Giờ đây, chúng ta hãy hướng về Quốc gia Castelcicala — vùng đất tươi đẹp nằm giữa biên giới phía bắc của lãnh thổ Napoli và vùng ranh giới phía nam thuộc Giáo hoàng.
Đó là một buổi sáng huy hoàng — mặt biển ngập tràn những sắc màu rực rỡ và muôn điệu phản chiếu từ những đám mây hồng, khi một chiếc tàu chiến lướt đi thật nhanh trên mặt nước phẳng lặng.
Quốc kỳ của Castelcicala bay phấp phới trên cột buồm chính; và trên boong tàu là một nhóm các sĩ quan mặc quân phục lộng lẫy, đang quây quần bên một chàng trai có vóc dáng cao lớn và phong thái quý phái, người đang khoác chiếc áo đen tuyền. Nhưng trước ngực anh, một ngôi sao sáng ngời biểu thị địa vị quốc vương; cùng với phong thái uy quyền nhưng điềm đạm, anh hoàn toàn xứng đáng là thủ lĩnh của một quốc gia hùng cường.
Chiếc tàu chiến dũng mãnh ấy chính là chiếc Torione, niềm kiêu hãnh của Hải quân Hoàng gia Castelcicala — và chàng trai trẻ ấy là Richard Markham, giờ đây đã trở thành Đại Công tước của công quốc mà chính anh đã giải cứu khỏi ách nô lệ — và trong số các sĩ quan tùy giá tháp tùng có người ngưỡng mộ nhiệt thành của anh, Charles Hatfield, kẻ từng lầm đường lạc lối nhưng nay đã ăn năn hối cải sâu sắc.
Chỉ ít lâu sau mười giờ trong buổi sáng huy hoàng này, con tàu đã tiến vào tầm nhìn của Montoni, thủ đô của Castelcicala; và ngay khi Quốc kỳ được nhận ra bởi những người trong thành phố đang hồi hộp ngóng chờ sự xuất hiện của vị quân vương mới, tiếng pháo từ các pháo đài cùng đại bác trên những con tàu ở cảng đã đồng loạt gầm vang để chào mừng vị hoàng tử hiển hách.
Chỉ trong vòng một tiếng rưỡi, con tàu kiêu hãnh tiến vào hải cảng tuyệt đẹp của Montoni; cột buồm của tất cả tàu bè đều rợp bóng người; và bầu trời vang dội những tiếng hoan hô chào đón đầy nhiệt huyết.
Richard — hay nói đúng hơn, theo cách chúng ta nên gọi anh, Ricardo — vô cùng xúc động trước những màn biểu dương tình cảm ấy, và anh đáp lại bằng rất nhiều cái cúi đầu lịch thiệp; và khi anh đặt chân lên bờ giữa dòng người đông đúc chưa từng thấy tụ họp tại các bến tàu Montoni, giữa những tiếng hò reo vui mừng tột độ cùng tiếng pháo vang trời, anh vẫn cầm chiếc mũ trên tay như một sự thể hiện lòng kính trọng đối với Nhân dân Tối cao — nguồn cội phát xuất mọi quyền lực của anh.
Những cỗ xe hoàng gia đã sẵn sàng chờ đón; và khi anh di chuyển qua các con đường hướng về cung điện, đám đông khổng lồ cứ bám theo sát các cỗ xe, liên tục hò reo, vẫy tay chào và phất khăn suốt dọc đường. Những ô cửa sổ và ban phên đều kín nghịt các quý ông cùng những quý cô ăn vận sang trọng; và những bông hoa được thả xuống từ những bàn tay ngà ngọc để bày tỏ niềm vui chung mừng sự kiện vị hoàng tử chiến binh trở về.
Cũng giống như ngày hôm sau trận chiến đáng nhớ tại Montoni — trận chiến đã mang lại hòa bình và tự do cho Castelcicala, chuông ở mọi tháp chuông đều đổ hồi, và đại bác vẫn đang tuôn trào tiếng gầm, lửa cùng khói khi Đại Công tước Ricardo bước xuống trước cổng cung điện. Ở đó — trên những bậc thềm cẩm thạch — là niềm hạnh phúc của đời anh, nàng Isabella kiều diễm và vô vàn thương yêu, cùng hai đứa con của họ: tiểu vương tử Alberto và công chúa Eliza — được đặt tên theo một người bạn quý giá. Sánh bước cùng Isabella là thân mẫu của nàng (giờ đây là Thái Đại Công tước phu nhân), em gái của Ricardo là Công chúa Katherine, cùng phu quân của cô là Hoàng tử Mario. Tất cả đều mặc tang phục màu đen: nhưng sự hiện diện của Ricardo đã khơi gợi cả nụ cười lẫn những giọt nước mắt — và những ai đang tiếc thương sự ra đi của vị Đại Công tước quá cố, nay đã tìm thấy sự an ủi và trải nghiệm nguồn niềm vui vô biên khi có được người kế vị ngai vàng.
Hơn nữa, tang lễ của người quá cố đã được cử hành từ trước; và do đó không còn nghi lễ đau buồn nào phải tiến hành có thể làm sống lại nỗi đau đớn xót xa.
Buổi tối hôm đó, thành phố Montoni bừng sáng rực rỡ trong ánh đèn hoa; và các đường phố nườmượn đông đảo người dân cùng nhau mở hội để chào mừng sự kiện vị minh quân — người mà họ mang ơn sâu sắc — đã trở về.
Và quả là một cảnh tượng huy hoàng khi chiêm ngưỡng diện mạo của người dân tại thủ đô thuộc quốc gia thịnh vượng bậc nhất trên toàn thế giới này. Không một bóng dáng người ăn xin nào xuất hiện; những mảnh giẻ rách đáng ghê tởm cùng các biểu tượng gớm ghiếc của nghèo đói vốn đập vào mắt ta ở mọi góc phố và ngóc ngách của London, nay đã không còn tồn tại ở Montoni. Tầng lớp lao động ai nấy đều có vẻ mặt vui tươi, trang phục gọn gàng; và thay vì những người phụ nữ hốc hác, những đứa trẻ xanh xao ốm yếu xuất hiện với số lượng đáng sợ tại thủ đô Anh quốc, thì vợ của những người thợ thuyền đều duyên dáng, mãn nguyện, còn con cái họ thì má hồng hào rạng rỡ sức sống cường tráng. Ôi! Thật là một điều phước hạnh biết bao — phước hạnh biết bao khi được ngắm nhìn những đám đông vui vẻ và hạnh phúc ấy — những con người trở nên vui vẻ và hạnh phúc nhờ vào những thể chế tốt đẹp, những vị bộ trưởng chính trực, và một Nghị viện được bầu chọn bởi toàn thể nam giới trưởng thành!
Mặc dù đường phố đông nghẹt người qua lại và các quán xá đều chật ních khách, nhưng trật tự, sự nền nã và yên bình tuyệt đối vẫn được duy trì. Không một bóng cảnh sát nào lộ diện: bởi vì chẳng cần đến họ. Mỗi công dân, dù là chủ hay thợ — dù là nhà tư bản hay thợ máy — dù là quý ông hay nghệ nhân — dù là chủ đất hay người lao động, tự bản thân họ đã đóng vai trò như một người cảnh sát thông qua hạnh kiểm tốt đẹp và tấm gương sáng ngời của chính mình. Bởi vì kể từ khi những thể chế tự do và khai phóng, mang đậm tinh thần Cộng hòa chân chính, được áp dụng tại Castelcicala, lực lượng cảnh sát thông thường đã bị bãi bỏ và không hề nảy sinh bất kỳ nhu cầu nào phải khôi phục lại nó.
Đó chính là diện mạo của thủ đô Castelcicala — nhà nước kiểu mẫu nơi Tự do, Bình đẳng và Bác ái là những nguyên tắc được thừa nhận, được thấu hiểu thực tiễn và đánh giá đúng mức.
Vào sáng hôm sau, Đại Công tước Ricardo tiến đến Tòa nhà Nghị viện, nơi các Thượng nghị sĩ cũng tề tựu nhân sự kiện này. Các khán đài chật cứng nam thanh nữ tú; và toàn bộ thành viên ngoại giao đoàn đều ngồi vào những vị trí đã được sắp xếp dành riêng cho họ. Dù cho tất cả những người có mặt đều mặc tang phục để tang vị quân vương quá cố, khung cảnh của đại sảnh rộng lớn hoàn trang nghiêm, lẫm liệt chứ không hề mang sắc thái ảm đạm.
Sự hiện diện của vị Đại Công tước mới được chờ đón với sự quan tâm vô cùng sâu sắc. Ai nấy đều rõ rằng không những chính ông là người đã đề xuất các cải cách chủ yếu mà Công tước Alberto từng áp dụng cho Castelcicala, mà quan điểm chính trị của ông thậm chí còn tự do hơn nhiều so với người cha vợ quá cố của mình. Do đó, người ta kỳ vọng rằng trong dịp này, ông sẽ công bố đường lối chính trị mà ông dự định sẽ theo đuổi; và mọi người đều tin chắc rằng đây sẽ là một ngày đáng nhớ trong lịch sử Castelcicala.
Chúng ta cần lưu ý rằng trên bục của Nghị viện, thay vì đặt ngai vàng để nghênh tiếp Đại Công tước, người ta đã đặt một chiếc ghế bành giản dị được kê cao hơn khoảng ba thước so với vị trí của Chủ tịch Hạ viện; và thay vì quốc kỳ với những nếp rủ uy nghi treo phía bên trên, lá cờ ba màu đã được treo sát tường. Ai nấy đều biết rằng những thay đổi này do chính lệnh của Đại Công tước thực hiện; và tất cả những người có mặt đều hiểu rõ Điện hạ không phải là người chỉ biết dẹp bỏ các biểu tượng vương quyền mà không nhắm đến một mục tiêu thiết thực và phù hợp nào đó.
Đúng mười giờ rưỡi, các Bộ trưởng bước vào và an tọa giữa những tràng pháo tay vang dội từ các khán đài; bởi đây chính là nội các mà Ricardo đã bổ nhiệm từ năm năm trước, trong thời kỳ Nhiếp chính ngắn ngủi của ông; và đường lối của nội các ấy đã giành được tình cảm nhiệt thành từ quốc gia cùng sự thán phục của toàn thế giới văn minh.
Chẳng bao lâu sau sự xuất hiện của các vị quan chức cấp cao đó, Hoàng gia xuất hiện tại Nghị viện giữa những tiếng hò reo vang trời, và tiến về các chỗ ngồi trên bục phía sau bàn làm việc của Chủ tịch; chỉ ít phút sau, tiếng đại bác gầm vang từ các thành lũy báo hiệu cho thủ đô hay rằng Đại Công tước đã rời cung điện trên đường tới hội đồng lập pháp.
Đúng mười một giờ, Ricardo cùng đoàn tùy tùng bước vào đại sảnh; sự hiện diện của ông là hiệu lệnh cho những tiếng hò reo bùng lên nồng nhiệt hơn nữa, trong khi các quý bà trên khán đài vẫy những chiếc khăn tay trắng muốt để chào đón bằng tất cả sự chân thành.
Nhưng người ta lập tức nhận ra rằng Đại Công tước không mặc phẩm phục hoàng gia vốn được các bậc tiền nhiệm mặc trong những dịp như thế — mà lại khoác quân phục Thống chế, với một dải băng tang đen quấn quanh tay trái để tưởng nhớ vị quốc vương quá cố. Ông chỉ đeo Huân chương Hiệp sĩ Castelcicala, thậm chí còn không cài ngôi sao biểu thị địa vị quốc vương trên ngực áo. Những chi tiết ấy càng làm cho sự tò mò thêm phần cồn cào sắc bén; và khi tiếng hò reo rền vang kéo dài hồi lâu rồi dần lắng xuống dưới mái vòm cao của đại sảnh rộng lớn, sự im lặng bao trùm sâu thẳm và trang nghiêm tựa chốn lăng mộ.
Rồi Đại Công tước đứng lên từ chiếc ghế bành mà ông vừa ngồi cách đó ít phút, cất lời trước cử tọa:
"Thưa các Lãnh chúa và Quý ông, — Quý vị vừa trải qua một mất mát to lớn và đau đớn khi một vị Quân vương thông thái, minh triết và đức hạnh qua đời; triều đại ngắn ngủi nhưng huy hoàng của ngài đã cống hiến trọn vẹn cho những sách lược nhằm bảo đảm hạnh phúc, sự thịnh vượng và đạo đức cho nhân dân Castelcicala. Tên tuổi của Alberto sẽ mãi trường tồn cùng lịch sử chừng nào thế giới còn tồn tại; và ký ức về ngài sẽ được nâng niu trong tim của thế hệ này lẫn các thế hệ mai sau thuộc xứ sở mà trí tuệ cùng tấm gương của ngài đã ban ơn sâu sắc.
"Nếu chỉ chiều theo cảm xúc cá nhân, tôi hẳn đã để trôi qua một khoảng thời gian trước khi xuất hiện trước quý vị để phác họa đường lối chính trị mà tôi có trách nhiệm khuyến nghị cho các cuộc thảo luận của quý vị: tôi hẳn đã xin chút thời gian để khóc thương sự ra đi của người cha vợ kính yêu, và chiêm nghiệm những bài học lớn lao mà triều đại đáng nhớ của ngài đã dạy chúng ta. Nhưng tôi cảm thấy phúc lợi của cả một dân tộc là điều vô cùng hệ trọng và thiêng liêng đến mức không thể lơ là dẫu chỉ trong một khoảnh khắc; và khi người đứng đầu một quốc gia được gọi về chốn vĩnh hằng, người kế nhiệm không được phép dành thời gian cho nỗi buồn vốn không thể gọi kẻ đã khuất trở về, mà phải lập tức tiếp nối không ngơi nghỉ công cuộc cải cách vĩ đại đang tiến triển vào thời điểm Thần Chết ghé thăm. Bởi vì sẽ là một tội lỗi lớn lao và tồi tệ khi những kẻ được trao phó quyền lực lại để xảy ra sự trì hoãn trong việc thực thi quyền lực ấy cho đúng đắn; và kẻ nào dám ám chỉ rằng không có sự gấp rút nào trong việc hoàn thành một đại nghiệp quốc gia thì kẻ đó là một tên phản quốc đáng bị nguyền rủa.
"Đó là những động cơ thôi thúc tôi xuất hiện trước quý vị ngay trong khoảng thời gian sớm đến mức thi thể của vị tiền nhiệm đáng kính của tôi dường như còn chưa kịp nguội lạnh trong huyệt mộ: nhưng tôi xin nhắc lại rằng, nếu con người đã nhận lấy trách nhiệm của quyền lực và chức vụ, họ không được phép để bất kỳ cân nhắc nào làm châm chạp tiến độ trong việc thực thi bổn phận và hoàn thành sứ mệnh đại diện cao cả của mình.
"Tối qua, tôi đã triệu tập các Bộ trưởng tề tựu quanh mình, và đệ trình lên các vị ấy những quan điểm mà tôi đã ấp ủ từ lâu, cùng dự định đưa vào thực tiễn ngay khi trọn vẹn tiến trình thời sự và ý chí của Nhân dân Tối cao đưa tôi lên nắm giữ việc nước. Các Bộ trưởng đã đồng lòng nhất trí tiếp thu những quan điểm đó, và vui vẻ nhận trách nhiệm trình bày chúng theo cách thông thường trước các Hội đồng Lập pháp. Tuy nhiên, trong lúc này, tôi xin được điểm qua vắn tắt bản chất của những kế hoạch vốn được xem là phù hợp với lợi ích cũng như quyền lợi chính đáng của nhân dân Castelcicala.
"Trước hết, tôi đề xuất thể chế Chính phủ sẽ là chế độ Cộng hòa, không chỉ trên danh nghĩa mà còn trong cả các thể chế; và để ý tưởng này được thực thi trọn vẹn, cần phải có những sự hy sinh nhất định ở một số tầng lớp cụ thể. Tôi đặc biệt ám chỉ đến tầng lớp được gọi là quý tộc. Sự tồn tại của các tước hiệu quý tộc hoàn toàn mâu thuẫn với sự trong sáng và giản dị của chủ nghĩa cộng hòa; do đó, đất nước kỳ vọng lòng ái quốc của giới quý tộc sẽ sẵn sàng nhượng bộ những đặc quyền mang tính thiên vị ấy — những đặc quyền chẳng qua chỉ là di tích của thời kỳ dã man phong kiến. Về phần mình, tôi vui lòng đứng ra làm gương, nếu quả thực cần có tấm gương để thúc đẩy con người thực hiện nghĩa vụ của mình. Với quyết tâm ấy, tôi đến trước quý vị hôm nay — không phải với tư cách Đại Công tước của Castelcicala — không phải với tư cách một Hoàng thân — mà là Vị Thượng thẩm Đầu tiên của Quốc gia, chỉ giữ lại phẩm hàm quân sự mà tôi đã giành được trên các chiến trường. Kể từ giây phút này, quý vị có thể nhìn nhận tôi, và tôi mong muốn được nhìn nhận, duy chỉ với tư cách là Tướng quân Markham; và tôi cũng tuyên bố sự khước từ tước hiệu tương tự đối với người vợ thân yêu, người mẹ vợ kính yêu của tôi, cùng toàn thể các thành viên còn lại trong Hoàng gia."
Trong một vài đoạn của bài diễn văn, Ricardo thường xuyên bị ngắt lời bởi những tràng phào tay hò reo nhiệt tình; nhưng khi ông đi đến đoạn cao trào trang nghiêm và trọng đại này, toàn bộ cử tọa đã đứng dậy chào đón ông bằng những tiếng tung hô vui sướng nhất — những tràng pháo tay nồng nhiệt nhất từng dùng để bày tỏ sự ngưỡng mộ chân thành dành cho lòng ái quốc cao cả. Các quý bà trên khán đài thậm chí đã rơi nước mắt trong cơn xúc động dạt dào: vì chưa từng — chưa từng có một cảnh tượng nào siêu việt đến thế khi một vị Hoàng thân quyền uy lại đem vương miện, quyền trượng và tước hiệu của mình đặt dưới chân Nữ thần Tự do!
"Tôi đón nhận với niềm hoan hỉ khôn tả sự biểu dương tán thành này," Ricardo tiếp tục sau một khoảng lặng kéo dài; "và tôi vô cùng vui mừng khôn xiết khi thấy chính các Lãnh chúa cũng hào hứng tham gia vào những biểu hiện đồng thuận như tất cả những người khác. Khi mọi tước hiệu đều bị bãi bỏ, ngoại trừ những tước hiệu thuộc về các cấp bậc hải lục quân một cách chính đáng và tất yếu, sự kiêu ngạo bắt nguồn từ lòng kiêu hãnh dòng dõi sẽ lụi tàn vì không còn nguồn dinh dưỡng xứng đáng, và lòng ganh đua sẽ hướng về tầng lớp quý tộc đích thực duy nhất — đó là tầng lớp của Đức hạnh và Trí tuệ. Theo đó, các Bộ trưởng sẽ đề xuất trước quý vị những biện pháp nhằm thiết lập vững chắc các Thể chế Cộng hòa trong Quốc gia này. Họ sẽ kiến nghị bãi bỏ Thượng viện, và chỉ duy trì Hạ viện với số lượng thành viên được củng cố mạnh mẽ hơn. Họ sẽ đề xuất rằng Vị Thượng thẩm Tối cao, được gọi là Tổng thống, sẽ được bầu chọn với nhiệm kỳ ba năm và có thể tái đắc cử. Quyền phủ quyết, đặc quyền lập lại hòa bình hoặc tuyên chiến, cùng các thuộc tính thuần túy mang tính quân chủ khác sẽ không được trao cho Tổng thống, mà phải thuộc về chính bản thân Hạ viện; và thay vì hình ảnh của người cai trị được khắc trên tiền tệ lưu hành, quốc huy của nước Cộng hòa phải được đóng lên đó. Mọi đạo luật và hành động công ích phải được thực hiện nhân danh Nhân dân Tối cao, vị Tổng thống đóng vai trò như một cơ quan hành pháp, chịu trách nhiệm về hành vi của chính mình đúng như các Bộ trưởng chịu trách nhiệm về hành vi của họ. Những cải cách này cùng các cải cách khác, đều hướng tới việc nhanh chóng và hoàn toàn thiết lập các Thể chế Cộng hòa thuần túy, sẽ được đệ trình ngay lập tức để quý vị thảo luận."
"Tôi hoàn toàn không nghi ngờ gì rằng, ngay khoảnh khắc tin tức về tất cả những gì đang diễn ra trong những bức tường này đến tai các thế lực cai trị khác của Ý, những lời phản đối sẽ đổ về thông qua các viên chức ngoại giao của họ thường trú tại Montoni; — và có lẽ thậm chí cả những lời đe dọa cũng sẽ được mang ra sử dụng. Tuy nhiên, tôi tin chắc rằng không có lập luận nào được áp dụng trong những lời phản đối ấy có thể làm che mờ đôi mắt quý vị trước vẻ đẹp của Sự tự do và sự xuất sắc của Tự do đích thực; còn về những lời đe dọa, tôi chỉ cần lưu ý rằng một quân đội Castelcicala, được nung nấu bởi tinh thần cộng hòa, sẽ chứng tỏ là bất khả chiến bại."
Những lời này một lần nữa gợi lên những tràng phào tay vang dội vô cùng; và sau một khoảng lặng dài khác, Ricardo kết thúc bài phát biểu của mình bằng những lời sau:
"Tất cả quý vị có mặt ở đây đều ghi nhớ rõ tình trạng của đất nước trước khi vị Đại Công tước quá cố lên ngôi. Nghèo đói, cùng những kẻ hầu cận không thể tách rời — sự khốn cùng, nhếch nhác và suy đồi đạo đức — đã chi phối số phận của tầng lớp lao động. Sự áp bức hiện diện ở khắp mọi nơi — hạnh phúc chỉ tồn tại trong các dinh thự của một số ít kẻ được đặc ân. Nhân dân bị xem như những nông nô và nô lệ của phe thiểu số giàu có; và phần cốt tủy của một trạng thái xã hội lành mạnh do đó trở nên mục nát và thối rữa. Nhưng một sự thay đổi đã giáng xuống đất nước: người ta sắc lệnh rằng mỗi người phải nhận được mức lương công bằng cho công việc công bằng; và rằng tất cả những ai có khả năng và sẵn sàng làm việc đều phải được tìm việc cho làm. Để đạt được những mục tiêu này, cần phải tiến hành khai hoang những vùng đất hoang vu tại các khu vực ấy; và ở những nơi khác, các chủ sở hữu điền trang bị ép buộc bởi một bộ luật công bằng phải nhượng lại một phần công viên và khu dạo mát của họ để trồng trọt lúa mì, đồng thời san bằng tất cả các khu bảo tồn thú săn của họ cho cùng mục đích đó. Kết quả của những biện pháp này là gì? Lao động trở nên dồi dào, tiền lương cao độ: việc làm đã quét sạch nạn ăn mày; và sự khốn cùng, nhếch nhác cùng suy đồi đạo đức không còn tồn tại trong biên giới của Castelcicala nữa. Nhưng quý vị muốn tôi suy luận điều gì từ những sự thật này? Rằng nếu người dân của đất nước này đã thu được lợi ích lớn lao và tuyệt vời đến thế từ các thể chế tự do — nếu những cải cách được thực hiện cho đến nay đã nâng cao một cách đáng kể sự thịnh vượng chung, tạo ra sự dồi dào, hạnh phúc và mãn nguyện — thì ai có thể đoán trước được mức độ thịnh vượng mà ta có thể đạt tới dưới những thể chế cộng hòa thuần khiết, giản dị và thực sự mang tính Cơ đốc giáo."
Nói xong những lời đó với giọng điệu, phong thái và sự hùng biện của niềm xác tín sâu sắc, Tướng quân Markham — từ nay chúng ta phải gọi ông như thế — cúi chào cử tọa và rút lui giữa những tiếng phào tay kéo dài trong vài phút sau khi ông đã rời khỏi đại sảnh rộng lớn.
Người vợ và những người thân hoàng tộc của ông đồng thời rời khỏi bục phát biểu; — và giờ đây, hãy chứng kiến gia tộc hiển hách này đang trở về cung điện, được tháp tùng bởi hàng vạn con người biết ơn và hoan hỉ — những người, sau khi tập trung xung quanh Tòa nhà Nghị viện, đã sớm nhận được tin tức về những tiến trình đáng nhớ diễn ra bên trong; những tiến trình mà chỉ trong một giờ đồng hồ đã hoàn thành cuộc cách mạng hiệu quả nhất nhưng lại hoàn toàn không đổ máu từng được biết đến ở bất kỳ thời đại hay quốc gia nào!
