Suốt ba năm nay Lester sống hạnh phúc trong quan hệ bầu bạn với Jennie. Dưới con mắt của nhà thờ và của xã hội thì mối quan hệ ấy có thể là bất bình thường, song nó đã đem lại cho chàng sự thanh thản và ấm cúng, và chàng hoàn toàn thỏa mãn với kết quả của việc thí nghiệm này. Sự quan tâm của chàng đối với những công việc xã hội ở Cincinnati hiện nay thực sự là con số không và chàng nhất thiết không chịu đếm xỉa đến bất kỳ đề nghị hỏn nhân nào mà chàng là đối tượng. Chàng coi tổ chức kinh doanh của ông bố như tạo cho mình một cơ hội thực sự nếu như chàng có nắm được quyền điều khiển; song chàng không thấy có cách nào để làm chuyện đó. Lợi ích của Robert luôn luôn ngáng đường, và có chăng hai anh em chỉ càng xa cách nhau hơn về ý nghĩ và mục đích. Đã một đôi lần Lester tính chuyện bước vào một ngành kinh doanh khác hoặc liên kết với một công ty đóng toa tòa khác, song chàng lại cảm thấy mình không thể nhẫn tâm làm điều đó. Với cương vị thư ký và thủ quỹ của công ty (mà Robert làm phó chủ tịch) lương của Lester là mười lăm ngàn một năm và thêm khoảng năm ngàn từ những vốn đầu tư khác. Chàng đã không được may mắn và khôn ngoan như Robert, ngoài số tiền vốn cố định cho chàng món lời năm ngàn đôla, chàng chẳng còn gì khác. Còn Robert thì rõ ràng có tới khoảng từ ba đến bốn trăm ngàn đôla, thêm vào món lợi tức tương lai trong việc kinh doanh mà cả hai anh em tính ý đồ chừng rằng mình sẽ được chia phần ưu tiên đôi chút. Robert và Lester nghĩ rằng mỗi người sẽ được một phần tư, các chị em gái được mỗi người một phần sáu. Nếu ông già họ Kane theo quan điểm này thì xem ra cũng là chuyện dĩ nhiên vì hai anh em thực tế điều khiển và làm mọi công việc. Tuy vậy vẫn không có gì chắc chắn. Ông già quý phái này có thể làm bất cứ điều gì mà cũng có thể không làm điều gì hết. Có lẽ ông sẽ rất công bằng và phóng khoáng. Đồng thời Robert rõ ràng đang đánh bại Lester trong ván cờ đời. Lester liệu sẽ làm gì về vấn đề này?
Trong đời mỗi con người suy tư, đều có một thời gian ngừng lại để “kiểm điểm” hoàn cảnh của mình; tự hỏi toàn bộ cá tính mình đã tiến triển ra sao về mọi mặt, tinh thần, đạo đức, cơ thể, vật chất. Thời gian ấy đến sau khi những cuộc bay nhảy vô tư ban đầu của tuổi trẻ đã qua đi, khi anh ta đã chủ động và có những cố gắng mạnh mẽ hơn, và bắt đầu cảm thấy nghi ngờ kết quả cùng giá trị cuối cùng của mọi sự. Có một ý nghĩ u mê về sự phù phiếm len vào đầu óc nhiều người – cái ý nghĩ đã được Người truyền đạo diễn đạt trọn vẹn nhất trong sách Truyền đạo[1].
Tuy vậy Lester vẫn cố triết lý. “Cho dù mình sống ở Nhà Trắng, hay ở nhà mình đây, hay ở khách sạn Grand Pacific[2]”, chàng thường tự nhủ, “thì có khác gì nhau?”
Nhưng ngay trong câu hỏi ấy đã bao hàm ý nghĩa là có nhiều thành tựu trong cuộc sống mà chàng không thực hiện nổi trong nghề nghiệp của mình. Nhà Trắng tiêu biểu cho sự tiến bộ và thành công có tính chất công khai rộng lớn, Nhà chàng và khách sạn Grand Pacific là những cái đến với chàng chẳng mất công gì.
Độ này – vào khoảng thời gian mẹ Jennie chết – chàng quyết định sẽ nỗ lực đôi chút để khôi phục lại địa vị của mình. Chàng sẽ chấm dứt việc nhàn tản – những chuyến đi với Jennie đã làm chàng mất rất nhiều thì giờ. Chàng sẽ bỏ một ít tiền ra đầu tư ở bên ngoài. Nếu như ông anh chàng có thể kiếm được những con đường tiến bằng lợi nhuận tài chính thì chàng cũng có thể làm thế. Chàng sẽ cố gắng khẳng định quyền lực của mình – chàng sẽ cố làm cho bản thân mình trở nên quan trọng trong công việc kinh doanh, hơn là cứ để cho Robert dần dần thâu tóm mọi công việc. Liệu chàng có bỏ rơi Jennie không? – Cái ý nghĩ ấy cũng đến với chàng. Nàng chẳng có quyền yêu sách gì chàng. Nàng không thể phản đối gì được. Dù sao chàng cùng không biết làm cách nào để bỏ nàng. Điều đó có vẻ tàn nhẫn, vô ích và trước hết là (tuy chàng không muốn thú nhận sự thực này) làm thế sẽ bất tiện cho chàng. Chàng ưa nàng – có lẽ yêu nàng theo một lối ích kỷ. Chàng không thể hiểu thật rõ chàng có thể bỏ nàng bằng cách nào.
Chính vào thời kỳ này chàng có một mối bất đồng thực sự nghiêm trọng với Robert. Robert muốn cắt đứt quan hệ với một hãng sơn lâu đời và có uy tín ở New York, hãng này chế tạo các loại sơn đặc biệt cho gia đình họ, để mà đầu tư vào một công ty mới ở Chicago vì công ty này đang phát triển và có một tương lai đầy hứa hẹn, Do biết các thành viên của hãng sơn Phương Đông, sự đáng tin cậy của họ và quan hệ lâu đời, thân thiện của họ với gia đình mình nên Lester phản đối ý định của ông anh. Thoạt đầu ông bố có vẻ đồng ý với Lester. Song Robert đem vấn đề ra tranh luận bằng lời nói lạnh lùng và lôgic của mình, đôi mắt xanh của ông nhìn chằm chằm vào mặt người em không chút nhân nhượng. – Chúng ta không thể tiếp tục mãi, – ông nói. – Việc ủng hộ những người bạn cũ chỉ bởi vì ba đã giao dịch với họ hoặc chỉ vì chú thích họ. Chúng ta phải có một sự thay đổi. Việc kinh doanh phải được củng cố, chúng ta sắp sửa phải cạnh tranh nhiều hơn và mạnh mẽ hơn.
- Chuyện này phải theo ý ba, – cuối cùng Lester nói. – Tôi chả tha thiết gì lắm đâu. Giải quyết cách này hay cách khác, cũng chẳng tổn thương đến tôi. Anh bảo rằng cuối cùng nhà ta sẽ được lời. Còn lập luận của tôi thì lại ngược lại như vậy.
- Ba nghĩ rằng Robert nói phải, – ông cụ Archibald Kane bình tĩnh nói, – Hầu hết các ý kiến mà anh ấy đề xuất ra bấy lâu nay đều có tác dụng.
Lester đỏ bừng mặt.
- Được, thế thì chúng ta sẽ không thảo luận gì thêm về chuyện đó nữa, – chàng nói rồi đứng dậy và ra khỏi văn phòng.
Sự choáng váng do thất bại ấy gây ra lại đến đúng vào thời gian mà Lester dự định lấy lại nghị lực để lập thân, khiến chàng rất buồn nản. Chuyện đó chẳng hệ trọng lắm, song lời nhận xét của bố về sự nhạy bén của Robert trong công việc kinh doanh, còn đáng bực hơn. Chàng bắt đầu băn khoăn không hiểu liệu ông bố có phân biệt đối xử tí nào trong việc chia gia tài không, Không biết ông cụ đã nghe nói gì về chuyện rắc rối của chàng với Jennie chưa? Không biết ông cụ có giận chàng vì đã nhiều lần nghỉ dài ngày và bỏ công việc kia không? Lester không thấy rằng đứng về mặt công ty của gia đình chàng mà nói, chàng có thể bị buộc tội không oan uổng vì thiếu năng lực hoặc vì thái độ thờ ơ. Trước kia chàng đã làm tốt phần việc của mình. Giờ đây chàng vẫn là người điều tra nghiên cứu các đề nghị trình lên công ty, người nghiên cứu các hợp đồng và người cố vấn được tin cậy của bố mẹ chàng – song chàng đang bị kém thế. Liệu rồi cơ sự sẽ dẫn đến đâu? Chàng nghĩ về điều đó song không thể đi đến kết luận nào. Ít lâu sau, cũng trong năm ấy, Robert đưa ra một kế hoạch cải tổ bộ phận chấp hành của công ty. Ông ta đề nghị xây một nhà triển lãm lớn và một kho chứa hàng tại đại lộ Michigan của thành phố Chicago rồi sẽ chuyển một phần cái kho hàng hoàn chỉnh của họ đến đó. So với Cincinnati thì Chicago trung tâm hơn. Ở đó có thể dễ dàng gặp và giao dịch với những người mua hàng ở miền Tây và những lái buôn trong nước. Như vậy sẽ là một sự quảng cáo lớn cho hãng, một bằng chứng rực rỡ về địa vị và sự phồn thịnh của nó. Ông già họ Kane và Lester lập tức tán thành ý kiến này. Cả hai đều nhìn thấy những ưu điểm của kế hoạch ấy. Robert gợi ý rằng Lester nên đảm nhiệm việc xây dựng các bin-đinh mới. Vì công việc ấy có lẽ chàng nên ở Chicago một phần thời gian của mình.
Ý kiến ấy rất hấp dẫn đối với Lester, cho dù công việc kia sẽ khiến chàng phải xa Cincinnati, nếu không phải là xa hẳn thì cũng là phần lớn thời gian của mình. Như vậy vừa đường hoàng lại vừa đại diện cho địa vị của mình trong công ty này. Chàng sẽ có thể sống được ở Chicago và có thể có Jennie ở bên mình. Cái ý đồ của chàng khi trước về việc kiếm một ngôi nhà sẽ có thể thu xếp được mà không gặp khó khăn gì. Chàng đồng ý. Robert mỉm cười.
- Tôi chắc rằng từ kế hoạch này, chúng ta sẽ đạt được kết quả tốt ở khắp nơi, – ông ta nói.
Vì công việc xây cất chẳng bao lâu nữa sẽ bắt đầu nên Lester quyết định rời đi Chicago ngay lập tức. Chàng gửi thư dặn Jennie đón mình và hai người cùng chọn một ngôi nhà ở phía bắc thành phố, đó là một dãy buồng rất tiện lợi ở một đường phố hẻo lánh gần một cái hồ, rồi chàng cho sửa sang lại và sắm sửa đồ đạc cho hợp sở thích của mình. Chàng mường tượng rằng sống ở Chicago chàng sẽ có thể đóng vai một người chưa vợ. Chàng sẽ không bao giờ cần phải mời bè bạn đến nhà mình. Đã có các văn phòng của chàng, ở đó người ta luôn luôn có thể tìm gặp chàng, đã có các câu lạc bộ của chàng và các khách sạn. Theo cách suy nghĩ của chàng việc sắp xếp kia thật là lý tưởng.
Cố nhiên việc Jennie đi khỏi Cleveland khiến tình hình gia đình ông Gerhardt đi đến chỗ gay cấn nhất. Có thể gia đình sẽ tan tác, song ông Gerhardt đón nhận chuyện ấy với thái độ hiền triết. Ông đã già rồi, ở đâu chẳng được, có hề gì. Bass, Martha và George đã tự lo liệu lấy cho bản thân được rồi. Veronica và William còn học nội trú trong trường, song cũng có thể thu xếp cho hai đứa ăn ở trọ tại nhà một ông hàng xóm. Mối lo thực sự duy nhất của Jennie và ông Gerhardt là con bé Vesta.
Đương nhiên ông Gerhardt nghĩ là Jennie phải đem đứa trẻ đi theo. Một người mẹ còn có bổn phận gì khác nữa?
- Con đã nói với anh ấy chưa? – Ông hỏi nàng khi cái ngày nàng dự định ra đi đã được ấn định.
- Chưa, nhưng ít lâu con sẽ nói – nàng nói để ông yên lòng.
- Lúc nào cũng ít lâu – ông nói.
Ông lắc đầu. Một cái gì ứ lên trong cổ họng làm ông tắc nghẹn.
- Như thế thì tệ quá – ông nói tiếp. – Thật trọng tội. Bố e rằng Chúa sẽ trừng phạt con, Đứa bé cần phải có người trông nom, Bố thì già rồi, nếu không thì bố sẽ nuôi nó. Ở đây suốt ngày chẳng có ai mà trông nom cho nó được tử tế mà lẽ ra nó phải có – ông lại lắc đầu.
- Con biết – Jennie nói, giọng yếu ớt. – Con sắp sửa thu xếp chuyện ấy cho ổn đây. Ít lâu nữa con sẽ đưa cháu đi với con, Con sẽ không bỏ mặc cháu đâu, bố biết đấy.
- Nhưng còn họ con bé – ông nhấn mạnh. – Nó phải có họ chứ. Chỉ một năm nữa là nó đi học. Người ta sẽ cần phải biết tên họ nó là gì. Sự thể không thể cứ tiếp tục mãi như thế này được.
Jennie thừa hiểu là sẽ không thể cứ như vậy. Nàng rất yêu con. Nỗi đau khổ lớn nhất nàng phải chịu đựng chính là việc nàng luôn luôn phải xa con và phải lặng thinh không nói gì đến ngay cả sự tồn tại của bé Vesta. Như vậy là bất công đối với đứa bé nhưng Jennie không biết phải làm gì khác hơn được. Vesta có quần áo đẹp, có mọi thứ nó cần. Ít ra thì nó cũng được đầy đủ. Jennie hy vọng sẽ cho nó được học hành tử tế. Giá như ngay từ đầu nàng nói thực với Lester thì tốt biết bao. Bây giờ thì hầu như đã quá muộn rồi, tuy vậy nàng vẫn cảm thấy rằng từ trước đến giờ mình đã hành động nhằm mục đích tốt đẹp nhất. Cuối cùng nàng quyết định kiếm một phụ nữ hoặc một gia đình tốt ở Chicago để thuê trông nom bé Vesta. Tại một khu kiều dân Thụy Điển ở phía tây đại lộ La Salle nàng gặp một bà già xem ra có đủ những đức tính cần thiết: sạch sẽ, mộc mạc và ngay thẳng. Đó là một bà quả phụ, bà này đi làm vào ban ngày, nhưng bà sẵn lòng thu xếp để có thể dành tất cả thời gian trông nom Vesta. Khi nào tìm được một nhà trẻ tốt thì đứa bé sẽ đến đó. Nó sẽ phải có đồ chơi và được trông nom tử tể, và bà Olsen này sẽ phải báo ngay cho Jennie biết mọi thay đổi về sức khỏe của đứa bé. Jennie dự định sẽ đến thăm nó hàng ngày, và nghĩ rằng những khi Lester ra khỏi thành phố, thỉnh thoảng nàng cũng có thể đem con về nhà, Trước kia tại Cleveland nàng vẫn ở với con mà chàng cũng có phát hiện ra điều gì đâu.
Mọi việc thu xếp xong là Jennie trở về nhà ngay, khi có cơ hội thuận tiện đầu tiên, để đem Vesta đi. Ông Gerhardt đã suy nghĩ nhiều về tổn thất sắp tới của mình, lúc này tỏ ra lo lắng về tương lai đứa bé. Lớn lên nó phải trở thành một đứa con gái ngoan, – ông nói. – Con phải cho nó học hành tử tế, nó rất nhanh trí. – Ông bàn đến chuyện nên gửi nó đến một trường học của một nhà thờ dòng Luther, song Jennie không chắc rằng mình sẽ làm như vậy. Thời gian và mối quan hệ với Lester đã khiến nàng cho rằng có lẽ trường công tốt hơn bất kỳ một tổ chức tư thục nào. Nàng không có điều gì phản đối nhà thờ một cách đặc biệt, song không còn dựa vào những lời giáo huấn của nó như một thứ kim chỉ nam về sự đời nữa. Việc gì nàng lại phải như vậy?
Ngày hôm sau Jennie thấy cần phải trở lại Chicago. Con bé Vesta, vừa hồi hộp vừa háo hức, đã được chuẩn bị sẵn sàng lên đường. Ông Gerhardt cứ đi thơ thẩn loanh quanh mãi, bồn chồn như một linh hồn lạc lõng trong lúc đứa bé được mẹ mặc quần áo; giờ đây khi cái giây phút thực sự kia đã điểm, ông cố hết sức nén tình cảm của mình lại. Ông có thể thấy rằng đứa trẻ lên năm kia chẳng nhận thức được ý nghĩa của giờ phút ấy đối với ông như thế nào. Nó vui sướng và ích kỷ, cứ nói huyên thuyên về cuộc đi và về cái tàu hỏa.
- Cháu bé phải ngoan nhé – ông vừa nói vừa bế bổng nó lên mà hôn. – Cháu phải học giáo lý và phải cầu kinh. Và cháu sẽ không quên ông chứ? – Ông cố nói tiếp song lạc cả giọng nên không nói được.
Jennie đau lòng thay cho bố, cố nén xúc động. – Thôi, – nàng nói. – nếu biết bố như thế thì con…. – Nàng ngừng bặt,
- Con đi đi, – ông Gerhardt rắn rỏi nói, – đi đi. Như thế là tốt nhất. Và với một thái độ trang trọng, ông đứng sang một bên trong lúc hai mẹ con bước ra cửa. Rồi ông quay vào trong gian nhà bếp là nơi ông ưa thích và cứ đứng đó mà nhìn chằm chằm xuống sàn nhà. Bọn họ cứ lần lượt bỏ ông mà đi – bà Gerhardt, thằng Bass, con Martha, Jennie và cả Vesta. Ông xoắn chặt hai bàn tay vào nhau theo cái kiểu cổ xưa của mình và lại lắc đầu lia lịa – Sự đời thế đấy! Sự đời thế đây! – ông nhắc đi nhắc lại – Tất cả bọn họ đều bỏ ta mà đi. Toàn bộ cuộc đời ta thế là tan nát.
❀ ❀ ❀
[1] Người truyền đạo nói: hư không của sự hư không, thảy đều hư không (Kinh Thánh, Cựu ước, sách truyền đạo trang 1 câu 2).
[2] Grand Pacific: tên một khách sạn lớn ở Chicago – ND.
