Trong thời gian ấy hẳn bản thân Jennie cũng phải chịu đựng một khủng hoảng tinh thần. Lần đầu tiên trong đời, ngoài thái độ của gia đình mình khiến nàng rất đau khổ, nàng còn nhận ra thiên hạ nghĩ về mình thế nào. Nàng thật là tồi tệ – nàng biết thế. Đã hai lần nàng chịu khuất phục trước sức mạnh của hoàn cảnh mà lẽ ra nàng đã có thể khắc phục bằng cách khác. Giá mà trước kia nàng đã dũng cảm hơn thì tốt biết bao? Giá mà giờ đây nàng không luôn luôn bị cảm giác sợ sệt này ám ảnh! Giá mà nàng có thể quyết tâm xử sự thật đúng đắn! Lester sẽ chẳng bao giờ cưới nàng. Việc gì chàng phải thế? Nàng yêu chàng, song nàng có đủ sức bỏ chàng, mà như thế sẽ tốt hơn cho chàng. Có thể cha nàng sẽ sống với nàng nếu như nàng trở về Cleveland. Ông cụ sẽ quý trọng nàng vì cuối cùng nàng đã chọn con đường đúng đắn. Tuy nhiên cứ nghĩ đến việc phải bỏ Lester nàng lại thấy thực là khủng khiếp – trước nay chàng đối xử với nàng tốt biết bao. Còn về cha nàng, nàng không dám chắc ông cụ có chấp nhận nàng hay không.
Sau cuộc đến thăm đầy bi kịch của Louise, nàng bắt đầu nghĩ đến chuyện dành dụm một ít tiền, cố gắng trích ra đến mức tối đa từ những khoản được chu cấp. Lester thì rộng rãi nên nàng đã có thể gửi đều đặn về nhà mỗi tuần mười lăm đôla để cưu mang gia đình – ngang với số tiền trước đây gia đình nàng đã dùng để sống mà không cần người khác giúp. Nàng tiêu hai mươi đôla vào tiền ăn, vì Lester đòi hỏi mọi món ăn phải sang trọng nhất – hoa quả, thịt thà, các món điểm tâm, rượu ngọt và bao nhiêu thứ khác. Tiền nhà là hai mươi lăm đôla, tiền giặt quần áo và các thứ phụ phẩm khác là một món không cố định. Lester đưa nàng mỗi tuần năm chục đôla thế mà vẫn cứ hết sạch. Nàng nghĩ xem làm thế nào để tiết kiệm, nhưng xem ra như vậy là không phải. Tốt hơn là cứ ra đi tay trắng, nếu như nàng sẽ ra đi, nàng bỗng nghĩ như vậy. Đó là điều đúng đắn duy nhất phải làm.
Nàng suy nghĩ rất kỹ về điều đó hết tuần này sang tuần khác, sau cuộc đến thăm của Louise, và vận dụng can đảm đến mức có thể nói ra hoặc hành động được. Lester bao giờ cũng rộng rãi và tử tế, nhưng thỉnh thoảng nàng cảm thấy có thể chính chàng cũng mong muốn điều đó. Chàng tư lự và lơ đãng. Kể từ khi có trận cãi nhau với Louise, nàng cảm thấy chàng hơi khang khác. Ước gì nàng có thể nói với chàng rằng nàng không thỏa mãn với cách sống hiện nay và rồi sẽ bỏ đi. Nhưng sau khi phát hiện ra Vesta, chính chàng đã cho biết rõ ràng rằng những tình cảm của nàng về chuyện đó đối với chàng không hệ trọng gì lắm, bởi vì theo chàng, sự hiện diện của đứa trẻ sẽ dứt khoát ngáng trở mọi ý đồ hôn nhân giữa hai người. Chàng cần sự hiện diện của nàng trên một cơ sở khác. Mà chàng thì đầy lý lẽ, nàng không thể tranh luận với chàng được. Nàng quyết định rằng nếu có đi thì tốt nhất là sẽ viết một bức thư nói cho chàng biết tại sao. Rồi có thể khi biết tình cảm của nàng thế nào, chàng sẽ thứ lỗi cho nàng và không nghĩ ngợi gì về chuyện ấy nữa.
Hoàn cảnh sống của gia đình ông Gerhardt không cải thiện được gì. Từ khi Jennie ra đi, Martha đã lập gia đình. Sau mấy năm dạy học ở các trường công ở Cleveland, cô đã gặp một kiến trúc sư trẻ tuổi và hai người lấy nhau sau một thời gian hứa hôn ngắn. Trước kia Martha lúc nào cũng lấy làm xấu hổ về gia đình mình và giờ đây khi cuộc sống mới này bắt đầu hé mở thì cô chỉ mong giữ quan hệ ấy thật là qua quýt. Cô chỉ báo cho mọi người trong gia đình biết về lễ cưới sắp đến – không báo gì cho Jennie – và khi hôn lễ thực sự cử hành thì cô chỉ mời có Bass và George đến dự. Ông Gerhardt, Veronica và William oán giận thái độ coi thường ấy. Ông Gerhardt không hé răng bình phẩm gì. Ông đã thất bại quá nhiều rồi. Nhưng Veronica thì tức giận. Cô hy vọng cuộc đời sẽ cho mình một cơ hội để trả đũa chị. Thằng William thì tất nhiên không để tâm gì lắm. Cậu ta đang chú ý đến khả năng trở thành một kỹ sư điện, một nghề mà một trong những thầy giáo của cậu đã vạch rõ là rất hấp dẫn và có nhiều triển vọng.
Mãi đến khi đám cưới của Martha được tổ chức xong xuôi đâu đấy rồi, Jennie mới biết tin qua một bức thư của Veronica thuật lại những chi tiết chủ yếu. Về một phương diện nào đó nàng cũng cảm thấy vui, song nàng nhận ra là các anh chị em nàng đang xa dần nàng.
Sau lễ cưới của Martha được ít lâu thì Veronica và William đến ở với George, đó là một sự tan vỡ do chính ông Gerhardt gây ra. Kể từ khi vợ mất và các con bỏ ông ra đi, ông đâm ra hay buồn bã sâu sắc mà mỗi lần như vậy ông khó lòng mà lấy lại được tinh thần. Hình như cuộc đời ông sắp sửa kết thúc mặc dầu ông mới có sáu mươi lăm tuổi. Những tham vọng trần tục mà ông đã từng ấp ủ bây giờ vĩnh viễn không còn nữa. Ông thấy Sebastian, Martha và George đã ra đời và thực tế đã phớt lờ ông đi, chẳng đóng góp gì cho cái gia đình mà đáng ra không nên nhận tiền của Jennie gửi về làm gì, dù chỉ là một đôla. Veronica và William thì bồn chồn áy náy. Chúng phản đối việc thôi học để đi làm và có vẻ muốn sống bằng đồng tiền mà từ lâu ông Gerhardt đã kết luận là tiền ấy không phải kiếm được một cách lương thiện. giờ đây ông thấy khó thỏa mãn về quan hệ thực sự của Jennie và Lester. Thoạt đầu ông tin rằng giữa hai người đã lấy nhau, song cái lối hờ hững của Lester đối với Jennie trong suốt những thời kỳ dài, cái vẻ khúm núm của nàng trong khi chịu sự sai khiến của chàng và cái việc nàng sợ không dám nói cho chàng biết về Vesta – tất cả những điều đó, chừng nào, đều chứng minh cùng một sự việc. Nàng đã không lấy chàng khi còn ở nhà. Ông Gerhardt chưa bao giờ nhìn thấy tờ giấy chứng nhận hôn thú của nàng. Kể từ khi nàng đi xa, có thể nàng đã cưới, nhưng ông vẫn không tin điều đó.
Có điều đáng phiền thực sự là ông Gerhardt đã trở nên vô cùng ủ ê và trái tính trái nết khiến cho bọn trẻ dần dần không thể nào sống với ông được. Veronica và William cảm thấy điều đó. Chúng không bằng lòng cái lối ông đảm đương mọi công việc chi tiêu sau khi Martha đi ở riêng. Ông buộc tội hai đứa là tiêu pha quá nhiều vào việc ăn mặc và giải trí, ông cứ nằng nặc đòi thuê một cái nhà nhỏ hơn và ông thường xuyên cất riêng ra một phần trong món tiền Jennie gửi về, nhằm mục đích gì thì hai đứa khó mà đoán nổi. Thực ra ông Gerhardt đang cố để dành càng nhiều càng tốt nhằm trả lại Jennie sau này. Ông nghĩ cứ theo lối này mãi thì thật là tội lỗi, và đó là phương pháp duy nhất của ông để tự cứu chuộc, ngoài ra ông còn để dành số thu nhập ít ỏi của mình. Nếu như những đứa con khác cư xử đúng đắn đối với ông thì bây giờ ông đâu có bị bỏ mặc trong lúc tuổi già mà nhận của bố thí của một đứa con tuy có những phẩm chất tốt đẹp nhưng rành rành là không sống cho phải đạo. Và thế là mấy bố con cãi nhau.
Tình trạng đó chấm dứt vào một tháng mùa đông khi George đồng ý đón hai đứa em kêu ca phàn nàn về, với điều kiện là chúng phải kiếm việc gì làm. Ông Gerhardt bối rối khó xử một lát nhưng rồi ông bảo chúng lấy đồ đạc mà đi. Sự rộng lượng của ông khiến hai đứa lúc ấy cảm thấy xấu hổ; thậm chí chúng còn ướm lời mời ông đến ở với mình, song ông đâu có chịu làm điều đó. Ông sẽ nói với người đốc công ở xưởng máy mà ông làm gác cổng xin được ngủ tại căn gác xép áp mái khuất nẻo. Ông luôn luôn được quý mến và tin cẩn, Và như vậy ông sẽ đỡ được một ít tiền.
Thế là trong một cơn giận dỗi, ông đã làm điều đó, và người ta thấy cảnh một ông già gác đêm suốt một mùa ảm đạm, ở một vùng vắng vẻ không có xe cộ qua lại trong khi ở các nơi khác thành phố vẫn cứ tiếp tục nhịp sống nhộn nhịp của mình. Ông được một góc nhỏ tí tẹo trên tầng trần của một nhà kho xa hẳn những tiếng máy móc ầm ầm của nhà máy chính. Nơi đây ông Gerhardt ngủ vào ban ngày. Vào buổi chiều ông thường đi bộ một quãng ngắn về phía trung tâm buôn bán hoặc dọc bờ sông Cuyahoga hay trên bờ hồ. Đã thành lệ, ông thường chắp hai tay sau lưng, nhíu lông mày lại mà trầm ngâm suy nghĩ. Thậm chí ông còn thường tự nói chuyện với mình một chút – thỉnh thoảng những câu “Khỉ thật!” hoặc “Đời là thế” cho thấy rõ tâm trạng ảo não của ông. Lúc trời chạng vạng tối, ông thường trở về và đứng vào vị trí của mình ở cái cổng vắng vẻ là nơi ông làm nhiệm vụ. Ông dùng bữa tại một nhà thổi cơm tháng dành cho dân lao động, vì ông cảm thấy mình phải như thế.
Thời gian này những suy nghĩ của ông già người Đức này có tính chất tế nhị và u ám lạ thường. Cuộc đời này là cái gì nhỉ? Nào vật lộn, nào lo âu và đau khổ rồi đi đến đâu? Cuộc đời của mọi người đi đến chỗ nào? Người ta chết đi và ta không biết tin tức gì về họ nữa. Vợ ông, ồ, bà ấy về cõi rồi. Linh hồn bà ấy đã bay đến nơi nào?
Tuy vậy ông vẫn tiếp tục giữ một vài niềm tin rất giáo điều. Ông tin là có một địa ngục và những kẻ có tội sẽ đến đó. Thế bà Gerhardt thì sao? Jennie thì sao? Ông tin rằng cả hai đều đã có tội ghê gớm. Ông tin rằng những người chính trực sẽ được thưởng công nơi thiên đường. Song những ai là người chính trực? Bà Gerhardt không có lòng dạ độc địa. Jennie là linh hồn của sự độ lượng. Hãy thử xem Sebastian, con trai ông. Sebastian là một thanh niên tốt nhưng nó lạnh lùng và rõ ràng là dửng dưng đối với bố nó. Chẳng hạn như Martha – con bé đầy tham vọng nhưng hiển nhiên lại ích kỷ. Một cách nào đó, các con ông, ngoài Jennie ra, dường như đứa nào cũng tự cho mình là trung tâm. Bass khi đã lấy vợ là bỏ đi và chẳng làm gì để giúp đỡ bất kỳ ai. Martha thì một mực nói rằng nó cần tất cả số tiền thu nhập của mình để sống. George có đóng góp trong một thời gian ngắn rồi cuối cùng lại từ chối không chịu giúp gia đình nữa. Veronica và William thì bằng lòng sống nhờ vào số tiến của Jennie chừng nào mà ông còn cho phép, mặc dù chúng biết rằng như vậy là không phải. Chính cuộc đời ông chẳng phải là một bài bình luận về tính ích kỷ của lũ con ông đó sao? Mà ông thì tuổi ngày một cao. Ông lắc đầu. Bí ẩn của mọi bí ẩn. Cuộc đời thật là kỳ lạ, mà lại tối tăm và bấp bênh. Ông vẫn không muốn đến sống với bất kỳ đứa con nào của mình. Thực tế chúng không xứng đáng với ông – không đứa nào xứng đáng, trừ Jennie, mà Jennie thì lại không chính chuyên. Cho nên ông đau khổ.
Trong một thời gian Jennie không được biết gì về hoàn cảnh đáng buồn này. Trước nay nàng vẫn gửi thư cho Martha, nhưng từ khi em nàng đi ở riêng thì nàng viết thẳng cho ông Gerhardt. Sau khi Veronica ra đi, ông Gerhardt viết thư bảo Jennie không cần gửi tiền về nữa. Veronica và William sắp sửa sống với thằng George. Bản thân ông có một chỗ làm tốt tại một nhà máy và sẽ sống ở đó một thời gian. Ông gửi lại cho nàng một món tiền vừa phải mà ông đã dành dụm được – một trăm mười lăm đôla – và nói rằng ông không cần đến.
Jennie không hiểu thế nào, nhưng vì những người khác không viết thư cho nàng nên nàng không dám chắc nên làm gì đây cho phải – cha nàng quá ư là quyết đoán. Thế nhưng dần dần nàng cảm thấy ý nghĩa thực sự của sự việc kia – cảm giác về một điều gì không ổn và nàng lo lắng, phân vân giữa hai đường: bỏ Lester để đi thăm bố xem thế nào, không biết có nên bỏ chàng hay không. Liệu ông cụ có chịu đến với nàng không? Nhất định là không rồi. Nếu như đã cưới xin hẳn hoi thì còn có khả năng đấy. Nếu như nàng ở một mình, có lẽ ông cụ sẽ thuận. Tuy vậy nếu nàng không kiếm được một việc làm có nhiều tiền thì mấy ông con hẳn sẽ cực đây. Vẫn là cái vấn đề ngày xưa. Nàng biết làm sao bây giờ?
Dù sao nàng vẫn quyết định phải hành động. Nếu nàng có thể kiếm năm hoặc sáu đôla một tuần thì mấy ông con có thể sống được. Món tiền một trăm mười lăm đôla mà ông Gerhardt đã dành dụm này có lẽ sẽ giúp họ khắc phục được những khó khăn tệ hại nhất cũng nên.
