Tân thượng nghị sĩ George Sylvester Brander là con người đúc theo một khuôn kỳ lạ. Ở nơi ông, kết hợp ở một mức độ đáng kể, cả cái khôn ngoan của kẻ cơ hội lẫn bản tính nhân hậu của người đại biểu chân chính của nhân dân. Chôn rau cắt rốn ở miền Nam bang Ohio, ông đã lớn lên và được ăn học ở đó, trừ hai năm ông học luật tại trường đại học Columbia. Ông am hiểu dân luật và hình luật có lẽ cũng chẳng kém bất kỳ một công dân nào ở bang mình, song chưa bao giờ ông hành nghề pháp luật miệt mài để có thể giành được một thắng lợi nổi bật ở tòa án. Ông kiếm được nhiều tiền và đã có những cơ hội tuyệt vời để kiếm nhiều hơn gấp bội nếu như ông chịu phản bội lương tâm, song không bao giờ ông có thể làm điều đó. Tuy vậy không phải bao giờ sự liêm khiết của ông cũng chống đỡ được những yêu sách của tình bằng hữu. Mới trong kỳ bầu tổng thống gần đây thôi, ông đã ủng hộ một người được đắc cử thống đốc, trong khi ông thừa biết người này chẳng có gì xứng đáng được một lương tâm trọng danh dự triệt để có thể công nhận. Cũng theo cách như vậy, ông đã phạm vào một số vụ bổ nhiệm rất đáng nghi vấn, trong đó có một hoặc hai vụ thật sự là ghê tởm. Mỗi lần bị lương tâm cắn rứt quá kịch liệt, ông thường cố tự động viên bằng câu nói ưa thích của mình “Chỉ một lần trong đời thôi”. Khi ngồi một mình trên ghế bành mà suy nghĩ sự đời, thỉnh thoảng ông thường đứng dậy, miệng lẩm bẩm mấy lời như vậy và ngượng ngập mỉm cười. Lương tâm đâu phải đã chết trong ông. Mà có lẽ nơi ông tình thương còn mãnh liệt hơn bao giờ hết.

Con người này đã ba lần là đại biểu quốc hội tại khu vực bầu cử bao gồm cả bang Columbus và hai lần là thượng nghị sĩ nước Mỹ, song ông chưa hề xây dựng gia đình. Thời thanh niên ông đã có một mối tình nghiêm chỉnh mà uy tín ông chẳng hề tổn thương gì khi câu chuyện ấy không đi đến đâu. Người đàn bà ấy không thể chờ đợi ông được vì mãi ông không kiếm nổi một chức quèn để hai người có thể dựa vào đó mà sống.

Người cao lớn, vai thẳng, không gầy không béo, bây giờ trông ông có vẻ bệ vệ. Vì đã bị nhiều va vấp nặng nề và đã chịu đựng nhiều thất bại nên nơi ông có một cái gì làm xúc động và đánh thức cảm tình của những người giàu tưởng tượng. Người ta cho rằng bản tính ông dễ chịu, và cánh ngang hàng trong thượng nghị viện xem ông không đến nỗi quá ù lì mà là một con người tế nhị.

Sở dĩ có mặt ở Columbus vào thời gian đặc biệt này là vì ông cần củng cố lại cẩn thận hào lũy chính trị của mình. Cuộc tổng tuyển cử đã khiến chính đảng của ông bị suy yếu ở cơ quan lập pháp nhà nước[1].

Số phiếu tán thành bầu lại ông kể ra cũng đủ, song phải có thủ pháp chính trị thật cẩn thận thì mới có thể tập hợp được. Những người khác cũng nhiều tham vọng. Có sáu bảy ứng cử viên, vị nào cũng sẽ hoan hỉ nếu như được thế chân ông. Ông hiểu rõ những đòi hỏi của tình thế. Ông nghĩ bọn họ không dễ gì đánh bại ông, song dù cho điều ấy có xảy ra đi nữa, thì nhất định cũng có thể vận động Tổng thống dành cho ông một chức công sứ ở nước ngoài.

Phải, ông có thể được coi là một người thành đạt; song mặc dù thế, thượng nghị sĩ Brander vẫn cảm thấy thiếu một cái gì. Trước nay ông vẫn muốn làm biết bao điều. Giờ đây ông đã năm mươi hai tuổi đầu, trong sạch, danh giá và rất cao sang đối với người đời, song vẫn phòng không lẻ bóng. Thỉnh thoảng ông không thể không nhìn quanh bản thân mình và suy nghĩ về việc chẳng có ai là người nâng khăn sửa túi. Ông cảm thấy căn phòng đôi lúc trống rỗng lạ lùng, còn bản cách của chính mình thì khó chịu quá sức.

“Năm chục tuổi đầu!” ông thường thầm nghĩ. “Cô độc – hoàn toàn cô độc”.

Chiều thứ bảy ấy, ông đang ngồi trong phòng thì một tiếng gõ cửa khiến ông bật dậy. Nãy giờ ông vẫn ngẫm ngợi rằng những nỗ lực chính trị của mình thật là vô ích xét dưới ánh sáng sự phù du của cuộc đời và danh vọng.

“Ôi, con người phải chiến đấu gian khổ biết bao để tồn tại!” ông nghĩ. “Mà mình có chiến đấu thêm vài năm nữa thì cũng chẳng ăn thua gì!”

Ông đứng dậy, mở tung cửa và nhìn thấy Jennie. Cô đến vào lúc này mà không đợi đến thứ hai, như cô đã gợi ý với bà mẹ, nhằm gây một ấn tượng có lợi vì đã hoàn thành công việc nhanh chóng.

- Cứ vào thẳng trong này, – ông thượng nghị sĩ nói, và cũng như lần gặp gỡ đầu tiên, ông lại lịch sự nhường lối cho cô.

Jennie bước vào, dáng vẻ chờ đợi một lời khen về việc quần áo được giặt xong nhanh chóng. Ông thượng nghị sĩ chẳng hề để ý đến điều đó.

- Ồ, cô bạn trẻ của tôi, – ông nói khi cô đã đặt gói quần áo xuống, – tối nay cô có được khỏe không?

- Dạ, rất khỏe, – Jennie trả lời, – mẹ con em nghĩ rằng đem quần áo trả lại ông hôm nay thì tốt hơn là chờ đến thứ hai.

- Ồ, đằng nào cũng vậy thôi, – ông Brander trả lời dịu dàng. – Cô cứ để lên ghế ấy.

Jennie không tính đến chuyện tiền công, đã toan cáo từ ra về nếu ông thượng nghị sĩ không lưu cô lại.

- Mẹ cô có được khỏe không? – Ông vui vẻ hỏi.

- Mẹ em khỏe ạ – Jennie nói mộc mạc.

- Còn đứa em gái cô? Nó có đỡ hơn chút nào không?

- Bác sĩ bảo rằng em nó đỡ ạ, – cô trả lời.

- Mời cô ngồi, – ông nói tiếp một cách lịch sự. – Tôi muốn nói chuyện với cô.

Cô gái bước đến chiếc ghế gần đó và ngồi xuống.

- Hèm! – Ông hắng giọng nhè nhẹ và nói tiếp. – Cô bé bị làm sao nhỉ?

- Em nó bị lên sởi, – Jennie trả lời. – Đã có lúc gia đình em nghĩ rằng nó sắp chết.

Ông Brander quan sát vẻ mặt cô khi cô nói câu ấy và thấy rằng trên khuôn mặt cô có một cái gì hết sức xúc động. Bộ đồ xuềnh xoàng cô gái mặc và cái cách cô ngỡ ngàng chiêm ngưỡng địa vị cao sang của ông đã khiến ông mủi lòng. Nó khiến ông cảm thấy gần như xấu hổ về những thứ đồ đạc xa hoa xung quanh ông. Quả vậy, ông ở địa vị cao sang biết mấy trên thế gian này!

- Tôi mừng vì em cô đã đỡ. – ông nói, giọng ân cần. – Bố cô bao nhiêu tuổi rồi?

- Năm mươi bảy ạ.

- Thế ông cụ đã đỡ chút nào chưa?

- Dạ, thưa ông đã ạ, bố em giờ cũng sắp khỏi tuy chưa thể đi đâu khỏi nhà được.

- Hình như mẹ cô nói rằng ông cụ làm nghề thổi thủy tinh thì phải?

- Thưa ông, vâng ạ.

Ông Brander biết rõ tình trạng sa sút của cái ngành sản xuất ấy ở địa phương này. Đó cũng là một bộ phận của vấn đề chính trị trong chiến dịch tranh cử vừa qua. Hẳn là gia đình này thực sự đang gặp khó khăn.

- Bọn trẻ con đều đi học cả chứ? – Ông hỏi.

- Dạ thưa ông, vâng ạ – Jennie ấp úng trả lời. Cô ngượng quá không dám thú nhận rằng một đứa trong bọn trẻ đã buộc phải thôi học vì không có giày đi. Cô cảm thấy bối rối vì đã thốt ra lời nói dối.

Suy nghĩ một lúc, rồi thấy không có lý do chính đáng để lưu cô gái lâu hơn, ông đứng dậy và bước lại phía cô. Ông rút một tập mỏng giấy bạc từ trong túi ra và lấy một tờ trao cho cô.

- Cô cầm lấy – ông nói, – và nói với mẹ cô rằng tôi bảo bà ấy muốn tiêu gì thì tiêu.

Jennie nhận tờ giấy bạc, với những cảm giác xáo trộn, không hề có ý nghĩ nhìn xem đó là bao nhiêu. Con người vĩ đại ấy gần gũi cô quá và căn phòng kỳ diệu mà ông ở lộng lẫy quá, đến nỗi cô gần như không hiểu mình đang làm gì nữa.

- Cảm ơn ông, – cô nói, – ông có ý định giặt vào hôm nào không ạ? – Cô nói thêm.

- Ồ, có chứ, – ông trả lời, – thứ hai, các buổi tối thứ hai.

Cô đi khỏi rồi, ông đóng cửa lại trong một trạng thái nửa thực nửa mộng. Ông cảm thấy ông quan tâm đến những con người này một cách khác thường. Hẳn là cái nghèo và cái đẹp đã tạo nên một sự kết hợp dễ xúc động lòng người. Ông ngồi xuống ghế và để mặc cho hồn mình triền miên trong những suy nghĩ thú vị mà Jennie đến đã khuấy động lên. Tại sao ông lại không cứu giúp gia đình này?

- Mình sẽ tìm ra chỗ họ ở, – cuối cùng ông quyết định như vậy.

Những ngày sau đó, Jennie đến nhận quần áo đều đặn. Thượng nghị sĩ Brander ngày càng thấy mình quan tâm đến cô hơn và ông kịp thời xua đuổi khỏi đầu óc cô sự rụt rè sợ hãi đã khiến cô cảm thấy không thoải mái trước mặt ông. Một phần tạo nên kết quả này là việc ông gọi cô bằng tên[2]. Sự việc này bắt đầu vào lần thứ ba cô đến, và từ đó trở đi hầu như ông cứ bất giác gọi thế luôn.

Khó mà có thể nói rằng ông gọi như vậy theo tính chất cha con, vì ông vốn ít có thái độ ấy đối với bất kỳ ai. Khi nói chuyện với cô gái ông cảm thấy mình vô cùng trẻ trung và ông thường tự hỏi không biết cô có thể nhận biết và đánh giá được khía cạnh thanh niên ấy của mình không.

Còn về phần Jennie, cô thấy mình bị thu hút mãnh liệt bởi khung cảnh sang trọng bao quanh con người này, và trong tiềm thức, bởi chính bản thân ông, con người hấp dẫn nhất mà cô từng biết từ trước tới nay.

Mọi đồ đạc của ông đều đẹp, mọi cử chỉ của ông đều nhẹ nhàng, lịch sự khác thường và ân cần. Có thể cô đã thừa kế sự hiểu biết và thưởng thức những cái đó từ tổ tiên xa xôi người Đức.

Thái độ của cô một phần còn do ảnh hưởng của người mẹ, một người bao giờ đầu óc cũng nặng về tình cảm hơn là lý trí. Thí dụ như khi cô đem về tờ giấy bạc mười đôla bà Gerhardt cứ là thích mê đi.

- Ôi, – Jennie nói, – mãi đến khi ra ngoài con mới biết là nhiều thế. Ông ấy bảo con phải đưa cho mẹ.

Bà Gerhardt nhận tờ giấy bạc, rồi cầm hờ trong bàn tay. Bà hình dung thấy rõ ràng ông thượng nghị sĩ cao lớn, phong cách tao nhã đứng trước mặt.

- Ôi, con người mới cao quý làm sao! – Bà nói. – Ông ấy có một tấm lòng vàng.

Rồi suốt buổi tối hôm ấy và cả ngày hôm sau bà cứ luôn mồm bình luận về con người quý hóa này và nhắc đi nhắc lại rằng ông ấy quá ư là tốt và tấm lòng ông ấy quá ư là rộng rãi. Khi giặt quần áo của ông, bà vò tưởng đến rách ra và cảm thấy rằng dù có làm gì đi nữa cũng chưa đủ đền đáp. Bà không nói cho ông Gerhardt biết chuyện này. Ông chồng bà có quan điểm rất nghiêm khắc về chuyện nhận tiền không do mình làm ra, thậm chí khi gia đình gặp cảnh túng thiếu bà cũng phải khó khăn lắm mới thuyết phục được ông nhận tiền cứu trợ, vì vậy bà cứ lẳng lặng sử dụng món tiền này để mua bánh mì và thịt và cũng chỉ tiêu dè sẻn như thường lệ nên không ai để ý thấy cái món bổng bất ngờ kia.

Jennie, từ nay trở đi, cũng thể hiện thái độ ấy đối với ông thượng nghị sĩ, và do biết ơn ông nên cô bắt đầu chuyện trò thoải mái hơn. Hai người trở nên thân mật đến mức ông đã lấy từ tủ ra cho cô một chiếc ví da nhỏ để đựng ảnh mà ông để ý thấy cô vẫn ngắm nghía. Lần nào cô đến ông cũng kiếm cớ lưu cô lại, và chẳng bao lâu ông phát hiện ra rằng mặc dù thơ ngây, dịu dàng, trong lòng cô còn ẩn sâu một sự phản kháng có ý thức đối với sự nghèo nàn và xấu hổ khi phải thú nhận bất cứ sự thiếu thốn nào. Ông thành thực cảm phục cô về đức tính ấy; và khi thấy quần áo cô mặc xoàng xĩnh, đôi giày cô đi đã cũ mòn, ông bắt đầu băn khoăn không biết có thể giúp đỡ như thế nào để không làm cô mếch lòng.

Một đôi lần ông nghĩ sẽ đi theo cô vào một buổi tối nào đó để thấy tận mắt hoàn cảnh gia đình cô. Nhưng ông là một thượng nghị sĩ nước Mỹ. Cái khu phố gia đình cô ở hẳn là phải rất nghèo. Ông hoãn lại để cân nhắc, và thời gian này những suy xét thận trọng đã thắng thế. Vì vậy cuộc đi thăm đã dự định phải gác lại.

Đầu tháng chạp, thượng nghị sĩ Brander trở về Washington ba tuần lễ, và hôm biết tin ông đi, cả bà Gerhardt lẫn Jennie đều ngạc nhiên. Từ trước đến giờ chưa bao giờ ông trả công giặt hai mẹ con dưới hai đôla một tuần, nhiều lần tới năm đôla. Có lẽ ông không nhận ra rằng sự vắng mặt của mình sẽ gây ra một lỗ hổng lớn trong nền tài chính của gia đình này. Song cũng chẳng làm thế nào được nữa, hai mẹ con đành xoay xỏa sống lần hồi. Ông Gerhardt lúc này đã đi tìm việc ở các xưởng máy, song vì không kiếm được việc gì nên ông sắm cưa to cưa nhỏ đi hết nhà này đến nhà khác để xin được xẻ gỗ. Công việc chẳng có nhiều, song vẫn nhờ lao động chính đáng, ông cũng cố kiếm lấy hai ba đôla một tuần. Số tiền này chỉ vừa đủ ngày hai bữa đạm bạc, chứ cũng khó lòng mà dư dật được chút nào.

Lễ Giáng sinh nhộn nhịp bắt đầu chính là lúc nỗi cay đắng của cảnh nghèo tác động đến họ nhiều nhất. Người Đức thích phô trương vào dịp lễ Giáng sinh. Đó là dịp duy nhất trong năm để họ thể hiện đầy đủ tình yêu thương trong cái gia đình lớn của mình. Suốt mấy tuần lễ trước ngày lễ Giáng sinh, những lúc đang xẻ gỗ, ông Gerhardt thường hay nghĩ về điều đó. Còn cái gì mà con bé Veronica không xứng đáng được hưởng sau một thời gian ốm yếu lâu dài! Ông rất muốn cho mỗi đứa con một đôi giày chắc chắn, mỗi đứa con trai một chiếc mũ ấm và mỗi đứa con gái một chiếc mũ trùm thật đẹp.

Đồ chơi và bánh kẹo trước đây bao giờ chúng chẳng có. Ông không muốn nghĩ đến cái buổi sáng đầy tuyết phủ ngày Giáng sinh mà lại không có trên bàn đầy ắp những thứ mà bọn trẻ khao khát.

Còn về phần bà Gerhardt, ta có thể hình dung ra những cảm xúc của bà còn rõ nét hơn là miêu tả. Cảm thấy rất sâu sắc về những điều đó, bà không đề cập đến cái giờ phút đáng sợ ấy với chồng mình. Bà dành dụm được ba đôla, hi vọng đủ tiền mua một tấn than để chấm dứt những cuộc “hành hương” của thằng bé George tội nghiệp hàng ngày tới bãi than, song lúc này vì tuần lễ Giáng sinh đã đến gần, bà quyết định sử dụng món tiền ấy để mua quà kỉ niệm. Ông Gerhardt lúc ấy cũng giấu vợ, ngấm ngầm để dành hai đôla nghĩ bụng rằng trước đêm Giáng sinh sẽ có thể đưa ra vào một thời điểm gay cấn để giảm nhẹ nỗi lo âu của bà vợ.

Tuy vậy, khi ngày lễ thực sự đến, niềm an ủi mà họ có được thật chẳng đáng là bao. Cả thành phố rộn rịp hẳn lên trong không khí lễ Giáng sinh. Các cửa hàng tạp hóa và các chợ bán thịt cắm đầy những cành ô rô. Các cửa hiệu bán đồ chơi và các cửa hàng bánh kẹo trưng bày rực rỡ đủ mọi thứ đẹp đẽ mà một ông già Noel biết tự trọng ắt phải có. Bố mẹ con cái gia đình này đều quan sát tất cả những thứ đó – bố mẹ thì suy nghĩ rất lung về nhu cầu và nỗi lo âu của mình, còn bọn trẻ con thì mê cuồng lên và chỉ nén được một phần khao khát.

Ông Gerhardt thường hay nói trước mặt các con:

- Năm nay ông già Noel nghèo lắm. Ông ấy không có nhiều quà đem cho đâu.

Song không có đứa trẻ nào, dù sống trong cảnh nghèo khổ đến đâu đi nữa, lại có thể tin điều ấy. Mỗi lần nói như vậy xong ông lại nhìn vào mắt các con. Mặc dù được báo trước, mắt chúng vẫn ánh lên ngọn lửa hi vọng không suy giảm.

Lễ Giáng sinh đến vào ngày thứ ba, ngày thứ hai bọn trẻ không phải học. Trước khi đến khách sạn bà Gerhardt đã căn dặn George phải kiếm đủ than ở xưởng đóng tàu để đủ dùng qua ngày lễ. Thằng bé đi ngay lập tức cùng hai đứa em gái, song vì ít than quá nên phải mất rất nhiều thì giờ chúng mới nhặt đầy rổ, và mãi đến tối chúng mới kiếm được một lượng than ít ỏi.

- Con có đi lấy than không đấy? – Đó là câu đầu tiên bà Gerhardt hỏi khi bà từ khách sạn trở về.

- Có ạ, – George nói.

- Con kiếm đủ dùng cho ngày mai chứ?

- Vâng ạ, – thằng bé trả lời, – có lẽ đủ ạ.

- Được, để mẹ xem xem thế nào, – bà trả lời.

Lên đèn xong hai mẹ con đi đến gian chứa củi, chỗ để số than ấy.

- Ôi chao! – Bà kêu lên khi nhìn thấy chỗ than – coi này, còn xơi mới gọi là đủ. Con phải đi ngay mà kiếm thêm ít nữa.

- Ứ ừ, – George dẩu môi – con chẳng muốn đi đâu. Để anh Bass đi.

Bass về từ sáu giờ kém mười lăm, bấy giờ đang bận giặt giũ trong phòng ngủ phía sau và sắm sanh bộ cánh sửa soạn lên phố chơi.

- Không được, – bà Gerhardt nói, – anh Bass làm vất vả cả ngày rồi. Con phải đi.

- Con không muốn đi. – George trề môi ra nói.

- Được, – bà Gerhardt nói, – thế mai không có than sưởi thì sao?

Hai mẹ con lên nhà, nhưng lòng George quá bối rối, không đành coi là việc đã xong.

- Anh Bass, anh cùng đi cơ, – khi vào trong nhà rồi thằng bé nói với anh như vậy.

- Đi đâu? – Bass nói.

- Đi kiếm ít than.

- Không, – Bass nói, – tao không đi. Mày coi tao là cái gì cơ chứ?

- Được, thế thì em cũng không đi. – George vừa nói vừa lắc đầu bướng bỉnh.

- Tại sao buổi chiều mày không đi nhặt? – Thằng anh hỏi gay gắt, – cả ngày hôm nay mày làm gì?

- Ồ, em đã cố hết sức mình, – George nói. – Bọn em không kiếm được đủ.

Than không có thì đào đâu ra?

- Có chuyện gì thế? – Jennie hỏi, bước vào nhà, sau khi đã ghé cửa hàng tạp hóa mua bán cho mẹ, cô thấy thằng George mặt vừa phụng phịu vừa nghiêm trọng.

- Ồ, anh Bass anh ấy không chịu đi nhặt than với em!

- Thế chiều nay em đã nhặt tí nào chưa?

- Có, – George nói, – nhưng mẹ bảo ngần ấy chưa đủ.

- Chị sẽ đi với em, – cô chị nói. – Anh Bass, anh cũng đi nhé!

- Không, – gã trai trẻ lạnh lùng nói, – tao không đi đâu. – Gã đang sửa lại chiếc ca vát và cảm thấy bực bội.

- Chẳng có tí than nào cả, – George nói, – trừ phi chúng ta gạt từ trên toa xe xuống. Mà chỗ em đến lúc nãy chẳng có cái toa nào.

- Có đấy, – Bass kêu lên.

- Không có, – George nói.

- Ôi, đừng cãi nhau nữa. – Jennie nói. – Lấy rổ rá rồi đi ngay kẻo lại quá muộn.

Mấy đứa em vốn thích cô chị, lấy ra mấy thứ dụng cụ để đựng – Veronica một cái rổ, Martha và William hai cái xô, còn George một cái chậu giặt lớn, nó và Jennie sẽ nhặt đầy chậu và cùng khiêng. Động lòng trước sự sốt sắng của cô em gái và do còn chút vị nể, Bass gợi ý:

- Jen[3] này, để tao bày cách cho mà làm, – gã nói. – Mày với tụi nhỏ cứ đến phố số Tám rồi đứng đợi quanh quẩn gần mấy cái toa xe. Một phút nữa tao sẽ tới. Khi tao đến gần thì đừng đứa nào tỏ vẻ quen biết tao nhé. Chỉ cần nói: “Thưa ông, ông làm ơn cho chúng cháu một tí than có được không ạ?” – Thế là tao lên mấy toa xe kia mà hất than xuống chất đầy mấy cái rổ ấy. Có hiểu không nào?

- Được rồi. – Jennie nói, vẻ rất hài lòng.

Thế là cả bọn bước vào trong đêm tối đầy tuyết phủ và đi tới chỗ đường tàu hỏa. Chỗ đường phố gặp cái xưởng đóng tàu rộng thênh thang có nhiều toa xe vừa mới chất đầy than đen nhánh. Cả bọn tập hợp dưới bóng một toa. Trong lúc mấy chị em còn đang đứng đó chờ thằng anh đến thì đoàn tàu đặc biệt từ Washington tới – một đoàn tàu dài và đẹp có nhiều toa kiểu mới, có buồng khách với những khung cửa sổ lồng kính sáng loáng và những hành khách vừa ngồi trên ghế đệm thoải mái vừa nhìn ra phía ngoài. Đoàn tàu ầm ầm chạy qua, tự nhiên bọn trẻ lùi lại phía sau.

- Ôi, đoàn tàu dài quá nhỉ! – George nói.

- Ước gì mình được gác phanh, – William thở dài.

Chỉ có Jennie lặng thinh, song những điều ấy đang gợi chuyện viễn du và tiện nghi, có một sức hấp dẫn đặc biệt đối với cô. Ôi, cuộc đời đối với những người giàu có hẳn là phải đẹp đẽ biết bao!

Lúc ấy Sebastian xuất hiện ở phía xa, chân nhún nhảy bước dài ra dáng bậc tu mi nam tử, rõ ràng tự coi mình oai vệ lắm. Gã đã khăng khăng quyết định một cách kỳ cục rằng nếu bọn trẻ không thực hiện đúng kế hoạch của mình thì cứ tỉnh khô mà đi qua chứ không chịu giúp đỡ gì cả.

Tuy vậy, con Martha đã ứng phó với tình huống ấy đúng với yêu cầu và thỏ thẻ cất giọng con nít: “Thưa ông, ông làm ơn ném cho chúng cháu một ít than có được không ạ?”

Sebastian đứng sững ngay lại, rồi vừa nhìn chằm chằm vào bọn trẻ như thể gã thực sự là một kẻ xa lạ, vừa nói: “Ồ, được chứ sao”. Đoạn Bass bắt đầu trèo lên một toa và rất nhanh nhẹn hất xuống những tảng than vừa đủ cho các em chất đầy rổ rá. Rồi, như thể không muốn chùng chình thêm nữa giữa đám tiện dân như vậy, gã vội rảo bước qua chỗ mấy con đường sắt chằng chịt và khuất dạng.

Trên đường về nhà, cả bọn chạm trán với một tôn ông khác, lần này thì là một tôn ông thực sự, đội mũ chóp cao và vận một chiếc áo khoác sang trọng mà Jennie lập tức nhận ra ngay. Đó đích thị là ông thượng nghị sĩ đáng kính vừa mới từ Washington trở về và đang tiên đoán một ngày lễ Giáng sinh hết sức vô bổ. Ông đáp chuyến tàu tốc hành vừa nãy đã thu hút sự chú ý của bọn trẻ con, và lúc ấy ông đang ung dung xách chiếc túi du lịch nhẹ đi về khách sạn.

Khi đi ngang qua, ông ngờ ngợ nhận ra Jennie.

- Có phải cô Jennie đấy không? – Ông nói và dừng bước để nhìn cho chắc chắn hơn.

Còn Jennie đã nhận ra ông nhanh hơn là ông nhận ra cô, lúc ấy cô buột miệng kêu lên: “Ồ, ông Brander!” Rồi, buông quai chậu và dặn bọn trẻ con đem ngay về nhà, cô vội vàng chạy ngược lại phía sau.

Ông thượng nghị sĩ bước theo sau, ba bốn lần hoài công cất tiếng gọi: “Jennie! Jennie!” Không còn hi vọng đuổi kịp cô, và chợt nhận ra, đồng thời tôn trọng nỗi hổ thẹn ngây thơ bình dị của cô, ông dừng bước và quay lại, quyết định đi theo bọn trẻ con. Một lần nữa, ông lại thấy cái cảm giác mà dường như bao giờ cô gái ấy cũng gây cho ông, đó là sự cách biệt quá xa giữa địa vị của ông và của cô. Làm một ông thượng nghị sĩ đêm nay ở chỗ này, nơi bọn trẻ đi nhặt than, đó chẳng phải chuyện chơi.

Mai, ngày lễ vui vẻ sẽ dành cho bọn chúng những gì. Ông cắm cúi đi, lòng trung thực đầy thương cảm khiến bước chân nhẹ lâng lâng và chẳng bao lâu ông thấy bọn trẻ con bước vào cửa một căn nhà lụp xụp. Bước qua mặt đường phố, ông đứng dưới bóng tối lờ mờ của hàng cây đầy tuyết phủ. Ánh đèn chập chờn tỏa một màu vàng ở khung cửa sổ phía sau nhà. Khắp xung quanh tuyết trắng xóa. Ông nghe thấy tiếng nói của bọn trẻ con trong gian bếp chứa củi và có lúc ông tưởng như nhận ra bóng dáng bà Gerhardt. Một lát sau một dáng người nửa như một cái bóng hiện ra qua cái cửa bên. Ông biết đó là ai. Thương tâm đến tê tái lòng, ông cắn môi thật mạnh để nén mọi biểu hiện xúc động thêm nữa. Rồi ông quay mạnh gót và bước đi.

Đứng đầu cửa hiệu tạp hóa chính của thành phố là Manning – một người kiên định theo phe Brander và ông này cảm thấy rất vinh dự được quen biết ông. Ngay đêm ấy, ông thượng nghị sĩ đến bàn làm việc bận rộn của ông ta.

- Ông Manning – ông nói, – đêm nay ông có thể đảm nhiệm giúp tôi một chút việc không?

- Ồ, nhất định là được ạ, thưa ngài thượng nghị sĩ, – người chủ hiệu tạp hóa nói. – Ông về hồi nào đấy? Rất hân hạnh được gặp ông. Thưa ông, nhất định là được ạ.

- Tôi muốn ông gom mọi thứ đủ tổ chức một lễ Giáng sinh linh đình cho một gia đình tám người – bố mẹ và sáu con – cây Noel, các thức và đồ chơi. Ông hiểu ý tôi chứ?

- Thưa ngài thượng nghị sĩ rõ ạ, rõ ạ.

- Đừng ngại chuyện giá cả nhé. Thứ gì cũng gửi thật nhiều vào. Tôi sẽ đưa ông địa chỉ. – Rồi ông cầm lấy một cuốn sổ tay để ghi địa chỉ đó.

- Ồ, thưa ngài thượng nghị sĩ, tôi rất hân hạnh, – ông Manning nói tiếp, bản thân ông ta cũng khá xúc động. – Tôi rất hân hạnh. Ông bao giờ cũng độ lượng.

- Này, ông Manning, – ông thượng nghị sĩ nói, vẻ nghiêm nghị, chỉ vì ông thấy cần thiết phải duy trì cái vẻ đường bệ của một vị thượng nghị sĩ như mình. – Gửi các thứ này đi ngay và chuyển hóa đơn cho tôi.

- Rất hân hạnh – ông chủ hiệu vừa ngạc nhiên vừa tán thưởng, chỉ nói được như thế.

Thượng nghị sĩ bước ra ngoài, song nhớ đến hai vợ chồng ông già, ông lại đến một cửa hàng bán quần áo may sẵn và giày dép. Thấy rằng về kích thước chỉ có thể áng chừng, ông đặt mua nhiều cỡ, với quyền được đem đổi. Khi mọi việc vất vả đã xong, ông trở về phòng mình.

“Ai lại đi nhặt than bao giờ”, ông cứ suy nghĩ triền miên. Quả là mình vô tâm quá. Mình không được quên những người này.

❀ ❀ ❀

[1] Tức là Quốc hội Mỹ - ND.

[2] Ở Anh, cũng như ở các nước châu Âu, trong quan hệ thông thường, theo phép xã giao, người ta thường gọi nhau bằng họ và chỉ khi nào đã trở nên thân mật mới gọi bằng tên – ND.

[3] Gọi tắt tên Jennie – ND.