Viện tâm thần do Tiến sĩ Swinton điều hành là một tòa nhà rộng rãi, có khu vườn lớn phía sau được bao quanh bởi bức tường cao.
Nơi đây hoàn toàn không mang vẻ u ám, dù các ô cửa sổ đều có chấn song sắt; bởi để làm dịu bớt cảm giác giống như nhà tù, rèm cửa được chọn những tông màu tươi vui, còn bệ cửa thì được trang trí bằng hoa và cây thường xanh tươi tốt trong những chậu hoa đỏ rực. Hơn nữa, mặt tiền ngôi nhà được trát vữa, và bất cứ chỗ nào sơn phết, màu sắc đều rất rực rỡ.
Cửa trước luôn mở rộng suốt ban ngày, vì bên trong có một lớp cửa thứ rất kiên cố dẫn vào sảnh; và một người gác cổng mặc đồng phục lịch sự luôn thong thả đi lại ở lối vào.
Bản thân vị Tiến sĩ là một người cao tuổi, có vẻ ngoài hết sức đáng kính và tác phong vô cùng dễ chịu khi ông muốn tỏ ra niềm nở; nhưng không con quỷ dữ nào có thể hung hợn hơn ông khi buộc phải dùng đến quyền lực đối với những bệnh nhân không có người thân thích quan tâm.
Đó là khoảng từ chín đến mười giờ tối ngày hôm sau cuộc gặp gỡ giữa Fitzgeorge và viên thư ký trưởng của Heathcote, khi một cỗ xe ngựa bình dân cùng hai con ngựa tiến đến trước cửa cơ ngơi của Tiến sĩ Swinton.
Người gác cổng liền vội vã chạy lên mở cửa và hạ bậc lên xuống của chiếc xe, và hai người bước xuống.
Một người là thanh niên cao ráo, đẹp trai, mang phong thái lịch thiệp và ăn mặc bảnh bao; người kia lớn tuổi hơn vài năm, có thể coi là đáng kính nhưng không có chút vẻ gì là quý phái.
“Xin phiền anh chuyển lời rằng ông Smithson, đi cùng người bạn là ông Granby, muốn xin kiến diện chủ nhân của anh,” vị khách lớn tuổi hơn lập tức cất lời với người gác cổng, trong khi người kia dường như đang ngẩn ngơ nhìn quanh với vẻ mặt đờ đẫn.
“Xin mời các vị vào trong,” người gác cổng khép nép nói kèm theo một cái cúi đầu thấp; đoạn hắn rung chuông, và một người hầu mặc bộ đồng phục lộng lẫy liền mở lớp cửa bên trong.
Ông Granby và ông Smithson lúc này được dẫn qua một sảnh lớn vào một phòng khách được bài trí tao nhã, thắp sáng bởi một chiếc đèn chùm lộng lẫy treo trên trần.
“Tiến sĩ sẽ ra gặp các vị ngay đây ạ,” người đầy tớ nói và lui ngay đi để báo cho chủ nhân biết sự có mặt của họ; nhưng ngay khi cánh cửa khép lại sau lưng hắn, một nụ cười ẩn ý liền xuất hiện trên môi hai vị khách khi họ trao nhau những cái nhìn cũng đầy hàm ý không kém.
Chỉ vài phút sau, Tiến sĩ Swinton xuất hiện—gương mặt ông mang nét hiền từ đến mức nếu các vị thánh ở Exeter Hall có thể hối lộ ông đến dự khán trên bục diễn giả tại các buổi họp mặt tháng Năm của họ, họ chắc chắn sẽ thâu tóm được đầy đủ vẻ bề ngoài trắc ẩn để moi tiền từ túi của ngay cả những kẻ hoài nghi nhất. Thực chất, vị tiến sĩ chính là mẫu người có thể cất lên những lời phát biểu đầy xúc động và sướt mướt về “ho cảnh tối tăm” của những kẻ ngoại giáo, cùng sự cần thiết tuyệt đối phải quyên quỹ để phát hành một triệu cuốn Kinh thánh cho những kẻ ăn thịt người hoang dã ở các Hòn đảo Ăn thịt người.
Mái tóc thưa ngả bạc được chải chuốt gọn gàng trên vầng trán cao và rộng; một nụ cười mỉm hiện trên môi, để lộ hàm răng được chăm sóc kỹ lưỡng; và đôi mắt ánh lên vẻ ôn hòa—gần như nhũn nhặn, tựa như ông đã thành công, nhờ sự kiên trì lâu dài, trong việc ép mình gắn bó với một nghề nghiệp vốn trái ngược phũ phàng với bản tính nhân hậu bẩm sinh.
Ông mặc đồ đen tuyền; áo sơ mi làm bằng thứ vải thượng hạng trắng như tuyết; ông đeo một chiếc khăn quàng cổ thấp bản; và phần diềm xếp nếp trước ngực áo sơ mi to bản được giữ cho khỏi chĩa ra quá nhiều nhờ một chiếc ghim cài áo đính kim cương có giá trị không dưới năm mươi guineas.
Ngón giữa bàn tay phải của ông đeo một chiếc nhẫn có giá trị tương đương; và một chuỗi xích lớn gắn chùm con dấu vàng buông thong từ túi áo ghi-lê.
Chúng ta nên lưu ý rằng vị Tiến sĩ đi giày và tất lụa đen—vì lúc đó là buổi tối; và chúng ta có đầy đủ lý do để tin rằng giờ đây bạn đọc có thể hình dung khá chính xác về diện mạo bên ngoài của vị quý ông đó.
Vừa đi vừa hơi chúi người về phía trước cùng dáng điệu yểu điệu—nửa thân mật, nửa khép nép—Tiến sĩ Swinton tiến về phía các vị khách. Chỉ có một người đứng lên chào khi ông đến gần; đó là ông Smithson, người lớn tuổi hơn trong hai người. Người kia vẫn giữ nguyên vẻ lười biếng, thờ thẫn trên chiếc ghế sofa mà anh ta đã ngồi.
“Rất hân hạnh được đón tiếp ông, thưa ông Smithson,” vị Tiến sĩ cất lời, chìa tay ra với người mà ông vừa gọi tên. “Chắc hẳn đây là bạn của ông, ông Granby—người mà ông đã nhắc tới khi đến thăm tôi vào sáng nay.”
“Vâng, thưa Tiến sĩ—đúng là người bạn bất hạnh Granby của tôi đây,” Smithson đáp lời, kéo vị y sĩ ra phía hốc cửa sổ và hạ thấp giọng.
“Cậu ấy là một thanh niên khôi ngô, tuấn tú,” vị bác sĩ tâm thần nhận xét, liếc nhìn đối tượng được nhắc đến và cũng hạ giọng xuống. “Thật là đáng tiếc làm sao!” ông nói thêm, quay sang ông Smithson và đưa ngón trỏ đặt lên trán đầy ẩn ý.
“Thật đáng tiếc muôn vàn, thưa Tiến sĩ!” câu trả lời vang lên với giọng buồn bã. “Một trí tuệ tuyệt vời như thế lại bị che mờ!—một thiên tài lại bị vùi dập, tiêu hủy thế này!”
“Không—xin đừng bi quan trước thảm kịch ấy,” vị y sĩ vội vã can thiệp. “Chúng ta hãy cùng hy vọng rằng một phác đồ hợp lý—phác đồ của tôi, thưa ông Smithson—cuối cùng sẽ chữa khỏi bệnh. Nhưng ngài có đủ giấy tờ hợp lệ không, thưa ông kính mến?—bởi ngài thừa biết rằng trách nhiệm đặt lên vai những người hành nghề như chúng tôi khi tiếp nhận bệnh nhân là vô cùng nặng nề……”
“Mọi thứ đều minh bạch, thưa Tiến sĩ,” ông Smithson cắt lời, rút từ trong túi ra hai tờ giấy. “Những giấy tờ này đều do các y bác sĩ tên tuổi và có uy tín không thể chê trách ký tên.”
“Ồ! Chắc chắn rồi,” Swinton thốt lên khi lướt qua các văn bản: “Tiến sĩ Prince là niềm tự hào của ngành y—và ông Spicer cũng nổi tiếng không kém. Tôi chưa có vinh hạnh quen biết cá nhân họ—nhưng danh tiếng lẫy lừng và sự chính trực tuyệt đối của họ thì tôi không lạ gì. Đến đây là ổn thỏa, thưa ông kính mến,” vị bác sĩ tâm thần tiếp lời, trả lại giấy tờ cho Smithson. “Và giờ, tôi nghĩ chúng ta không còn nhiều điều phải bàn về các thỏa thuận……”
“Không còn gì mà tôi biết được,” ông Smithson ngắt lời. “Khi gặp ông sáng nay, ông đã nói mức phí thông thường của ông dành cho bệnh nhân thượng lưu là sáu trăm bảng một năm……”
“Xin ngài nhớ cho là trả trước theo từng quý đấy nhé, thưa ông kính mến,” vị y sĩ nói với giọng ngọt ngào đầy vẻ ám thị. “Đó chỉ là một thủ tục hình thức thôi, ngài biết đấy—chỉ mất chút công viết một tấm séc vào đầu kỳ thay vì cuối chu kỳ ba tháng thôi mà……”
“Ồ! Xin đừng khách sáo về một quy định tuyệt vời như thế,” Smithson ngắt lời: “tiền bạc sòng phẳng thì tình nghĩa mới lâu dài.”
“À! À! Quá đúng—quá đúng đi chứ!” vị Tiến sĩ cất tiếng cười khùng khục đầy trà trộn. “Ngài hoàn toàn chính xác, thưa ông kính mến—hoàn toàn chính xác. Tôi có cần viết biên lai có đóng dấu cho ngài không?” ông hỏi khi Smithson đặt vào tay ông hai tờ tiền ngân hàng—một tờ mệnh giá một trăm bảng và tờ kia năm mươi bảng.
“Ông cứ thong thả gửi giấy biên nhận cho tôi sau cũng được,” Smithson đáp. “Và giờ đây, vì tôi phải cáo lui, xin cho phép tôi khẩn khoản nhờ ông dồn hết tâm sức chăm sóc người bạn bất hạnh của tôi, đồng thời đừng tiếc kém chi phí để mang lại cho cậu ấy sự thoải mái tối đa. Gia đình cậu ấy, những người đã ủy quyền cho tôi đưa cậu ấy vào cơ ngơi của ông, rất giàu có và sẽ vui lòng tăng thêm tiền trợ cấp nếu cần thiết. Không cần phải dùng đến biện pháp ép buộc nào với cậu ấy cả: cậu ấy rất dễ bảo và hoàn toàn vô hại. Đồng thời, bất cứ điều gì giống như sự kìm kẹp chỉ khiến cậu ấy tìm mọi cách trốn chạy mà thôi. Cậu ấy thậm chí không thể chịu nổi việc cửa phòng bị khóa vào ban đêm, và ông hoàn toàn có thể yên tâm giao nến cho cậu ấy. Quả thực, cậu ấy phải có đèn sáng. Còn việc bố trí người canh gác trong phòng cậu ấy ư, một bước đi như thế vừa kém khôn ngoan lại vừa thừa thãi. Nhưng tôi chắc không cần phải bày vẽ gì thêm cho một vị y sĩ có bề dày kinh nghiệm và tay nghề nổi tiếng như ông……”
“Xin lỗi ngài, thưa ông kính mến,” Tiến sĩ Swinton cắt lời, ngẩng cao đầu trước lời khen ngợi dành cho năng lực chuyên môn của mình;—“nhưng tôi luôn vui mừng đón nhận bất kỳ gợi ý nào mà người thân của bệnh nhân nhã ý dành cho tôi; và tôi có thể đảm bảo với ông rằng những ý kiến đóng góp của ông sẽ được ghi nhớ đầy đủ. Dĩ nhiên là thỉnh thoảng ngài vẫn sẽ ghé thăm ông Granby chứ?” vị Tiến sĩ hỏi với giọng điệu ngầm ý rằng những chuyến thăm đó càng ít đi bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.
“Vâng—thỉnh thoảng tôi sẽ ghé qua,” Smithson đáp, nắm bắt ý của vị y sĩ ngay lập tức: “nhưng không quá thường xuyên—vì những chuyến thăm của bạn bè chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng bất lợi cho những tâm trí vốn đang dần ổn định và bình yên dưới sự tác động của hệ thống tuyệt vời do ông xây dựng. Tuy nhiên, tôi dự định sẽ quay lại trong vài ngày tới, chỉ để chắc chắn rằng Granby vẫn thoải mái, và cũng để xem ông có phiền lòng gì về bệnh nhân của mình không.”
“Rất tốt,” vị Tiến sĩ nói; “tôi sẽ rất vui được đón tiếp ngài. Nhưng ngài không ở lại dùng bữa tối với chúng tôi sao? Ngài sẽ có dịp quan sát cách tôi đối xử với các bệnh nhân—vì tất cả chúng tôi đều ngồi ăn chung một bàn—ít nhất là những người thuộc tầng lớp thượng lưu, những người có thể gọi là khách trọ phòng khách. Thêm nữa, sáng nay tôi quên không thưa với ngài rằng các nguyên tắc tôn giáo của bệnh nhân không hề bị lơ là, và tôi có bố trí một vị tuyên úy thường trực trong cơ sở này. Nếu ngài ở lại dùng bữa tối, ngài sẽ có vinh dự được nghe vị ấy đọc kinh trước bữa ăn và sau đó là lắng nghe một bài giảng đạo làm sảng khoái tâm hồn. Quả thực, tôi thấy mình vô cùng may mắn khi có được sự phục vụ về mặt tinh thần và sự đồng hành thường xuyên của một người đáng kính như Mục sư Sheepshanks.”
“Tôi rất lấy làm vinh hạnh nếu được ở lại thọ ận lòng hiếu khách của ông,” Smithson đáp,—“và thậm chí còn vui mừng hơn nữa khi được làm quen với một nhân vật đáng kính như Mục sư Sheepshanks; nhưng ngặt nỗi, thời gian của tôi rất eo hẹp—và tôi buộc phải khởi hành ngay lập tức.”
Nói đoạn, Smithson quay người bước khỏi khung cửa sổ; tiến đến chỗ ông Granby đang thẩn thơ nằm dài trên ghế sofa như đang ngẩn ngơ nhìn vào hư vô, ông chạm nhẹ vào vai anh ta và cất lời: “Tạm biệt bạn hiền của tôi nhé: cậu sẽ ở lại đây vài ngày với Tiến sĩ Swinton—và cậu sẽ thấy rất thoải mái ở đây cho mà xem.”
“Tôi đã rất thoải mái rồi đây này,” Granby lên tiếng, bắt đầu táy máy nghịch các ngón tay với vẻ mặt đờ đẫn, ngốc nghếch. “Cậu có biết dùng thủ ngữ để trò chuyện không, Smithson?”
“Ồ, có chứ—ngày mai tôi sẽ quay lại và trò chuyện với cậu bằng phương pháp đó,” câu trả lời vang lên.
“Được rồi—đừng quên nhé,” Granby nói; “và nhớ dẫn tất cả bạn bè của tôi theo cùng đấy,—hai mươi—ba mươi—bốn mươi người cũng được, tùy cậu. Tôi thừa sức tiếp đón họ.”
“Nếu vậy tôi sẽ dẫn tất cả bọn họ đến, bạn hiền ạ,” Smithson đáp lời; đoạn ông thì thầm với vị Tiến sĩ: “Ông thấy đấy, cậu ấy ngây thơ thế đấy—nhưng hoàn toàn vô hại.”
“À, tôi bắt đầu lo ngại giống ông rằng việc chữa trị cho cậu ấy sẽ chẳng phải là chuyện dễ dàng hay có thể hoàn tất một sớm một chiều đâu,” vị y sĩ đáp, cũng với giọng thấp.
“Nhưng tôi biết ông sẽ dốc hết sức mà, thưa Tiến sĩ,” Smithson nói; rồi quay sang người bạn lần nữa, ông thốt lên: “Tạm biệt nhé, Granby—tôi đi đây.”
“Thôi, đi đi—tôi không tiễn đâu,” bệnh nhân đáp mà không hề nhúc nhích khỏi tư thế nằm, thậm chí chẳng buồn liếc nhìn Smithson; thay vào đó, anh ta vẫn dán mắt vào các ngón tay, có vẻ như đang chăm chú luyện tập bảng chữ cái dành cho người câm điếc. “Đi đi mau lên—tôi đang rất thoải mái ở chỗ của tôi rồi.”
Ông Smithson thở dài một tiếng thật sâu, rồi chào từ biệt vị Tiến sĩ và vội vã ra xe với chiếc khăn tay bằng vải cambric đưa lên lau mắt.
“Chà! Hắn ta vô cùng đau xót cho người bạn bất hạnh của mình,” Tiến sĩ Swinton thầm nghĩ khi đứng lại vài khoảnh khắc ở bậc cửa chính, phóng tầm mắt ra màn đêm dịu êm, quang đãng và đẹp đẽ: “nhưng ta sẽ là kẻ ngốc lớn nhất trên đời nếu để cho ông Granby lấy lại được lý trí. Khoản niên kim sáu trăm bảng Anh đâu phải là thứ muốn vứt đi lúc nào cũng được. Ta phải ngăn tên Smithson này đến thăm quá một hoặc hai lần một năm là cùng—và chỉ vào những ngày đã định trước, hoặc phải báo trước một tuần. Tuy nhiên, ta sẽ dụ được hắn đến đây ăn tối sớm thôi, rồi sẽ phỉnh phờ hắn vào bất cứ chuyện gì ta muốn. Bản thân hắn ta cũng là một kẻ đầu óc bã đậu—ta chỉ liếc qua là đọc vị được ngay.”
Sau khi đi đến kết luận đầy tán dương ấy về ông Smithson, vị Tiến sĩ quay trở lại căn phòng nơi ông Granby vẫn đang nằm trên ghế sofa và tiếp tục thừ người nghịch các ngón tay.
