Binh lính cởi trói cho hắn ngay lập tức, nhưng các khớp chân tay của hắn đã tê cứng nên ngã quỵ xuống; khi họ đỡ hắn đứng dậy, hắn lại liên tiếp ngất lịm đi. Mặc cho Zbyszko ra lệnh đưa hắn đến bên đống lửa, cho ăn uống, xoa mỡ rồi đắp da thú ấm, Sanderus vẫn không tỉnh lại mà chìm vào một giấc ngủ rất sâu, kéo dài cho đến tận trưa ngày hôm sau khi viên cận vệ người Bohemia đánh thức được hắn.

Zbyszko đang như ngồi trên đống lửa vì nôn nóng tột cùng, liền bước ngay lại chỗ hắn, nhưng thoạt đầu chẳng gặng hỏi được gì. Hoặc vì những trải nghiệm kinh hoàng vừa qua, hoặc vì sự xám hối thường buông xuôi những tâm hồn yếu đuối khi hiểm nguy đã qua đi, Sanderus bỗng òa khóc nức nở không sao kìm lại được, khiến một hồi lâu chẳng thể đáp lời bất cứ câu hỏi nào. Hắn nghẹn ngào nấc nghẹn, môi run lẩy bẩy, nước mắt tuôn đầm đìa trên má nhiều đến mức trông như thể cả sinh mạng hắn đang trôi tuột theo dòng lệ ấy.

Cuối cùng, hắn cũng phần nào trấn tĩnh lại được và tự vực dậy chút ít bằng sữa ngựa — thứ thức uống giải khát mà người Litva đã học được từ người Tatar. Hắn bắt đầu than vãn rằng "những đứa con của Belial" đã dùng giáo đâm hắn ngã vào một gốc cây táo dại; rằng chúng đã cướp mất con ngựa chở đầy những thánh tích vô giá; và cuối cùng, khi chúng trói hắn vào thân cây, loài kiến đã bu kín chân và mình mẩy khiến hắn tưởng phen này chắc chết, nếu không phải hôm nay thì cũng ngày mai.

Cơn giận của Zbyszko bùng lên không sao kìm chế nổi nữa, anh ngắt lời Sanderus và bảo:

— Đồ lang thang kia, hãy trả lời những câu hỏi tao sắp sửa đặt ra và cẩn thận mà nói cho đúng sự thật, bằng không ngươi sẽ phải chịu đòn đau đấy.

— Ở đằng kia có bọn kiến đỏ đấy, — viên người Bohemia lên tiếng, — cứ ra lệnh thả chúng lên người hắn xem, khắc hắn biết mở miệng ra ngay.

Hlawa không nói đùa; thậm chí hắn còn mỉm cười khi nói, bởi trong thâm tâm hắn vốn có thiện cảm với Sanderus. Ngược lại, kẻ kia vô cùng sợ hãi, liền la oai oái:

— Xin xỏ! Xin tha mạng! Cho tôi xin thêm chút thứ thức uống ngoại đạo kia đi, tôi sẽ khai hết những gì mình thấy lẫn không thấy cho các ngài.

— Nếu ngươi dám nói dối dẫu chỉ nửa lời không thật, tao sẽ đóng nêm vào kẽ răng ngươi đấy, — viên người Bohemia đe dọa.

Họ mang tới cho hắn một bầu sữa ngựa khác; hắn chộp lấy, áp chặt môi vào miệng bầu với vẻ thèm thuồng hệt như đứa trẻ bú mớm mẹ, rồi ngửa cổ nuốt ực từng ngụm, chốc chốc lại nhắm rồi mở tịt cả mắt. Khi đã nốc vào bụng khoảng nửa gallon hoặc hơn thế, hắn rùng mình một cái, đặt bầu sữa lên đùi, và như thể phó mặc cho số phận định đoạt, hắn cất giọng:

— Thức uống quái quỷ gì đâu… — Đoạn hắn quay sang Zbyszko. — Nào, ân nhân! Hãy hỏi đi.

— Vợ ta có nằm trong toán quân đó cùng ngươi không?

Gân mặt Sanderus thoáng hiện vẻ ngạc nhiên. Kỳ thực hắn từng nghe nói Danusia là vợ của Zbyszko, nhưng đó là một cuộc hôn nhân bí mật, và ngay sau đó nàng đã bị bắt cóc, nên trong thâm tâm hắn vẫn luôn coi nàng là Jurandowna ( tiểu thư nhà Jurand).

Hắn vội vã đáp:

— Thưa chủ tướng! Có chứ! Nhưng Zygfried von Löve và Arnold von Baden đã phá vòng vây của kẻ địch để tẩu thoát.

— Ngươi có tận mắt thấy nàng không? — Zbyszko hỏi với trái tim đang đập loạn nhịp.

— Tôi không thấy mặt nàng, thưa ngài, nhưng tôi thấy một chiếc kiệu che kín làm bằng cành cây đan, treo lủng lẳng giữa hai con ngựa, trong đó có ai đang ngồi, do chính tên thằn lằn ấy dẫn đường — vâng, chính là tên đầy tớ của Dòng Hiệp sĩ từng từ Danveld đến Tòa án Rừng xanh. Tôi cũng nghe vẳng ra những khúc ca buồn bã phát ra từ chiếc kiệu đó…

Zbyszko tái mặt vì xúc động; anh ngồi sụp xuống một khúc gỗ mục và một lúc lâu không sao thốt lên được câu hỏi nào nữa. Macko và viên người Bohemia cũng vô cùng xúc động trước tin tức lớn lao và quan trọng này. Hẳn là người sau đang nghĩ đến vị tiểu thư khả ái của lòng mình vẫn còn kẹt lại ở Spychow, người mà tin tức này chẳng khác nào một nhát dao định mệnh.

Không gian chìm trong yên lặng trong khoảnh khắc. Cuối cùng, lão Macko cáo già — kẻ vốn không biết gì về Sanderus và trước đó hầu như chưa từng nghe nhắc đến hắn — liền nhìn hắn đầy vẻ nghi ngờ rồi cất giọng hỏi:

— Ngươi là ai mà lại đi lang thang giữa đám Hiệp sĩ Thánh chiến làm gì?

— Tôi là ai ư, vị hiệp sĩ uy quyền? — Sanderus đáp. — Hãy để vị vương công dũng cảm này minh oan cho tôi, — (hắn chỉ tay về phía Zbyszko), — và cả vị quý tộc người Bohemia trượng phu đây, kẻ đã quen biết tôi từ lâu.

Tác dụng của thứ rượu kumys (sữa ngựa) dường như bắt đầu phát huy trên người Sanderus, khiến hắn trở nên lanh lợi hẳn lên. Quay sang Zbyszko, hắn cất giọng sang sảng, hoàn toàn biến mất vẻ yếu ớt ệu oạo ban nãy.

— Thưa ngài, ngài đã cứu mạng tôi tới hai lần. Nếu không có ngài, chắc bầy sói đã xé xác tôi rồi, hoặc tôi đã phải chịu hình phạt từ các giám mục bị bọn tiểu nhân xúi giục lừa gạt. (Ôi, cái thế giới này mới tội lỗi làm sao!) Chúng ban hành lệnh truy nã tôi chỉ vì tội bán những thánh tích mà chúng cho là giả mạo, đơn giản vì chúng tưởng tôi thuộc phe các ngài. Nhưng chính ngài, hỡi chúa công, đã che chở cho tôi, nhờ ơn ngài mà tôi thoát khỏi nanh vuốt bầy sói, và sự bức hại của chúng cũng chẳng thể làm hại gì tôi được nữa. Ở bên các ngài, chưa bao giờ tôi thiếu thốn đồ ăn thức uống — dĩ nhiên là ngon hơn cái thứ sữa ngựa làm tôi phát ói này, nhưng tôi vẫn uống cốt để chứng tỏ một hành khất nghèo hèn mà đạo đức có thể chịu đựng mọi bề gian khổ ra sao.

— Đồ huấn gấu kia, ngậm miệng lại! Khai nhanh những gì ngươi biết và đừng có mà giở trò hề nữa, — Macko quát lên.

Nhưng hắn lại giơ bầu sữa lên miệng và nốc cạn sạch; dường như chẳng màng tới lời Macko, hắn quay phắt lại phía Zbyszko:

— Đó lại là một lý do nữa khiến tôi kính yêu ngài. Các vị thánh nhân, như lời kinh thánh đã chép, còn phạm tội chín lần một ngày, huống chi là một kẻ phàm trần như Sanderus; thế nhưng Sanderus chưa bao giờ và sẽ không bao giờ là kẻ vô ơn. Cho nên, khi tai họa giáng xuống đầu ngài, ngài còn nhớ chứ, tôi đã thưa rằng: "Tôi sẽ đi từ lâu đài này qua lâu đài khác, vừa rao giảng cho dân chúng dọc đường, vừa tìm kiếm người thân đã mất của ngài." Nào tôi đã bỏ sót ai đâu? Nơi nào mà tôi chưa đặt chân tới? — Kể ra thì dài dòng lắm. — Nhưng tóm lại là tôi đã tìm thấy nàng; và từ khoảnh khắc đó, hạt ké dính vào áo cũng chẳng ngoan cố bằng việc tôi bám lấy lão Zygfried. Tôi trở thành kẻ hầu người hạ cho lão, cứ thế theo chân lão từ lâu đài này sang lâu đài khác, từ vị comthur này đến comthur nọ, từ thị trấn này qua thị trấn khác không một phút rời xa cho đến tận trận chiến vừa rồi.

Trong lúc ấy, Zbyszko đã kìm nén được cảm xúc và cất tiếng:

— Ta rất biết ơn ngươi và chắc chắn sẽ hậu tạ xứng đáng. Nhưng giờ thì hãy trả lời ta. Ngươi có dám lấy sự cứu rỗi linh hồn mình ra để thề rằng nàng vẫn còn sống không?

— Tôi xin lấy sự cứu rỗi linh hồn mình ra để thề rằng nàng vẫn còn sống, — Sanderus đáp với vẻ mặt đầy nghiêm túc.

— Tại sao Zygfried lại rời khỏi Szczytno?

— Tôi không rõ, thưa ngài. Nhưng tôi đoán chừng vì lão chưa từng là tổng trấn chính thức ở Szczytno nên lão mới bỏ đi; có lẽ lão sợ những mệnh lệnh từ Đại Thượng sư — nghe đâu lệnh ấy bắt phải trao trả con cừu non đó về cho triều đình Mazovia. Hoặc chính bức thư đó là nguyên nhân khiến lão phải tẩu trốn, bởi cõi lòng lão đang thiêu đốt bởi nỗi đau đớn và hận thù dành cho Rotgier — kẻ mà bây giờ người ta đồn đại chính là con đẻ của Zygfried. Tôi không thể biết tường tận mọi chuyện ở đó, nhưng điều này thì tôi chắc chắn: có cái gì đó đã làm lão ta điên dại, đầu óc bấn loạn, và lão đã thề sẽ không bao giờ trao trả con gái của Jurand — ý tôi muốn nói là vị tiểu thư trẻ tuổi — chừng nào lão còn sống.

— Ta nghe chuyện này thấy kỳ quái làm sao, — Macko bất ngờ chen ngang. — Nếu cái lão già chó má ấy thèm khát máu của tất cả những ai dính dáng đến Jurand đến thế, thì hẳn lão đã giết quách Danusia rồi chứ.

— Lão cũng từng muốn làm vậy, — Sanderus đáp, — nhưng có chuyện gì đó đã xảy ra khiến lão lâm trọng bệnh, suýt chết đến nơi. Thuộc hạ của lão xì xào bàn tán rất nhiều về vụ đó. Người ta bảo rằng vào một đêm nọ khi lão mò lên tháp định sát hại vị tiểu thư thì chạm trán Ác Quỷ — có kẻ lại bảo đó là một thiên thần — ừm... người ta tìm thấy lão nằm bất tỉnh nhân sự trên lớp tuyết trắng trước cửa tháp. Giờ đây, hễ nghĩ lại chuyện đó là tóc gáy lão lại dựng đứng cả lên như rừng cây sồi; đó cũng là lý do tại sao lão không dám tự tay ra tay với nàng, thậm chí còn sợ phải sai khiến kẻ khác làm việc đó. Lão mang theo bên mình gã đao phủ câm của Szczytno, nhưng chẳng ai biết để làm gì, bởi gã đao phủ cũng như bao kẻ khác, đều vô cùng sợ hãi không dám làm hại nàng.

Những lời này tạo ra ấn tượng sâu sắc. Zbyszko, Macko và viên người Bohemia xích lại gần Sanderus hơn. Hắn làm dấu thánh rồi tiếp tục:

— Sống giữa đám người đó chẳng dễ chịu chút nào đâu. Hơn một lần tôi đã tận tai nghe và tận mắt thấy những chuyện làm da gà da cóc tôi nổi ngược lên. Tôi đã thưa với các ngài rồi đấy, đầu óc lão cựu comthur hình như có vấn đề. Chà! Sao lại không thế được chứ, khi mà các linh hồn từ thế giới bên kia cứ quanh quẩn viếng thăm lão. Lão suýt nữa đã bỏ mạng ở đó, nhưng lúc nào bên cạnh lão cũng có một sự hiện diện phảng phất tiếng thở dốc. Đó chính là tên Danveld bị vị chúa tể máu lạnh của Spychow giết chết. Rồi Zygfried nói với hắn: "Ta phải làm gì đây? Ta không thể trả thù cho ngươi bằng cách nào cả; ngươi được lợi ích gì chứ?" Thế nhưng kẻ kia (con hồn ma) lại nghiến răng kèn kẹt rồi tiếp tục thở dốc. Thường thì cả Rotgier cũng hiện về, không khí nồng nặc mùi lưu huỳnh, và vị comthur có những cuộc trò chuyện dài lê thê với hắn. "Ta không thể, — lão nói với hắn. — Ta không thể. Khi nào tự thân ta tới đó ta sẽ làm, nhưng giờ thì ta chưa thể." Tôi cũng từng nghe lão già hỏi rằng: "Liệu điều đó có làm ngươi được an ủi không, con trai yêu dấu," cùng những lời lẽ tương tự khác. Những lúc như thế, lão cựu comthur chẳng thèm hé răng nói chuyện với ai suốt hai hay ba ngày liền, nét mặt thì trông đau đớn quằn quại. Lão cùng mụ nữ tì của Dòng Hiệp sĩ canh gác chiếc kiệu vô cùng cẩn mật, khiến vị tiểu thư chẳng tài nào nhìn thấy nổi một bóng người.

— Chúng có tra tấn nàng không? — Zbyszko cất giọng khàn đục hỏi.

— Tôi xin thưa với chúa công lời chân thực nhất rằng tôi không hề nghe thấy tiếng roi vọt hay tiếng khóc than nào cả; thứ duy nhất tôi nghe vọng ra từ chiếc kiệu là những giai điệu buồn bã; đôi khi tôi có cảm giác như tiếng hót líu lo ngọt ngào nhưng đượm buồn của một loài chim nào đó…

— Thật là tàn nhẫn! — Zbyszko thốt lên, giọng hắn rít qua kẽ răng đang nghiến chặt.

Nhưng Macko đã ngắt lời cuộc thẩm vấn.

— Thế là đủ rồi, — lão nói. — Giờ hãy kể về trận chiến đi. Ngươi có thấy chúng rút chạy thế nào và chuyện gì đã xảy ra với chúng không?

— Tôi có thấy và xin khai rành mạch. Thoạt đầu chúng chiến đấu rất điên cuồng. Nhưng khi nhận ra mình đã bị bao vây tứ phía, chúng mới nghĩ đến chuyện tẩu thoát. Ngài Arnold, một kẻ to lớn lực lưỡng như người khổng lồ, là kẻ đầu tiên phá vỡ vòng vây, mở toang một con đường máu đủ để hắn, lão cựu comthur và một số kẻ đi theo xe kiệu vượt qua được.

— Sao chúng không bị truy đuổi?

— Có truy đuổi chứ, nhưng chẳng làm gì nổi, bởi hễ ai đuổi đến gần là ngài Arnold lại quay lưng lại đối đầu và một mình chiến đấu với tất cả. Chúa phù hộ cho những kẻ nào dám chạm trán hắn, vì hắn sở hữu sức mạnh phi thường; hắn coi việc chiến đấu với cả trăm người chỉ là chuyện vặt. Ba lần hắn quay đầu chặn hậu như thế, ba lần hắn cản chân được đám truy binh. Toàn bộ đám người đi theo hắn đều bỏ mạng. Tôi thiết tưởng chính hắn cũng bị thương, và con ngựa của hắn cũng vậy, nhưng cuối cùng hắn vẫn tẩu thoát được, trong lúc lão cựu comthur thừa cơ hội ấy mà chuồn mất.

Nghe đến đây, Macko ngẫm nghĩ và cho rằng Sanderus nói thật, bởi lão chợt nhớ lại khi bước vào chiến trường nơi Skirwoilla giao chiến, toàn bộ đoạn đường trên hướng rút lui của quân Đức la liệt xác người Zmudzia, bị chém đứt lìa thê thảm cứ như thể có bàn tay của những người khổng lồ nhúng tay vào vậy.

— Thế nhưng, làm sao mà ngươi quan sát được tận mắt ngần ấy chuyện? — lão hỏi Sanderus.

— Tôi thấy chứ, — gã lang thang đáp, — vì tôi đã túm chặt lấy đuôi một trong những con ngựa kéo kiệu và cứ thế bám dai dẳng cho đến khi lãnh trọn một cú đá trời giáng vào bụng. Lúc đó tôi ngất lịm đi, và đó cũng là lý do các ngài bắt sống được tôi.

— Điều đó cũng có thể xảy ra lắm chứ, — Hlawa nói, — nhưng hãy cẩn thận đấy, nếu bất cứ lời nào ngươi khai ra là dối trá, thì ngươi sẽ biết tay tao.

— Vẫn còn một bằng chứng nữa đây, — Sanderus cãi lại; — ai muốn thì cứ ghi nhớ lấy; tuy nhiên, tin vào lời nói của một con người vẫn hơn là vội vàng kết án người ta gian dối.

— Dù đôi khi ngươi có vô tình nói thật đi chăng nữa, thì rồi ngươi cũng sẽ phải tru tréo vì tội buôn bán thánh tích thôi.

Và họ lại bắt đầu trêu chọc nhau như trước, nhưng Zbyszko đã cất tiếng cắt đứt màn đấu khẩu ấy.

— Ngươi đã đi qua vùng đất đó, vậy chắc ngươi phải rành rẽ địa hình quanh các lâu đài chứ; theo ngươi thì Zygfried và Arnold đang trốn ở đâu?

— Xung quanh vùng đó chẳng có pháo đài cố thủ nào cả; toàn bộ chỉ là một vùng hoang vu rừng thiêng nước độc, nơi người ta vừa mới phát quang một con đường đi qua. Chẳng có lấy một ngôi làng hay trang trại nào. Bọn Đức đã thiêu rụi hết rồi, bởi cư dân ở đó vốn là người Zmudzia, họ cũng đã nổi dậy cầm vũ khí chống lại Dòng Hiệp sĩ cùng với anh em của họ ở đây. Tôi nghĩ rằng, thưa ngài, bây giờ Zygfried và Arnold đang lang thang trong các khu rừng; hoặc là họ đang cố tìm đường quay lại nơi xuất phát, hoặc đang tìm cách lẻn tới pháo đài mà chúng ta định đến trước trận chiến bất hạnh ấy.

— Ta tin chắc là như vậy, — Zbyszko nói. Anh trầm ngâm suy nghĩ đến mức nhíu chặt cả mày; rõ ràng anh đang vắt óc tìm kế sách, nhưng việc đó chẳng kéo dài lâu. Chỉ một lát sau, anh ngẩng đầu lên và cất lệnh:

— Hlawa! Bảo người chuẩn bị ngựa ngói và binh sĩ ngay; chúng ta phải lên đường lập tức.

Viên người Bohemia, với thói quen chưa bao giờ hỏi lý do mỗi khi nhận lệnh, liền đứng phắt dậy chạy đi chuẩn bị ngựa; lúc ấy Macko mới trợn tròn mắt nhìn đứa cháu trai rồi ngạc nhiên thốt lên:

— Này… Zbyszko? Ơ hay! Cháu định đi đâu thế? Gì chứ?… Thế nào…?…

Nhưng anh đáp lại câu hỏi của lão bằng một câu hỏi khác:

— Thế theo bác thì cháu phải làm sao? Đó chẳng phải làn bổn phận của cháu hay sao?

Vị lão hiệp sĩ đành chịu chết không biết nói sao cho phải. Vẻ kinh ngạc trên mặt lão phai nhạt dần; lão lắc đầu một hai lần rồi cuối cùng thở dài sườn sượt và lẩm bẩm như đang tự nói với chính mình:

— Thôi được! Đã đến mức này rồi thì… Chẳng còn cách nào khác!

Và lão cũng bước đi lo liệu việc ngựa xe, trong khi Zbyszko quay lại tìm de Lorche, rồi thông qua một thông dịch viên người Mazovia, anh ngỏ lời với ngài ấy rằng:

— Tôi không thể bắt ngài đi cùng tôi để chống lại những kẻ mà ngài từng phục vụ. Vì thế ngài được tự do và muốn đi đâu tùy ý.

— Tôi không thể dùng thanh kiếm của mình chống lại danh dự hiệp sĩ ngay lúc này được, — de Lorche đáp; — nhưng còn việc ngài ban ơn phóng thích cho tôi, thì tôi cũng không thể nhận được. Tôi vẫn là tù nhân bị quản thúc của ngài và sẽ tuân theo mọi mệnh lệnh ngài sai bảo, bất cứ nơi đâu ngài muốn. Và trong trường hợp ngài có ý định đổi tù binh, hãy nhớ rằng Dòng Hiệp sĩ sẽ đổi bất cứ tù nhân nào để lấy tôi, bởi tôi không chỉ là một hiệp sĩ có thế lực, mà còn là hậu duệ của dòng dõi Hiệp sĩ Thánh chiến có công lớn.

Rồi họ ôm lấy nhau theo phong tục, đặt tay lên vai nhau và hôn lên má nhau, và de Lorche dặn thêm:

— Tôi sẽ đến Malbork hoặc triều đình Mazovia, để ngài biết rằng nếu không tìm thấy tôi ở nơi này thì sẽ thấy ở nơi kia. Sứ giả của ngài chỉ cần nói với tôi hai từ: "Lotaryngia-Geldria".

— Được rồi, — Zbyszko nói, — dẫu sao tôi vẫn sẽ đến gặp Skirwoilla để xin cho ngài một giấy thông hành được người Zmudzia tôn trọng.

Nói đoạn, anh đi tìm Skirwoilla; vị lão thủ lĩnh dễ dàng cấp giấy thông hành cho de Lorche lên đường, bởi ông đã rõ mười mươi mọi chuyện và rất quý mến Zbyszko; ông mang ơn sự dũng cảm của chàng trai trong trận chiến vừa qua, và chính vì thế ông không hề gây khó dễ cho việc ra đi của một hiệp sĩ thuộc xứ khác đến đây vì việc riêng của mình. Sau đó, bày tỏ lòng cảm kích trước những chiến công lớn lao mà Zbyszko đã lập, ông nhìn anh đầy kinh ngạc trước gan dạ dám một mình dấn thân vào chốn rừng thiêng nước độc; ông chúc anh lên đường bình an và ngỏ ý mong có ngày hội ngộ trong một chiến dịch lớn lao, quyết định hơn nữa chống lại Dòng Hiệp sĩ.

Nhưng Zbyszko đang vội vã khôn cùng, trong lòng anh bứt rứt như đang cơn sốt.

Khi ra tới điểm tập kết, anh thấy mọi thứ đã sẵn sàng, và người bác Macko của anh cũng đang ở đó trên lưng ngựa; lão đã giáp phục oai nghiêm, khoác áo giáp trụ và đội mũ sắt lên đầu. Zbyszko tiến lại gần và nói:

— Thế ra bác cũng đi cùng cháu ư!

— Chứ còn biết làm sao được nữa? — Macko càu nhàu đáp.

Zbyszko không đáp lời, chỉ cúi xuống hôn lên bàn tay phải của người bác, rồi leo lên yên ngựa thúc quân khởi hành.

Sanderus đi cùng với họ. Họ nắm rất rõ con đường dẫn đến chiến trường, nhưng từ đó trở đi thì phải trông cậy vào gã làm hoa tiêu. Họ cũng đặt hy vọng vào những cư dân bản địa có thể gặp dọc đường trong các khu rừng — những kẻ mang mối hận thù sâu sắc với các bậc chủ nhân tàn ác là Dòng Hiệp sĩ, chắc chắn sẽ giúp họ dò dấu vết của lão cựu comthur và hiệp sĩ Arnold von Baden — kẻ mà Sanderus đã tô vẽ có sức mạnh và lòng dũng cảm siêu phàm ấy.