Levin xỏ đôi ủng lớn, lần đầu tiên khoác chiếc áo vải thay cho áo choàng lông thú, rồi bước ra thăm trang trại. Chàng bước qua những dòng nước lấp lánh dưới ánh mặt trời chói lọi, khi thì đạp lên lớp băng mỏng, lúc lại lún sâu vào bãi bùn lầy lội.
Mùa xuân là mùa của những dự định và kế hoạch. Khi bước ra khoảng sân trại, Levin cũng giống như cái cây vào mùa xuân – thứ chưa thể biết hình thù cụ thể nào sẽ mọc ra từ những chồi non và cành lộc đang bị giam giữ trong lớp chồi căng mọng. Chàng hầu như chưa rõ mình sẽ bắt tay vào những công việc gì trong cơ ngơi nông trang mà chàng hết mực yêu quý này. Nhưng trong lòng, chàng cảm thấy tràn ngập những dự tính và kế hoạch tuyệt diệu nhất.
Trước tiên, chàng đi thăm đàn gia súc. Những con bò đã được thả ra bãi rào, thân hình nhẵn nhụi của chúng đã ánh lên lớp lông mới mượt mà của mùa xuân; chúng sưởi ấm dưới ánh nắng và rống lên đòi ra đồng cỏ. Levin ngắm nhìn với vẻ đầy ngưỡng mộ những con bò mà chàng quen thuộc đến từng chi tiết nhỏ nhất về tình trạng của chúng, rồi ra lệnh lùa chúng ra đồng cỏ, còn bê thì thả vào bãi rào. Người chăn bò vui vẻ chạy đi chuẩn bị. Mấy cô bé chăn bò xách váy, chân trần lội tung tóe qua vũng bùn – làn da vẫn còn trắng trẻo, chưa bị nắng làm cho sạm đen – tay vung những nhánh cây khô để lùa bầy bê đang nhảy nhót trong niềm vui của mùa xuân.
Sau khi ngắm nghía những con bê non sinh năm nay – trông vô cùng đẹp đẽ, những con bê đẻ sớm đã to lớn bằng cả con bò của tá điền, còn con bê cái dòng Pava mới ba tháng tuổi mà to ngang ngửa con bê một tuổi –, Levin ra lệnh mang máng ăn ra và cho chúng ăn ngay tại bãi rào. Nhưng hóa ra vì bãi rào không được dùng trong suốt mùa đông nên nhữnghàng rào đan bằng cành cây làm từ mùa thu đã bị gãy hỏng. Chàng liền sai gọi người thợ mộc, người lẽ ra phải đang làm việc ở máy tuốt lúa theo đúng chỉ thị. Thế nhưng, thợ mộc lại đang bận sửa mấy chiếc bừa – những thứ vốn dĩ phải được sửa xong từ trước mùa chay. Điều này khiến Levin hết sức bực bội. Thật khó chịu khi cứ phải đụng độ với sự cẩu thả muôn thuở trong công việc đồng áng, thứ mà chàng đã dốc toàn lực đấu tranh trong bao nhiêu năm qua. Những đoạn hàng rào kia, theo như chàng tìm hiểu, vì không dùng đến trong mùa đông nên đã bị chuyển đến chuồng ngựa kéo xe và bị làm gãy ở đó, bởi chúng chỉ là loại nhẹ, chuyên dùng để cho bê ăn mà thôi. Hơn thế nữa, rõ ràng là cả những chiếc bừa lẫn mọi nông cụ khác mà chàng đã dặn dò phải kiểm tra, sửa chữa từ mùa đông – và chính vì mục đích ấy mà chàng đã thuê tận ba người thợ mộc – vẫn chưa hề được sửa. Giờ đây, họ đang hì hục sửa bừa ngay trong lúc lẽ ra phải dùng chúng để bừa ruộng rồi. Levin định gọi bác quản lý, nhưng rồi tự mình đi tìm luôn cho nhanh. Bác quản lý mặt mũi rạng rỡ như mọi người trong ngày hôm ấy, khoác chiếc áo cừu viền lông thú chinchilla, từ trong vựa lúa bước ra, tay mân mê một cọng rơm.
– Sao thợ mộc không ra máy tuốt lúa?
– Ồ, tôi định báo ngài hôm qua đây, mấy cái bừa cần phải sửa lại. Đến lúc phải ra đồng làm việc rồi ngài ạ.
– Thế mùa đông họ làm cái quái gì thế hả?
– Thế ngài cần thợ mộc làm gì cơ chứ?
– Thế hàng rào cho bãi bê đâu rồi?
– Tôi đã dặn người ta chuẩn bị rồi đấy chứ. Biết làm sao với đám tá điền này cơ chứ! – Bác quản lý vừa nói vừa xua tay.
– Không phải tại đám tá điền mà là tại bác đấy! – Levin bực dọc lên tiếng. – Thế tôi thuê bác để làm gì hả? – Chàng kêu lên. Nhưng rồi sực nhớ ra rằng việc này chẳng giúp ích gì được, chàng liền ngậm miệng lại giữa chừng và chỉ biết thở dài. – Thôi, thế bác tính sao? Đã bắt đầu gieo cấy được chưa? – Chàng hỏi sau một hồi im lặng.
– Ngày mai hoặc ngày kia là có thể bắt đầu ở khoảnh đất sau đồi Turkin rồi.
– Thế còn cỏ ba lá?
– Tôi đã cử Vassily và Mishka đi rồi; chúng đang gieo đấy. Chỉ là không biết chúng có xoay sở làm kịp không, ngoài đó lầy lội quá.
– Được bao nhiêu mẫu rồi?
– Khoảng mười lăm mẫu.
– Sao không gieo hết đi? – Levin quát lên.
Việc họ mới chỉ gieo cỏ ba lá trên mười lăm mẫu chứ không phải toàn bộ bốn mươi lăm mẫu lại càng làm chàng thêm cáu tiết. Cỏ ba lá, như chàng biết rõ qua sách vở lẫn kinh nghiệm thực tế, sẽ chẳng bao giờ phát triển tốt trừ khi được gieo sớm nhất có thế, gần như ngay trong lúc tuyết còn phủ. Thế mà Levin chẳng bao giờ ép họ làm được điều đó.
– Chẳng có ai để cử đi cả. Biết làm sao với cái đám tá điền này cơ chứ? Ba người không thèm đến kìa. Lại còn Semyon nữa chứ...
– Thế sao bác không điều người đang lợp mái nhà sang?
– Thì tôi cũng đã điều rồi đấy chứ.
– Thế đám tá điền đi đâu cả rồi?
– Năm người đang làm phân ủ – bác quản lý định nói là phân hữu cơ – bốn người đang đảo yến mạch vì sợ bị mốc đấy, thưa ngài Konstantin Dmitrievitch.
Levin thừa biết cụm từ "sợ bị mốc" có nghĩa là số yến mạch giống nhập từ Anh của chàng đã bị hỏng mất rồi. Lại một lần nữa họ không làm theo đúng những gì chàng đã dặn.
– Chứ tôi chẳng dặn bác từ hồi mùa chay là phải lắp đường ống dẫn khí rồi cơ mà? – Chàng kêu lên.
– Ngài đừng bực mình; chúng tôi sẽ làm xong xuôi mọi thứ đúng hạn mà.
Levin tức giận xua tay, bước vào vựa lúa để ngó qua đống yến mạch, rồi đi tiếp ra chuồng ngựa. Lũ yến mạch vẫn chưa đến nỗi hỏng. Nhưng ngặt một nỗi là lũ tá điền lại dùng xẻng để xúc yến mạch trong khi đáng lẽ chỉ cần để chúng trượt xuống vựa lúa phía dưới là xong. Sau khi sắp xếp đâu ra đó và điều hai công nhân ở đây sang việc gieo cỏ ba lá, Levin mới nguôi ngoai cơn giận với bác quản lý. Quả thực, hôm nay là một ngày quá đỗi đẹp trời để mà có thể tức giận lâu.
– Ignat! – Chàng gọi người đánh xe đang xắn tay áo lên để rửa bánh xe ngựa. – Yên ngựa đâu...
– Dạ, thưa ngài lấy con nào?
– Thôi, cứ con Kolpik đi.
– Dạ vâng.
Trong lúc người ta đang yên cương cho ngựa, Levin lại gọi bác quản lý đang lảng vảng gần đó lại để làm hòa, rồi bắt đầu trò chuyện về các công việc mùa vụ sắp tới cũng như những kế hoạch của chàng đối với trang trại.
Những cỗ xe ngựa phải bắt đầu chở phân bón ra đồng sớm hơn để hoàn thành mọi việc trước mùa gặt cỏ đầu tiên. Việc cày xới mảnh đất ở sâu bên trong phải được tiến hành liên tục không gián đoạn để đất kịp hoai mục khi để hoang. Toàn bộ việc gặt cỏ sẽ do nhân công thuê mướn đảm nhận, chứ không chia theo tỷ lệ hoa lợi năm mươi. Bác quản lý chăm chú lắng nghe, rõ ràng là đang cố gắng tỏ ra đồng tình với các dự án của chủ nhân. Thế nhưng, bác ta vẫn mang cái vẻ mặt quen thuộc đến mức làm Levin phát bực – cái vẻ mặt đầy tuyệt vọng và chán nản. Vẻ mặt ấy như đang nói rằng: "Mọi chuyện nghe thì hay đấy, nhưng thành bại ra sao là do ơn trên định đoạt."
Không gì làm Levin chán nản cho bằng cái điệu bộ ấy. Nhưng đó lại là thái độ chung của tất cả các đời quản lý mà chàng từng có. Tất cả bọn họ đều mang thái độ đó đối với các kế hoạch của chàng, thế nên giờ đây chàng không còn nổi giận nữa mà đâm ra chán chường, đồng thời cảm thấy càng có thêm động lực để đấu tranh chống lại cái thế lực tự nhiên dường như luôn chống lại chàng này – một thứ mà chàng chẳng thể tìm được từ nào diễn tả ngoài câu "ơn trên định đoạt".
– Nếu chúng tôi xoay sở được, thưa ngài Konstantin Dmitrievitch, – bác quản lý nói.
– Sao lại không xoay sở được cơ chứ?
– Nhất định chúng ta phải có thêm mười lăm lao động nữa. Mà họ chẳng thèm đến. Hôm nay có mấy kẻ đến đòi tận bảy mươi rúp cho cả vụ hè đấy.
Levin im lặng. Một lần nữa chàng lại phải đối mặt với thứ thế lực chống đối ấy. Chàng biết rằng dẫu có cố gắng thế nào đi nữa, họ cũng chẳng thể thuê nổi quá bốn mươi nhân công – có lẽ chỉ khoảng ba mươi bảy hoặc ba mươi tám người – với mức thù lao hợp lý. Họ đã tuyển được khoảng bốn mươi người rồi, và chẳng còn ai nữa cả. Thế nhưng, chàng vẫn không thể ngừng đấu tranh lại điều đó.
– Hãy cử người đi Sury, đi Tchefirovka; nếu họ không đến thì chúng ta phải tự đi tìm.
– Ồ, vâng, tôi sẽ cử người đi, – Vassily Fedorovitch đáp với giọng chán nản. – Nhưng còn lũ ngựa nữa chứ, chúng cũng chẳng còn khỏe mạnh gì cho cam.
– Chúng ta sẽ mua thêm. Tôi thừa biết, – Levin vừa cười vừa nói thêm, – là lúc nào các người cũng muốn làm với số lượng ít nhất và chất lượng tồi tệ nhất có thể; nhưng năm nay tôi sẽ không để các người làm theo ý mình nữa đâu. Mọi việc tôi sẽ tự tay lo liệu lấy hết.
– Chà, chẳng phải ngài cũng chẳng được nghỉ ngơi mấy đấy thôi. Thấy ngài chủ tự tay quan sát làm việc thế này, chúng tôi cũng thấy phấn chấn hẳn lên...
– Thế họ đang gieo cỏ ba lá ở khoảnh sau rừng Bạch Dương phải không? Tôi sẽ đến xem thế nào, – chàng nói rồi trèo lên lưng con ngựa tơ tía Kolpik do người đánh xe dắt tới.
– Ngài không qua nổi mấy con suối đâu, thưa ngài Konstantin Dmitrievitch, – người đánh xe hét lên.
– Không sao, tôi đi đường rừng.
Levin thúc ngựa băng qua vũng bùn lầy của sân trang trại ra tới cổng rồi tiến thẳng ra đồng nội. Chú ngựa nhỏ tốt bụng của chàng, sau quãng thời gian dài nghỉ ngơi, bước đi đầy kiêu hãnh, khịt mũi qua những vũng nước và ra điều muốn được dẫn đường. Nếu như lúc nãy ở khu chuồng trại Levin đã cảm thấy vui vẻ, thì giờ đây ra giữa đồng nội mênh mông, chàng lại càng thấy phấn chấn hơn nữa. Nhịp nhàng đu đưa theo bước kiệu êm ái của chú ngựa nhỏ, hít hà bầu không khí vừa ấm áp lại vừa tươi mới thoang thoảng mùi tuyết tan, khi cưỡi ngựa xuyên qua khu rừng trên lớp tuyết đã tơi xốp, hao mòn và rải rác những vết chân mờ dần, chàng cảm thấy vô cùng hân hoan trước mỗi thân cây có lớp rêu đang hồi sinh trên vỏ và những chiếc chồi đang căng phồng. Khi ra khỏi khu rừng, trước mắt chàng là vùng đồng bằng rộng lớn, những cánh đồng cỏ trải dài một thảm xanh ngắt không một chỗ trống hay đầm lầy nào, chỉ thỉnh thoảng điểm xuyết vài vũng tuyết đang tan ở các vùng trũng. Chàng thậm chí chẳng buồn phiền khi nhìn thấy ngựa và bê của tá điền đang giẫm nát thảm cỏ non của mình (chàng chỉ nhắc một tá điền đi ngang qua hãy xua chúng đi), hay trước câu trả lời vừa mỉa mai vừa ngốc nghếch của lão tá điền Ipat – người mà chàng gặp dọc đường khi cất tiếng hỏi: "Thế nào, hở Ipat, chúng ta sắp gieo cấy được chưa?" – "Phải cày bừa xong đã chứ, thưa ngài Konstantin Dmitrievitch," Ipat đáp. Càng đi xa, tâm trạng chàng càng trở nên tươi vui, và những dự tính cho điền trang cứ thế tuôn trào trong trí óc, cái sau lại hay hơn cái trước: sẽ trồng cây chắn gió dọc theo các ranh giới phía nam của tất cả các thửa ruộng để tuyết không đọng lại dưới chân chúng; chia nhỏ chúng thành sáu thửa đất trồng trọt và ba thửa chăn nuôi, làm cỏ khô; xây dựng một khu chuồng trại ở tận góc xa của điền trang, đào một cái ao và dựng những chiếc chuồng di động cho gia súc nhằm cải tạo đất. Và rồi tám trăm mẫu lúa mì, ba trăm mẫu khoai tây, bốn trăm mẫu cỏ ba lá, và không một mẫu đất nào bị bỏ hoang vu.
Mải mê chìm đắm trong những giấc mơ ấy, cẩn thận điều khiển con ngựa đi sát hàng rào để không giẫm lên hoa màu non, chàng đã tiến đến chỗ mấy người lao động được cử đi gieo cỏ ba lá. Một chiếc xe chở hạt giống đang đậu, không phải ở bìa ruộng mà nằm ngay giữa khoảnh trồng trọt, khiến phần lúa mì vụ đông bị bánh xe nghiến nát và bị móng ngựa giày xéo. Cả hai người thợ đều đang ngồi bệt bên hàng rào, có lẽ là đang thung thăng hút thuốc chung. Đất trộn lẫn với hạt giống trên xe không được giã nhỏ thành bột mà vón cục lại với nhau. Thấy chủ đến, người thợ tên Vassily liền bước về phía chiếc xe, trong khi Mishka vẫn tiếp tục công việc gieo hạt. Mọi chuyện thế là không ổn, nhưng với đám nhân công, Levin hiếm khi nổi giận. Khi Vassily tiến lại gần, Levin bảo hắn dắt con ngựa ra sát hàng rào.
– Không sao đâu thưa ngài, nó sẽ mọc lại được thôi mà, – Vassily đáp lại.
– Xin anh đừng có cãi, – Levin nói, – mà hãy làm theo những gì được bảo đi.
– Dạ vâng, – Vassily đáp rồi nắm lấy đầu con ngựa. – Gieo hạt kiểu này thật tuyệt đấy, thưa ngài Konstantin Dmitrievitch, – hắn ngập ngừng nói; – đạt chuẩn luôn. Chỉ có điều đi lại cực quá! Chân cứ dính cả tấn đất thế này đây.
– Sao các anh lại dùng đất chưa được sàng sẩy thế hả? – Levin hỏi.
– Ồ, chúng tôi bóp tơi ra mà, – Vassily đáp, vừa bốc một nắm hạt giống vừa xoa xoa cục đất trong lòng bàn tay.
Vassily không có lỗi trong việc họ đã chất đầy xe thứ đất chưa rây ấy, nhưng dẫu sao thì vẫn rất bực mình.
Levin đã nhiều lần thử áp dụng một cách mà chàng biết để kìm nén cơn giận và biến mọi thứ có vẻ tăm tối trở nên suôn sẻ trở lại, và giờ đây chàng lại thử làm cách đó. Chàng quan sát dáng đi dài bước của Mishka, với những cục đất to đùng bám chặt vào từng bàn chân; rồi xuống ngựa, chàng lấy chiếc sàng từ tay Vassily và tự mình bắt đầu gieo hạt.
– Các anh dừng ở đoạn nào rồi?
Vassily dùng chân chỉ vào vạch đánh dấu, và Levin bước về phía trước hết sức có thể, vãi hạt giống xuống mặt đất. Việc đi lại khó khăn chẳng khác nào lội đầm lầy, và đến khi Levin gieo xong hàng thì người đã đẫm mồ hôi. Chàng dừng lại và đưa chiếc sàng trả cho Vassily.
– Thưa ngài chủ, khi hè đến, xin ngài đừng mắng mấy luống đất này nhé, – Vassily nói.
– Hả? – Levin vui vẻ lên tiếng, bản thân đã bắt đầu cảm thấy phương pháp của mình phát huy tác dụng.
– Chà, mùa hè ngài cứ chờ mà xem. Trông nó sẽ khác hẳn đấy. Ngài cứ nhìn ra khoảnh đất tôi gieo hồi mùa xuân năm ngoái mà xem. Tôi đã dốc bao nhiêu công sức vào đó đấy! Tôi tự làm hết mình thôi, thưa ngài Konstantin Dmitrievitch, ngài thấy đấy, cứ như làm cho chính cha đẻ mình vậy. Bản thân tôi không thích làm việc cẩu thả, mà cũng chẳng đời nào cho phép người khác làm thế. Cái gì tốt cho chủ thì cũng tốt cho chúng ta thôi. Nhìn ra đằng kia kìa, – Vassily vừa nói vừa chỉ tay, – nhìn vào là thấy mát cả lòng cả dạ rồi.
– Quả là một mùa xuân tuyệt đẹp, Vassily ạ.
– Ôi dào, mùa xuân gì mà đến mấy cụ già cũng chẳng nhớ nổi có năm nào bằng. Tôi về nhà chơi; có một cụ già ở đó cũng gieo lúa mì, được khoảng một mẫu. Cụ ấy bảo chẳng khác gì lúa mạch đen cả.
– Anh gieo lúa mì từ bao giờ thế?
– Dạ thưa ngài, chính ngài là người dạy chúng tôi từ năm kia đấy chứ. Ngài đã cho tôi hai vạ hạt giống. Chúng tôi bán được khoảng tám vạ và gieo được một sào.
– Ừ, nhớ bóp tơi mấy cục đất ra nhé, – Levin vừa nói vừa tiến về phía con ngựa, – và để ý cả Mishka nữa. Nếu được mùa lớn, anh sẽ được thưởng nửa rúp cho mỗi mẫu đất.
– Xin muôn phần cảm tạ ngài. Dù thế này chúng tôi cũng đã mãn nguyện lắm rồi ạ.
Levin leo lên lưng ngựa và phi về phía cánh đồng có khoảnh cỏ ba lá của năm ngoái, cùng mảnh đất đã được cày xới sẵn sàng để gieo hoa màu vụ xuân.
Thảm cỏ ba lá đang mọc lên từ phần gốc rạ trông thật tuyệt vời. Nó đã vượt qua mọi khắc nghiệt, vươn lên xanh mướt qua những thân lúa mì gãy gục từ năm ngoái. Con ngựa lún sâu đến tận khớp cổ chân, mỗi lần nhấc móng lên lại phát ra tiếngóp nhép từ lớp đất hãy còn bán tan băng. Trên khoảnh đất cày, việc cưỡi ngựa là hoàn toàn bất khả thi; con ngựa chỉ có thể giữ được thăng bằng ở những chỗ còn lớp băng, còn ở những luống đất đang tan băng, mỗi bước đi nó lại lún sâu xuống. Đất cày đang ở trạng thái tuyệt hảo; chỉ vài ngày nữa thôi là đủ điều kiện để bừa và gieo hạt. Mọi thứ đều tuyệt vời, mọi thứ đều phấn khởi. Levin cưỡi ngựa quay về qua những con suối, thầm mong nước đã rút bớt. Và quả thực chàng đã qua được, đồng thời làm hoảng sợ hai con vịt trời. "Chắc chắn cũng có cả dăm dớn nữa đây," chàng nghĩ bụng, và vừa lúc đến chỗ rẽ hướng về nhà thì gặp người quản lý rừng, người đã xác nhận phỏng đoán của chàng về loài chim dăm dớn.
Levin phóng ngựa phi nước đại về nhà để kịp ăn trưa và chuẩn bị súng ống cho buổi đi săn chiều tối.
