Người bố của cái gia đình bất hạnh này, ông William Gerhardt, là một con người có đời tư rất lý thú. Ra đời ở vương quốc Saxony[1], ông đã đủ bản lĩnh để chống lại cái tệ bắt lính đầy bất công và để trốn sang Paris vào năm mười tám tuổi. Từ đó ông lên đường sang Mỹ, xứ sở của thiên đường.

Đến đất nước này rồi, ông tiến đủng đỉnh từng chặng từ New York tới Philadelphia và từ đó chuyển sang phía tây, vừa đi vừa làm việc cho nhiều nhà máy thủy tinh ở bang Pennsylvania, ở mỗi xưởng ông làm một thời gian. Tại một làng xóm thơ mộng ở cái thế giới mới này ông đã tìm thấy ý trung nhân của mình. Ông đã cùng cô gái Mỹ bình dị gốc Đức ấy chuyển đến Youngstown rồi lại từ đó rời đi Columbus; mỗi lần rời đi như vậy ông đều theo một nhà sản xuất thủy tinh tên là Hammond. Công việc kinh doanh của nhà sản xuất này lúc thịnh lúc suy.

Gerhardt là một con người lương thiện và ông thích được những người khác quý trọng đức tính liêm khiết của mình. “William”, người chủ thường nói với ông, “tôi cần anh bởi vì tôi có thể tin anh được”, và đối với ông lời nói ấy còn quý hơn cả bạc vàng.

Tính lương thiện ấy, cũng như những tín ngưỡng tôn giáo của ông, hoàn toàn do kế thừa mà có. Ông không bao giờ lý giải điều đó. Bố và ông nội ông trước kia là những người thợ thủ công Đức cường tráng không hề lừa gạt ai một đồng, và cái đức lương thiện ấy đã truyền vào máu ông y nguyên không giảm sút.

Khuynh hướng Luther của ông đã được củng cố bằng nhiều năm đi lễ nhà thờ, và việc giữ gìn phép đạo, giáo lý trong cuộc sống gia đình. Trong ngôi nhà nhỏ của ông cụ thân sinh ra ông, ảnh hưởng của viên mục sư dòng Luther là tối thượng, ông đã thừa kế được cái ý thức cho rằng nhà thờ dòng Luther là một thiết chế hoàn thiện và những lời giáo huấn của nhà thờ này về vấn đề cuộc đời mai hậu là tối quan trọng. Vợ ông về danh nghĩa theo đạo Mennonite[2] nhưng cũng sẵn sàng chấp nhận một gia đình kính Chúa rất mực, bất cứ đến đâu, bước đầu tiên trong sinh hoạt công cộng của họ cũng là liên minh với nhà thờ dòng Luther ở địa phương, còn ông mục sư bao giờ cũng là thượng khách tại gia đình Gerhardt.

Linh mục Wundt, người chăn dắt con chiên tại nhà thờ Columbus là một người theo đạo Cơ Đốc chân thành và sôi nổi, song sự mê tín và vẻ chính thống cứng nhắc của ông đã khiến ông trở thành cố chấp. Ông cho rằng các thành viên trong đám con chiên của ông có nguy cơ không được cứu rỗi linh hồn nếu như họ cứ nhảy đầm, đánh bài hoặc xem hát, và ông đã không ngần ngại gầm gừ tuyên bố rằng cửa địa ngục đang mở toang cửa chờ đón những ai không tuân theo lời huấn thị của ông. Uống rượu, dù chỉ chừng mực thôi, cũng là tội lỗi. Còn hút thuốc – chặc, bản thân ông cũng hút. Tuy vậy, tư cách đúng đắn trong hôn nhân và ngây thơ trong trắng trước khi kết hôn là những điểm tuyệt đối cần thiết trong cuộc đời của người theo đạo Cơ Đốc. Đừng có ai hòng nói đến chuyện cứu rỗi cho con gái không giữ nổi trinh bạch hoặc cho các bậc cha mẹ vì lơ là mà để cho con gái bị sa ngã, ông đã từng nói vậy. Cửa địa ngục đang rộng mở để chờ đón tất cả những người như vậy. Hàng ngày, thượng đế công minh luôn phẫn nộ đối với kẻ có tội, vì vậy muốn tránh khỏi bị trừng phạt đời đời, ta phải đi con đường thẳng và hẹp.

Hai vợ chồng Gerhardt và cả Jennie nữa, đều chấp nhận hoàn toàn các học thuyết của giáo hội mình như lời mục sư Wundt giải thích. Tuy vậy, đối với Jennie, sự tán đồng chỉ có tính chất danh nghĩa thôi. Cho đến nay tôn giáo chưa nắm chắc được cô. Cô chỉ thấy thú vị khi biết rằng có một thiên đường và cảm thấy sợ hãi khi biết rằng có một địa ngục. Con gái, con trai khi còn nhỏ phải ngoan ngoãn và vâng lời cha mẹ, Ngoài ra toàn bộ vấn đề tôn giáo cứ lộn tùng bậy trong đầu cô.

Ông Gerhardt thì tin rằng mọi lời nói phát ra từ bục giảng kinh đến hoàn toàn đúng. Đối với ông, sự chết và cuộc sống nơi thế giới bên kia đều là những thực tế.

Giờ đây năm tháng trôi qua và sự thể mỗi ngày một trở nên mông lung nên ông càng khắc khoải bám lấy những học thuyết có chứa đựng một giải pháp. Ôi, ước gì ông có thể tỏ ra lương thiện và thẳng thắn đến mức thượng đế chẳng có thể vin cớ gì mà loại trừ ông. Ông lo sợ không riêng gì cho bản thân mình mà cả cho vợ con nữa. Liệu một ngày kia ông có phải chịu trách nhiệm về vợ con không? Sự sao nhãng bổn phận và thiếu hệ thống của bản thân ông trong việc giáo dục cho vợ con về những quy luật của cuộc sống vĩnh hằng, rốt cuộc rồi có khiến ông cùng cả nhà bị đày xuống địa ngục không? Ông hình dung ra các cực hình ở địa ngục và tự hỏi bản thân mình và vợ con sẽ ra sao vào giờ phút cuối cùng.

Tất nhiên những tình cảm tôn giáo sâu sắc như vậy khiến ông trở nên nghiêm khắc đối với con cái. Ông thường hay xét nét những thích thú và nhược điểm của khát vọng tuổi trẻ. Bất kỳ chuyện ve vãn nào của bọn thanh niên mà cô có thể gặp trên các đường phố ở Columbus đều không thể được phép tiếp tục ở nhà cô. Ông Gerhardt quên khuấy đi rằng bản thân ông cũng từng có thời trai trẻ và ông chỉ quan tâm đến hạnh phúc phần hồn cô. Chính vì vậy mà ông thượng nghị sĩ là một yếu tố mới lạ trong đời Jennie.

Khi ông mới bắt đầu trở thành một bộ phận trong công việc của gia đình này thì những mực thước thông thường của ông Gerhardt tỏ ra không đáng tin cậy. Ông không có khả năng phán xét một nhân vật như vậy. Đây không phải là một con người bình thường đến tán tỉnh cô con gái xinh xắn của ông. Cái cách ông thượng nghị sĩ bước vào cuộc sống của gia đình này thật độc đáo và hợp lý đến nỗi ông trở thành một bộ phận tích cực trước khi mọi người kịp suy nghĩ gì về điều đó. Bản thân ông Gerhardt cũng không ngờ và vì ông cũng chẳng mong gì hơn là từ nguồn ấy sẽ đem đến cho gia đình ông vinh dự và lợi lộc nên ông chấp nhận sự quan tâm và giúp đỡ của ông thượng nghị sĩ, và tiếp tục làm lụng bình yên. Vợ ông không nói gì với ông về biết bao nhiêu món quà bà đã nhận trong thời gian trước và sau cái ngày lễ Giáng sinh kỳ diệu vừa qua.

Nhưng một buổi sáng, ông Gerhardt đang trên đường về nhà sau phiên gác đêm thì một ông hàng xóm tên là Otto Weaver lân la đến bắt chuyện.

- Bác Gerhardt này, – ông ta nói, – tôi có chuyện muốn nói với bác. Là bạn bác, tôi muốn kể rõ những điều tôi nghe thấy. Bác biết đấy, mấy nhà hàng xóm họ đang bàn tán về người khách đến thăm con gái bác đấy.

- Con gái tôi? – Gerhardt nói, cuộc tấn công đột ngột này khiến ông bối rối và đau đớn không thể tả xiết bằng lời. – Bác định nói gì cơ? Tôi chẳng biết ai đến thăm con gái tôi cả.

- Bác không biết à? – Weaver hỏi, cũng ngạc nhiên chẳng kém gì người được ông thổ lộ tâm sự. – Cái nhà ông đứng tuổi tóc bạc ấy. Thỉnh thoảng ông ta cầm can. Bác không biết ông ta ư?

Gerhardt cố vắt óc để nhớ xem là người nào, mặt đầy vẻ bối rối.

- Người ta nói rằng ông này đã từng là thượng nghị sĩ. – Weaver nói tiếp, đâm ngờ ngợ về câu chuyện mình vừa nói. – Tôi cũng chẳng biết nữa.

- À, – Gerhardt đáp, nhẹ hẳn người. – Thượng nghị sĩ Brander. Phải. Đôi khi ông ấy có đến, ra thế đấy. Ờ, thế thì sao cơ chứ?

- Có gì đâu, – ông hàng xóm trả lời, – chỉ có điều là thiên hạ người ta bàn tán. Bác biết đấy, ông ta có còn trẻ trung gì nữa đâu. Con gái bác, nó có đi chơi với ông ta vài lần. Những người này nhìn thấy và bây giờ họ bàn tán về nó. Tôi nghĩ rằng bác cũng cần biết.

Những lời nói ghê gớm đó làm ông Gerhardt choáng váng cả người.

Hẳn thiên hạ phải có lý do gì mới nói như vậy. Hai mẹ con Jennie đã khiếm khuyết nghiêm trọng. Tuy nhiên ông vẫn không do dự bênh con gái.

- Ông ta là một người bạn của nhà này, – ông lúng túng nói. – Lẽ ra chưa biết thì thiên hạ không nên nói. Con gái tôi chẳng làm gì nên điều tiếng.

- Thế đấy. Chuyện chẳng có gì, – bác Weaver nói tiếp. – Chưa có căn cứ gì mà thiên hạ đã bàn tán. Bác và tôi là chỗ bạn cũ. Tôi nghĩ là bác cũng cần biết thôi.

Ông Gerhardt đứng lặng người đi độ một phút nữa, hàm dưới trễ ra và một cảm giác bất lực lạ lùng sập xuống người ông. Đối địch với thế gian quả là điều gay go khốc liệt. Dư luận và thiện ý của nó rất thiết yếu. Ông đã cố gắng biết bao để theo những quy luật của nó. Vậy thì tại sao nó lại không hài lòng để ông được yên thân?

- Tôi rất mừng là đã được bác nói cho hay, – ông vừa thì thầm vừa tiếp tục cất bước về nhà. – Tôi sẽ điều tra sự thể ra sao. Chào bác.

Khi gặp vợ, ông Gerhardt vặn hỏi ngay.

- Thế cái việc ông thượng nghị sĩ Brander đến thăm con Jennie là thế nào? – Ông hỏi bằng tiếng Đức. – Hàng xóm người ta đang bàn tán đấy.

- Ồ, có chuyện gì đâu, – bà Gerhardt trả lời cũng bằng tiếng Đức. Rõ ràng bà bị bất ngờ vì câu hỏi đó. – Ông ấy có đến hai, ba lần.

- Bà đâu có cho tôi biết chuyện ấy, – ông trả lời và cảm thấy bực bội vì cái tính nhu nhược của bà đã dung túng và bao che khuyết điểm của một đứa con.

- Vâng, – bà trả lời, vô cùng bối rối. – Ông ấy chỉ đến có hai, ba lần.

- Hai ba lần! – Ông Gerhardt kêu lên, cái tính hay nói to của người Đức lại đến với ông. – Hai, ba lần! Khắp hàng xóm láng giềng người ta bàn tán về chuyện ấy. Thế là thế nào, hả?

- Ông ấy chỉ đến có hai, ba lần, – bà Gerhardt nhắc lại yếu ớt.

- Bác Weaver gặp tôi ở ngoài phố, – ông Gerhardt nói tiếp – và bảo tôi rằng những người hàng xóm của tôi đang bàn tán về người đàn ông đi chơi với con gái tôi. Tôi chẳng hiểu gì về chuyện này. Tôi cứ đứng sững chẳng biết nói gì. Cung cách ấy là thế nào? Cái ông ấy phải nghĩ như thế nào về tôi chứ?

- Không có chuyện gì quan trọng đâu, – bà mẹ tuyên bố, dùng một đặc ngữ Đức có hiệu lực. – Jennie có đi chơi với ông ta một, hai lần. Ông ta có đến nhà này. Như thế thì có gì mà thiên hạ bàn tán nào? Chẳng lẽ con bé không có quyền vui thú gì sao?

- Nhưng ông ấy già rồi, – Gerhardt đáp lại, dùng lời lẽ của Weaver. – Ông ấy là một bậc tai mắt của xã hội. Vậy ông ấy muốn đến thăm một con bé như Jennie để làm gì?

- Tôi không biết, – bà Gerhardt chống đỡ. – Ông ấy đến nhà này đường hoàng. Tôi thấy ông ấy chẳng làm sao cả, chỉ tốt thôi. Chẳng lẽ tôi có thể bảo ông ấy đừng đến à?

Nghe đến đây ông Gerhardt thôi không nói nữa. Tất cả những điều ông biết về thượng nghị sĩ Brander đều rất tốt. Vậy có cái gì ghê gớm về chuyện ấy sao?

- Hàng xóm người ta rỗi mồm. Hiện giờ chẳng có chuyện gì khác mà nói, thế là họ bàn tán về Jennie, Con bé nó ngoan hay không thì ông biết đấy. Tại sao họ lại nói những điều như vậy? – Và nước mắt ứa ra trong đôi mắt người mẹ bé nhỏ dịu dàng.

- Thôi được, – ông Gerhardt càu nhàu, – nhưng nhẽ ra ông ấy không nên đến đây để đem con bé bằng ấy tuổi đầu đi chơi thì mới phải. Chuyện ấy thật khó coi, cho dù ông ấy không định làm gì có hại.

Đúng lúc ấy Jennie bước vào. Nằm với một đứa em ở phòng ngủ đằng trước, cô đã nghe tiếng bố mẹ nói chuyện với nhau, nhưng không ngờ rằng câu chuyện lại nghiêm trọng đến thế. Lúc này bà mẹ quay lưng lại phía cô và cúi mặt xuống cái bàn làm bánh bích quy để cô con gái khỏi trông thấy đôi mắt đỏ hoe của bà.

- Có chuyện gì thế ạ? – Cô hỏi, hơi bối rối vì thái độ yên lặng căng thẳng của cả bố lẫn mẹ.

- Chẳng có gì cả, – ông Gerhardt rắn rỏi nói.

Bà Gerhardt không tỏ vẻ gì, nhưng chính sự đờ đẫn của bà lại cho biết là có chuyện xảy ra. Jennie bước tới chỗ mẹ và nhanh chóng phát hiện ra là bà đã khóc.

- Có chuyện gì thế ạ – cô vừa nhìn ông bố vừa nhắc lại câu nói ấy bằng một giọng ngạc nhiên.

Ông Gerhardt chỉ đứng sững, vẻ ngây thơ của cô át hẳn nỗi hãi hùng về tai họa của ông.

- Ồ chuyện mấy người hàng xóm ấy mà, – bà mẹ trả lời nhát gừng. – Bao giờ họ chẳng rỗi mồm bàn tán về những chuyện mà họ chẳng biết đầu đuôi gì cả.

- Lại về con phải không ạ? – Jennie hỏi, mặt cô thoáng đỏ vì thẹn.

- Bà thấy không, – ông Gerhardt nhận xét, dường như nói với cả thế gian, – nó biết đấy. Thế tại sao bà không cho tôi biết là ông ấy đến đây? Hàng xóm người ta bàn tán, và mãi đến hôm nay tôi mới biết. Cung cách như vậy là thế nào mới được chứ?

- Ồ, – Jennie kêu lên, xuất phát từ nỗi cảm thông trong sáng nhất đời đối với người mẹ, – nếu mẹ nói với bố thì cũng đến thế thôi!

- Cũng thế thôi? – Ông Gerhardt gào lên, vẫn nói tiếng Đức, mặc dù Jennie trả lời bằng tiếng Anh. – Người ta níu tao lại ở ngoài phố mà nói về chuyện ấy cũng chẳng sao ư? Mày nói thế mà không biết xấu hổ? Xưa nay tao vẫn nghĩ tốt về con người này, nhưng bây giờ thì mày không nói gì với tao về ông ấy mà hàng xóm người ta lại bàn tán nên tao chẳng biết nghĩ thế nào. Tao lại phải đi nghe hàng xóm thì mới biết có chuyện gì xảy ra ngay trong gia đình tao à?

Cả mẹ lẫn con đều im, Jennie đã bắt đầu nghĩ rằng sai lầm của hai mẹ con quả thật nghiêm trọng.

- Không phải vì có chuyện gì xấu xa mà con giấu bố đâu, – cô nói – Ông ấy chỉ rong xe đưa con đi chơi có một lần.

- Phải rồi, nhưng con không nói cho bố biết chuyện đó, – ông bố trả lời.

- Bố biết đấy, bố không thích con đi chơi tối. – Jennie đáp. – Vì vậy con không nói với bố. Chẳng có gì khác mà con giấu giếm.

- Lẽ ra ông ấy không nên rủ con đi chơi vào buổi tối mới phải, – ông Gerhardt nhận xét, vẫn bận tâm về thế giới bên ngoài. – Ông ấy muốn gì ở con nào? Tại sao ông ấy không đến đây? Dù sao đi nữa thì ông ấy cũng quá lớn tuổi rồi. Bố nghĩ con gái hơ hớ như mày chả cần dính dáng với ông ấy làm gì.

- Ông ấy chẳng muốn gì ngoài việc giúp đỡ con. – Jennie thì thầm. – Ông ấy muốn lấy con.

- Lấy con? Hả! Sao ông ấy không nói cho bố biết! – Ông Gerhardt kêu lên. – Bố sẽ xem xét kỹ việc này. Bố không muốn ông ấy đi chơi với con gái bố để hàng xóm họ bàn tán. Hơn nữa ông ấy lớn tuổi quá rồi. Bố sẽ nói cho ông ấy biết. Ông ấy biết điều ra thì đã không đặt một cô con gái vào hoàn cảnh bị thiên hạ người ta dị nghị. Tốt hơn là ông ấy đừng có đến đây nữa.

Việc ông Gerhardt dọa sẽ bảo ông Brander đừng đến nữa, xem ra là một điều khủng khiếp đối với Jennie và mẹ cô. Thái độ như vậy thì còn đem lại được cái gì tốt đẹp nữa? Tại sao lại phải làm cho mẹ con cô mất thể diện trước mặt ông? Tất nhiên ông Brander lại đến, trong lúc ông Gerhardt đi làm vắng và hai mẹ con run lên vì sợ ông bố nghe người ta kể lại. Ít hôm sau ông thượng nghị sĩ đến và đưa Jennie đi dạo chơi xa.

Cả cô lẫn bà mẹ đều không nói gì với ông Gerhardt. Nhưng cũng không giấu được ông lâu.

- Con Jennie lại đi chơi với ông ấy phải không? – Tối hôm sau ông hỏi bà Gerhardt như vậy.

- Tối hôm qua ông ấy ở đây, – bà mẹ trả lời thoái thác.

- Nó có bảo ông ấy đừng đến nữa không?

- Tôi không biết. Hình như không thì phải.

- Được rồi, tôi sẽ tự liệu lấy xem cái chuyện này có chấm dứt hay không, – ông bố quả quyết nói. – Tôi sẽ nói chuyện với ông ta. Cứ đợi đến khi ông ta tới đây lần nữa.

Theo kế hoạch ấy ông tìm cách bỏ nhà máy về nhà vào ba buổi tối khác nhau, mỗi lần về ông đều quan sát kỹ lưỡng căn nhà để phát hiện xem trong nhà có tiếp khách không. Vào buổi tối thứ tư ông Brander đến tìm Jennie, lúc ấy đang vô cùng bồn chồn lo lắng, rồi đưa cô ra ngoài dạo chơi. Cô sợ nếu gặp bố thì thế nào cũng có chuyện lôi thôi, nhưng chẳng biết làm thế nào.

Lúc ấy ông Gerhardt đang trên đường về nhà, thấy cô đi ra. Đối với ông chỉ chừng ấy là đủ. Vừa khoan thai bước vào chỗ bà vợ ông vừa nói:

- Jennie đâu rồi?

- Nó đi đâu ấy, – mẹ cô nói.

- Phải, tôi biết nó đi đâu rồi, – ông Gerhardt nói. – Tôi đã nom thấy nó. Bây giờ cứ đợi đến lúc nó về. Tôi sẽ bảo cho cái nhà ông ấy biết.

Ông bình tĩnh ngồi xuống, vừa đọc một tờ báo tiếng Đức vừa để ý theo dõi bà vợ cho tới khi có tiếng mở cổng lạch cạch rồi cánh cửa trước mở ra. Ông đứng dậy.

- Mày đi đâu về đấy? – Ông kêu lên bằng tiếng Đức.

Brander cảm thấy bực mình. Ông không ngờ có chuyện rắc rối thuộc loại này xảy ra. Jennie cuống cả lên. Mẹ cô đang chịu đựng một cơn đau đớn dằn vặt trong nhà bếp.

- À con vừa đi dạo, – cô lúng túng trả lời.

- Tao đã chẳng bảo mày không được đi chơi tối nữa là gì? – Ông Gerhardt nói, hoàn toàn không đếm xỉa đến Brander.

Jennie đỏ mặt giận dữ, không nói được lời nào.

- Có chuyện gì vậy? – Brander nghiêm nghị hỏi. – Sao ông lại phải nặng lời với cô ấy như thế?

- Nó không được phép đi chơi tối, – ông bố trả lời thô bạo. – Tôi đã bảo nó hai, ba lần rồi. Mà tôi nghĩ rằng ông cũng chẳng nên đến đây nữa.

- Sao ạ? – Ông thượng nghị sĩ hỏi và dừng lại, suy xét cân nhắc lời lẽ. – Chuyện này có gì khác thường lắm đâu? Con gái ông đã làm gì nào?

- Nó đã làm gì à? – Ông Gerhardt kêu lên, nỗi kích động làm tăng sự căng thẳng ông đang phải chịu đựng, và vì vậy ông nói tiếng Anh hầu như mất cả trọng âm. – Nó đã chạy rông ngoài phố vào ban đêm mà lẽ ra nó không được làm như vậy. Tôi không muốn một người cỡ tuổi ông rủ con gái tôi đi chơi tối. Thế ông muốn gì nó nào? Nó vẫn còn trẻ con.

- Muốn gì! – Ông thượng nghị sĩ nói, cố lấy lại tư thế chững chạc vừa bị nao núng. – Tất nhiên là tôi muốn nói chuyện với cô ấy. Cô ấy đã đủ tuổi để khiến tôi quan tâm. Tôi muốn lấy cô ấy làm vợ nếu như cô ấy ưng tôi.

- Tôi muốn ông ra khỏi chỗ này và đừng đến đây nữa. – ông bố trả lời, mất cả ý thức về luân lý và rơi xuống cái mức tầm thường là lấy quyền cha mẹ bức bách con cái. – Tôi không muốn ông đến nhà tôi nữa. Con gái tôi mà không bị đưa đi chơi để mang tiếng xấu thì tôi cũng đã đủ chuyện phiền rồi.

- Tôi nói thẳng – ông thượng nghị sĩ vừa nói vừa đứng thật thẳng người, – rằng ông sẽ phải giải thích rõ lời ông vừa nói. Tôi không làm điều gì đáng xấu hổ. Con gái ông không bị tôi làm phương hại điều gì. Ông nghe đây, tôi muốn biết ông cư xử như vậy nghĩa là thế nào.

- Tôi muốn, – ông Gerhardt nói, đâm lắp bắp vì kích động, – tôi muốn, tôi muốn rằng khắp hàng xóm láng giềng người ta bàn tán về việc ông đến đây, rong xe đi chơi và đi dạo với con gái tôi trong khi tôi đi vắng, đấy, tôi muốn nói như vậy đấy. Tôi muốn nói rằng ông chẳng phải là người có ý định cao quý gì, nếu không thì ông đã chẳng đến đây giao du với một con bé chỉ đáng tuổi con gái ông làm gì. Thiên hạ người ta nói cho tôi khá rõ ông là người như thế nào rồi. Ông đi đi và để cho con gái tôi yên.

- Thiên hạ! – Ông thượng nghị sĩ nói. – Được, tôi chẳng cần gì cái thiên hạ của ông. Tôi yêu con gái ông, và tôi đến đây thăm cô ấy bởi vì tôi yêu cô ấy thực. Tôi có ý định sẽ cưới cô ấy và nếu như hàng xóm láng giềng của ông có điều gì cần nói về chuyện ấy thì cứ kệ cho họ nói. Không có lý gì khiến ông phải xử sự như thế này khi chưa biết rõ ý đồ của tôi.

Hoang mang vì cuộc cãi cọ bất ngờ và khủng khiếp ấy, Jennie lui ra phía cửa dẫn sang phòng ăn; và bà mẹ thấy cô liền bước tới.

- Ôi, – bà vừa nói vừa thở hổn hển vì kích động, – bố con về khi con đi khỏi rồi. Biết làm thế nào bây giờ? – Hai mẹ con ôm chặt lấy nhau, như thói thường của phụ nữ, lặng lẽ khóc thầm. Cuộc tranh cãi vẫn tiếp tục.

- Cưới à? – Người bố kêu lên. – Có phải thế không?

- Phải, – ông thượng nghị sĩ nói, – cưới đấy, đúng là như vậy. Con gái ông mười tám tuổi đầu rồi và có thể tự quyết định lấy. Ông đã lăng mạ tôi và đã xúc phạm đến tình cảm con gái ông. Ông nghe đây, tôi muốn ông hiểu rằng câu chuyện không thể chấm dứt ở đây. Nếu như ông có lý do gì để phản đối tôi ngoài những điều ông nghe người ta đồn đại thì mong rằng ông cứ nói ra.

Ông thượng nghị sĩ đứng trước mặt ông, đúng là một bức tranh của sự ngay thẳng. Ông ta không to tiếng cũng không tỏ ra giận dữ, nhưng môi ông mím chặt lộ rõ vẻ một con người đầy sức mạnh và quyết tâm.

- Tôi không muốn nói chuyện với ông nữa, – ông Gerhardt đáp, nhụt đi nhưng cũng không đến nỗi quá sợ sệt. – Con gái tôi là con gái tôi. Tôi là người quyết định việc nó có được đi chơi tối hay không, hoặc nó có lấy ông hay không. Tôi biết loại chính khách các ông là thế nào rồi. Khi mới gặp ông tôi cho rằng ông là người lịch sự, nhưng bây giờ, kể từ khi tôi biết cái lối ông cư xử với con gái tôi, thì tôi không muốn liên quan gì với ông nữa. Ông hãy đi đi và đừng đến đây nữa. Tôi chỉ yêu cầu ông có thế.

- Bà Gerhardt, – Brander nói, cố ý quay đi không nhìn thẳng vào người bố đang giận dữ, – tôi xin lỗi đã tranh cãi trong nhà bà. Tôi không biết chồng bà phản đối những cuộc đến thăm của tôi. Tuy vậy bây giờ tôi hãy để nguyên vấn đề như thế đã. Bà không nên phiền lòng, chuyện này không đến nỗi như ta tưởng đâu.

Ông Gerhardt sửng sốt nhìn vẻ bình tĩnh của ông khách.

- Bây giờ tôi sẽ đi, – ông quay sang nói với ông Gerhardt, – nhưng ông đừng nên nghĩ rằng tôi sẽ bỏ đứt hẳn chuyện này đâu. Tối hôm nay ông đã mắc một sai lầm nghiêm trọng. Tôi mong ông sẽ nhận ra điều đó, Xin chào tạm biệt ông.

Ông hơi cúi mình và bước ra.

Ông Gerhardt đóng chặt cửa lại.

- Này – ông vừa nói vừa quay sang phía vợ và con gái, – để xem xem chúng mình có tống khứ được lão ta không. Tao sẽ cho mày biết cách đi diễu phố trong đêm tối như thế nào khi mà mọi người đã đang bàn tán về mày.

Lời qua tiếng lại đã chấm dứt nhưng vẫn còn in sâu trong bộ dạng và tình cảm những người trong gia đình này và suốt mấy ngày sau đó ít khi có ai nói với ai một lời. Ông Gerhardt bắt đầu ngẫm nghĩ về việc mình được chỗ làm này là nhờ ông thượng nghị sĩ, ông quyết định bỏ việc. Ông cũng nói rõ rằng không ai được giặt quần áo của ông thượng nghị sĩ trong nhà này nữa và nếu như ông không biết chắc rằng công việc làm ăn của bà Gerhardt tại khách sạn là do bà nỗ lực tìm lấy thì hẳn ông cũng đã bắt bà thôi việc rồi. Tuy vậy, làm như vậy cũng chẳng được lợi lộc gì. Nếu như bà không đến khách sạn ấy thì những lời bàn tán kia đã chẳng bao giờ xảy ra đối với gia đình bà.

Ông thượng nghị sĩ bỏ đi, lòng rối bời vì sự việc thô bạo vừa xảy ra. Những chuyện đặt điều của hàng xóm láng giềng thì ngay trong đám thường dân cũng đã đủ tệ rồi, huống hồ một người ở cương vị như ông mà hạ mình dính líu vào thì thực không xứng đáng. Ông không biết nên đối phó với tình thế như thế nào, còn đang tìm cách, chưa đi đến quyết định gì thì mấy ngày đã trôi qua. Rồi ông được gọi về Washington, và ông ra đi mà không được gặp lại Jennie.

Trong lúc đó, gia đình ông Gerhardt vẫn sống lần hồi như trước. Họ nghèo thật, song ông Gerhardt sẵn sàng đương đầu với cảnh bần hàn trong tinh thần “đói cho sạch, rách cho thơm”. Tuy vậy những hóa đơn mua tạp phẩm vẫn tốn kém như trước. Quần áo bọn trẻ con cứ ngày một sờn cũ đi. Phải tằn tiện và ngừng trả cả những khoản nợ cũ mà ông Gerhardt đang cố trang trải dần.

Rồi cái ngày phải trả tiền lãi hàng năm của món đồ cầm cố đã đến, và lại thêm một món nữa khi hai người bán tạp phẩm gặp ông Gerhardt ở ngoài phố và hỏi ông về mấy cái hóa đơn nhỏ của họ. Ông không do dự phân trần hoàn cảnh của mình và nói với họ bằng một vẻ ngay thẳng đáng tin cậy là ông sẽ cố gắng hết sức để trang trải. Nhưng những bất hạnh ấy đã khiến tinh thần ông rã rời. Trong khi làm việc ông cầu xin Thượng đế cứu giúp và chẳng ngần ngại sử dụng mấy giờ định ngủ bù vào ban ngày để chạy loanh quanh tìm một chỗ làm có mức tiền công hậu hơn hoặc nhận những công việc lặt vặt mà thỉnh thoảng ông vẫn kiếm được. Một trong số những công việc đó là cắt kính.

Bà Gerhardt la lên phản đối cho rằng ông làm việc như thế là tự hủy hoại mình, song ông vạch rõ sự cần thiết phải làm như thế để cắt nghĩa cách xử sự của mình.

- Khi người ta níu tôi lại ở ngoài phố để đòi tiền thì tôi làm sao có thì giờ mà ngủ được.

Thật là cảnh cùng quẫn đối với cả gia đình.

Đã thế, Sebastian lại bị bắt giam. Cũng chỉ vì gã hay sử dụng cái mẹo ăn trộm than cổ lỗ sĩ nhiều quá. Một buổi tối, cu cậu trèo lên một toa chở than trong khi Jennie cùng bọn trẻ con đứng chờ, và bị một viên thám tử hỏa xa bắt giữ. Trong hai năm qua bao nhiêu than đã bị mất trộm, nhưng chừng nào còn vừa phải thôi thì sở hỏa xa cũng còn làm ngơ. Tuy nhiên, khi những khách hàng của các nhà buôn vận chuyển bằng tàu hỏa phàn nàn rằng các toa chở than từ các mỏ ở Pennsylvania bị mất hàng tấn khi đi qua Cleveland, Cincinnati, Chicago và các địa điểm khác thì các thám tử bắt đầu hoạt động. Bọn trẻ con nhà Gerhardt đâu phải là những kẻ duy nhất kiếm chác bằng cách này. Biết bao nhiêu gia đình khác ở Columbus cũng thường xuyên làm như vậy, nhưng chẳng may Sebastian lại bị tóm để làm gương.

- Xuống khỏi toa ngay, – viên thám tử nói, đột ngột xuất hiện trong bóng tối. Jennie cùng mấy đứa nhỏ vứt cả rổ rá, chạy bán sống bán chết.

Phản ứng bồng bột đầu tiên của Sebastian là định nhảy ào xuống chạy, nhưng mới toan làm thế thì cu cậu đã bị viên thám tử tóm được áo.

- Đứng yên đấy, – viên thám tử kêu lên, – tao bắt mày.

- Hừ, bỏ ra, – Sebastian dữ tợn nói, bởi vì gã đâu có phải tay vừa. Gã có đủ gan và quyết tâm, đồng thời lại thấy được tình thế gay go rắc rối của mình.

- Tao bảo bỏ ra mà, – gã nhắc lại và thình lình giật mạnh một cái, làm cho kẻ bắt được gã suýt ngã.

- Mày lại đây, – viên thám tử vừa nói vừa kéo thật mạnh, cố gắng tỏ rõ uy lực của mình.

Sebastian lại thật, nhưng là để nện một thoi khiến địch thủ lảo đảo.

Hai bên còn vật lộn một lúc nữa, rồi có một người phu xe lửa đi qua và giúp sức viên thám tử. Cả hai người hối hả giải Sebastian về nhà ga, và thấy có người cảnh sát địa phương ở đó, họ bèn giao cho y. Sebastian bị nhốt đêm đó, chiếc áo khoác bị rách, tay và mặt xây xát, một mắt tím bầm.

Về đến nhà, bọn trẻ con không biết chuyện xảy ra với anh thế nào mà nói, nhưng khi đồng hồ điểm chín giờ, rồi mười giờ, mười một giờ mà Sebastian vẫn không về, bà Gerhardt vô cùng lo lắng. Đã nhiều đêm gã đi đến mười hai giờ hay một giờ mới về, nhưng đêm nay bà mẹ linh cảm thấy có chuyện gì khủng khiếp xảy ra. Khi đã một rưỡi mà chưa thấy Sebastian về, bà bắt đầu khóc.

- Phải có đứa nào đến báo cho bố biết đi, – bà nói. – Có lẽ nó bị bắt giam rồi.

Jennie tình nguyện đi, nhưng bà mẹ cũng đánh thức thằng George lúc ấy đang ngủ say để đi cùng với cô.

- Gì thế? – Ông Gerhardt nói, ngạc nhiên thấy hai con đến.

- Anh Bass chưa về, – Jennie nói, và để giải thích, cô kể lại câu chuyện lôi thôi hồi tối.

Ông Gerhardt lập tức bỏ việc cùng quay về với hai con đến một chỗ ông có thể tạt sang phía nhà giam. Ông đã đoán được sự việc gì xảy ra và lòng ông rối bời.

- Chẳng lẽ đến nông nỗi này! – Ông vừa bồn chồn nhắc lại vừa đưa hai bàn tay vụng về lên quệt trán ướt mồ hôi.

Tại trạm cảnh sát, viên đội phụ trách trạm cộc cằn nói cho ông biết là Bass đang bị bắt giữ.

- Sebastian Gerhardt hả? – Viên đội vừa nói vừa nhìn qua cuốn sổ trực ban – Phải, nó ở đây. Ăn trộm than và chống lại cảnh sát. Nó là con ông à?

- Ôi, lạy Chúa! – Ông Gerhardt nói. – Ach Gott[3]! – Ông đau khổ vặn hai bàn tay vào nhau.

- Muốn gặp nó à? – Viên đội hỏi.

- Vâng, vâng, – người bố nói.

- Fred, dẫn ông ấy ra đằng sau, – viên đội nói với một người lính gác già, – và cho ông ấy gặp nó.

Khi ông Gerhardt đứng trong căn phòng phía sau và Sebastian được dẫn ra, khắp mình xây xát, đầu tóc rối bù thì ông quỳ xuống và bắt đầu khóc. Ông xúc động quá đến nỗi không thốt được lời nào.

- Đừng khóc, bố. – Sebastian nói tiếp, bản thân gã cũng phải cố gắng hết sức để kìm nước mắt. – Con không làm sao đâu, khóc lóc thì có ích gì?

- Bố biết, bố biết – người bố tóc bạc thổn thức trả lời, – nhưng bố không thể không khóc được, lỗi tại bố là đã để cho con làm chuyện ấy.

- Không, không, không phải tại bố đâu. – Sebastian nói. – Bố làm thế nào khác được. Mẹ đã biết gì về chuyện này chưa?

- Có, mẹ biết rồi, – ông đáp, – Jennie và George đến chỗ làm bảo bố, mãi vừa đây bố mới biết – và ông lại bắt đầu khóc.

- Kìa, bố đừng buồn. – Bass nói tiếp, phần tốt đẹp nhất trong bản chất gã lúc này nổi lên. – Con không làm sao đâu. Bố cứ về đi làm đi và đừng lo. Con không làm sao đâu.

- Mắt con bị sưng như thế nào đấy? – Ông bố vừa nói vừa nhìn con bằng đôi mắt đỏ hoe.

- Ồ, con vật nhau một chút với cái thằng nó tóm con, – gã trai trẻ vừa nói vừa mỉm cười dũng cảm. – Con ngỡ đã có thể tháo thân được.

- Lẽ ra con không nên làm thế, Sebastian ạ, – ông bố nói, – chuyện ấy có thể làm con thêm nặng tội thôi. Bao giờ thì họ xử vụ này của con?

- Sáng mai, họ bảo con thế, – Bass nói. – Chín giờ.

Ông Gerhardt ở lại với con trai một lát, bàn bạc về vấn đề nộp tiền bảo lãnh, tiền phạt và cái khả năng khốc liệt là bị bỏ tù mà không đi đến một kết luận dứt khoát nào. Cuối cùng nghe lời Bass, ông ra về nhưng phút chia tay lại là một dịp cho dòng tình cảm trào ra, khi người ta dẫn ông đi người ông cứ run lên và lòng ông đau đớn vì xúc động.

- Cũng khá gay đây. – Bass tự nhủ khi được dẫn trở về phòng giam, gã chỉ nghĩ đến ông bố. – Không biết mẹ sẽ nghĩ thế nào?

Nghĩ vậy gã lại hơi mủi lòng. – Giá mà cú đầu mình đánh ngã được thằng cha ấy – gã nói. – Mình không chạy thật là dại!

❀ ❀ ❀

[1] Nước Đức – ND.

[2] Dòng đạo Tin lành kiểu mới – ND.

[3] Tiếng Đức trong nguyên bản: Lạy Chúa!