Cái thị trấn Sandwood nhỏ bé “ở phía bên này Kenosha” như Jennie đã nói rõ, chỉ cách Chicago có một quãng đường ngắn, đi bằng tàu hỏa địa phương hết một giờ mười lăm phút. Thị trấn ấy có số dân độ khoảng ba trăm hộ gia đình sống trong những ngôi nhà nhỏ rải rác trên một vùng thoải mái ven hồ. Những người ở đây không giàu. Những ngôi nhà họ ở, mỗi cái trị giá không quá từ ba đến năm ngàn đôla, song hầu hết đều được kiến trúc một cách hài hòa và cây cối xung quanh suốt năm xanh rờn đem lại một vẻ tốt tươi mát mẻ, Trước kia, hai người đã đi qua nơi này – đó là một cuộc đi chơi bằng xe song mã – Jennie từng say mê vẻ đẹp của một tháp chuông nhà thờ màu trắng nổi bật giữa đám cây cối xanh tươi và những con thuyền đu đưa nhè nhẹ trên mặt nước mùa hè.
- Đến một thời gian nào đó, em thích được sống ở một nơi như thế này, – nàng đã nói với Lester và chàng nhận xét rằng nơi ấy đối với chàng quá yên tĩnh.
- Anh có thể hình dung mình sẽ đến ở một nơi mình thích như thế này, nhưng không phải bây giờ. Nó hẻo lánh quá.
Về sau, Jennie lại nghĩ đến câu nói ấy. Nó đến với nàng vào lúc nàng nghĩ rằng cuộc sống quả thực là gay go. Nếu như có lúc nào nàng phải và có thể sống một mình thì nàng muốn sẽ được ở một nơi như Sandwood. Ở đó, nàng sẽ có một mảnh vườn nhỏ, dăm ba con gà, có lẽ cả một cái chuồng chim xinh xắn trên một cây cột cao và khắp xung quanh chỗ nào cũng có cỏ xanh rờn. Nếu có được một căn nhà nhỏ ở một nơi như thế này nhìn ra hồ thì vào buổi tối mùa hè nàng có thể ngồi khâu vá. Khi ấy có thể là Vesta chơi đùa bên nàng hoặc đi học về. Nàng có thể có một vài người bạn hoặc chẳng có người bạn nào. Nàng bắt đầu nghĩ rằng nếu không vì nhu cầu bè bạn của Vesta thì nàng có thể sống một mình thoải mái. Sách vở là những thứ rất thú vị – nàng bắt đầu phát hiện ra như vậy – chẳng hạn như những cuốn Tập phác thảo của Irving[1], Tiểu luận của Elia của Lamb[2] và Những chuyện kể hai lần của Hawthorne[3]. Vesta có vẻ như sắp trở thành nhạc sĩ, nó rất nhạy cảm với những cái tế nhị và tao nhã trong việc soạn nhạc. Nó có ý thức tự nhiên về hòa âm và yêu thích những bài ca và những bản nhạc phản ánh những tâm trạng dạt dào tình cảm và say mê; nó có thể hát và chơi nhạc khá hay. Cố nhiên là giọng nó không được luyện, vì nó mới có mười bốn tuổi, song nghe cũng thú vị. Nó đã bắt đầu bộc lộ những nét đặc biệt vừa giống cha vừa giống mẹ – đó là cái tâm tính suy tư và dịu dàng của Jennie kết hợp với tinh thần hoạt bát và khả năng hành động bẩm sinh của Brander. Nó có thể nói đâu ra đấy với mẹ về nhiều điều, về thiên nhiên, sách vở, quần áo, tình yêu, và cứ bằng vào những thiên hướng đang phát triển ấy của nó, Jennie đã nhìn thấy những hình ảnh rõ nét về những thế giới mà Vesta sẽ khám phá. Theo dõi con gái mình đề cập đến những đề tài mới mẻ, Jennie thấy được bản chất của đời sống hiện đại ở nhà trường, sự quan tâm của nhà trường tới các lĩnh vực tri thức khác nhau, tới âm nhạc và khoa học. Rô ràng là Vesta sắp sửa trở thành một phụ nữ có năng lực đáng kể – không phải hăng hái đến khó chịu mà là có ý thức tự lập. Nó sẽ đủ khả năng tự lo liệu cho mình.
Tất cả điều đó khiến Jennie vui sướng và đem lại cho nàng nhiều hy vọng lớn về tương lai của Vesta. Ngôi nhà mà, cuối cùng nàng thuê được ở Sandwood chỉ cao bằng một tầng rưỡi nhưng được xây trên những trụ bằng gạch đỏ, giữa những trụ đó là hàng rào mắt cáo, và có một hành lang chạy xung quanh. Ngôi nhà dài và hẹp, toàn bộ chiều dài của nó – khoảng năm phòng nối tiếp nhau thành một dãy – trông ra hồ. Có một phòng ăn với những cửa sổ sát sàn nhà, một phòng đọc sách lớn với những ngăn xây liền tường để đựng sách và một phòng khách có ba cửa sổ rộng đủ không khí và ánh nắng quanh năm. Khu đất mà người ta xây ngôi nhà này rộng mỗi bề một trăm bộ và có ít cây cối. Người chủ cũ đã bố trí những luống hoa và những bồn cỏ bằng gỗ cứng để trồng nhiều loại cây chịu được rét và cây leo. Ngôi nhà được quét vôi trắng, có những cửa chớp và những tấm ván lợp màu lá cây.
Vì sự việc này ắt phải xảy đến nên trước đó Lester đã nêu ý kiến rằng Jennie có thể cứ giữ nguyên ngôi nhà ở công viên Hyde, song nàng không muốn thế. Nàng không thể nghĩ đến chuyện sống lẻ loi một mình ở đó. Ngôi nhà ấy chứa đựng quá nhiều kỷ niệm. Thoạt đầu, nàng không nghĩ rằng mình sẽ lấy đem đi nhiều đồ đạc lắm, nhưng cuối cùng nàng thấy nên làm theo sự gợi ý của Lester là lấy một bộ dao dĩa bằng bạc, nhiều rèm cửa và bàn ghế trong ngôi nhà ở công viên Hyde để trang bị cho nơi ở mới.
- Em không thể biết được rồi em sẽ thiếu hoặc có thể sẽ thiếu cái gì đâu, – chàng nói. – Em cứ lấy hết cả đi. Chắc rằng anh chẳng cần gì những thứ ấy nữa.
Một hợp đồng thuê ngôi nhà ấy trong hai năm được ký kết, kèm theo điều khoản được thuê năm năm nữa và kể cả quyền được ưu tiên mua.
Vì đã sắp sửa để nàng ra đi nên Lester muốn tỏ ra rộng rãi. Chàng không muốn nàng sẽ thiếu thốn bất kỳ thứ gì và cũng không mong nàng sẽ phải thiếu thốn. Cái ý nghĩ duy nhất phiền toái đối với chàng là liệu sẽ phải giải thích thế nào với Vesta về việc này. Chàng rất yêu mến con bé và muốn đời nó sẽ thoát khỏi những chuyện éo le.
- Sao em không gửi nó đến một trường nội trú nào cho đến mùa xuân? – Có lần chàng đã gợi ý như vậy; nhưng vì đã đến cuối mùa đông rồi nên nàng thấy không nên làm như vậy và đã bỏ qua ý kiến ấy. về sau hai người nhất trí nên giải thích rằng vì công việc kinh doanh đòi hỏi chàng phải đi đây đó và Jennie cần phải rời đến một nơi khác. Rồi sau này, có thể Jennie muốn viện lý do gì mà giải thích với Vesta về việc nàng bỏ chàng ra đi thì tuỳ. Hoàn cảnh ấy thật là khó chịu, mà đối với Jennie lại càng chua chát, vì nàng nhận thấy rằng ý kiên ấy tuy có khôn ngoan song cũng bao hàm sự thờ ơ của chàng đối với nàng. Chàng cũng đã quan tâm đấy nhưng thực ra vẫn chưa đủ.
Trong mối quan hệ giữa đàn ông và đàn bà mà ta mải mê nghiên cứu với hy vọng tìm ra cái chìa khóa – có trời mà biết nó như thế nào – mở toang màn bí mật của sự sống, cũng không có tình huống nào khó khăn hoặc gay go hơn cái mối quan hệ tương hợp này giờ đây bị tan vỡ hoặc đảo lộn bởi những nghịch cảnh chẳng liên quan gì tới ý nghĩa và vẻ đẹp thực sự của nó. Những ngày cuối cùng của cuộc ly tán, khi mà cái tố ấm từng được sắp xếp thật là đẹp đẽ và chứng kiến biết bao điều vui thú này thực sự đang tan vỡ, quả là một thời kỳ thử thách lớn đối với cả Jennie lẫn Lester. Về phần nàng đó là một nỗi đau dữ dội vì bản tính nàng vốn ưa ổn định, thích một mối quan hệ bền chặt và hài hòa rồi cứ duy trì mối quan hệ ấy. Vì đời nàng cấu thành bởi những sợi dây thần bí của tình cảm và hồi ức, nó se kết những yếu tố tạm thời của tự nhiên thành một cảnh hài hòa và bền vững. Một trong những sợi dây ấy là cái tổ ấm này, cái tổ ấm của nàng, cảnh đoàn tụ và vẻ đẹp của nó là nhờ tình thương yêu và mối quan tâm của nàng đối với từng người và mọi vật trong đó. Giờ đây đã đến lúc nó phải kết thúc.
Nếu như trước đây nàng đã từng trải qua cảnh ngộ nào giống như thế trong đời thì giờ đây hẳn nàng có thể đã chia ly một cách dễ dàng hơn, tuy rằng, như Jennie đã tỏ rõ, tình cảm của nàng đâu có phải là dựa trên cơ sở vật chất. Tình yêu của nàng đối với cuộc sống và đối với nhân cách không gợn một vết nhơ của lòng ích kỷ. Nàng đi quanh các gian phòng, chọn tấm thảm này, bộ đồ gỗ kia, lấy bộ trang sức này hoặc bộ đồ trang sức nọ mà luôn luôn hết lòng cầu ước rằng chẳng cần phải làm như vậy. Thử nghĩ mà xem, chỉ ít lâu nữa là Lester không còn trở về vào buổi tối! Nàng sẽ chẳng cần phải dậy sớm nhất vào buổi sáng để chăm lo việc dọn cà phê cho vị chúa tể của mình và để liệu cho bàn ăn vẫn tươm tất trong phòng ăn như trước. Nàng đã quen lệ chọn những bông hoa đang nở đẹp nhất của lồng kính, sắp thành bó để bày lên bàn, và nàng cảm thấy mình làm như vậy là vì chàng. Giờ đây chẳng cần bó hoa ấy nữa – vắng chàng, hái hoa làm gì? Khi người ta quen chờ đợi âm thanh của một bánh xe ngựa nào đó lạo xạo trên lối đi lúc trời tối, khi người ta thường lắng nghe lúc mười một, mười hai giờ hoặc một giờ khuya – cố nhiên là thao thức và vui sướng – cái tiếng vang của một bước chân nào đó trên thang gác, thì tất sự chia ly, sự kết thúc những sự việc ấy phải đau đớn buốt nhói. Đó là những ý nghĩ đảo lộn đầu óc Jennie hết giờ này sang giờ khác, hết ngày nọ đến ngày kia.
Về phần Lester, chàng cũng đang đau khổ theo một kiểu khác. Ở chàng không phải là nỗi khổ não của lòng thương mến bị vò xé, của tình yêu bị ruồng bỏ và rẻ rúng mà là cái cảm giác đau đớn về sự bất công thường xâm chiếm một con người tự biết rằng mình đang vì khôn ngoan mà hy sinh cả đức hạnh – lòng tốt, sự thủy chung và lòng thương mến. Sự khôn ngoan đang ra lệnh cho chàng đi theo một tiến trình hành động rất hoàn mỹ theo một quan điểm nào đó. Khi không bị Jennie ràng buộc và đã chu cấp cho nàng tử tế, chàng được tự do theo đuổi con đường của mình, vơ cho mình biết bao công việc kinh doanh mà những công việc ấy cố nhiên đem lại nhiều của cải. Nhưng chàng không thể không nghĩ tới vô vàn công việc nhỏ bé mà Jennie đã quen làm vì chàng, tới vô vàn điều khoan khoái, thú vị và ngọt ngào mà nàng có ý dành cho chàng. Những đức tính của nàng thật biết bao thân thiết với tâm trí chàng. Chàng ôn lại hoài những đức tính ấy. Giờ đây chàng buộc phải ôn lại lần cuối cùng và nhận ra rằng nàng đang đau khổ mà không hề để lộ ra ngoài một dấu hiệu nào. Cử chỉ và thái độ của nàng đối với chàng trong những ngày cuối cùng này vẫn y nguyên như trước đây – không hơn, không kém. Nàng không tự buông thả trong những cơn cuồng loạn như một người phụ nữ khác có thể đã làm: nàng không vờ làm ra vẻ cứng cỏi trong khi đau đớn, phô một bộ mặt giả tạo, trong khi lại mong chàng nhìn thấy một bộ mặt khác ẩn phía sau. Nàng bình thản, dịu dàng, chu đáo – quan tâm đến chàng – xem chàng đã đi đâu, sẽ làm gì mà không đặt ra những câu hỏi khiến chàng bực. Khả năng đối phó với một tình huống quan trọng một cách độ lượng của nàng khiến chàng rất đỗi kinh ngạc và đầy thiện cảm, và chàng khâm phục nàng. Thiên hạ muốn nghĩ gì mặc lòng, nhưng quả là ở người phụ nữ này có một cái gì đó. Tủi nhục thay đời nàng lại phải chịu một ngôi hung tinh như vậy chiếu mệnh. Tuy nhiên một thế giới lớn lao vẫn đang kêu gọi chàng. Tiếng nói của cái thế giới ấy vang lên trong tai chàng. Cái thế giới ắt đã từng có lần nhe nanh hầm hè với chàng. Liệu chàng có thực do dự hay không?
Khi hai người đã chào mấy người láng giềng, đã loan tin ràng họ sắp ra nước ngoài, khi Lester đã thuê mấy căn phòng ở khách sạn Auditorium và những đồ đạc không thể sử dụng được đã đem bỏ vào kho, là đến giờ phút cuối cần phải vĩnh biệt cái nơi trú ngụ ở công viên Hyde này. Trước đó, Jennie đã mấy lần cùng Lester đến thăm thị trấn Sandwood. Chàng đã cẩn thận xem xét đặc điểm của nơi này. Chàng lấy lâm hài lòng vì thị trấn này đẹp mà lại vắng vẻ. Mùa xuân sắp đến rồi, nếu có hoa thì cũng là một điều hay. Nàng sẽ mướn một người làm vườn và làm mọi công việc khác. Vesta sẽ cùng sống với nàng.
- Rất tốt, – chàng nói, – anh chỉ muốn em được thoải mái thôi.
Trong khi chờ đợi, Lester đã tiến hành thu xếp chuyện riêng. Qua luật sư riêng của mình là ông Watson, chàng đã báo cho các ông Knight, Keatley và O’Brien biết là chàng chờ đợi họ chuyển cho chàng phần chứng khoán của mình do ông cụ để lại vào một ngày nào đó. Chàng đã quyết rằng vì hoàn cảnh bó buộc chàng phải làm chuyện này thì chàng sẽ làm một số chuyện khác một cách tàn nhẫn không kém. Có thể chàng sẽ lấy bà Gerald. Chàng sẽ giữ cương vị một giám đốc của Liên hiệp Công ty Toa xe – với phần vốn của mình nhất định chàng không thể nào bị gạt ra ngoài. Nếu có được số tiền của bà Gerald, chàng sẽ có vai trò chỉ đạo trong Công ty Liên hiệp Sức kéo Cincinnati là công ty mà anh trai chàng hết sức quan tâm, và trong Công ty Công trình sắt thép Phương Tây mà hiện giờ anh trai chàng đang là cố vấn chính. Giờ đây chàng sẽ là một nhân vật khác hẳn so với vài năm qua biết bao nhiêu!
Jennie chán nản đến mức tuyệt vọng. Nàng vô cùng lẻ loi. Ngôi nhà này trước đây đối với nàng biết bao là ý nghĩa. Khi nàng mới đến đây và những người hàng xóm bắt đầu đến thăm hỏi, nàng đã hình dung thấy mình đặt chân đến ngưỡng cửa một cuộc đời mới, có thể là một ngày nào đó, Lester sẽ cưới nàng. Giờ đây, nàng đã gặp hết điều bất hạnh này đến tai họa khác, cái gia đình cùng giấc mộng kia trở thành một đống tro tàn. Ông Gerhardt đã mất rồi. Cô Jeannette, bác Harry Ward và bà Frissell đã được cho thôi việc, phần lớn đồ đạc đã cho vào nhà kho, và đối với nàng, thực tế Lester không còn nữa. Nàng nhận thấy rõ rằng chàng sẽ không trở lại. Nếu như giờ đây chàng có thể làm được chuyện này, dù rằng với thái độ ân cần, thì sau này khi được thả lỏng và ở nơi xa, ắt chàng còn có thể làm hơn thế nữa. Đắm chìm vào những công việc lớn lao của mình, tất nhiên là chàng sẽ quên nàng. Tại sao lại không nhỉ? Nàng không ngang tầm với chàng. Tất cả – tất cả mọi việc chẳng đã chứng minh cho nàng thấy điều đó sao? Trên đời này chỉ có tình yêu thôi thì chưa đủ – điều đó quá rõ ràng. Người ta cần phải có học vấn, giàu sang, được rèn luyện, có khả năng tranh đấu và cơ mưu. Nàng không muốn làm thế. Nàng không thể làm thế.
Cuối cùng ngày ấy đã đến gần, ngôi nhà được đóng cửa lại và cuộc đời cũ kết thúc, Lester cùng đi với Jennie đến Sandwood, Chàng lưu lại ít lâu trong ngôi nhà mới, cố làm nàng quen với ý niệm về sự đổi thay – mà sự thay đổi ấy cũng không đến nỗi tệ lắm. Chàng nói là chẳng bao lâu nữa chàng sẽ trở lại, nhưng chàng đã ra đi, và những lời chàng nói hầu như chẳng nghĩa lý gì so với việc hai người đã chia ly trên thực tế và về tâm hồn. Chiều hôm ấy khi nhìn chàng đi xuôi con đường gạch, hình dáng chắc nịch và thận trọng, vận bộ đồ mới bằng vải tuýt, chiếc áo khoác vắt nơi tay, cả người toát lên vẻ tự tin và thành công.
Jennie tưởng như mình chết lặng đi. Nàng đã hôn tạm biệt Lester và chúc chàng vui vẻ, làm ăn phát đạt và bình an, rồi cáo từ trở về phòng ngủ. Một lát sau Vesta đến tìm nàng, nhưng lúc này mắt nàng ráo hoảnh; mọi chuyện đã lắng đọng thành một niềm đau tê tái. Đối với nàng cuộc sống mới thực sự đã bắt đầu – một cuộc sống không có Lester, không có ông Gerhardt, không có một ai ngoài Vesta.
“Những sự việc xảy đến với mình mới kỳ cục làm sao!” nàng nghĩ bụng trong khi đi xuống bếp, vì nàng đã quyết tâm phải làm ít ra một vài công việc gì đó của riêng mình. Nàng cần phải lãng quên. Nàng không muốn suy nghĩ. Nếu không có Vesta thì có thể nàng đã kiếm một công việc đều đặn nào đó ở bên ngoài. Bất kể công việc gì cũng được để khỏi phải ủ ê suy nghĩ, vì cứ suy nghĩ thì đến phát điên mất.
❀ ❀ ❀
[1] Washington Irving (1783 – 1859), nhà văn Mỹ.
[2] Charles Lamb (1755 – 1834), nhà văn Anh chuyên viết tùy bút, tiểu luận phê bình ; thường ký dưới bút danh Elia.
[3] Nathaniel Hawthorne (1804 – 1864), nhà văn Mỹ.
