Giờ đây Crosbie đã bắt đầu quen dần với thực tại êm đềm của cuộc sống gia đình, và cảm thấy những lời gièm pha bám riết lấy anh suốt một hai tuần qua - một phần do cách anh đối xử với cô Dale, nhưng phần nhiều là từ trận đòn nhừ tử mà John Eames đã giáng xuống - dường như đang dần chìm vào quên lãng. Điều đó không có nghĩa là anh đã lấy lại được phong độ như xưa, hay còn hy vọng làm được điều đó. Dù vậy, anh đã có thể ra vào câu lạc bộ của mình mà không còn thấy ngượng ngùng. Anh đã có thể cất giọng nói với vẻ uy quyền như trước kia khi ở cơ quan. Anh đã có thể hãnh diện đôi chút khi thông báo với bạn bè rằng Công nương Alexandrina rất hân hạnh được đón tiếp họ. Và sau bữa tối, anh đã có thể thoải mái ngồi trên chiếc ghế bành của mình, mang dép đi trong nhà và đọc báo. Anh có thể tận hưởng sự thoải mái đó, hoặc ít nhất là có thể nói với vợ rằng mình đang thấy thoải mái.

Cuộc sống ấy quả thực vô cùng tẻ nhạt. Khi ngẫm nghĩ về điều đó, anh buộc phải tự thú nhận với bản thân rằng chuỗi ngày mình đang sống thật buồn chán. Dù có thể đến câu lạc bộ mà không gặp phải điều gì khó chịu, nhưng chẳng còn ai ở đó buồn rủ anh dùng bữa chung nữa. Mọi người mặc định rằng anh sẽ về nhà ăn tối; và vì chẳng có lời mời nào khác, anh lúc nào cũng ăn tối ở nhà. Anh đã chuyển về nhà mới được ba tuần, và cùng vợ tham dự vài bữa tiệc mừng đám cưới do bạn bè của gia đình De Courcy tổ chức. Ngoại trừ những dịp đó, anh chưa từng rời khỏi nhà vào buổi tối, và kể từ khi kết hôn, anh chưa từng ăn tối riêng mà không có vợ. Anh tự bảo bản thân rằng sự ngoan ngoãn này là kết quả của sự tự giác; thế nhưng, anh thừa biết mình chẳng còn lựa chọn nào khác. Chẳng ai rủ anh đi xem hát. Chẳng ai mời anh ghé chơi buổi tối. Chẳng còn ai hỏi sao anh không tham gia chơi bài. Anh thường thong thả tản bộ vào câu lạc bộ Sebright sau khi rời cơ quan, la cà trong phòng khoảng nửa tiếng và trò chuyện với vài người. Không ai bất lịch sự với anh. Nhưng anh biết rằng mọi thứ đã hoàn toàn thay đổi, và anh đã khôn ngoan chọn cách thích nghi với hoàn cảnh mới của mình.

Công nương Alexandrina cũng thấy cuộc sống mới thật chán ngắt và đôi khi trở nên cáu bẳn. Cô thường than thở với chồng rằng mình chẳng bao giờ được ra ngoài, nhưng khi anh ngỏ ý muốn đi dạo cùng, cô lại bảo mình chẳng thích đi dạo ngoài đường. "Vậy thì anh thực sự không biết em muốn đi dạo ở đâu nữa," có lần anh đã đáp lại như thế. Cô không nói thẳng là mình thích cưỡi ngựa và công viên là nơi rất thích hợp cho việc đó; nhưng ánh mắt cô đã tố cáo điều đó và anh thừa hiểu ý vợ. "Mình sẽ làm tất cả những gì có thể cho cô ấy," anh tự dặn lòng, "nhưng mình sẽ không để bản thân phải phá sản." Một lần khác, cô lại bảo: "Chị Amelia sắp sửa qua đón em đi dạo bằng xe ngựa." "Ồ, thế thì tốt quá rồi," anh trả lời. "Không, chẳng tốt tẹo nào," Alexandrina đáp. "Chị Amelia lúc nào cũng mải mê mua sắm và mặc cả với đám thương gia. Nhưng dù sao vẫn tốt hơn là cứ ru rú trong nhà mà chẳng được đi đâu."

Trên danh nghĩa, họ dùng bữa sáng lúc chín giờ rưỡi; nhưng thực tế luôn gần mười giờ, vì Công nương Alexandrina rất khó khăn mới ra khỏi phòng. Đúng mười giờ rưỡi, anh rời nhà đến cơ quan. Anh thường về nhà lúc sáu giờ, rồi dành phần lớn thời gian trước bữa tối cho việc sửa soạn trang phục. Sau khi nói vài câu với vợ, anh đi vào phòng thay đồ, loanh quanh ở đó, dọn dẹp đồ đạc, cắt móng tay, đọc qua bất kỳ tờ báo nào bắt gặp để giết thời gian. Anh đợi bữa tối đúng bảy giờ, và sẽ bắt đầu cảm thấy gắt gỏng nếu phải chờ đợi. Sau bữa tối, anh uống một ly rượu cùng vợ, và thêm một ly nữa khi ở một mình. Trong lúc uống ly rượu riêng đó, anh thường chằm chằm nhìn vào những hòn than hồng và ngẫm nghĩ về những việc mình đã làm. Sau đó, anh lên tầng, uống một tách cà phê rồi đến một tách trà. Anh đọc báo, mở vài quyển sách, che mặt lại những khi ngáp dài, và cố làm như thể mình đang tận hưởng cuộc sống này. Cô không hề có một cử chỉ hay lời lẽ yêu thương nào dành cho anh. Cô chưa bao giờ ngồi lên đùi anh hay vuốt ve anh. Cô chưa từng thể hiện rằng mình hạnh phúc khi được sống bên cạnh anh. Họ tưởng rằng mình yêu nhau - mỗi người đều nghĩ vậy; nhưng ở đó hoàn toàn không có tình yêu, không có sự đồng cảm, cũng chẳng có chút ấm áp nào. Ngay cả bầu không khí cũng trở nên lạnh lẽo - một sự lạnh lẽo mà không ngọn lửa nào có thể xua tan.

Mọi chuyện sẽ khác biệt ra sao nếu người ngồi đối diện anh ở đó với tư cách là vợ anh là Lily Dale chứ không phải Công nương Alexandrina? Anh thường tự nhủ rằng dù là với ai thì cuộc sống cũng sẽ như vậy; rằng anh đã tự làm bản thân không còn thích hợp với cuộc sống gia đình trong một thời gian, và anh phải tự chữa lành sự không thích hợp đó. Thế nhưng, dẫu tự nhủ như vậy trong một luồng suy nghĩ mơ hồ, anh lại không thể ngăn bản thân nghĩ đến một viễn cảnh khác: Lily sẽ làm cho cả ngôi nhà bừng sáng bằng sự rạng rỡ của cô; nếu anh đưa cô về túp lều của mình, sẽ luôn có một ánh mặt trời chiếu sáng anh mỗi sáng và mỗi chiều. Tuy nhiên, anh vẫn nỗ lực làm tròn bổn phận của mình và tự nhắc nhở rằng ngọn lửa nhiệt huyết trong công việc văn phòng vẫn đang rộng mở trước mắt. Từ mười một giờ sáng đến năm giờ chiều, anh vẫn giữ một vị trí buộc mọi người phải nhìn anh với sự kính trọng và trò chuyện với anh bằng sự nhún nhường. Về điểm này, anh vẫn còn may mắn hơn vợ mình, bởi cô chẳng có một cơ quan nào để lui tới.

"Ừ," cô nói với Amelia, "mọi thứ đều rất ổn, và em cũng chẳng bận tâm việc ngôi nhà bị ẩm thấp; nhưng em thấy phát chán vì suốt ngày phải ở một mình."

"Phụ nữ lấy chồng làm bận rộn công việc thì ai mà chẳng thế."

"Ồ, em đâu có than phiền. Tất nhiên em biết mình đang làm gì chứ. Em đoán là mọi chuyện sẽ bớt tẻ nhạt hơn khi mọi người đều lên London."

"Chị thì thấy mùa hội hè ở London sau Giáng sinh chẳng khác biệt là mấy đối với chúng ta," Amelia nói; "nhưng dĩ nhiên London vào tháng Năm sẽ nhộn nhịp hơn. Sang năm em sẽ thấy thích hơn thôi; và biết đâu lúc đó em lại có baby thì sao."

"Xì!" Công nương Alexandrina thốt lên; "Em chẳng muốn có con, và em cũng không nghĩ là mình sẽ có."

"Dù sao thì có con cũng giúp em có việc để làm mà."

Công nương Alexandrina, dù không phải là người năng nổ, cũng không thể không tự thú nhận với bản thân rằng mình đã phạm sai lầm. Cô từng bị cám dỗ kết hôn với Crosbie vì anh là một người đàn ông hợp thời thượng, thế mà giờ đây cô lại được bảo rằng mùa hội hè ở London cũng chẳng mang lại sự khác biệt nào cho cô - cái mùa hội hè London mà từ trước đến nay luôn mang đến cho cô sự hào hứng của những buổi tiệc tùng, dẫu không đem lại sự thỏa mãn về mặt giải trí. Cô đã bị cám dỗ kết hôn vì nghĩ rằng một người phụ nữ có chồng có thể thoải mái tận hưởng không khí xã hội mà ít bị ràng buộc hơn một cô gái còn phụ thuộc vào mẹ hay người giám hộ; rằng cô sẽ có tự do hành động hơn khi đã lập gia đình; thế mà giờ đây cô lại được bảo rằng phải chờ đến khi có con mới có việc để làm. Lâu đài Courcy đôi khi cũng tẻ nhạt, nhưng sống ở đó vẫn còn tốt hơn chốn này.

Khi Crosbie trở về nhà sau cuộc trò chuyện nhỏ về chuyện con cái ấy, anh được vợ thông báo rằng họ sẽ đi ăn tối với gia đình Gazebee vào Chủ nhật tới. Nghe vậy, anh lắc đầu ngán ngẩm. Tuy nhiên, anh biết mình không có quyền than phiền, vì từ khi đi nghỉ mát về, anh mới chỉ bị kéo đến St. John's Wood đúng một lần. Dù vậy, vẫn có một điểm khiến anh bất bình: "Tại sao trên đời này lại phải là Chủ nhật cơ chứ?"

"Vì chị Amelia mời chúng ta vào Chủ nhật. Khi người ta mời Chủ nhật, anh đâu thể bảo sang Thứ hai mới đến được."

"Chiều Chủ nhật thật là kinh khủng. Mấy giờ vậy em?"

"Chị ấy bảo năm giờ rưỡi."

"Trời đất ơi! Chúng ta sẽ làm gì suốt cả buổi tối ở đó?"

"Anh nói về bà con họ hàng của em như vậy là không tử tế đâu đấy, Adolphus."

"Thôi nào em yêu, anh nói đùa đấy mà; làm như anh chưa từng nghe em cằn nhằn câu đó cả chục lần rồi không bằng. Em còn phàn nàn về chuyện phải lên đó gay gắt hơn anh nhiều. Em biết là anh quý chị gái em, và theo cách của mình thì Gazebee cũng là một anh chàng rất tốt; nhưng sau ba bốn tiếng đồng hồ thì người ta cũng bắt đầu thấy chịu hết nổi anh ta rồi."

"Ở nhà thì cũng chẳng bớt tẻ nhạt hơn là mấy—;" nhưng Công nương Alexandrina đã kịp khựng lại trước khi dứt câu.

"Dù sao thì ở nhà người ta vẫn luôn có thể đọc sách," Crosbie nói.

"Người ta đâu thể đọc sách mãi được. Dù sao thì em cũng đã nhận lời rồi. Nếu anh muốn từ chối thì tự đi mà viết thư giải thích."

"Đến ngày Chủ nhật, vợ chồng Crosbie dĩ nhiên vẫn phải tới St. John's Wood, đến đúng cánh cửa mà anh vô cùng chán ghét vào lúc năm giờ rưỡi. Một trong những quyết định sớm nhất của anh khi mới manh nha ý định kết hôn với người nhà De Courcy là hoàn toàn quay lưng với gia đình Gazebee. Anh sẽ hạn chế tối đa việc gặp họ. Anh sẽ gỡ bỏ mối quan hệ đó. Đó không phải là nhánh họ hàng mà anh muốn liên kết. Thế nhưng giờ đây, mọi chuyện lại diễn ra theo hướng ngược lại, đó dường như lại là nhánh duy nhất của gia đình mà anh có mối liên hệ. Anh lúc nào cũng phải nghe nhắc về nhà Gazebee. Amelia và Alexandrina thì hằng ngày quấn quýt bên nhau. Bây giờ anh lại bị lôi xồng xộc đến đây dự bữa tối Chủ nhật; và anh biết rằng mình sẽ còn bị lôi đi như thế này nhiều lần nữa - một điều anh chẳng thể nào né tránh. Anh đã mắc nợ Mortimer Gazebee, và nhận ra rằng công chuyện tài chính của mình đã rơi vào tay gã luật sư đó đến mức không thể rút ra được nữa. Ngôi nhà của anh được trang hoàng rất tươm tất, và anh biết các hóa đơn đã được thanh toán; nhưng người trả tiền lại không phải là anh; từng đồng shilling đều do Mortimer Gazebee chi trả.

"Theo mẹ và dì vào trong đi con, De Courcy," gã luật sư bảo đứa trẻ đang nán lại sau bữa tối; và thế là Crosbie bị bỏ lại một mình với anh cọc chèo của mình. Đây chính là khoảng thời gian hành xác ở St. John's Wood mà anh khiếp sợ nhất. Với chị vợ, anh còn có thể trò chuyện, dẫu trong đầu luôn tự nhắc nhở cô ta là con gái của một bá tước. Nhưng với Gazebee, anh chẳng có điểm chung nào. Và anh cảm nhận được rằng Gazebee, người từng đối xử với anh bằng sự kính trọng mực thước, giờ đây đã chẳng còn chút tôn trọng nào nữa. Crosbie từng là một người đàn ông quý phái trong mắt gã luật sư, nhưng thời đó đã qua rồi. Trong mắt Gazebee hiện tại, Crosbie chỉ đơn thuần là thư ký của một cơ quan nhà nước - một kẻ đang thiếu nợ mình. Cả hai đều lấy hai chị em gái, và chẳng có lý do gì để ánh hào quang của gã luật sư làm ăn phát đạt lại phải che giấu trước một viên chức nhà nước chẳng mấy dư dả. Cả hai người đàn ông đều hiểu quá rõ điều này.

"Có tin cực kỳ xấu từ Courcy đấy," gã luật sư nói ngay khi đứa trẻ vừa đi khỏi.

"Sao thế? Có chuyện gì vậy?"

"Porlock đã kết hôn rồi—với cái người đó, anh biết đấy."

"Vớ vẩn."

"Thật đấy. Bà cụ đã buộc phải nói cho tôi biết, và bà đang tan nát cả cõi lòng vì chuyện đó. Nhưng theo tôi thì đó chưa phải là điều tồi tệ nhất. Ai trên đời này chẳng biết Porlock đã sa ngã đến mức nào. Nhưng hắn ta đang định kiện cha mình để đòi khoản tiền trợ cấp còn nợ, và dọa sẽ phanh phui mọi chuyện ra tòa nếu không nhận được tiền."

"Nhưng ông ta thực sự có nợ tiền cậu ấy à?"

"Có chứ. Khoảng hai ngàn bảng gì đó. Tôi đoán là mình sẽ phải xoay xở khoản đó. Nhưng thề có trời đất, tôi chẳng biết lấy đâu ra tiền nữa; thật đấy. Bằng cách này hay cách khác, tôi đã chi hơn một ngàn bốn trăm bảng cho anh rồi đấy."

"Một ngàn bốn trăm bảng cơ á!"

"Đúng vậy; nào là tiền bảo hiểm, tiền nội thất, rồi hóa đơn từ văn phòng chúng tôi cho các thủ tục đính hôn. Khoản đó chưa trả, nhưng cũng thế cả thôi. Tôi nói cho anh biết, lấy vợ đâu có miễn phí."

"Nhưng anh đã có tài sản thế chấp rồi mà."

"Ồ phải, tôi có tài sản thế chấp. Nhưng vấn đề là tiền mặt. Văn phòng chúng tôi đã ứng quá nhiều tiền vào tài sản nhà Courcy đến mức họ không muốn ứng thêm nữa; và vì thế chính tôi phải tự bỏ tiền túi ra. Rồi cả nhà bọn họ sẽ phải ra nước ngoài thôi,—kết cục sẽ là như vậy đấy. Giữa ngài bá tước và George đã xảy ra một trận cãi vã nảy lửa. George mất bình tĩnh và bảo ngài bá tước rằng chuyện hôn nhân của Porlock là do lỗi của ông. Kết cục là George cùng vợ đã bị đuổi ra khỏi nhà."

"Anh ta có tiền riêng mà."

"Có, nhưng anh ta không chịu tiêu tiền của mình đâu. Anh ta đang lên đây, và chúng ta sẽ thấy anh ta lảng vảng quanh đây thôi. Tôi không định cho anh ta ngủ lại đây đâu, và tôi khuyên anh cũng đừng làm vậy. Cho ở nhờ là không tống cổ anh ta đi được đâu."

"Tôi cực kỳ ghét anh ta."

"Phải; hắn là một kẻ tồi tệ. John cũng thế. Porlock từng là người khá nhất, nhưng giờ thì lụi bại hoàn toàn rồi. Bọn họ đã làm thành một cái mớ bùng nhùng tuyệt đẹp rồi đúng không?"

Đây chính là gia đình mà vì họ Crosbie đã ruồng bỏ Lily Dale! Tham vọng duy nhất và đơn thuần của anh chỉ là trở thành con rể của một bá tước. Để đạt được điều đó, anh đã phải biến mình thành một kẻ đê tiện. Trong quá trình đạt được nó, anh đã phải trải qua đủ loại dơ bẩn và ô nhục. Anh đã kết hôn với một người phụ nữ mà anh biết rõ là mình không yêu. Hằng giờ hằng ngày anh vẫn nghĩ về một cô gái mà anh từng yêu, vẫn còn yêu, nhưng lại gây tổn thương cho cô đến mức, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, anh cũng không bao giờ được phép nói chuyện với cô nữa. Gã luật sư ngồi đối diện anh ở kia—đang thao thao bất tuyệt về hàng ngàn bảng Anh của mình với sự quan tâm giả tạo đến phát tởm mà những kẻ như thế thường trưng ra khi biết rất rõ mình đang làm gì—cũng đã có một cuộc hôn nhân tương tự. Nhưng gã biết rõ mình đang làm gì. Gã đã nhận được từ cuộc hôn nhân tất cả những gì gã kỳ vọng. Còn Crosbie thì nhận được gì?

"Bọn họ là một lũ tồi tệ,—một lũ tồi tệ," anh thốt lên đầy cay đắng.

"Đàn ông nhà đó thì đúng thế thật," Gazebee thản nhiên đáp.

"Hừm," Crosbie hắng giọng. Gazebee thừa biết người bạn của mình đang ám chỉ rằng phụ nữ nhà đó cũng chẳng phải dạng vừa gì, nhưng gã không lấy làm tự ái, dẫu biết rằng một phần lời chỉ trích đó có thể vướng đến cả vợ gã.

"Bà nữ bá tước thì có ý tốt đấy," Gazebee nói. "Nhưng bà ấy đã có một cuộc đời cay đắng,—rất cay đắng. Tôi từng nghe ngài bá tước mắng bà ấy bằng những từ ngữ mà đến phu phen bốc vác cũng phải kinh hãi. Thật đấy. Nhưng ông ta cũng sắp chết rồi, và khi đó bà ấy sẽ sống dễ thở hơn. Bà ấy có khoản trợ cấp góa phụ ba ngàn bảng một năm."

Ông ta sắp chết rồi, và khi đó bà ấy sẽ sống dễ thở hơn! Đó là một khía cạnh của cuộc sống hôn nhân. Khi tâm trí Crosbie vẩn vơ nghĩ về những lời ấy, anh lại nhớ đến lời hứa của Lily trên cánh đồng, rằng cô sẽ làm tất cả vì anh. Anh nhớ những nụ hôn của cô; đụng chạm từ những nụ hôn; giọng nói trong trẻo ngập tràn tiếng cười; cảm giác về chiếc váy của cô khi cô nép sát vào anh. Sau đó, anh tự hỏi liệu có tốt hơn không nếu chính anh cũng chết đi, để Alexandrina có thể sống dễ thở hơn. Cô và mẹ cô có thể sống rất thoải mái bên nhau, với vô số tiền bạc, tại Baden-Baden!

Điền chủ ở Allington, bà Dale và Công nương Julia De Guest từng và vẫn đang băn khoăn trong lòng vì không thấy hình phạt nào đổ xuống đầu Crosbie,—không có sự trả thù nào giáng xuống anh vì tội lỗi to lớn của anh. Làm sao họ biết được cơ chứ! Dù anh có bị truy tố và tống vào tù, phải lao động giam cầm trong mười hai tháng, hình phạt đó cũng chẳng thể nặng nề hơn. Trong trường hợp đó, ít nhất anh cũng sẽ thoát khỏi Công nương Alexandrina.

"Anh George và chị ấy sắp lên thành phố; liệu chúng ta có thể mời họ đến ở với chúng ta một hai tuần không anh?" vợ anh hỏi ngay khi họ cùng ngồi trên xe ngựa về nhà.

"Không," Crosbie gắt lên; "chúng ta sẽ không làm cái việc đó." Chẳng còn từ nào được thốt ra về chủ đề đó nữa,—cũng như về bất kỳ chủ đề nào khác cho đến khi họ về đến nhà. Khi về đến nhà, Alexandrina bị nhức đầu và lên phòng ngay lập tức. Crosbie tự ném mình xuống chiếc ghế bành trước tàn lửa trong phòng ăn, và quyết định rằng anh sẽ cắt đứt hoàn toàn với cả gia đình De Courcy. Vợ anh, với tư cách là vợ anh, phải nghe lời anh. Cô phải nghe lời anh—hoặc là rời bỏ anh mà đi đường cô, để anh đi đường anh. Thu nhập một ngàn hai trăm bảng một năm. Chẳng phải sẽ thật tuyệt cho anh sao nếu anh có thể giữ lại sáu trăm bảng cho riêng mình và quay lại lối sống cũ. Dĩ nhiên anh sẽ không còn tất cả những sự thoải mái như trước,—cũng như sự kính trọng và quý mến của mọi người. Nhưng sự sang trọng của một bữa tối ở câu lạc bộ thì anh vẫn có thể tận hưởng. Những buổi tối không bị quấy rầy sẽ thuộc về anh,—với tự do trải qua chúng theo cách anh muốn. Anh biết nhiều người đàn ông đã ly thân với vợ, và trông họ vẫn hạnh phúc như bao người hàng xóm khác. Và rồi anh nhớ lại tối nay Alexandrina trông xấu xí đến nhường nào, khi đội chiếc vương miện kim loại mạ nhấp nháy đầy những viên đá giả, với cái mũi đỏ lự vì sụt sịt cảm lạnh. Thêm vào đó, trong những ngày đã kết hôn này, ở cô xuất hiện một sự xuề xoà, u ám đến kỳ lạ. Cô quả thực rất xấu xí! Anh tự nhủ như vậy rồi đi ngủ. Bản thân tôi thì thiên về ý kiến rằng hình phạt dành cho anh như thế đã là quá đủ severe rồi.

Sáng hôm sau, vợ anh vẫn phàn nàn bị nhức đầu, thành ra anh phải ăn sáng một mình. Kể từ lời từ chối thẳng thừng mà anh dành cho đề nghị mời anh trai cô đến chơi, giữa họ không có nhiều cuộc trò chuyện. "Đầu em như muốn vỡ tung ra đây, em sẽ bảo Sarah mang ít trà và bánh mì nướng lên phòng cho em, nếu anh không phiền."

Anh chẳng phiền tẹo nào, và tự mình ăn sáng với sự thích thú nhiều hơn hẳn so với những bữa ăn thông thường.

Anh thấy rõ rằng mọi sự hài lòng hiện tại trong cuộc sống của anh đều phải đến từ công việc ở cơ quan. Có những người đàn ông rất khó sống nếu thiếu đi một nguồn an ủi hằng ngày, và anh chính là một người như thế. Anh khó lòng chịu đựng nổi cuộc sống của mình trừ khi có một trang đời nào đó mà anh có thể nhìn vào với ánh mắt mãn nguyện. Anh vốn luôn thích công việc của mình, và giờ đây anh quyết định rằng mình sẽ thích nó hơn bao giờ hết. Nhưng để làm được điều đó, điều cần thiết là anh phải tự chủ theo ý mình. Theo lý thuyết của cơ quan anh, với tư cách là Thư ký, bổn phận của anh chỉ đơn giản là nhận lệnh từ các Ủy viên và giám sát việc thực thi; và người tiền nhiệm của anh đã nghiêm ngặt tự giới hạn mình trong công việc như vậy. Nhưng anh đã làm nhiều hơn thế, và đã nuôi tham vọng nắm trọn Hội đồng quản trị trong tay. Anh tự huyễn hoặc rằng mình hiểu rõ công việc của mình và của họ hơn chính họ, và bằng một chút khéo léo điều hành, anh có thể trở thành ông chủ của họ. Không phải là không thể xảy ra điều đó nếu không có cuộc xô xát ở ga Paddington; nhưng như tất cả chúng ta đều biết, con gà trống đầu đàn của trang trại phải luôn giữ vững vị thế áp đảo của mình. Một khi cánh của nó đã bị bùn bắn bẩn đến mức trông có vẻ sa sút, sẽ chẳng còn con gà trống nào khác coi trọng nó nữa. Ngài Optimist và Ngài Butterwell thừa biết vị thư ký của họ đã bị ăn gậy, và họ không thể phục tùng một vị thư ký đã bị đối xử như vậy.

"Ồ, nhân tiện đây, Crosbie này," Butterwell nói khi bước vào phòng anh, ngay sau khi anh đến cơ quan vào cái ngày ăn sáng một mình đó, "tôi muốn nói với anh vài lời." Và Butterwell quay lại đóng cửa lại, ổ khóa trước đó chưa được gài. Crosbie, chẳng cần suy nghĩ nhiều, lập tức đoán được bản chất của cuộc trò chuyện sắp tới.

"Anh có biết—" Butterwell bắt đầu.

"Mời ngồi," Crosbie vừa nói vừa ngồi xuống. Nếu sắp có một cuộc tranh chấp, anh sẽ chiến đấu hết sức mình. Anh sẽ thể hiện một tinh thần tốt hơn ở đây so với những gì anh đã làm trên sân ga. Butterwell ngồi xuống thật, và khi làm vậy, ông cảm thấy chính hành động ngồi xuống đó đã làm mất đi một phần uy lực của mình. Đáng lẽ ông phải cho gọi Crosbie vào phòng riêng của mình mới đúng. Một người đàn ông khi muốn khiển trách người khác thì luôn cần có lợi thế địa lợi của riêng mình.

"Tôi không muốn bắt bẻ gì đâu," Butterwell bắt đầu.

"Tôi hy vọng là ông không có lý do gì để làm vậy," Crosbie nói.

"Không, không; tôi không bảo là tôi có. Nhưng ở Hội đồng, chúng tôi nghĩ—"

"Khoan đã, Butterwell. Nếu có điều gì không dễ chịu sắp diễn ra, tốt hơn là nó nên đến từ Hội đồng. Tôi sẽ đón nhận nó với tinh thần tốt hơn; thật đấy."

"Những gì diễn ra ở Hội đồng phải mang tính chính thức."

"Tôi sẽ không bận tâm đến điều đó tẹo nào đâu. Tôi còn thích thế hơn là đằng khác."

"Chuyện chỉ đơn giản thế này thôi,—chúng tôi nghĩ anh đang tự gánh vác quá nhiều việc lên mình. Không ngờ đó lại là một khuyết điểm mang hướng tích cực, xuất phát từ việc anh muốn công việc được hoàn thành tốt."

"Và nếu tôi không làm, thì ai sẽ làm?" Crosbie hỏi.

"Hội đồng hoàn toàn có khả năng giải quyết tất cả những gì thuộc thẩm quyền của mình. Nào, Crosbie, anh và tôi đã biết nhau nhiều năm rồi, và thật đáng tiếc nếu chúng ta lại xích mích với nhau. Tôi tìm đến anh theo cách này vì sẽ rất khó chịu cho anh nếu chuyện này bị đưa ra chính thức. Optimist không phải là người hay nổi giận, nhưng hôm qua ông ấy đã nổi giận đùng đùng đấy. Tốt hơn là anh nên nhận những lời tôi nói với thái độ cầu thị, và làm việc nhẹ nhàng hơn một chút."

Nhưng Crosbie đang ở trong một tâm trạng không muốn nhận bất cứ điều gì một cách êm đẹp. Anh đang tổn thương toàn thân, và sẵn sàng quất trả bất kỳ ai anh gặp. "Tôi đã làm tròn bổn phận của mình theo khả năng tốt nhất, thưa Ngài Butterwell," anh nói, "và tôi tin rằng mình đã làm tốt. Tôi tin rằng mình hiểu rõ bổn phận của mình ở đây như bất kỳ ai có thể dạy tôi. Nếu tôi làm nhiều hơn phần việc của mình, đó là vì những người khác đã làm ít hơn phần việc của họ." Khi anh nói, một đám mây đen kịt phủ trên lông mày anh, và ngài Ủy viên có thể nhận thấy vị Thư ký đang vô cùng tức giận.

"Ồ! Được thôi," Butterwell đứng dậy khỏi ghế. "Trong hoàn cảnh như thế này, tôi chỉ có thể báo cáo với Chủ tịch, và ông ấy sẽ nói cho anh biết suy nghĩ của ông ấy tại Hội đồng. Tôi nghĩ anh thật ngốc nghếch; thật đấy. Về phần mình, tôi chỉ có ý tốt với anh thôi." Nói xong, Ngài Butterwell bỏ đi.

Cùng vào chiều hôm đó, Crosbie được triệu tập vào phòng Hội đồng theo cách thông thường, trong khoảng từ hai đến ba giờ. Đây là sự việc diễn ra hằng ngày, vì anh luôn ngồi khoảng một tiếng đồng hồ với hai trong số ba vị Ủy viên, sau khi họ đã nạp năng lượng bằng bánh quy và một ly rượu sherry. Vào dịp này, khối lượng công việc thường lệ vẫn được xử lý, nhưng nó được thực hiện theo cách khiến Crosbie cảm thấy họ không còn đứng cùng nhau trên một mặt phẳng như mọi khi. Cả ba vị Ủy viên đều có mặt ở đó. Chủ tịch đưa ra các chỉ thị bằng một giọng điệu trang trọng, hống hách, điều vốn chẳng mấy khi xảy ra khi ông đang vui vẻ. Thiếu tá nói rất ít hoặc không nói gì; nhưng trong mắt ông ta lóe lên một tia giễu kợt thỏa mãn. Mọi chuyện đang đi sai hướng ở Hội đồng, và ông ta thấy hài lòng. Ngài Butterwell có thái độ cực kỳ lịch sự, và hăng hái hơn bình thường một chút. Ngay khi công việc thường nhật của ngày kết thúc, Ngài Optimist cựa quậy trên ghế, đứng dậy rồi lại ngồi xuống. Ông xem qua một đống giấy tờ ngay sát tay mình, nhìn chằm chằm vào chúng qua cặp kính lão. Sau đó ông chọn ra một tờ, tháo kính ra, ngả người ra sau ghế và bắt đầu bài phát biểu ngắn của mình.

"Anh Crosbie," ông nói, "chúng tôi rất lấy làm hài lòng,—rất hài lòng đấy,—bởi sự nhiệt thành và năng nổ của anh trong công việc."

"Cảm ơn ngài," Crosbie nói; "tôi rất yêu công việc này."

"Chính xác, chính xác; tất cả chúng tôi đều cảm nhận được điều đó. Nhưng chúng tôi nghĩ rằng anh,—nếu tôi nói anh tự gánh vác quá nhiều việc lên mình, thì có lẽ tôi đã nói quá những gì chúng tôi muốn nói."

"Xin đừng nói quá những gì ngài muốn nói, thưa Ngài Optimist." Đôi mắt của Crosbie, khi anh nói, lóe lên một chút tự mãn thoáng qua; và đôi mắt của Thiếu tá Fiasco cũng vậy.

"Không, không, không," Ngài Optimist nói; "tôi thà nói ít đi hơn là nói quá đối với một công chức tốt như anh. Nhưng chắc hẳn anh hiểu ý tôi chứ?"

"Tôi không nghĩ là mình hiểu hoàn toàn, thưa ngài. Nếu tôi không gánh vác quá nhiều, thì tôi đã làm điều gì mà lẽ ra tôi không nên làm?"

"Anh đã đưa ra chỉ thị trong nhiều trường hợp mà lẽ ra anh phải nhận được sự cho phép trước. Đây là một ví dụ," và tờ giấy được chọn lập tức được trưng ra.

Đó là một việc mà vị Thư ký đã rõ ràng làm sai theo quy định bằng văn bản, và anh không thể bào chữa cho nó dựa trên lý lẽ của chính nó.

"Nếu ngài muốn tôi," anh nói, "chỉ giới hạn bản thân trong đúng các hướng dẫn cụ thể của cơ quan, tôi sẽ làm như vậy; nhưng tôi nghĩ các ngài sẽ thấy nó bất tiện đấy."

"Như vậy sẽ là tốt nhất đấy," Ngài Optimist nói.

"Rất tốt," Ngài Crosbie nói, "mọi chuyện sẽ được thực hiện như vậy." Và anh lập tức quyết định sẽ làm cho bản thân trở nên khó chịu nhất có thể đối với ba quý ông trong phòng trong phạm vi quyền hạn của mình. Anh có thể làm cho bản thân trở nên rất khó chịu, nhưng sự khó chịu đó cũng sẽ dành cho anh nhiều như dành cho họ.

Giờ đây chẳng còn điều gì suôn sẻ với anh nữa. Anh chẳng thể nhìn về hướng nào để tìm kiếm sự thỏa mãn. Anh thong thả bước vào Sebright's trên đường về nhà, nhưng không thể tìm ra từ ngữ nào để trò chuyện với bất kỳ ai về những chuyện vặt vãnh trong ngày. Anh về nhà, và vợ anh, dù đã ngủ dậy, vẫn phàn nàn bị nhức đầu.

"Em chẳng bước chân ra khỏi nhà cả ngày nay," cô nói, "và điều đó làm cho đầu em đau hơn."

"Anh chịu không biết em làm sao ra ngoài được nếu em không chịu đi dạo," anh đáp.

Thế rồi không ai nói với nhau câu nào nữa cho đến khi họ ngồi vào bàn ăn.

Nếu ngài điền chủ ở Allington biết được tất cả, tôi nghĩ ngài đã có thể hài lòng với hình phạt mà Crosbie phải gánh chịu.