” nàng thầm nghĩ, nhìn vào đôi mắt điềm tĩnh và trìu mến của anh. “Anh ấy đang hạnh phúc và mải mê với cuộc đua đến mức sẽ không thể thấu hiểu đúng mức, sẽ không hiểu hết tầm quan trọng trầm trọng của sự việc này đối với chúng ta.”
– Thế mà em vẫn chưa kể cho anh nghe lúc anh bước vào em đang nghĩ gì đấy nhé, – anh ngắt lời câu chuyện và nói; – xin hãy nói cho anh nghe đi!
Nàng không đáp, hơi cúi đầu xuống, đưa đôi mắt lấp lánh dưới hàng mi dài nhìn dò xét anh. Bàn tay nàng run rẩy đùa nghịch với một chiếc lá vừa ngắt được. Anh nhìn thấy điều đó, và gương mặt bộc lộ sự quy phục tuyệt đối, sự tận tụy đến mức nô lệ – thứ đã góp phần rất lớn để chinh phục được trái tim nàng.
– Anh biết có chuyện gì đã xảy ra rồi. Em cho là anh có thể bình yên được sao khi biết em có nỗi buồn mà anh lại không được chia sẻ? Nói cho anh nghe đi, vì Chúa, – anh khẩn khoản lặp lại.
“Đúng thế, mình sẽ không thể tha thứ cho anh ấy nếu anh ấy không nhận thức được toàn bộ mức độ trầm trọng của chuyện này. Thôi tốt nhất đừng nói; việc gì phải thử thách anh ấy cơ chứ?” nàng thầm nghĩ, vẫn trân trân nhìn anh với ánh mắt ấy và cảm thấy bàn tay đang cầm chiếc lá càng lúc càng run bần bật.
– Vì Chúa! – anh lặp lại, nắm lấy tay nàng.
– Em nói nhé?
– Nói đi, nói đi, nói đi...
– Em đã mang thai, – nàng nói nhẹ nhàng và từ tốn. Chiếc lá trên tay nàng run lên dữ dội hơn, nhưng nàng không rời mắt khỏi anh, dõi theo phản ứng của anh trước tin này. Anh tái mặt, định nói gì đó rồi lại thôi; anh buông tay nàng ra, đầu gục xuống ngực. “Đúng thế, anh ấy đã nhận thức được toàn bộ sự nghiêm trọng của vấn đề,” nàng thầm nghĩ, và biết ơn siết chặt tay anh.
Nhưng nàng đã lầm khi nghĩ rằng anh nhận thức được tầm quan trọng của sự việc theo cách mà một người phụ nữ như nàng cảm nhận. Vừa nghe thấy thế, anh cảm thấy dâng lên gấp mười lần thứ cảm giác ghê tởm kỳ lạ đối với một kẻ nào đó. Nhưng đồng thời, anh cũng cảm thấy bước ngoặt mà bấy lâu nay anh hằng mong mỏi đã đến; rằng việc tiếp tục giấu giếm người chồng của nàng là điều bất khả thi, và sớm muộn gì bọn họ cũng buộc phải chấm dứt tình trạng trái tự nhiên này bằng cách này hay cách khác. Song, bên cạnh đó, cảm xúc của nàng cũng tác động về mặt thể xác lên anh theo cách tương tự. Anh nhìn nàng với ánh mắt dịu dàng đầy thuần phục, hôn lên tay nàng, đứng dậy và lặng lẽ đi qua đi lại trên hiên nhà.
– Đúng vậy, – anh nói, kiên quyết bước lại gần nàng. – Cả em và anh từ trước đến nay chưa bao giờ xem mối quan hệ của chúng ta chỉ là một trò tiêu khiển thoáng qua, và giờ đây số phận của chúng ta đã được định đoạt. Hoàn toàn cần thiết phải chấm dứt – anh vừa nói vừa liếc nhìn xung quanh – sự dối trá mà chúng ta đang sống trong đó.
– Chấm dứt ư? Chấm dứt thế nào hả Alexey? – nàng nhẹ nhàng hỏi.
Lúc này nàng đã bình tĩnh hơn, và gương mặt bừng sáng một nụ cười dịu dàng.
– Rời bỏ chồng em và hợp nhất cuộc đời chúng ta làm một.
– Bản thân nó đã là một rồi còn gì, – nàng đáp, giọng hầu như không thành tiếng.
– Đúng, nhưng là hoàn toàn cơ; hoàn toàn cơ mà.
– Nhưng bằng cách nào hở Alexey, nói cho em nghe bằng cách nào chứ? – nàng mỉm cười đầy vẻ u sầu chế giễu sự tuyệt vọng trong hoàn cảnh của chính mình. – Liệu có lối thoát nào cho một hoàn cảnh như thế này không? Chẳng lẽ em không phải là vợ của chồng em sao?
– Hoàn cảnh nào cũng có lối thoát của nó. Chúng ta phải vạch ra đường lối cho mình, – anh nói. – Gì thì cũng còn hơn cái cảnh em đang phải sống. Tất nhiên, anh thừa hiểu em đang tự dằn vặt bản thân vì đủ thứ – xã hội, con trai em và cả chồng em nữa.
– Ồ, không phải vì chồng em đâu, – nàng mỉm cười điềm tĩnh nói. – Em không hiểu anh ta, em cũng chẳng nghĩ đến anh ta. Anh ta không hề tồn tại.
– Em nói không thật lòng đâu. Anh hiểu em mà. Em cũng lo lắng cho cả anh ta nữa.
– Ồ, anh ta thậm chí còn chẳng biết gì đâu, – nàng nói, và bất chợt một cơn sóng nhiệt bừng lên trên khuôn mặt; đôi má, trán và cổ nàng đỏ lựng, những giọt nước mắt tủi hổ ứa ra trong đôi mắt. – Nhưng chúng ta đừng nói về anh ta nữa.
