Phần còn lại của cuốn tiểu thuyết chẳng còn bao nhiêu thì Sancho Panza bỗng hộc tốc chạy từ trên gác xép nơi Don Quixote đang nằm xuống, miệng hét lớn: “Xin các ngài cứu lấy! Mau lên, giúp chủ tôi với, ngài đang ở giữa trận chiến ác liệt và dữ dội nhất mà đời tôi từng chứng kiến. Có Chúa sống chứng giám, ngài vừa giáng cho tên khổng lồ, kẻ thù của phu nhân Công chúa Micomicona ta, một nhát kiếm chí mạng bay lìa cả đầu cứ như cắt một củ cải vậy.”
“Anh đang nói quái gì thế, hả anh bạn?” vị phó tế vừa ngưng việc đọc dở cuốn tiểu thuyết vừa hỏi. “Anh có còn tỉnh táo không đấy, Sancho? Sao quái quỷ lại có chuyện như anh nói được, trong khi tên khổng lồ ấy ở tận hai ngàn dặm?”
Đến lúc này, họ nghe thấy những tiếng động lớn phát ra từ trong căn phòng, kèm theo tiếng Don Quixote lớn tiếng quát tháo: “Đứng lại, tên trộm, tên cướp, kẻ đê tiện; giờ thì ta đã bắt được ngươi rồi, thanh mã tấu của ngươi sẽ chẳng cứu nổi ngươi đâu!” Và rồi dường như ngài đang vung kiếm chém thật lực vào tường.
“Các ngài đừng đứng nghe nữa,” Sancho giục giã, “hãy vào trong can chúng ra hoặc giúp chủ tôi đi; dẫu rằng giờ thì chẳng cần thiết nữa, vì chắc chắn là tên khổng lồ đã chết từ đời nào rồi và đang phải trình diện trước Chúa vì cuộc đời tội lỗi trước đây của hắn; bởi tôi tận mắt thấy máu chảy lênh láng trên sàn, còn cái đầu thì bị chém đứt văng sang một bên, to tướng chẳng khác gì một bầu rượu lớn.”
“Có mà tôi chết đi cho rồi,” chủ quán nghe vậy liền nói, “nếu Don Quixote hay Don Quỷ sứ nào đó không vừa chém nát mấy bầu rượu đỏ đầy ắp để ngay đầu giường hắn, và thứ rượu vang tràn ra chính là cái mà tay ngốc này tưởng lầm là máu;” vừa dứt lời, hắn lao thẳng vào phòng và mọi người cũng nối gót theo sau. Tại đó, họ nhìn thấy Don Quixote trong một bộ trang phục kỳ quái nhất trên đời. Ngài chỉ mặc một chiếc áo lót, vạt trước ngắn cũn cỡn chẳng đủ che kín đùi, còn vạt sau lại ngắn hơn tới sáu lóng tay; đôi chân ngài vừa dài ngoẵng vừa gầy đét, đầy lông lá và chẳng lấy gì làm sạch sẽ cho cam; trên đầu đội một chiếc mũ đỏ dính đầy mỡ của chủ quán, cánh tay trái quấn chặt chiếc chăn giường—thứ mà vì những lý do chỉ riêng Sancho mới hiểu được, vẫn hằng ôm mối hận—còn tay phải thì lăm lăm thanh gươm tuốt trần, vung vẩy khắp bốn phía và miệng không ngừng thét gào như thể đang thực sự chiến đấu với một tên khổng lồ nào đó. Điều nực cười nhất là đôi mắt ngài hoàn toàn nhắm nghiền, bởi ngài đang chìm trong giấc ngủ sâu và mơ rằng mình đang giao chiến với tên khổng lồ. Trí tưởng tượng của ngài đã bị kích thích quá đà bởi cuộc phiêu lưu sắp sửa thực hiện, khiến ngài tưởng tượng rằng mình đã đặt chân đến vương quốc Micomicon và đang đương đầu với kẻ thù; và vì đinh ninh rằng mình đang chém giết tên khổng lồ, ngài đã giáng không biết bao nhiêu nhát kiếm vào những bầu rượu khiến khắp phòng ngập chìm trong rượu vang. Thấy cảnh tượng ấy, chủ quán nổi giận lôi đình, lao thẳng vào Don Quixote và dùng đôi tay nắm chặt đấm đá ngài túi bụi đến mức nếu Cardenio và vị phó tế không kịp lao vào kéo lại, thì cuộc chiến với tên khổng lồ hẳn đã đi đến hồi kết bi thảm theo một cách khác. Thế nhưng, mặc cho tất cả, vị hiệp sĩ tội nghiệp vẫn chẳng hề tỉnh giấc cho đến khi người thợ cạo mang một vại nước lạnh từ dưới giếng lên và hất thẳng một gáo lên khắp người ngài. Lúc bấy giờ Don Quixote mới bừng tỉnh, nhưng vẫn chưa hoàn toàn ý thức được chuyện gì đang xảy ra. Dorothea, khi chứng kiến y phục ngắn ngủn và luộm thuộm của ngài, đã từ chối bước vào để mục sở thị trận chiến giữa vị dũng sĩ bảo vệ nàng và kẻ thù. Về phần Sancho, hắn lúi húi tìm kiếm khắp mặt sàn chiếc đầu của tên khổng lồ, nhưng tìm mãi chẳng thấy đâu nên đành lầm bầm: “Giờ thì tôi mới thấy mọi thứ trong cái nhà này toàn là ma thuật; lần trước cũng chính tại cái chỗ này đây, tôi đã ăn không biết bao nhiêu trận đòn đau điếng mà chẳng biết ai đánh mình hay nhìn thấy bóng dáng ai; còn cái đầu này bây giờ cũng bốc hơi đi đâu mất tiêu, dẫu rằng chính mắt tôi đã thấy nó bị chém đứt lìa và máu từ thân phun ra như suối.”
“Máu với chả suối cái nỗi gì, đồ kẻ thù của Chúa và các thánh thần?” chủ quán gầm lên. “Mày không thấy đấy à, đồ trộm cắp, rằng máu với suối chẳng qua chỉ là mấy cái bầu rượu này bị đâm thủng và rượu đỏ lênh láng khắp phòng đây này?—và tao ước gì có thể nhìn thấy linh hồn kẻ đã đâm thủng chúng cũng đang ngụp lặn trong địa ngục.”
“Tôi chẳng biết gì sất,” Sancho cãi cố; “tôi chỉ biết rằng chắc cái số tôi đen đủi lắm, vì không tìm thấy cái đầu này mà hạt quận của tôi sẽ tan biến như muối bỏ bể thôi;”—bởi vì một khi Sancho tỉnh táo lại còn phiền toái hơn cả lúc chủ nhân hắn ngủ say, ngài đã rót vào đầu hắn biết bao lời hứa hẹn hão huyền đến mức làm mụ mẫm cả trí óc.
Chủ quán tức giận đến phát điên trước sự dửng dưng của tên hầu và những rắc rối tày trời do người chủ gây ra, liền thề rằng lần này sẽ không thể có chuyện chuồn êm mà không trả tiền như lần trước; và những đặc quyền hiệp sĩ của họ sẽ chẳng còn tác dụng gì để dung túng cho bất kỳ kẻ nào trong hai người thoát tội, dù có phải tính tiền cả những cái nút gỗ để bịt lại mấy bầu rượu bị hỏng. Trong khi đó, vị phó tế đang giữ chặt đôi tay của Don Quixote, kẻ vẫn đinh ninh rằng mình đã kết thúc cuộc phiêu lưu và đang diện kiến Công chúa Micomicona. Ngài quỳ xuống trước mặt vị phó tế và cất lời: “Kính lạy bậc cao sang và tuyệt mỹ, điện hạ từ nay có thể sống mà không cần lo sợ bất kỳ tổn hại nào mà kẻ đê tiện kia có thể gây ra cho người; và bản thân ta từ hôm nay cũng được giải phóng khỏi lời hứa đã trao, bởi nhờ sự trợ giúp của Thiên Chúa tối cao và ơn phước của đấng mà ta tôn thờ suốt hơi thở này, ta đã hoàn thành nó một cách vô cùng mỹ mãn.”
“Tôi đã bảo mà đúng không?” Sancho nghe vậy liền chen vào. “Các ngài thấy chưa, tôi có say rượu đâu nào; đấy, các ngài thấy chủ tôi đã ướp muối tên khổng lồ rồi đấy chứ; chẳng còn nghi ngờ gì về chuyện được phong hầu nữa đâu, quận của tôi chắc chắn thuộc về tôi rồi!”
Hỏi sao có thể không phì cười trước những lời ngớ ngẩn của cặp chủ tớ ấy chứ? Và quả thực ai nấy đều cười lớn, ngoại trừ chủ quán, kẻ đang đứng nguyền rủa vận mệnh của mình. Cuối cùng, thợ cạo, Cardenio và vị phó tế cũng trầy trật lắm mới dìu được Don Quixote lên giường, và ngài chìm vào giấc ngủ với vẻ kiệt sức vô bờ bến. Họ để mặc ngài ngủ rồi bước ra cửa quán để an ủi Sancho Panza vì không tìm thấy cái đầu tên khổng lồ; thế nhưng họ còn tốn nhiều công sức hơn gấp bội để xoa dịu chủ quán, kẻ đang lồng lộn vì cái chết bất đắc kỳ tử của những bầu rượu. Bà chủ quán vừa sụt sùi vừa làu bàu: “Đúng là cái vận hạn đen đủi thế nào hắn mới bước chân vào nhà tôi, cái tên hiệp sĩ giang hồ này—ước gì tôi chưa từng giáp mặt hắn, bởi hắn đã hại tôi tốn kém biết bao; lần trước hắn cao chạy xa bay để lại khoản nợ qua đêm gồm tiền ăn tối, giường chiếu, rơm rạ và lúa mạch cho cả hắn, tên hầu, một con ngựa còi lẫn một con lừa, với lý do hắn là một hiệp sĩ phiêu lưu—cầu mong Chúa giáng những chuyến phiêu lưu mạt rệp lên đầu hắn và tất cả những kẻ phiêu lưu trên thế giới này—và vì thế hắn chẳng buột phải trả đồng nào, bởi luật lệ của giới hiệp sĩ giang hồ đã quy định thế; rồi thì, cũng chỉ vì hắn mà cái tên quý ông kia xuất hiện rồi giật đứt cái đuôi chồn của tôi, trả lại nó rách rưới tả tơi và trụi sạch lông, chẳng còn dùng được vào việc gì cho chồng tôi nữa; và để kết thúc cho tất cả, hắn lại chém thủng bầu rượu và làm đổ hết rượu của tôi! Ước gì tôi thấy máu của chính hắn đổ ra! Nhưng đừng có mà hòng mơ tưởng lừa phỉnh, vì thề có bộ xương của cha tôi và linh hồn của mẹ tôi, hắn phải trả đủ từng xu cho tôi; nếu không thì tên tôi không phải là thế này, và tôi cũng chẳng phải là con gái của cha tôi.” Tất cả những lời này và nhiều hơn thế nữa đã được bà chủ quán tuôn ra với vẻ đầy căm phúng, cùng sự phụ họa của cô hầu gái thị thành Maritornes, trong khi cô con gái thì im lặng và chốc chốc lại mỉm cười. Vị phó tế đành phải đứng ra dàn xếp bằng cách hứa sẽ đền bù mọi tổn thất trong khả năng tốt nhất của mình, không chỉ cho những bầu rượu và lượng rượu đã mất, mà trên hết là chiếc đuôi chồn quý giá mà họ hết sức nâng niu. Về phần Dorothea, nàng an ủi Sancho bằng cách cam đoan rằng ngay khi có bằng chứng chắc chắn về việc chủ nhân hắn đã chém đầu tên khổng lồ và nàng được đường đường chính chính ngự trị trên vương quốc của mình, nàng sẽ ban cho hắn quận hạt đẹp nhất trong đó. Nghe vậy Sancho mới chịu nài lòng, và quả quyết với công chúa rằng nàng cứ việc tin tưởng tuyệt đối bởi chính mắt hắn đã nhìn thấy cái đầu tên khổng lồ, hơn thế nữa nó còn có bộ râu dài tận thắt lưng, và nếu bây giờ không thấy đâu thì chắc chắn là vì mọi thứ diễn ra trong cái quán này đều bị yểm bùa, hệt như chính hắn đã từng trải qua trong lần trọ lại trước đây. Dorothea liền phụ họa rằng nàng hoàn toàn tin là như vậy, và hắn chẳng cần phải lo lắng gì sảng, mọi chuyện rồi sẽ đâu vào đấy và kết thúc tốt đẹp như ý muốn. Sau khi mọi việc đã được dàn xếp ổn thỏa, vị phó tế liền nôn nóng muốn đọc tiếp phần còn lại của cuốn tiểu thuyết, bởi ông thấy số trang còn lại chẳng bao lâu nữa là hết. Dorothea cùng mọi người khẩn khoản nài nỉ ông hoàn thành câu chuyện, và vì muốn chiều lòng họ cũng như bản thân cũng rất thích thú tác phẩm này, ông tiếp tục cất tiếng đọc:
Kết quả là, nhờ lòng tin tuyệt đối mà Anselmo dành cho phẩm hạnh của Camilla, ông vẫn sống trong cảnh hạnh phúc và hoàn toàn thảnh thơi không chút âu lo. Về phần Camilla, theo đúng kế hoạch, cô tỏ thái độ lạnh nhạt với Lothario để Anselmo đinh ninh rằng tình cảm cô dành cho gã hoàn toàn trái ngược với thực tế. Để vở kịch thêm phần thuyết phục, Lothario khẩn khoản xin phép được tạm ngưng lui tới nhà Anselmo, bởi sự khó chịu mà Camilla thể hiện rõ mồn một mỗi khi hắn xuất hiện đã phơi bày trước mắt ai nấy. Thế nhưng, kẻ bị che mờ mắt là Anselmo lại nhất quyết không đồng ý chuyện đó, và thế là bằng ngàn cách khác nhau, chính ông lại là kẻ tự tay đào mồ chôn vùi danh dự của mình trong khi cứ ngỡ đang vun đắp cho hạnh phúc viên mãn. Trong khi đó, sự thỏa mãn khi thấy mình được tự do tung tẩy trong mối tình vụng trộm đã đẩy Leonela đến mức bất chấp tất cả, buông thả theo những ham muốn bản năng mà không chút kiêng dè. Cô ta đinh ninh rằng bà chủ sẽ che chở cho mình, thậm chí còn chỉ vẽ cho cô cách thức che đậy mọi chuyện một cách an toàn. Cho đến một đêm nọ, Anselmo nghe thấy tiếng bước chân phát ra từ phòng của Leonela. Khi ông định đẩy cửa vào xem ai ở trong đó thì nhận ra cửa đã bị chặn lại từ bên trong, điều này càng thôi thúc ông phải phá cho bằng được; dồn hết sức lực, ông tung cửa xông vào đúng lúc kịp nhìn thấy một bóng đàn ông đang nhảy qua cửa sổ tẩu thoát ra đường. Ông lao vội theo để tóm lấy kẻ lạ mặt hoặc tìm xem đó là ai, nhưng chẳng thành công bề nào, bởi Leonela đã vội vã chồm tới ôm chặt lấy tay ông và van nài: “Xin ngài hãy bình tĩnh; xin đừng giận dữ hay đuổi theo kẻ vừa trốn thoát kia; hắn là người của con, và thực ra, hắn chính là chồng sắp cưới của con.”
Anselmo nhất quyết không tin, cơn thịnh nộ che mờ tâm trí khiến ông rút dao găm đe dọa Leonela, buộc cô ta phải khai thật nếu không muốn mất mạng. Trong cơn hoảng loạn tột độ, chẳng biết mình đang nói gì, cô ta bật khóc thét lên: “Xin ngài đừng giết con, thưa ngài, con có thể kể cho ngài nghe những chuyện còn quan trọng hơn nhiều so với bất kỳ điều gì ngài có thể tượng tượng ra đấy ạ.”
“Vậy thì nói ngay lập tức, nếu không ngươi phải chết,” Anselmo quát.
“Bây giờ con không thể nào nói được,” Leonela đáp, “tinh thần con đang quá hoảng loạn: xin hãy để con đến ngày mai, rồi ngài sẽ nghe được từ con những điều khiến ngài phải kinh ngạc; nhưng xin ngài hãy yên tâm rằng kẻ vừa nhảy qua cửa sổ kia là một thanh niên trong thành phố này, kẻ đã hứa hẹn sẽ cưới con làm vợ.”
Anselmo tạm nguôi giận và đành chấp nhận chờ đợi khoảng thời gian cô ta xin xỏ, bởi ông chưa từng mảy may nghi ngờ Camilla, niềm tin vào phẩm hạnh của vợ quá đỗi vững chắc khiến ông hoàn toàn đinh ninh như vậy. Thế là ông rời khỏi phòng, khóa trái cửa nhốt Leonela bên trong và dặn cô ta đừng hòng bước ra ngoài cho đến khi chịu khai hết mọi chuyện. Ông rảo bước sang phòng Camilla ngay để kể lại toàn bộ sự việc vừa diễn ra giữa ông và cô hầu gái, cũng như lời hứa hẹn sẽ tiết lộ những chuyện quan trọng mà cô ta đã đưa ra.
Chẳng cần phải nói cũng thừa biết Camilla hoảng loạn đến mức nào, nỗi sợ hãi và kinh hoàng bao trùm lấy cô lớn lao nhường nào. Đinh ninh rằng—với tất cả những lý do chính đáng—Leonela sẽ khai ra toàn bộ những bí mật về sự bội bạc của cô, Camilla chẳng còn chút dũng khí nào để chờ đợi xem những nghi ngờ ấy có trở thành hiện thực hay không. Ngay trong đêm đó, vừa đoán chừng Anselmo đã chìm vào giấc ngủ, cô vội vã thu gom những món trang sức quý giá nhất cùng một ít tiền bạc, lặng lẽ trốn khỏi nhà mà không để ai hay biết, rồi tìm đường đến nhà Lothario. Tại đây, cô thuật lại mọi chuyện vừa xảy ra và khẩn khoản nài nỉ hắn đưa mình đến một nơi an toàn hoặc cùng cao chạy xa bay để trốn tránh sự trừng phạt của Anselmo. Sự bối rối tột độ mà Camilla trút lên đầu khiến Lothario chết lặng đến mức chẳng thể thốt lên nổi một lời đáp, chứ đừng nói đến việc đưa ra quyết định phải làm gì lúc bấy giờ. Cuối cùng, hắn đasng quyết định đưa cô đến náu mình tại một tu viện do một người chị của hắn làm viện mẫu. Camilla đồng ý với phương án này, và với tốc độ khẩn trương mà tình hình đòi hỏi, Lothario nhanh chóng đưa cô đến tu viện, gửi gắm ở đó rồi một mình rời khỏi thành phố mà chẳng hé lộ với bất kỳ ai về sự biến mất của mình.
Ngay khi bình minh ló dạng, Anselmo thức dậy với tâm trạng nôn nóng muốn nghe cho bằng được những điều Leonela cần bẩm báo, dù chẳng hề mảy may nhận ra Camilla đã vắng bóng bên cạnh từ lúc nào. Ông rảo bước nhanh về phía căn phòng đã khóa trái cửa nhốt cô hầu hôm qua. Mở cửa bước vào, đập vào mắt ông không phải là Leonela mà là vài tấm vải trải giường được buộc nối lại với nhau buông thõng xuống cửa sổ—bằng chứng rành rành cho thấy cô ta đã dùng cách đó để trốn thoát. Lo lắng khôn nguôi, ông quay lại tìm Camilla, nhưng tìm khắp trên giường lẫn mọi ngóc ngách trong nhà đều chẳng thấy bóng dáng đâu, khiến ông hoang mang đến ngẩn ngơ. Ông gặng hỏi các gia nhân trong nhà nhưng chẳng ai có thể đưa ra bất kỳ lời giải thích nào. Trong lúc đang bấn loạn đi tìm vợ, tình cờ ông phát hiện ra những chiếc ráp đựng đồ của Camilla đang mở toang, và phần lớn trang sức bên trong đã không còn cánh nào. Đến lúc này thì ông đã hoàn toàn tỉnh ngộ trước nỗi nhục nhã ê chề của mình, đồng thời hiểu ra rằng Leonela không phải là nguyên nhân gây ra tai họa này. Chẳng thèm bận tâm thay quần áo chỉnh tề, với nguyên bộ dạng ấy, mang theo nỗi buồn thấu xương cùng tâm trạng chán chường tuyệt vọng, ông lết đến nhà người bạn thân Lothario để giãi bày nỗi đau đớn. Thế nhưng, khi đến nơi lại chẳng gặp được ai, và đám gia nhân cho biết chủ nhân của chúng đã vắng nhà suốt cả đêm qua đồng thời mang theo toàn bộ số tiền mặt, Anselmo cảm thấy trí óc mình như đang sụp đổ. Chưa hết, khi quay trở về dinh thự của chính mình, ông sững sờ nhận ra căn nhà đã trống hoác vắng tanh, chẳng còn một bóng gia nhân nào dẫu nam hay nữ ở lại. Ông hoàn toàn mất phương hướng, chẳng biết phải nghĩ gì, nói gì hay làm gì nữa, lý trí cứ thế rời bỏ ông từng chút một. Nhìn lại hoàn cảnh bi đát của mình, ông nhận ra chỉ trong chớp mắt bản thân đã trắng tay: mất vợ, mất bạn, mất cả gia nhân, cảm giác như bị cả trời xanh ruồng rẫy, và trên hết là bị tước đoạt sạch sẽ danh dự, bởi sự biến mất của Camilla chính là dấu chấm hết cho cuộc đời ông. Sau một hồi suy ngẫm dằng dặc, cuối cùng ông quyết định lên đường tìm đến ngôi làng của người bạn thân—nơi ông từng tá túc vào khoảng thời gian đã gián tiếp tạo cơ hội cho chuỗi tai họa phức tạp này sinh sôi. Ông khóa chặt cửa nhà, leo lên lưng ngựa, với một tâm hồn đã vỡ nát, ông dấn thân vào hành trình; thế nhưng đi chưa được nửa quãng đường, bị bủa vây bởi những ý nghĩ dằn vặt, ông buộc phải xuống ngựa, buộc cương vào gốc một thân cây rồi ngã quỵ xuống đó, bật ra những tiếng thở dài não nề xé lòng. Cứ thế ông ngồi thẫn thờ ở đó cho đến tận chập tối, thì trông thấy một người đàn ông đang cưỡi ngựa từ hướng thành phố đi tới. Sau khi chào hỏi ngài ta, ông cất tiếng hỏi xem ở Florence dạo này có tin tức gì mới.
Người dân nọ đáp lời: “Kỳ lạ và động trời nhất trong suốt nhiều ngày qua đấy thưa ngài; thiên hạ đang đồn âmp ĩ rằng Lothario, người bạn chí cốt của gã đại phú hộ Anselmo sống ở San Giovanni, đêm qua đã cuỗm đi Camilla—vợ của Anselmo, và gã chồng này cũng đã biến mất tăm tích. Toàn bộ câu chuyện này do chính một cô hầu gái của Camilla khai ra, khi bị quan trấn thủ tóm được vào đêm qua lúc đang đuổi theo tấm vải buông thõng từ cửa sổ nhà Anselmo để trốn xuống. Thú thật tôi cũng không rõ ngọn ngành câu chuyện diễn ra chính xác thế nào; tôi chỉ biết rằng cả thành phố đang xôn xao bàn tán về sự kiện này, bởi chẳng ai có thể ngờ được một chuyện tày trời như thế lại xảy ra, xét đến tình bạn keo sơn gắn bó thân thiết giữa hai kẻ đó—thân đến mức người ta vẫn gọi họ là ‘Hai người bạn’ cơ mà.”
“Liệu người ta có biết Lothario và Camilla đã bỏ trốn theo hướng nào không?” Anselmo gặng hỏi.
“Hoàn toàn không rõ, dù quan trấn thủ đang ráo riết huy động người truy lùng khắp nơi,” người dân đáp.
“Cầu Chúa phù hộ cho ngài,” Anselmo nói.
“Chúc ngài bình an,” người dân đáp rồi quất ngựa đi tiếp.
Tin tức thảm khốc này gần như tước đoạt nốt cả ý thức lẫn sự sống ít ỏi còn lại của Anselmo. Ông gượng đứng dậy bằng chút sức lực cuối cùng và lết đến được ngôi nhà của người bạn—nơi vẫn chưa hay biết gì về tai họa giáng xuống đầu ông. Nhìn thấy bộ dạng xanh xao, hốc hác và tàn tạ của Anselmo, gia chủ liền nhận ngay ra người bạn mình đang phải gánh chịu một nỗi đau đớn vô bờ bến. Anselmo lập tức xin phép được lui về phòng nghỉ ngơi và mượn giấy mực. Yêu cầu của ông được đáp ứng chu đáo, và ông được để lại nằm một mình trong phòng theo đúng ý nguyện, thậm chí cửa cũng được khóa lại cẩn thận. Khi chỉ còn lại một mình trong không gian cô quạnh, nỗi đau đớn vì tai họa bủa vây tâm trí mạnh mẽ đến mức, qua những dấu hiệu tử vong đang lan tràn trong cơ thể, ông thừa hiểu cuộc sống của mình sắp đi đến hồi kết. Do đó, ông quyết định để lại một bức thư tuyệt mệnh giãi bày nguyên nhân dẫn đến cái chết kỳ lạ này. Ông bắt đầu đặt bút viết, nhưng ngặt nỗi chưa kịp viết hết những điều muốn giãi bày thì hơi thở đã đứt quãng, và ông trút hơi thở cuối cùng, gục ngã như một nạn nhân tức tưởi của chính sự tò mò sai lầm mà bản thân đã khơi mào. Chủ nhà thấy trời đã muộn mà Anselmo mãi chẳng gọi người liền quyết định bước vào xem tình trạng bệnh tình có trở nặng hay không, để rồi chết lặng khi phát hiện ông đang nằm sấp, nửa thân người trên giường, nửa thân gục xuống bàn viết, tay vẫn cầm chiếc bút và tờ giấy dở dang. Sau vài tiếng gọi chẳng thấy hồi đáp, người chủ nhà bước đến gần, cầm lấy bàn tay ông thì thấy lạnh ngắt và nhận ra ông đã chết từ lúc nào. Vô cùng bàng hoàng và thương xót, ông ta hô hoán người hầu trong nhà đến chứng kiến thảm kịch giáng xuống đầu Anselmo; rồi ông ta cầm bức thư lên đọc, nhận ra ngay nét chữ quen thuộc của người bạn quá cố với những dòng chữ nghẹn ngào:
“Một khao khát ngu ngốc và sai lầm đã tước đi mạng sống của tôi. Nếu tin tức về cái chết của tôi đến tai Camilla, hãy cho cô ấy biết rằng tôi đã tha thứ cho cô ấy, bởi cô ấy không có nghĩa vụ phải làm nên những phép màu, và bản thân tôi cũng chẳng nên đòi hỏi cô ấy điều đó; và vì chính tôi là kẻ tự tay hủy hoại danh dự của mình, nên chẳng có lý do gì để—”
Anselmo mới chỉ viết đến đó, và rõ ràng là tại thời điểm này, khi chưa kịp hoàn thành những tâm sự cuối cùng, sự sống của ông đã vụt tắt. Ngày hôm sau, người bạn của ông liền phái người đem tin dữ về cái chết của Anselmo báo cho họ hàng của ông—những người vốn đã hay biết về tai họa cũng như về tu viện nơi Camilla đang ẩn náu. Lúc bấy giờ Camilla đang ở ranh giới mong manh của việc đi theo người chồng xấu số trong chuyến đi định mệnh ấy, không phải vì hay tin ông qua đời, mà vì nỗi đau đớn khi nhận được tin người tình đã cao chạy xa bay. Dẫu biết mình đã trở thành góa phụ, người ta kể lại rằng cô vẫn nhất quyết từ chối rời khỏi tu viện hay cắt tóc đi tu, cho đến không lâu sau đó, tin dữ truyền đến tai cô rằng Lothario đã tử trận trong một cuộc chiến mà M. de Lautrec vừa tham gia cùng Đại tướng Gonzalo Fernandez de Cordova tại vương quốc Naples—nơi người tình hối hận muộn màng của cô đã tìm đến. Vừa hay tin đó, Camilla chính thức buông bỏ hồng trần khoác lên mình tấm khăn tang tu viện, và chẳng bao lâu sau thì qua đời, kiệt quệ trong nỗi đau buồn và sầu muộn khôn nguôi. Đó chính là cái kết cục dành cho cả ba con người, một cái kết bắt nguồn từ sự thiếu suy nghĩ.
“Tôi rất thích cuốn tiểu thuyết này,” vị phó tế lên tiếng; “nhưng thú thật tôi chẳng thể tài nào ép mình tin đó là sự thật; và giả sử nó là sản phẩm của trí tưởng tượng, thì ngòi bút của tác giả đã phạm sai lầm, bởi thật phi lý khi tưởng tượng ra một người chồng nào lại ngốc nghếch đến mức thử thách lòng vợ bằng một cái đắt giá như của Anselmo. Nếu câu chuyện được xây dựng xoay quanh một tên lẳng lơ và tình nhân của hắn thì còn có thể châm chước được; đằng này lại xảy ra giữa vợ với chồng thì quả thực mang dáng dấp của sự bất khả thi. Mặc dù vậy, xét về nghệ thuật kể chuyện, tôi chẳng có điểm nào để phàn nàn cả.”
