Mùa hè trôi qua chậm rãi. Ban ngày, ở trong nhà chẳng có âm thanh nào ngoài tiếng ấm nước sôi. Fareeda hầu như chẳng nói gì, chuông điện thoại không còn reo nữa còn Isra làm việc nhà trong im lặng. Thỉnh thoảng, Khaled vào bếp với cô vào thứ Sáu để làm sốt za’atar. Đó là một thói quen mới của ông. Isra nghĩ việc tự tay làm sốt za’atar giúp ông cảm thấy bớt căng thẳng hơn. Cô sẽ đứng lặng lẽ bên ông, như cái cách ngày xưa cô vẫn đứng với mẹ cô, đưa cho ông cái chảo hay cái thìa vét bột, hay rửa bát đĩa khi ông không dùng đến nữa. Cả hai chẳng nhìn nhau, cũng chẳng nói với nhau câu nào.

Nadine cũng hiếm khi nói chuyện với cô. Isra nhớ điều này đã từng khiến cô bực mình đến thế nào; mỗi lần Nadine lờ cô đi là lại làm ngực cô như muốn nổ tung ra vì tức giận. Nhưng lúc này, khoảng cách giữa họ lại làm cô thấy dễ chịu. Ít ra thì cô còn biết mình đứng ở đâu so với Nadine. Họ không phải là bạn và họ sẽ chẳng bao giờ thân nhau cả. Cô sẽ không cần lo lắng về việc phải chiều lòng Nadine, cũng không bao giờ cần tỏ ra là mình cũng thích cô ta. Mối quan hệ ấy dễ hơn mối quan hệ của cô với Adam và Fareeda rất nhiều. Nhưng không gian càng yên lặng, sự vắng mặt của Sarah càng vang vọng lên trong tâm trí Isra. Isra trách bản thân vì đã tự làm mình tổn thương - đáng nhẽ ra từ nhiều năm trước, cô đã phải học được là không nên đặt hy vọng vào bất cứ điều gì mới phải.

“Tại sao lúc nào mẹ cũng ngồi cạnh cửa sổ thế?” - Một hôm, Deya hỏi cô sau khi ăn trưa xong, khi con bé tiến về chỗ ngồi yêu thích của Isra.

Isra lấy tay ôm đầu gối. Cô ngập ngừng, mắt vẫn không rời một điểm cố định ngoài cửa sổ, trước khi nói: “Mẹ thích nhìn quang cảnh bên ngoài...”

“Mẹ có muốn chơi trò chơi với con không?” - Deya hỏi, tay chạm vào Isra. Phải cố lắm, Isra mới không rụt tay lại. Cô nhìn con và nhận ra qua một mùa hè, Deya đã cao lên một chút và gầy hơn ngày xưa. Cô cảm thấy hơi có lỗi vì đã không để tâm đến con những khi hai mẹ con có thời gian ở bên nhau.

“Hôm nay thì không được rồi!” - Isra nói, nhìn lại ra cửa sổ.

“Tại sao lại không ạ?”

“Vì mẹ không muốn chơi... Để hôm khác nhé!”

“Nhưng lúc nào mẹ cũng nói thế...” - Deya nói, tay lại chạm vào Isra. Isra rúm người lại. “Lúc nào mẹ cũng nói là để hôm khác, mẹ chẳng bao giờ chơi với con cả!”

“Mẹ không có thời gian để chơi!” Isra gắt lên, buông tay Deya ra: “Ra chơi với em đi!” Cô lại tiếp tục nhìn ra cửa sổ.

Cảnh ở bên ngoài xám xịt, mặt trời khuất sau đám mây đứt quãng. Thỉnh thoảng, cô lại quay sang nhìn Deya. Tại sao cô lại nói với con như thế? Tại sao chỉ chơi với con thôi mà cô cũng phải khó khăn quá vậy? Từ khi nào mà cô trở nên cay nghiệt đến thế? Cô không muốn nói những lời cay nghiệt với con. Cô muốn mình là một người mẹ tốt.

Ngày hôm sau, Isra quan sát Nadine chơi ném bóng với Ameer trong sân trước nhà. Vẻ mặt tươi cười của Nadine khiến Isra cảm thấy phát ốm. Nadine vóc cao, dáng thẳng, mang cái bụng tròn như quả bóng rổ ở trước mặt. Cô đang mang bầu đứa con trai thứ ba. Cô ta đã làm gì để xứng đáng có tận ba đứa con trai? Trong khi Isra thì chẳng có đứa nào. Nhưng sự thất bại đó chẳng là gì so với nỗi nhục nhã lớn nhất của Isra trong cái cách cô đối xử với con gái mình. Cái cách mà cô sẽ tiếp tục nuôi dạy chúng.

Chiều hôm đó, khi Isra đang ngâm đậu lăng để nấu súp cho bữa tối, Khaled cũng vào bếp để làm sốt za’atar. Nhưng thay vì tiến thẳng tới tủ để lấy gia vị, ông dừng trước mặt Isra và nói: “Bố xin lỗi con!” - Ông nói: “...vì những gì bố đã nói với con trong đêm Adam đánh con.”

Isra bước ra xa khỏi bồn rửa bát. Khaled chẳng mấy khi nói với ai lời nào kể từ ngày Sarah bỏ đi.

“Gần đây, nhiều lúc bố cứ nghĩ lại về cái đêm hôm ấy...” - Giọng ông trầm xuống như đang thì thầm: “Bố nghĩ, có khi Chúa lấy Sarah đi để trừng phạt bố vì những gì gia đình bố đã làm với con...”

“Không! Không phải thế đâu bố!” - Cuối cùng thì Isra cũng nói.

“Thật mà!”

“Bố đừng nói như thế!” - Isra nói, cố nhìn vào mắt ông. Cô để ý thấy mắt ông đang ướt.

“Những chuyện như thế khiến cho con người ta phải xem xét lại...” - Khaled bước qua Isra đến tủ đựng thức ăn và quay lại trong bếp, trên tay đã cầm sẵn gia vị. “Nó khiến bố tự hỏi nếu bố không bỏ quê mà đi thì chuyện này có xảy ra hay không?”

Chính Isra cũng tự hỏi điều này, chỉ có điều cô không dám thú nhận. “Thế bố có muốn về không?” - Cô hỏi, nhớ có lần Adam từng nói là anh ước được trở về quê nhà.

“Ý con là, nếu có thể thì bố có về không?”

“Bố không biết nữa.” - Ông đứng dậy, người hơi cúi xuống bếp, thỉnh thoảng đảo chỗ vừng đang rang và mở những lọ gia vị vừa lấy lúc nãy gồm bột sumac, cỏ xạ hương, lá marjoram và lá oregano[1]. “Mỗi lần về quê thăm anh chị là bố lại thấy hoàn cảnh của họ. Bố không biết làm sao mà họ sống được như thế.” Ông tắt bếp.

Isra nhìn ông đổ chỗ vừng vừa rang vào trong một cái lọ. “Tại sao bố lại sang Mỹ?” Cô hỏi.

“Khi gia đình bố chuyển đến trại al-Am’ari, bố mới có mười hai tuổi thôi. Ông bà có mười người con và bố là con cả. Vài năm đầu, cả nhà cùng nhau sống trong lều, chỉ có cái bạt ni lông phủ lên để tránh mưa.” Ông dừng lại, tay với lấy lọ gia vị. Tiếp theo, ông sẽ trộn mỗi loại một hai thìa cà phê vào trong chỗ vừng rang. Cô đưa cho ông cái thìa gia vị.”

“Nhà bố rất nghèo...” Khaled tiếp tục: “Chẳng có điện hay nước để mà dùng. Cả nhà lấy cái thùng ở đằng sau lều làm toa lét và ông phải mang đi đổ ở trong rừng. Vào mùa đông khi trời lạnh, cả nhà phải đi chặt lấy củi ở trên núi để đốt lửa sưởi. Khó khăn lắm con ạ. Nhà bố phải sống như thế đến vài năm, trước khi người ta đổi cho từ lều vải thành hầm xi măng.”

Isra cảm nhận được sự đau đớn trong lời kể của Khaled. Phải, chính cô cũng lớn lên trong nghèo khó nhưng cô không tưởng tượng ra nổi cái cảnh nghèo đói đến mức như Khaled vừa miêu tả. Theo như cô nhớ, gia đình cô luôn có điện, nước và nhà vệ sinh. Cô cố nuốt sự nghẹn ngào đang dâng lên: “Thế làm sao mà bố sống nổi?”

“Cũng khó khăn... Ông nội là thợ xây nhưng tiền công của ông không đủ để nuôi gia đình. UNRWA[2] cấp thưc ăn và một khoản trự cấp. Tháng nào cả nhà bố cũng phải đứng xếp hàng để lấy chăn, gạo và đường. Nhưng trại thì đông mà thức ăn thì chẳng bao giờ đủ. Anh em bố phải lên núi để kiếm cái ăn...” Ông dừng lại để nếm thử sốt za’atar, tay với lấy lọ muối, rồi nhìn Isra gật đầu. Cô đem chỗ gia vị còn lại cất đi. “Con biết không, ngày xưa người ta khác lắm...” Khaled nói, bỏ cái chảo bẩn vào trong bồn rửa bát, kể tiếp: “Nếu hết sữa hay đường, chỉ cần đi sang nhà hàng xóm hỏi xin là được. Ở quê, tất cả đều là một gia đình. Tình làng nghĩa xóm khăng khít. Không giống như ở đây!”

Bỗng nhiên, Isra thấy thương cho Khaled. Cô nhìn ông. “Thế bố đã đi như thế nào?” - Cô hỏi.

“À!” Ông nói, quay mặt về phía cô: “Bố làm mấy năm ở trong một cái dukan nhỏ ngoài khu trại tị nạn. Bố làm cho đến khi bố để dành ra được năm ngàn shekel[3], vừa đủ để mua vé máy bay đến Mỹ. Khi đến đây, bố chẳng có gì ngoài hai trăm đô trong túi và một gia đình phụ thuộc vào bố để có cái ăn. Nhà mình đến Brooklyn vì ở đây có nhiều người Palestine sống nhưng dù thế đi chăng nữa, hàng xóm láng giềng ở đây không giống như ở nhà. Không bao giờ giống được!”

“Vậy bố có định về hay không?”

“Ôi, Isra!” - Ông nói, quay đi để rửa tay: “Con có nghĩ sau ngần ấy năm, nhà mình có thể quay lại sống như ngày xưa sao?”

Isra ngây người nhìn ông. Suốt bao nhiêu năm qua ở Mỹ, cô chưa bao giờ ngừng nghĩ tới việc về quê nhà nếu có cơ hội. Liệu cô có thể ăn dè sẻn như hồi còn bé, ngủ trên tấm đệm cũ kỹ, mấp mô và đun nước mỗi lần đi tắm hay không? Tất nhiên là những tiện nghi xa xỉ đâu có thể sánh được với cảm giác giác được thuộc về, được có cộng đồng.

Thấy cô không trả lời, Khaled lấy lọ sốt za’atar và quay đầu chuẩn bị đi. Mắt ông hướng ra cửa sổ một lúc lâu. Ngoài trời đã tối sầm lại. Isra cảm thấy rùng mình khi nhìn thấy sự buồn bã trên gương mặt ông. Khi ông quay đi, cô ước gì mình có thể trả lời được câu hỏi của ông. Cô ước mình biết tìm ra cách diễn đạt đúng. Nhưng có vẻ như, cô sẽ không bao giờ học được kỹ năng trò chuyện với người khác.

“Có lẽ là một ngày nào đó...” Khaled nói, dừng lại ở trước cửa: “Có lẽ một ngày nào đó, chúng ta sẽ có đủ can đảm để trở về.”

❀ ❀ ❀

[1] Oregano là cây kinh giới cay.

[2] Viết tắt của United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees - Cơ quan cứu trợ người tị nạn Palestine của Liên Hợp Quốc, ND.

[3] Đơn vị tiền tệ của Israel, ND.