Tự tay Jagienka đun chảy một nồi mỡ gấu lớn. Quart mỡ đầu tiên Macko uống khá hăng hái vì mỡ còn tươi và tỏa mùi thơm phức. Phần còn lại Jagienka trút vào nồi. Niềm hy vọng của Macko tăng lên rõ rệt; lão tin chắc mình sắp bình phục.

“Đấy đúng là thứ lão đang cần,” lão nói. “Một khi ruột gan bên trong được bôi trơn rồi thì cái mảnh dằm khốn kiếp kia thế nào cũng trôi ra ngoài.”

Thế nhưng những quart mỡ tiếp theo chẳng còn dễ nuốt như chén đầu; dù vậy lão vẫn ráng uống, lại thêm Jagienka hết lời khích lệ:

“Thế nào bác cũng khỏi bệnh cho xem. Như ngài Zbilud ở Ostrog từng bị găm cả mắt xích của áo giáp vào cổ, thế mà nhờ uống mỡ gấu mà chúng trôi ra hết đấy. Nhưng tới khi vết thương mưng mủ hở miệng, bác phải xoa mỡ hải ly vào mới được.”

“Cháu có mỡ hải ly không?”

“Dạ có chứ. Nhưng nếu cần mỡ tươi thì cháu với anh Zbyszko sẽ đi săn một con. Trong lúc này, nếu bác khấn nguyện với vị thánh bảo hộ cho các vết thương thì cũng chẳng mất gì đâu.”

“Lão cũng nghĩ tới chuyện đó rồi, nhưng chẳng biết nên khấn vị thánh nào. Thánh George là quan thầy của các hiệp sĩ; ngài che chở cho chiến binh khỏi tai xui rủi và luôn ban chiến thắng, người ta còn bảo đôi khi ngài đích thân chinh chiến cho kẻ có chính nghĩa nữa. Thế nhưng một vị thánh thích đánh đấm thì lại chẳng mặn mà với việc chữa bệnh; mà muốn chữa lành thì phải nhờ vị thánh khác, người mà ngài không muốn xen vào công việc. Ai chẳng biết mỗi vị thánh có một ngạch riêng. Họ chẳng bao giờ dẫm chân lên nhau đâu, vì làm thế sẽ gây ra bất hòa, mà trên thiên đàng thì đâu thể gây cãi được. Có thánh Kosma và thánh Damian là những vị mà giới thầy thuốc hay cầu nguyện để bệnh tật luôn tồn tại, bằng không thầy thuốc lấy gì mà bỏ vào miệng. Lại có thánh Apolonia trị bệnh đau răng, thánh Liborius trị bệnh sỏi thận; nhưng mấy vị đó đâu giúp gì được cho lão. Khi nào ngài viện trưởng tới, ngài sẽ bảo cho lão biết phải cầu xin ai. Mấy giáo sĩ quèn thì đâu phải ai cũng thông thuộc bí mật thiên giới hay am tường mấy chuyện này, nhưng ngài viện trưởng thì biết chắc.”

“Thế bác nghĩ sao nếu khấn nguyện thẳng với Chúa Jesus?”

“Dĩ nhiên Chúa ngự trên tất cả họ rồi. Nhưng giả sử cha cháu làm tổn hại đến người làm nhà lão, rồi lão lên Krakow tâu tới nhà vua; cháu nghĩ nhà vua sẽ bảo sao? Ngài sẽ bảo thế này: 'Ta là quân vương cai trị cả đất nước, vậy mà ngươi lại đi phiền ta vì một tên nông dân! Mền đất nhà ngươi không có quan lại của ta sao; sao ngươi không đến tìm quan trưởng thành?' Chúa Jesus cũng vậy, Người là Đấng chi phối toàn vũ trụ; nhưng với những việc nhỏ nhặt, Người lại giao cho các thánh.”

“Thế thì cháu bảo bác cách này,” Zbyszko vừa bước vào liền lên tiếng; “bác hãy khấn nguyện với cố Hoàng hậu của chúng ta, xin ngài chuyển lời cầu bầu, rồi hứa nếu khỏi bệnh bác sẽ đi hành hương đến Krakow. Việc gì phải tìm kiếm tận đâu những vị thánh xa lạ, trong khi chúng ta đã có Đức Bà của riêng mình, người còn nhân từ hơn họ nhiều?”

“Chà! Giá mà lão biết chắc ngài nhận chuyển lời cầu nguyện cho các vết thương!”

“Lo gì chuyện đó! Chẳng vị thánh nào dám tỏ ra cau có với ngài đâu; mà nếu có ai dám làm thế, Thiên Chúa sẽ trừng phạt kẻ đó ngay, bởi ngài đâu phải người phụ nữ bình thường, ngài là Hoàng hậu Ba Lan cơ mà.”

“Lại là người đã đưa vùng đất dị giáo cuối cùng về với đức tin Đấng Christ nữa chứ! Đúng đấy,” Macko nói. “Chắc chắn ngài có vị thế cao trong thiên triều và chẳng ai dám phản đối ngài đâu. Thế nên lão sẽ làm theo lời cháu.”

Lời khuyên này làm Jagienka vô cùng hài lòng, cô rất thán phục sự khôn ngoan của Zbyszko. Ngay tối hôm đó, Macko đã làm lễ khấn nguyện rồi uống mỡ gấu với hy vọng tràn trề hơn hẳn. Nhưng một tuần sau, lão lại bắt đầu nản chí. Lão than rằng mỡ gấu đang lên men trong bụng, và một khối u đang nổi lên bên hông, ngay gần chiếc xương sườn cuối cùng. Đến ngày thứ mười, tình trạng của Macko tệ hơn, khối u sưng to và viêm nhiễm tấy đỏ. Người bệnh lại lên cơn sốt và bắt đầu chuẩn bị tinh thần cho cái chết.

Nhưng đến một đêm, lão lay Zbyszko dậy và bảo:

“Đốt cho lão thanh gỗ thông đi; có cái gì đó lạ lắm trong người lão, nhưng lão không rõ là gì.”

Zbyszko bật dậy đốt ngay một thanh gỗ thông tích nhựa.

“Có chuyện gì thế bác?”

“Có chuyện gì ư! Có cái gì đó vừa đâm thủng khối u bên hông lão rồi. Chắc chắn là cái đầu mũi giáo! Lão vừa nắm được nó, nhưng không làm sao rút ra được.”

“Đúng là đầu mũi giáo rồi! Không thể là cái gì khác được. Bác nắm cho chắc rồi giật mạnh ra xem!”

Macko quằn quại đau đớn, mặt oằn đi; nhưng lão vẫn ấn ngón tay sâu hơn nữa vào vết thương, cho đến khi chộp được một vật cứng ngắc và dồn sức rút mạnh ra.

“Ôi, Chúa Jesus ơi!”

“Bác rút ra được chưa?” Zbyszko dồn dập hỏi.

“Rồi. Lão vã mồ hôi hột toàn thân đây này; nhưng lấy ra được rồi; cháu nhìn xem!”

Nói đoạn, lão giơ cho Zbyszko xem một mảnh dằm dài bẻ từ đầu giáo ra, thứ đã nằm găm trong cơ thể lão suốt mấy tháng trời.

“Tạ ơn Thiên Chúa và Hoàng hậu Jadwiga! Giờ thì bác sẽ bình phục thôi.”

“Mong là vậy; lão thấy đỡ hơn rồi, nhưng đau xé ruột xé gan,” Macko vừa nói vừa nắn quanh vết thương đang rỉ máu lẫn mủ. “Jagienka bảo giờ phải đắp mỡ hải ly vào vết thương mới được.”

“Sáng mai chúng ta sẽ đi săn hải ly.”

Sang ngày hôm sau, sức khỏe của Macko tiến triển rõ rệt. Lão ngủ một mạch đến sáng, vừa thức dậy đã đòi ăn ngay. Lão chẳng buồn ngó ngàng gì tới mỡ gấu nữa; người ta phải luộc cho lão tới hai mươi quả trứng. Lão ngấu nghiến ăn sạch, nuốt trọn một ổ bánh mì lớn rồi uống hết khoảng bốn quart bia; sau đó lão đòi mời Zych sang vì trong lòng đang rất phấn khởi.

Zbyszko cử một trong số những người Thổ Nhi Kỳ do Zawisza tặng đi mời Zych. Zych cưỡi ngựa sang ngay trong buổi chiều, đúng lúc đám trẻ chuẩn bị lên đường tới hồ Odstajny săn hải ly. Lúc đầu, họ vừa uống rượu mật chiêu đãi vừa cười nói ca hát rôm rả; nhưng sau đó, hai lão quý tộc bắt đầu quay sang bàn chuyện con cái, ai cũng hết lời khen ngợi con nhà mình.

“Thằng Zbyszko nhà này giỏi thật!” Macko hào hứng. “Trần đời chẳng tìm đâu ra đứa thứ hai. Nó vừa dũng cảm lại nhanh nhện như mèo rừng. Ông có biết không, lúc người ta dẫn nó lên pháp trường ở Krakow, mấy cô gái đứng trên cửa sổ khóc sụt sùi, mà toàn là thiên kim tiểu thư nhé;—con gái các hiệp sĩ với quan trưởng thành, rồi cả mấy cô thị dân xinh đẹp nữa.”

“Thì cứ cho là họ xinh đẹp với là thiên kim tiểu thư đi, nhưng làm sao sánh được với con Jagienka nhà tôi!” Zych xứ Zgorzelice đáp lời.

“Tôi có bảo họ hơn đâu? Tìm được một đứa con gái tuyệt như Jagienka khó lắm chứ.”

“Tôi cũng chẳng chê trách gì thằng Zbyszko cả; nó có thể tự tay giương nỏ mà không cần đòn đòn bẩy cơ mà.”

“Nó còn chống cọc đâm gấu được nữa cơ. Ông có thấy nó hạ con gấu thế nào không? Một đao chặt phăng cả đầu lẫn một bên chân trước.”

“Nó chặt đứt đầu thật, nhưng đâu có chống cọc một mình. Jagienka đã giúp nó đấy chứ.”

“Thế cơ à? Nó có kể gì với tôi đâu.”

“Vì nó đã hứa với nó là không bảo với ai rồi. Con bé xấu hổ vì một mình mò vào rừng ban đêm. Chính nó kể hết cho tôi nghe đấy; con bé chẳng bao giờ giấu giếm điều gì. Nói thật lòng, tôi cũng chẳng hài lòng đâu, vì ai biết được chuyện gì có thể xảy ra chứ. Tôi tính mắng cho một trận, nhưng con bé bảo: 'Nếu chính con không tự giữ được vòng hoa trinh tiết của mình thì cha giữ làm sao được hỡi cha yêu; nhưng cha đừng lo, anh Zbyszko hiểu rõ danh dự hiệp sĩ là thế nào mà.'”

“Đúng thế thật. Hôm nay hai đứa nó cũng lại đi riêng với nhau đấy.”

“Tối chúng nó mới về. Nhưng ban đêm thì quỷ dữ quấy phá dữ lắm, mà bóng tối thì con gái lại chẳng biết thẹn thùng.”

Macko ngẫm nghĩ một lúc, rồi như tự ngôn tự ngữ:

“Nhưng mà chúng nó mến nhau lắm đấy.”

“Chà! Đáng tiếc là nó lại thề nguyện với đứa khác mất rồi!”

“Ông biết đấy, đó là tập tục của giới hiệp sĩ mà. Mấy kẻ không có người đẹp để phụng sự thì bị coi là đồ thô lậu. Nó còn thề phải cướp bằng được mấy chòm lông công, cái đó thì nó phải làm vì đã thề bằng danh dự hiệp sĩ; nó cũng phải thách đấu với Lichtenstein nữa; còn mấy lời thề khác thì ngài viện trưởng có thể giải trừ cho nó.”

“Ngài viện trưởng sắp tới rồi đấy.”

“Ông trông ngài tới từng ngày à?” Macko hỏi, rồi lại tiếp: “Mà cái lời thề đó thì có giá trị gì cơ chứ; chính miệng Jurand đã bảo với nó là không thể gả con gái cho nó rồi còn gì! Tôi chẳng biết ông ta đã hứa gả cô ta cho ai khác, hay là đã định hướng cho cô ta dâng mình cho Chúa nữa.”

“Tôi đã kể cho ông nghe chưa nhỉ, rằng ngài viện trưởng thương con Jagienka chẳng khác nào con ruột? Lần gần nhất gặp tôi, ngài bảo: 'Ta chẳng có họ hàng thân thích nào ngoài bên ngoại; mà đám đó thì đừng mong xơ múi được gì từ ta.'”

Nghe đến đây, Macko hoài nghi nhìn Zych rồi một lúc sau mới đáp:

“Ông không tính làm thiệt thòi cho chúng tôi đấy chứ?”

“Jagienka sẽ được hưởng Moczydoly,” Zych trả lời lảng sang chuyện khác.

“Cho ngay lập tức ư?”

“Ngay lập tức. Tôi sẽ không cho kẻ khác đâu; nhưng vì con bé thì tôi sẵn lòng.”

“Một nửa Bogdaniec thuộc về Zbyszko, còn nếu Chúa cho tôi hồi phục sức khỏe, tôi sẽ vun vén cho gia sản này thêm khang trang. Ông có quý thằng Zbyszko không?”

Zych bắt đầu nháy mắt rồi nói:

“Hễ ai nhắc đến tên Zbyszko trước mặt Jagienka là con bé lại quay mặt đi chỗ khác ngay.”

“Thế khi ông nhắc đến tên đứa khác?”

“Khi tôi nhắc đến đứa khác, con bé chỉ cười rồi bảo: 'Thế thì sao ạ?'”

“Đấy, ông thấy chưa. Chúa sẽ giúp chúng ta và thằng Zbyszko rồi sẽ quên cô gái kia đi thôi. Tôi già rồi thì tôi cũng sẽ quên. Ông dùng thêm chút rượu mật nữa nhé?”

“Ừ, cho tôi xin thêm.”

“Chà, ngài viện trưởng là người vô cùng uyên bác! Ông biết đấy, có một số viện trưởng là người trần mắt thịt; nhưng vị viện trưởng này, dù không ngồi chung với các tu sĩ, vẫn là một vị linh mục chính thống; mà linh mục thì bao giờ cũng đưa ra lời khuyên tốt hơn người thường, vì ngài biết đọc sách và được thông công với Chúa Thánh Thần. Tôi mừng vì Jagienka sắp sửa có cơ nghiệp Moczydoly. Còn tôi, chỉ cần Chúa Jesus cho tôi khỏe lại, tôi sẽ tìm cách thuyết phục một số nông dân đang sống trên đất của Wilk xứ Brzozowa sang định cư trên đất của tôi. Tôi sẽ chia cho họ nhiều đất hơn, đất Bogdaniec tôi đâu có thiếu. Họ muốn sang thì cứ sang, vì họ là người tự do mà. Tới lúc đó, tôi sẽ dựng một grodek ở Bogdaniec, một đồn lũy kiên cố bằng gỗ sồi có hào nước bao quanh. Cứ để Zbyszko và Jagienka cùng nhau đi săn đi. Tôi nghĩ sắp có tuyết rơi rồi đấy. Chúng nó sẽ quen hơi nhau thôi, rồi thằng bé sẽ quên biến cô gái kia. Cứ để chúng nó ở bên nhau. Nói thật lòng nhé; ông có đồng ý gả Jagienka cho nó không?”

“Gả chứ sao không. Chẳng phải chúng ta đã tính chuyện cho chúng nó lấy nhau từ lâu rồi sao, rồi Moczydoly với Bogdaniec sẽ thuộc về đám cháu nội cháu ngoại của chúng ta?”

“Bão tuyết!” Macko reo lên đầy sung sướng. “Chúa sẽ ban phước cho chúng ta và con cái chúng nó sẽ đông đúc như mưa đá cho mà xem. Chính ngài viện trưởng sẽ rửa tội cho chúng nó.”

“Mong là ngài tới đủ nhanh!” Zych thốt lên. “Lâu lắm rồi tôi mới thấy ông vui vẻ như hôm nay đấy.”

“Vì lòng tôi đang mừng rỡ lắm. Đừng lo về thằng Zbyszko. Hôm qua lúc Jagienka trèo lên lưng ngựa, gió thổi làm tốc váy. Tôi mới hỏi Zbyszko: 'Cháu thấy gì không?' và mắt nó sáng rực lên. Tôi cũng nhận ra là dù lúc đầu chúng nó ít nói chuyện với nhau, nhưng giờ hễ đi chung là hai đầu cứ quay sang nhau liên tục, rồi trò chuyện—trò chuyện không ngớt! Thêm chút rượu mật nữa nhé?”

“Ừ, thêm chén nữa.”

“Cạn ly vì sức khỏe của Zbyszko và Jagienka!”