Mãi cho đến tận ngày thứ chín kể từ khi Jagienka lên đường, Zbyszko mới đặt chân đến biên giới Spychow, nhưng lúc ấy Danusia đã gần kề cái chết đến nỗi chàng hoàn toàn mất hết hy vọng đưa nàng về với cha mình khi nàng còn sống.

Vào ngày hôm sau, khi những lời đáp của nàng bắt đầu trở nên lộn xộn, chàng nhận ra rằng không những tâm trí nàng đã quẫn trí, mà nàng còn đang mắc phải một căn bệnh hiểm nghèo mà thể xác non nớt ấy — vốn đã kiệt quệ vì bao đọa đày, ngục tù, tra tấn và nỗi sợ hãi liên miên — không tài nào chống cự nổi. Có lẽ tiếng tăm của cuộc chiến giữa Maćko và Zbyszko với đám người Đức đã góp phần làm tràn ly nỗi kinh hoàng trong lòng nàng, và cũng chính vào khoảng thời gian ấy, nàng đã ngã bệnh. Chỉ biết rằng cơn sốt chưa từng buông tha nàng từ khoảnh khắc đó cho đến tận cuối cuộc hành trình. Cho đến nay, hành trình vẫn diễn ra suôn sẻ, bởi suốt dặm đường dài qua vùng hoang mạc khủng khiếp giữa muôn vàn trắc trở, Zbyszko vẫn bồng ẵm nàng như thể nàng đã chết. Khi họ rời khỏi chốn hoang vu để đến những vùng đất có người sinh sống, giữa những người nông dân và quý ông, mọi gian truân và hiểm họa đã chấm dứt. Khi hay tin chàng đang chở trên tay một người con gái của chính quê hương họ — người mà chàng đã giải cứu khỏi tay Hiệp sĩ Thánh chiến — đặc biệt là khi biết nàng là ái nữ của lãnh chúa Jurand lừng danh, người mà các ca nhân vẫn thường cất tiếng hát ca ngợi chiến công khắp các làng xóm, thôn ấp và lều tranh, họ liền tranh nhau giúp đỡ và phục dịch. Họ tìm kiếm những con ngựa tốt và chu cấp lương thực. Mọi cánh cửa đều rộng mở chào đón họ. Zbyszko không còn phải bồng ẵm nàng trong nôi nữa, bởi những thanh niên tráng kiện đã thay nhau khiêng nàng trên một chiếc cáng từ làng này sang làng khác. Họ khiêng nàng cẩn trọng như thể nàng là một bậc thánh nhân. Phụ nữ vây quanh nàng với niềm ân cần dịu dạt nhất. Đàn ông, khi nghe kể về những bất công nàng phải gánh chịu, liền nghiến răng ken két, và không ít người đã mặc áo giáp sắt, tuốt gươm, vác rìu hay cầm giáo bước đi cùng Zbyszko để đời đời trả mối thù sâu nặng. Bởi đối với dòng giống dũng mãnh ấy, sự báo thù sòng phẳng — ăn miếng trả miếng — vẫn hãy còn là chưa đủ.

Thế nhưng lúc ấy sự báo thù không hề chiếm chỗ trong tâm trí Zbyszko; tâm can chàng giờ đây chỉ hướng về một mình Danusia. Chàng sống giữa những tia hy vọng lóe lên khi có dấu hiệu thỉnh thoảng thuyên giảm, và nỗi tuyệt vọng tối tăm mỗi khi bệnh tình nàng trở nặng; và trước tình trạng của nàng, chàng không thể tự dối lòng mình. Một ý nghĩ mê tín cứ lảng vảng trong đầu chàng từ những ngày đầu của cuộc hành trình: rằng đâu đó dọc theo những nẻo đường hoang vắng mà họ đang đi qua, thần Chết đang song hành từng bước, rình rập thời khắc để chồm tới cướp đi hơi thở cuối cùng của Danusia. Ảo ảnh hay cảm giác ấy trở nên vô cùng rõ rệt vào những đêm sâu tĩnh lặng, đến mức không chỉ một lần, chàng bị thôi thúc bởi một niềm khao khát tuyệt vọng muốn quay đầu lại và thách thức tử thần một trận sinh tử đến cùng, theo cách mà các hiệp sĩ vẫn thường làm với nhau. Nhưng khi chặng đường đi đến hồi kết, cảm giác ấy càng trở nên tồi tệ hơn, bởi chàng cảm thấy thần Chết không còn bám theo sau nữa, mà đã hiện diện ngay giữa đoàn người; quả thật là vô hình, nhưng lại ở gần đến mức có thể cảm nhận được hơi thở lạnh buốt. Lúc bấy giờ, chàng hiểu ra rằng trước một kẻ thù như thế, lòng dũng cảm, sức mạnh và gươm giáo đều trở thành vô nghĩa, và rằng chàng sẽ buộc phải dâng hiến cái đầu trân quý nhất ấy làm mồi ngon mà không thể chống trả nổi lấy một lần.

Và đó là một cảm giác vô cùng kinh hoàng, bởi nó khơi dậy trong lòng chàng một cơn bão lụt sầu muộn khôn nguôi, một nỗi buồn sâu thẳm tựa đại dương. Liệu Zbyszko có thể kìm nén được tiếng thở than, liệu trái tim chàng có thể không vỡ nát vì đau đớn, khi ngắm nhìn người thương yêu nhất của mình? Chàng cất lời với nàng tựa như một lời trách móc nghẹn ngào: "Em vì điều này mà anh yêu thương ư? Anh tìm kiếm và giải cứu em cũng chỉ để ngày mai em phải nằm dưới lòng đất sâu mọt, còn anh thì mãi mãi không bao giờ gặp lại em nữa sao?" Rồi chàng lại nhìn đôi gò má đang bừng lên vì sốt của nàng, nhìn ánh mắt đờ đẫn vô hồn, và gặng hỏi:

— Em định bỏ anh mà đi sao? Em không thấy xót xa chút nào ư? Em thà đi mất còn hơn ở lại bên anh.

Rồi chàng lại nghĩ rằng có điều gì đó đang xảy ra trong tâm trí mình, lồng ngực chàng nghẹn lại bởi nỗi buồn mênh mông như thiêu đốt, nhưng chàng không tài nào tuôn trào cảm xúc ấy bằng nước mắt, bởi một nỗi hờn căm và căm ghét sục sôi đối với thứ quyền lực nhẫn tâm đang gặm nhấm sinh linh ngây thơ, khờ khạo và lạnh lẽo kia. Giả như kẻ thù độc ác ấy, tên Hiệp sĩ Thánh chiến kia, có mặt ở đây lúc này, chắc chắn chàng sẽ lao vào xé xác hắn ra thành trăm mảnh như một con mãnh thú.

Khi họ đến trang trại trong rừng, chàng muốn dừng chân, nhưng vì đang là mùa xuân nên chốn ấy hoang vắng lạnh tanh. Tại đó, những người canh gác cho hay rằng đôi vợ chồng vương giả đã đến thăm người anh là Thân vương Ziemowit ở Płock. Do đó, thay vì tiến về Warszawa — nơi vị ngự y triều đình có thể giúp nàng thuyên giảm đôi phần — chàng quyết định hướng thẳng đến Spychow. Dự tính ấy thật đáng sợ, bởi chàng có cảm giác mọi chuyện với nàng đã chấm hết và chàng sẽ chẳng thể đưa nàng về đến bên Jurand khi nàng hãy còn sống.

Thế nhưng, chỉ khi họ chỉ còn cách Spychow vài giờ đường, tia hy vọng rực rỡ nhất lại một lần nữa bùng lên trong tim chàng. Gò má Danusia bớt hồng rực, ánh mắt trở nên tĩnh tại hơn, nhịp thở cũng bớt gấp gáp và nặng nhọc. Zbyszko nhận ra điều đó ngay lập tức, và ra lệnh dừng chân để nàng được nghỉ ngơi và hít thở không bị quấy rầy.

Nơi đó chỉ cách vùng đất có người ở của Spychow chừng ba dặm, trên một con đường hẹp uốn lượn giữa những đồng cỏ và ruộng đồng. Họ dừng lại bên một cây lê dại mà những cành lá xum xuê che chở cho người bệnh khỏi những tia nắng chói chang. Mọi người xuống ngựa và tháo cương để chúng dễ dàng gặm cỏ. Hai người phụ nữ được thuê để chăm sóc Danusia cùng mấy chàng thanh niên khiêng cáng, vì quá mệt mỏi sau chặng đường dài và cái nóng oi ả, liền nằm xuống bóng râm thiếp ngủ. Chỉ còn mình Zbyszko thức canh bên chiếc cáng, ngồi bệt ngay dưới gốc cây lê, ánh mắt không rời nàng dù chỉ một khoảnh khắc.

Nàng nằm đó giữa sự tĩnh lặng của buổi chiều tàn, đôi mi nhắm nghiền. Zbyszko tưởng chừng như nàng chưa ngủ — thì ở phía bên kia đồng cỏ, một người đang cắt cỏ bỗng dừng tay và bắt đầu mài lưỡi hái thật kêu vào hòn đá mài. Ngay lúc ấy, nàng khẽ run lên và hé mi mắt trong giây lát, nhưng rồi lại khép hờ ngay lập tức. Lồng ngực nàng phập phồng như đang hít một hơi thật sâu, và bằng một giọng nói thều thào khó lòng nghe thấy, nàng thì thầm:

— Hoa thơm ngào ngạt quá…

Đây là những lời đầu tiên, rành mạch và tỉnh táo không chút hơi men sốt vẩn đục, kể từ khi họ lên đường; bởi ngọn gió lành thực sự đã cuốn theo từ cánh đồng đượm nắng một làn hương cỏ mật nồng nàn, thơm ngát mùi thảo mộc. Điều đó khiến Zbyszko nghĩ rằng lý trí đã trở về với nàng. Trái tim chàng run lên vì sung sướng. Theo bản năng đầu tiên, chàng muốn quỳ rạp dưới chân nàng. Nhưng vì sợ làm nàng hoảng sợ, chàng kìm lại. Chàng chỉ quỳ xuống trước chiếc cáng, cúi người sát bên nàng, và thì thầm:

— Danusia dấu yêu của anh! Danusia!

Nàng lại mở mắt, nhìn chàng một thoáng. Rồi một nụ cười bừng sáng trên khuôn mặt nàng, cũng nụ cười ấy khi họ còn ở trong căn chòi của người đốt lò than, dẫu hãy còn cách xa sự tỉnh táo, nhưng nàng đã thốt lên tên chàng:

— Zbyszko!…

Nàng cố vươn đôi tay về phía chàng, nhưng vì quá sức yếu ớt nên không sao làm nổi. Thế nhưng chàng đã ôm chầm lấy nàng, trái tim chàng ngập tràn hạnh phúc đến mức tựa hồ như chàng đang tạ ơn vì một đặc ân lớn lao vừa nhận được.

— Tạ ơn Chúa, — chàng thốt lên, — em đã tỉnh giấc rồi… Ơn Chúa… — Giờ đây giọng chàng nghẹn lại, và họ đắm chìm trong ánh mắt nhau một lúc lâu giữa không gian tĩnh mịch. Sự yên lặng ấy chỉ bị phá vỡ bởi ngọn gió hiền hòa đùa giỡn với những tán lá lê, tiếng ve kêu rả rích trong thảm cỏ và khúc ca mờ ảo vẳng lại từ phía người gặt cỏ đằng xa.

Tựa như nhận thức của nàng đang dần hồi phục, bởi nàng vẫn tiếp tục mỉm cười và trông giống như một đứa trẻ đang ngủ mơ thấy các thiên thần. Từng chút một, gương mặt nàng ánh lên vẻ kinh ngạc.

— Ôi! Mình đang ở đâu thế này? — nàng kêu lên. Chàng quá đỗi vui mừng đến nỗi thốt ra hàng loạt câu hỏi ngắn ngủi và ngắt quãng.

— Gần Spychow rồi em. Em đang ở bên anh, và chúng ta đang trên đường về gặp tía yêu quý đây. Nỗi buồn của em chấm dứt rồi. Ôi! Danusia dấu yêu của anh, anh đã tìm kiếm và giải cứu em rồi. Em không còn rơi vào tay người Đức nữa đâu. Đừng sợ hãi gì cả. Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ đến Spychow thôi. Em đã từng lâm bệnh nặng, nhưng Chúa Giê-su đã rủ lòng thương xót. Đã có biết bao đau buồn, bao nhiêu giọt nước mắt! Danusia dấu yêu ơi. Giờ đây mọi chuyện đều ổn cả rồi. Chỉ có hạnh phúc chờ đón em thôi. À mà anh đã tìm kiếm em biết bao!… Anh đã lang thang xa xôi nhường nào!… Ôi Chúa Trời toàn năng!… Ôi!…

Chàng thở dài thườn thượt và rên rỉ như vừa trút bỏ được gánh nặng đau khổ cuối cùng đè nặng trong lồng ngực.

Danusia nằm yên lặng, cố gắng hồi tưởng lại điều gì đó trong tâm trí và ngẫm nghĩ. Rồi cuối cùng nàng cất tiếng hỏi:

— Hóa ra, anh vẫn quan tâm đến em ư?

Hai giọt nước mắt chực chờ trong khóe mi từ từ lăn dài trên gò má thấm đẫm vào chiếc gối.

— Anh mà không quan tâm đến em sao? — Zbyszko kêu lên.

Có một sức mạnh tiềm ẩn trong tiếng kêu nghẹn ngào ấy, mãnh liệt hơn cả những lời thề thốt hay phân bua nồng nhiệt nhất, bởi từ sâu thẳm tâm can, chàng vẫn luôn yêu thương nàng trọn vẹn. Và kể từ khoảnh khắc tìm lại được nàng, nàng lại càng trở nên trân quý đối với chàng hơn cả thế giới này.

Sự tĩnh mịch lại bao trùm. Tiếng hát văng vẳng của người nông dân cắt cỏ đã dứt và anh ta bắt đầu mài lại lưỡi hái.

Đôi môi Danusia lại mấp máy, nhưng với âm vực thầm thì đến mức Zbyszko không sao nghe rõ. Thế nên chàng lại cúi sát xuống và hỏi:

— Em nói gì thế, cục cưng?

Nhưng nàng chỉ lặp lại:

— Những chùm hoa thơm ngát.

— Bởi vì chúng ta đang ở gần những đồng cỏ mà, — chàng đáp. — Nhưng chẳng mấy chốc chúng ta sẽ tiếp tục lên đường để đến gặp tía yêu quý — người mà chúng ta cũng đã giải cứu khỏi chốn ngục tù — và em sẽ là của anh cho đến trọn đời. Em nghe rõ anh nói chứ? Em có hiểu ý anh không?

Rồi bỗng nhiên chàng hoảng hốt, khi nhận ra khuôn mặt nàng đang tái dần đi và lấm tấm mồ hôi.

— Em bị làm sao thế? — chàng lo lắng cất tiếng hỏi.

Và chàng cảm thấy tóc gáy dựng đứng lên cùng cái lạnh buốt thấu xương.

— Em bị sao thế, hãy nói cho anh nghe đi, — chàng lặp lại.

— Trời tối sầm lại… — nàng thì thầm.

— Tối sầm lại ư? Rõ ràng mặt trời vẫn đang chiếu rọi mà em lại bảo "tối sầm lại" là sao? — chàng nghẹn ngào nói. — Nãy giờ em vẫn nói chuyện rất tỉnh táo mà. Nhân danh Chúa, anh cầu xin em, hãy nói dẫu chỉ một từ thôi.

Nàng vẫn mấp máy đôi môi, nhưng đến cả một tiếng thì thầm cũng không tài nào phát ra nổi. Zbyszko láng phán đoán rằng nàng đang cố thốt lên tên chàng và gọi tên chàng. Ngay sau đó, đôi bàn tay gầy gò bắt đầu co giật và run rẩy trên tấm thảm phủ. Khoảnh khắc ấy trôi qua chỉ trong chớp mắt. Giờ đây, chẳng còn gì phải nghi ngờ về việc nàng đã chút hơi thở cuối cùng.

Trong nỗi kinh hoàng và tuyệt vọng, Zbyszko bắt đầu khẩn khoản nài nỉ nàng, cứ như thể những lời van vỉ của chàng có thể đổi thay được thực tại:

— Danusia ơi! Ôi Chúa Giê-su từ bi!… Hãy đợi cho đến khi chúng ta đến Spychow thôi! Đợi đã!

Đợi với anh, anh cầu xin em! Ôi Chúa Giê-su! Chúa Giê-su! Chúa Giê-su!

Tiếng kêu than đánh thức những người phụ nữ đang ngủ, và đám đàn ông đang nằm dài cạnh bầy ngựa trên bãi cỏ liền hớt hải chạy đến. Chỉ nhìn thoáng qua là họ đoán được chuyện gì đã xảy ra; họ quỳ sụp xuống và lớn tiếng đọc kinh cầu hồn.

Ngọn gió đã lặng thinh, ngay cả những chiếc lá trên cây lê cũng chẳng buồn xào xạc. Chỉ còn những giọng đọc kinh vang vọng khắp chốn không gian tĩnh mịch thâm nghiêm.

Danusia mở hé đôi mắt thêm một lần nữa vào những lời cuối cùng của bài kinh, tựa như nàng muốn nhìn Zbyszko và thế giới ngập tràn ánh dương ấy lần cuối. Rồi nàng chìm vào giấc ngủ ngàn thu.

* * * * *

Mấy người phụ nữ khép mi mắt nàng lại; rồi họ ra đồng cỏ để hái hoa. Đàn ông nối đuôi nhau bước theo sau. Cứ thế, họ bước đi dưới ánh nắng vàng rực giữa thảm cỏ xanh mướt, trông tựa như những vị thần đồng cỏ đang cúi đầu chào rồi lại rơi lệ, bởi tâm can họ ngập tràn niềm xót thương và tang tóc. Zbyszko quỳ gối trong bóng râm bên chiếc cáng, đầu tựa lên đôi chân Danusia, lặng câm và bất động như thể chính chàng cũng đã qua đời. Thế nhưng những người đi hái hoa vẫn tiếp tục ngắt hết đóa hoa này đến đóa hoa khác: hoa cúc vạn thọ, hoa mao lương, hoa chuông và vô vàn những chùm hoa nhỏ thơm ngát sắc đỏ sắc trắng. Họ còn tìm thấy trong những trũng đất nhỏ ẩm ướt trên đồng cỏ cả hoa linh lan, và bên rìa những mảnh ruộng hoang, họ hái được cả hoa ban u la cho đến khi đầy ắp cả vòng tay. Sau đó, họ buồn bã vây quanh chiếc cáng và bắt đầu trang hoàng cho nó, cho đến khi phủ kín thi hài người đã khuất bởi muôn loài hoa cỏ; họ chỉ để lộ ra phần khuôn mặt — giữa muôn đóa hoa chuông và linh lan — trông thật trắng ngần, bình yên, điềm tĩnh như trong giấc ngủ ngàn thu, thanh thản và đẹp đẽ tựa thiên thần.

Quãng đường đến Spychow chưa đầy ba dặm. Rồi, sau khi đã tuôn rơi biết bao giọt nước mắt của nỗi đau đớn và xót xa, họ khiêng chiếc cáng hướng về phía khu rừng nơi lãnh địa của Jurand bắt đầu.

Những người đàn ông dẫn đầu đoàn người. Chính tay Zbyszko khiêng chiếc cáng trên đầu, còn mấy người phụ nữ mang theo số hoa cỏ thừa thắt thành bó, cất vang những khúc thánh ca. Họ chậm rãi bước đi dọc theo những đồng cỏ ngập tràn thảo mộc và những cánh đồng hoang xám ngắt, trông chẳng khác nào một đám tang đưa tiễn. Không một gợn mây che khuất bầu trời xanh ngắt trong vao, và cả vùng đất đang sưởi ấm mình trong những tia nắng vàng rực rỡ.

Những cuộc phiêu lưu tiếp theo của Zbyszko sẽ được hé lộ trong tập sách kế tiếp.