Cuộc gặp gỡ đột ngột này khiến cho Jennie bị choáng váng đến nỗi mấy giờ sau mới trấn tĩnh lại được. Thoạt tiên nàng không hiểu rõ ràng điều gì đã xảy ra. Cái điều kỳ lạ ấy diễn ra như tiếng sét giữa trời quang. Nàng đã nhượng bộ một người đàn ông nữa. Tại sao? Tại sao lại thế nhỉ? Nàng tự hỏi, và trong ý thức như có một câu trả lời. Tuy không giải thích được những cảm xúc của mình, đùng một cái nàng bỗng thuộc về chàng và chàng thuộc về nàng.
Trong tình yêu cũng như trong chiến đấu đều có định mệnh, Về mặt điều kiện vật chất, con người khỏe mạnh và trí thức này, con một nhà doanh nghiệp giàu có thuộc về một thế giới vô cùng cao sang hơn cái thế giới mà Jennie sống, vậy mà lại bị thu hút một cách bản năng, như bởi nam châm, như do phản ứng hóa học về phía người đầy tớ gái nghèo ấy. Nàng là ái lực tự nhiên của chàng mà chàng không biết – đó là người phụ nữ duy nhất đáp ứng bằng cách nào đó nhu cầu lớn nhất của chàng. Lester Kane đã từng biết đủ loại phụ nữ, cả giàu lẫn nghèo, những cô tiểu thư dòng dõi trâm anh thế phiệt cùng giai cấp mình, những cô gái của tầng lớp vô sản, song chàng vẫn chưa hề tìm thấy một cô gái nào xem ra kết hợp được những nét của một người đàn bà lý tưởng – thông cảm, đôn hậu trong nhận định, trẻ và đẹp. Tuy nhiên cái lý tưởng ấy vẫn in sâu trong óc chàng – chàng chủ trương khi gặp người phụ nữ nào đúng như thế, sẽ lấy làm vợ. Chàng quan niệm rằng nếu nhằm mục đích hôn nhân, có lẽ phải tìm người phụ nữ ấy trong giới môn đăng hộ đối với mình. Còn nhằm hạnh phúc tạm thời thì chàng có thể chọn ở bất kỳ nơi nào, tất nhiên là gạt vấn đề hôn nhân ra ngoài. Chàng không có ý nghĩ là sẽ phải cầu hôn một cách nghiêm chỉnh với một cô đầy tớ. Song Jennie thuộc loại khác. Từ trước tới nay chàng chưa hề thấy một cô đầy tớ nào giống như vậy. Trông nàng có vẻ quý phái và đáng yêu mà chính nàng hình như không tự biết điều ấy. Phải, cô gái này thật là một bông hoa hiếm. Can chi chàng lại không thử ngắt cành? Ta hãy công bằng đối với Lester Kane, ta hãy cố gắng mà hiểu chàng và địa vị của chàng. Không nên dựa vào mức độ nặng nhẹ của một sự rồ dại đơn thuần mà đánh giá mọi đầu óc, không nên dựa đơn thuần vào sức lôi kéo của một mối tình si mà nhận định mọi nhân cách. Chúng ta sống trong một thời đại mà tác động của các sức mạnh vật chất hầu như không thể nào cưỡng được, khiến bản chất tâm linh bị ngợp. Sự phát triển mạnh mẽ và phức tạp của nền văn minh vật chất của chúng ta, các dạng xã hội muôn màu muôn vẻ của chúng ta, chiều sâu, sự tế nhị và tinh vi của những ấn tượng thuộc trí tưởng tượng của chúng ta lại được tập hợp, nhân lên gấp bội và phổ biến mãi ra nhờ biết bao nhiêu môi giới như đường sắt, xe lửa tốc hành và bưu điện, dây nói, điện tín, báo chí, tóm lại là toàn bộ bộ máy giao lưu xã hội – những yếu tố của cuộc sống kết hợp lại để sản sinh ra một cái gì mà chúng ta có thể gọi là một sự lấp lánh biến ảo khôn lường, một huyễn tượng lóa mắt và hỗn độn của cuộc sống, làm mệt nhoài và vô hiệu hóa bản chất tâm thần và tinh thần. Nó gây ra một sự mệt mỏi trí tuệ mà qua đó ta thấy hàng ngũ những nạn nhân của mất ngủ, u sầu và mất trí không ngừng tăng lên. Cái sọ não hiện đại của chúng ta hình như không đủ khả năng tiếp nhận, phân loại và tàng trữ vô vàn sự việc và ấn tượng xuất hiện hàng ngày. Ánh sáng trắng quảng cáo chói lòa quá. Chúng ta bị quá nhiều sự vật đè nặng lên. Cứ như là những tri thức của cõi vô hạn đang chen chúc chui vào những bộ óc hữu hạn và nhỏ bằng cái chén vậy.
Lester Kane là sản phẩm tự nhiên của những điều kiện oái oăm ấy. Chàng bẩm sinh có đầu óc quan sát với sức mạnh và khuynh hướng Rabelais[1] song lại bối rối trước sự muôn màu muôn vẻ của sự vật, trước toàn cảnh mênh mông của cuộc sống, vẻ lấp lánh những chi tiết của nó, bản chất phi vật thể của các hình thái của nó cùng tính thiếu xác đáng trong lý do tồn tại của các hình thái ấy. Sinh ra là một người công giáo nhưng chàng không còn là một tín đồ của những thiên khải của Thiên Chúa giáo; được nuôi nấng như một thành viên của xã hội thượng lưu song chàng không còn chấp nhận quan niệm mê tín cho rằng dòng dõi và môi trường sống quyết định thứ bậc cao sang bẩm sinh; được giáo dục như kẻ thừa kế một gia tài khá lớn và người ta trông chờ chàng sẽ lấy vợ trong giới của mình, song chàng không hề chắc rằng mình lại cần đến hôn nhân theo bất kỳ điều kiện nào. Tất nhiên chuyện vợ chồng là một chế định. Nó đã được xác lập. Phải, đúng như vậy. Nhưng nó ra sao nhỉ? Cả nước này tin vào chế định ấy. Đúng, nhưng ở những nước khác người ta tin vào chế độ đa thê. Còn có những vấn đề khác khiến chàng băn khoăn – đó là việc tin vào một vị thần linh hoặc chúa tể duy nhất của vũ trụ và các kiểu chính thể cộng hòa, quân chủ và quý tộc thì kiểu nào tốt nhất. Tóm lại, toàn bộ cái cơ thể của các sự vật – vật chất, xã hội và tinh thần – đã được đưa ra dưới mũi dao giải phẫu tinh thần của chàng, song mới mổ xẻ nửa chừng thì bỏ dở. Đối với chàng, cuộc đời chưa được minh định. Không có lấy một ý niệm nào của chàng được cố định dứt khoát, trừ sự cần thiết phải trung thực. Trong tất cả các cái khác, chàng đều hoang mang, nghi vấn, lần lữa, phó mặc cho thời gian và những thế lực nằm sâu trong vũ trụ tìm giải pháp cho các vấn đề day dứt mình. Phải, Lester Kane là sản phẩm tự nhiên của một tổ hợp các yếu tố – tôn giáo, thương mại, xã hội – đã được cải biến bởi bầu không khí tự do đang thấm nhuần đời sống của đất nước ta và đang sản sinh ra hàng loạt tự do tư tưởng và hành động hầu như không kể xiết. Tuy đã ba mươi sáu tuổi, bề ngoài có vẻ là một con người cường tráng, năng nổ và có nhân cách lành mạnh, thực ra chàng vẫn chỉ là một con người thú vật được học vấn và môi trường sống che phủ cho một nước sơn đẹp đẽ mà thôi. Cũng giống như hàng chục vạn người Ireland vào thời cha ông đã từng lao động trên các đường xe lửa, đào bới trong các hầm mỏ, đào các mương rãnh và chở gạch, vữa trên các công trình xây dựng vô tận ở một xứ sở mới, chàng khỏe mạnh, râu tóc xồm xoàm, tự tin và dí dỏm.
- Cha có muốn sang năm con trở lại đây không? – Vào năm mười bảy tuổi Lester đã hỏi thầy dòng Ambrose như vậy khi mục sư này sắp sửa phạt đòn cậu vì hạnh kiểm xấu ở học đường.
Ông này tròn mắt lên nhìn cậu, ngạc nhiên.
- Việc ấy cha con sẽ phải lo liệu, – ông trả lời.
- Ồ, cha con sẽ không lo liệu đâu. – Lester đáp. – Nếu cha mà chạm cái roi vào người con thì con sẽ tự tay xử trí đấy. Con không phạm lỗi gì đáng bị phạt cả, mà con sẽ không để cha đánh nữa đâu.
Khốn nỗi trong trường hợp này, lời lẽ chẳng ăn thua mà phải giải quyết bằng một keo vật Ireland – Mỹ rất hăng, trong đó cái roi bị bẻ gãy và kỉ luật nhà trường bị thương tổn đến nỗi cu cậu buộc phải gói ghém quần áo mà ra về. Sau chuyện đó, cậu nhìn thẳng vào mắt ông bố và tuyên bố sẽ không đi học nữa.
- Con sẵn sàng lao vào công việc, – cậu phân trần. – Lối giáo dục kinh điển chẳng có cái gì lý thú đối với con. Cha cứ cho con vào văn phòng, có lẽ con sẽ kiếm đủ sống.
Ông già Archibald Kane, một con người sắc sảo, trước sau chỉ theo đuổi một mục đích và thanh danh không hề bị hoen ố trên thương trường, lấy làm cảm phục lòng quyết tâm của con trai nên cũng không tìm cách gò ép cậu.
- Con cứ xuống văn phòng, – ông nói, – có lẽ ở đó có việc con làm được đấy.
Bước vào cuộc đời kinh doanh ở tuổi mười tám, Lester đã làm việc tận tụy và được ông bố đánh giá ngày một cao; và đến bây giờ thì chừng mực nào đó, chàng đã trở thành người đại diện của ông. Bất cứ khi nào có một hợp đồng cần ký, một bước đi quan trọng cần quyết định hoặc cần phái một đại diện của hãng đi bất cứ đâu để hoàn thành một công việc giao dịch là Lester lại được chọn. Chàng được cha tín nhiệm tuyệt đối, và đã tỏ ra có tài ngoại giao và hăng hái trong việc hoàn thành bổn phận đến mức sự tín nhiệm ấy không lúc nào bị suy giảm.
“Công việc là công việc” là câu châm ngôn ưa thích của chàng và ngay cái giọng chàng thốt ra những lời ấy cũng đã thể hiện đặc tính và nhân cách của mình.
Ở chàng có những sức mạnh không thể khuất phục, những ngọn lửa thỉnh thoảng bùng lên mặc dù chàng tin chắc mình chế ngự được chúng. Một trong những xung động ấy là tính thích uống rượu mà chàng hoàn toàn tin chắc là mình khắc phục nổi. Mình chỉ uống ít thôi, chàng nghĩ, mà chỉ uống trong khi giao dịch và với bạn bè, chứ chưa hề quá chén. Một điểm yếu nữa nằm trong bản tính ham nhục dục của chàng, song về điểm này chàng cũng lại tin rằng mình làm chủ được. Nếu có ý định quan hệ bất chính với phụ nữ chăng nữa chàng cũng có thể xác định được giới hạn nguy hiểm ở chỗ nào. Chỉ cần đàn ông ý thức được rằng mọi quan hệ như vậy vốn ngắn ngủi là tránh được biết bao hậu quả phiền phức xảy ra. Cuối cùng, chàng lấy làm hãnh diện là mình đã nắm được đúng cách sống, đó chẳng qua chỉ là cái phương pháp bình thản chấp nhận điều kiện xã hội như trong thực tại, được tôi thêm bằng một chút nhận định riêng về cái đúng cái sai trong cư xử của cá nhân. Không phẫn nộ, không làm ầm ĩ về bất cứ chuyện gì, không đa sầu đa cảm đến ủy mị, phải mãnh liệt và giữ nguyên vẹn nhân cách – đó là lý thuyết về cuộc đời của chàng và chàng lấy làm hài lòng vì đó là một lý thuyết tốt.
Còn đối với Jennie thì mục tiêu ban đầu của chàng trong việc tán tỉnh nàng là hoàn toàn vị kỷ. Song giờ đây khi chàng đã khẳng định những đặc quyền nam giới của mình và nàng đã nhượng bộ ít nhất là một phần, chàng bắt đầu nhận ra nàng là một cô gái khác thường, đâu phải thứ đồ chơi tiêu thì giờ trong chốc lát.
Trong cuộc đời của một số đàn ông có một thời kỳ họ bất giác bắt đầu nhìn nhận về tuổi trẻ và sắc đẹp của nữ giới không phải so với lý tưởng về hạnh phúc mà đúng hơn là theo ước lệ xã hội bao quanh họ.
“Có lẽ nào”, họ thường tự hỏi trong khi suy tính về khả năng lấy một cô gái làm vợ, “ta lại buộc phải chịu chấp nhận toàn bộ quy ước của xã hội, phải thỏa hiệp với xã hội, ký một bản cam kết nhịn ăn nhịn mặc và cho một kẻ khác hưởng lợi tức suốt đời trong tất cả mọi công việc làm ăn của ta, khi mà ta thừa biết sẽ ôm vào lòng một con người cũng khá hiếm như mình mà duyên sắc càng phai tàn những ước muốn của cô ta càng dễ có cơ trở nên da diết và phiền toái hơn?” Đó là những người đàn ông không muốn phải liều có một mối quan hệ hợp pháp đầy may rủi nên họ muốn cân nhắc những thuận lợi của mối nhân duyên ít bó buộc hơn, một sự bầu bạn nhất thời. Họ tìm cách tóm lấy hạnh phúc cuộc đời mà không phải trả giá cho niềm đam mê của mình. Họ nghĩ rằng sau này có thể thiết lập cái quan hệ dứt khoát và hợp với ước lệ hơn mà không bị quở trách và cũng chẳng cần phải có sự điều chỉnh căn bản nữa.
Lester Kane đã đi qua cái thời kỳ yêu đương của tuổi trẻ và chàng biết điều đó. Sự ngây thơ và giản dị của những lý tưởng thời trẻ đã qua rồi. Chàng cần niềm an ủi trong sự chung đụng bầu bạn với phụ nữ, song cũng ngày càng không muốn phải từ bỏ tự do cá nhân của mình để đạt tới điều đó. Nếu như có thể được thì chàng sẽ thỏa mãn những nhu cầu của trái tim và bản chất mình mà không chịu để những ước lệ xã hội xiềng trói, vẫn tự do thoải mái. Tất nhiên, chàng phải tìm được người phụ nữ đúng với ý mình, và chàng tin rằng đã phát hiện ra con người ấy ở Jennie. Nàng hấp dẫn chàng về mọi mặt, chàng chưa thấy ai như nàng. Chuyện hôn nhân không những là không thể được mà còn không cần thiết. Chàng chỉ cần nói “nào” thế là nàng phải tuân theo, đó là định mệnh của nàng.
Lester thản nhiên và bình tĩnh suy nghĩ về vấn đề này. Chàng dạo bước tới dãy phố tiều tụy nơi nàng ở. Chàng nhìn căn nhà tồi tàn nơi nàng nương náu. Cảnh nghèo khổ của nàng, cái môi trường chật hẹp và neo bấn của nàng khiến chàng thấy lòng mình se lại. Có thể nào chàng lại không đối xử với nàng một cách rộng rãi, ngay thẳng và cao thượng?
Rồi chàng vụt nhớ đến vẻ đẹp kỳ diệu của nàng và điều đó làm tâm trạng chàng thay đổi. Không, phải chiếm lấy nàng nếu có thể – thật nhanh, ngay hôm nay, càng sớm càng tốt. Trong tâm trạng ấy, chàng trở về nhà bà Bracebridge sau khi ghé thăm phố Lorrie.
❀ ❀ ❀
[1] Tức là giàu tính hài hước mạnh mẽ, thẳng thắn, sảng khoái theo truyền thống nhà văn lớn của Pháp, François Rabelais (1454 – 1553), tác giả “Gargantua và Pantagruel” – ND.
