Lúc này, Sancho đã đứng dậy, có phần rệu rã sau trận đòn của đám nài la nhà dòng, và đứng dõi theo trận chiến của chủ nhân là Don Quixote. Hầm hẩm trong lòng, hắn cầu xin Chúa phù hộ cho ngài giành chiến thắng, để nhờ đó có thể chiếm lấy một hòn đảo nào làm cai quản như đã hứa. Thấy cuộc tỉ thí đã chấm dứt và chủ nhân đang quay lại leo lên lưng Rocinante, hắn liền tiến đến giữ bàn đạp. Trước khi ngài kịp lên yên, Sancho sụp lạy trước mặt, cầm lấy tay ngài mà hôn và thưa rằng: "Xin Đức ngài Don Quixote vui lòng ban cho tôi quyền cai trị hòn đảo đã giành được trong trận chiến cam go này; bởi dù nó có lớn thế nào đi nữa, tôi cũng thấy sức mình đủ sức cai quản nó chẳng kém gì bất kỳ ai trên thế gian từng cai trị các hòn đảo."

Don Quixote liền đáp: "Này hiền đệ Sancho, ngươi phải biết rằng cuộc phiêu lưu này cùng những chuyến tương tự không phải là phiêu lưu giành đảo, mà chỉ là những phen đụng độ ở ngã ba đường, chẳng thu được gì ngoài một cái đầu sứt mẻ hoặc mất toi cái tai. Cứ kiên nhẫn đi, rồi sẽ có những cuộc phiêu lưu bày ra trước mắt, để ta không chỉ phong ngươi làm thống đốc mà còn ban cho ngươi những bổng lộc lớn hơn thế."

Sancho gửi lời tạ ơn ngài rối rít, lại hôn tay cùng vạt áo giáp, rồi giúp ngài lên lưng Rocinante. Bản thân hắn cũng leo lên lưng con lứa, tiếp tục đi theo chủ nhân. Don Quixote phóng đi với nhịp bước nhanh nhẹn, chẳng thèm chào hỏi hay nói thêm lời nào với mấy vị phu nhân trên chiếc xe ngựa, rẽ thẳng vào một khu rừng gần đó. Sancho giục lứa chạy theo hết tốc lực, nhưng Rocinante sải bước quá nhanh khiến hắn thấy mình bị bỏ lại phía sau, đành phải gọi chủ nhân dừng lại đợi. Don Quixote bèn kìm cương Rocinante cho đến khi người hầu mệt mỏi đuổi kịp. Vừa tới nơi, Sancho liền bảo: "Thiết nghĩ, thưa ngài, chúng ta nên tìm một ngôi nhà thờ nào đó để lánh nạn thì hơn; bởi nhìn cảnh gã vừa tỷ thí với ngài bị tơi tả thế kia, chắc chắn họ sẽ báo sự việc này lên Hội Thánh Phò Tá rồi đến bắt giữ chúng ta. Và thưa ngài, nếu điều đó xảy ra, e rằng trước khi ra khỏi ngục, chúng ta sẽ phải đổ mồ hôi hột đấy."

Don Quixote nghiêm giọng: "Im lặng! Từ thuở nào mà ngươi từng thấy hay nghe chuyện một hiệp sĩ giang hồ lại bị lôi ra tòa án công lý, cho dù y có phạm bao nhiêu tội giết người đi nữa?"

Sancho đáp: "Tôi nào biết gì về cái ơn-mếch-xì ấy, đời này cũng chưa từng dính líu đến thứ đó bao giờ; tôi chỉ biết rằng Hội Thánh Phò Tá chuyên lùng bắt những kẻ gây chiến trên đường phố, còn chuyện kia thì tôi không màng."

Don Quixote liền bảo: "Thế thì ngươi chẳng cần phải lo lắng gì đâu, hỡi người bạn của ta, bởi ta sẽ cứu ngươi thoát khỏi tay bọn Can-đê, huống chi là đám phò tá kia. Nhưng nói cho ta hay, khi còn sống, ngươi đã từng thấy vị hiệp sĩ nào dũng mãnh hơn ta trong khắp thế gian này chưa? Ngươi đã từng đọc trong sử sách về bất kỳ ai có khí phách tấn công lẫm liệt hơn, tinh thần chiến đấu kiên cường hơn, hay sự khéo léo trong đòn vung cùng tài năng quật ngã đối thủ xuất sắc hơn chưa?"

Sancho đáp: "Sự tình là tôi chưa từng đọc bộ sử nào cả, vì chữ nghĩa bẻ đôi tôi nào có biết đọc viết đâu; nhưng điều tôi dám cá là chưa từng phục vụ một người chủ nào gan dạ hơn Đức ngài trong suốt quãng đời của mình. Chỉ mong sao sự gan dạ ấy không phải trả giá bằng chừng ấy rắc rối như tôi vừa nói. Điều tôi khẩn khoản xin Đức ngài là hãy băng bó vết thương đi, vì máu từ cái tai kia đang chảy ròng ròng kìa, và trong cái túi đôi này tôi có sẵn một ít bông gòn cùng thuốc mỡ trắng."

Don Quixote thong thả: "Mấy thứ đó hoàn toàn có thể dẹp sang một bên, nếu như ta nhớ pha chế một bình dầu balsam của Fierabras, bởi chỉ cần một giọt duy nhất là đủ tiết kiệm thời gian lẫn thuốc men rồi."

Sancho Panza ngạc nhiên hỏi: "Bình nào với dầu nào thế hả ngài?"

Don Quixote đáp: "Đó là một loại dầu balsam mà ta còn nhớ rõ công thức. Ai dùng nó thì chẳng còn phải sợ chết hay lo lắng vì bất kỳ vết thương nào. Thế nên, khi ta điều chế xong và đưa cho ngươi, nếu trong trận chiến nào ngươi thấy người ta chém đứt đôi thân thể ta ra làm hai đoạn — như tai họa vẫn thường hay xảy ra — thì ngươi chỉ cần thật khéo léo và tỉ mỉ, trước khi máu kịp đông lại, nhặt phần thân thể rơi trên mặt đất đặt khớp khít hoàn hảo vào nửa phần còn lại vẫn đang nằm trên yên ngựa. Hãy cẩn thận ráp chúng lại cho thật ngay ngắn và chính xác. Sau đó, chỉ cần cho ta uống hai giọt dầu balsam mà ta vừa nhắc tới, ngươi sẽ thấy ta khỏe mạnh lành lặn chẳng khác nào một quả táo."

Nghe vậy, Panza liền thưa: "Nếu quả thật như thế, từ nay tôi xin từ bỏ quyền cai quản hòn đảo đã hứa hẹn, và chẳng màng điều gì khác để đền đáp cho những công lao trung thành bấy lâu của mình ngoài việc Đức ngài truyền lại cho tôi công thức của thứ nước thần thượng hạng này. Tôi tin chắc nó sẽ đáng giá hơn hai đồng reals một lượng ở bất cứ xó xỉnh nào, và tôi chẳng cần gì hơn để thảnh thơi an hưởng phần đời còn lại trong vinh hoa phú quý; chỉ có điều không biết chi phí pha chế có tốn kém lắm không?"

Don Quixote đáp: "Chưa đầy ba reals là có thể điều chế được sáu vò rồi."

Sancho kêu lên: "Trời Phật ơi, thế sao Đức ngài còn chần chừ chưa chịu pha chế rồi truyền lại cho tôi?"

Don Quixote điềm đạm đáp: "Bình tĩnh nào, bạn hiền; ta còn định truyền dạy cho ngươi nhiều bí mật lớn lao hơn và ban cho ngươi những ân huệ trọng đại hơn nữa. Còn bây giờ, hãy lo việc băng bó trước đã, vì cái tai của ta đang nhức nhối hơn mức ta mong muốn đấy."

Sancho lấy ra ít bông gòn và thuốc mỡ từ trong túi đôi. Nhưng khi Don Quixote nhìn thấy chiếc mũ giáp của mình đã vỡ tan tành, ngài gần như phát điên. Đặt tay lên chuôi gươm và ngước mắt nhìn trời, ngài thề: "Ta xin thề trước Đấng Tạo Hóa muôn loài cùng bốn cuốn Phúc Âm trọn vẹn, rằng ta sẽ hành xử y như vị đại Công tước xứ Mantua khi xưa từng thề báo thù cho cái chết của người cháu Baldwin — tức là không ăn bánh mì trên khăn trải bàn, không ôm ấp vợ, cùng những điều khoản khác dù lúc này ta không tài nào nhớ hết, nhưng ta xin chuẩn nhận đầy đủ như đã tuyên bố — cho đến khi ta trả được mối thù hoàn toàn kẻ đã dám phạm thượng với ta như thế này."

Nghe vậy, Sancho liền can: "Đức ngài nên nhớ cho rằng, thưa ngài Don Quixote, nếu vị hiệp sĩ kia đã làm theo đúng mệnh lệnh là đến trình diện trước tiểu thư Dulcinea del Toboso của tôi, thì y đã làm tròn mọi bổn phận phải làm và không đáng phải chịu thêm hình phạt nào nữa, trừ khi y phạm phải tội lỗi mới."

Don Quixote gật đầu: "Ngươi nói rất phải và đã chạm đúng trọng tâm; thế nên ta xin rút lại lời thề ở phần truy cứu thêm tội nợ cũ của y, nhưng ta vẫn lập lại và xác nhận nó để giữ trọn lối sống đã tuyên bố, cho đến khi nào ta dùng vũ lực cướp được từ tay một hiệp sĩ khác một chiếc mũ giáp khác hệt như thế này và tốt tương đương. Và chớ có tưởng rằng Sancho ạ, ta đang hù dọa vu vơ, bởi ta có một tấm gương tày đình để noi theo; chính xác là một câu chuyện y hệt từng xảy ra với chiếc mũ giáp của Mambrino, thứ đã khiến Sacripante phải trả giá đắt."

Sancho đáp lại: "Thưa ngài, xin ngài hãy quăng hết những lời thề thốt ấy xuống âm ti đi, bởi chúng vô cùng có hại cho sự rỗi linh hồn và gây tổn hại đến lương tâm. Xin ngài hãy bảo cho tôi hay, nhỡ trong vài ngày tới mà chúng ta chẳng gặp mống nào mang mũ giáp thì phải tính sao đây? Chẳng lẽ cứ phải giữ lời thề bất chấp mọi sự bất tiện và khổ sở khi phải mặc nguyên cả quần áo mà ngủ, không được ngủ trong nhà, cùng hàng ngàn nỗi hành xác khác nằm trong lời thề của cái lão già khờ khạo xứ Mantua mà ngài đang muốn khơi gợi lại hay sao? Xin ngài hãy quan sát xem, trên những con đường này chẳng có lấy một tên lính mặc giáp nào qua lại cả, chỉ toàn là dân khiêng hàng với đám đánh xe, bọn chúng chẳng những không mang mũ giáp mà có lẽ còn chưa từng nghe nói đến thứ đó trong suốt cuộc đời mình."

Don Quixote bác bỏ: "Ngươi lầm rồi đấy, vì chúng ta sẽ chẳng ở quá hai tiếng đồng hồ giữa những ngã ba đường này trước khi được thấy nhiều kẻ mặc giáp hơn cả số lượng từng kéo đến Albraca để tranh giành nàng Angelica tuyệt sắc."

Sancho thở dài: "Thôi đủ rồi; cứ thế đi vậy, và xin Chúa ban cho chúng ta thành công, mong sao thời điểm chiếm được hòn đảo đang khiến tôi tốn kém bao giọt mồ hôi nước mắt ấy mau chóng đến, rồi khi đó tôi chết cũng đành lòng."

Don Quixote an ủi: "Ta đã bảo ngươi rồi, hỡi Sancho, đừng bận tâm lo lắng về chuyện đó làm gì; vì nhỡ không có hòn đảo nào thì vẫn còn vương quốc Đan Mạch, hoặc xứ Sobradisa, vừa khít với ngươi như nhẫn đeo tay, huống hồ lại nằm trên đất liền thì ngươi càng thỏa sức tung hoành hơn. Nhưng hãy gác chuyện đó lại cho đến lúc ấy; xem xem trong túi đôi có gì để chúng ta lót dạ không, vì chẳng mấy chốc chúng ta phải lên đường tìm một lâu đài nào đó để trú ngụ qua đêm và pha chế loại dầu balsam mà ta đã dặn, bởi ta thề với Chúa là cái tai này đang làm ta đau nhức dữ dội đây."

Sancho thưa: "Tôi có mang theo đây một củ hành tây, một ít phô mai cùng vài mẩu bánh mì vụn, nhưng chúng chẳng phải là thứ lương thực xứng tầm với một vị hiệp sĩ dũng mãnh như Đức ngài."

Don Quixote đáp: "Ngươi mới hiểu biết làm sao! Ta muốn cho ngươi hay, hỡi Sancho, niềm vinh quang của các hiệp sĩ giang hồ là có thể nhịn đói suốt cả tháng trời, và ngay cả khi ăn, họ cũng chỉ ăn bất cứ thứ gì vớ được ngay trước tay; điều đó sẽ rõ mười mươi đối với ngươi nếu ngươi đọc nhiều bộ sử như ta. Bởi dẫu có vô vàn câu chuyện đi nữa, ta chẳng tìm thấy ở đâu nhắc đến chuyện các hiệp sĩ giang hồ ăn uống, trừ khi do tình cờ hoặc trong những bữa yến tiệc thịnh soạn được khoản đãi, còn phần lớn thời gian họ đều chìm đắm trong lãng mạn. Và dĩ nhiên là rõ như ban ngày, họ không thể nhịn ăn hay bỏ qua các nhu cầu tự nhiên khác vì chung quy họ cũng chỉ là những con người bằng xương bằng thịt như chúng ta; thế nhưng cũng rõ mười mươi là, với cuộc sống rày đây mai đó phần lớn thời gian qua những chốn rừng hoang thâm sơn cùng cốc mà chẳng có lấy một đầu bếp bên mình, khẩu phần quen thuộc nhất của họ chỉ là những món ăn dân dã giống hệt thứ mà ngươi đang dâng cho ta đây. Thế nên, hỡi người bạn Sancho, đừng để những điều làm ta thấy vừa ý lại khiến ngươi phải phiền lòng, cũng đừng cố vẽ ra một thế giới mới hay đi ngược lại lề lối của giới hiệp sĩ giang hồ."

Sancho cúi đầu: "Xin ngài tha lỗi cho tôi; vì như tôi vừa thưa lúc nãy, bản thân vốn chẳng biết chữ nghĩa gì nên tôi nào đâu hiểu được các quy tắc trong nghề nghiệp hiệp sĩ. Từ nay trở đi, tôi sẽ chất đầy túi đôi đủ loại trái cây khô dành riêng cho Đức ngài, bởi ngài là một hiệp sĩ; còn phần tôi, vì chẳng phải hiệp sĩ nên tôi sẽ nhét đầy thịt gia cầm và những món chắc dạ hơn."

Don Quixote liền đính chính: "Ý ta không phải bắt buộc các hiệp sĩ giang hồ không được ăn bất cứ thứ gì khác ngoài thứ trái cây mà ngươi vừa nhắc đến; ý ta là chế độ ăn uống thường nhật của họ chủ yếu là những thứ đó, cùng một số loại thảo mộc mọc ngoài đồng hoang mà họ nhận biết được và ta cũng rành rẽ."

Sancho gật gù: "Biết được những thứ cỏ cây ấy quả là hay ho, vì theo tôi nghĩ sẽ có lúc chúng ta cần phải áp dụng đến kiến thức ấy thực tế đấy."

Nói đoạn, hắn lôi những thứ vừa kể ra, và hai thầy trò cùng nhau thưởng thức bữa ăn một cách hòa bình, đầm ấm. Nhưng vì nóng lòng tìm chỗ nghỉ qua đêm, họ nhanh chóng kết thúc bữa ăn đạm bạc với chiếc bánh khô, vội vã lên yên để tìm một mái nhà trước khi màn đêm buông xuống. Tiếc thay, ánh ban mai cùng niềm hy vọng đạt được mục đích đã lụi tàn ngay khi họ vừa đến gần những lán trại của mấy kẻ chăn dê, thế là họ đành quyết định ngủ lại qua đêm tại đó. Việc không tìm được một ngôi nhà khiến Sancho chán chường bao nhiêu, thì việc được ngủ dưới bầu trời lồng lộng lại khiến chủ nhân của hắn thỏa mãn bấy nhiêu, bởi ngài vẫn luôn đinh ninh rằng mỗi lần trải qua cảnh này là thêm một lần ngài thực hiện quyền chủ nhân góp phần chứng minh cho tinh thần hiệp sĩ cao cả của mình.