Mùa hè năm đó, Fareeda và Khaled quyết định đưa Omar về quê nhà để tìm vợ. Ở Brooklyn cũng chẳng thiếu gì con gái người Palestine theo đạo Hồi nhưng Fareeda nhất quyết không để con trai bà cưới một trong những cô gái đó. Không được, không được, không được. Ai cũng biết bọn con gái lớn lên ở Mỹ chả coi cái gốc gác Ả Rập của chúng nó ra gì. Có đứa đi trên phố mặc quần áo bó sát, mặt thì đầy phấn son. Có đứa lén lút hẹn hò sau lưng bố mẹ. Có đứa lại chẳng còn trinh nữa kìa! Chỉ nghĩ đến đó thôi đã làm Fareeda rùng hết cả mình. Cũng không hẳn là Omar nhà bà chưa từng “ăn cơm trước kẻng”. Nhưng con trai nó khác. Có ai kiểm tra được điều đó đâu. Nên chẳng có thanh danh của ai bị ảnh hưởng. Bà có thể nghe thấy tiếng mẹ bà vang lên trong đầu: “Một người đàn ông khi bước ra khỏi nhà là một người đàn ông mà khi trở về, hắn ta vẫn là một người đàn ông. Không ai lấy đi được cái gì từ hắn ta cả.” Nhưng phận đàn bà mỏng manh lắm. Đấy chính là lý do tại sao Fareeda không thể chịu nổi ý nghĩ phải nuôi thêm con gái ở cái đất nước này. Chẳng phải chỉ Sarah thôi đã đủ để bà lo lắng rồi sao? Và giờ cả Deya nữa? Bà cầu cho Isra đừng có chửa thêm con gái.

Fareeda cố níu kéo lấy hy vọng ấy khi bà lên máy bay, bước từng bước nặng nề đằng sau Omar và Khaled. Bà không thể tin nổi rằng đã mười lăm năm kể từ ngày đầu tiên bà đặt chân đến Mỹ. Khi họ mới hạ cánh xuống New York, Khaled hứa với bà đây chỉ là tình thế tạm thời thôi, rằng khi họ kiếm đủ tiền rồi họ sẽ đem con về quê nhà và chết trên đất Thánh. Tháng năm dần trôi đi và Fareeda biết ngày đó sẽ chẳng bao giờ đến. Bà làm tất cả những gì có thể để xoa dịu bớt nỗi đau từ thực tế phũ phàng này. Bà tìm đủ mọi cách để đảm bảo rằng các con mình đều nói tiếng Ả Rập, rằng Sarah được nuôi dạy theo cung cách truyền thống và rằng những đứa con trai của bà, dù chúng có “Mỹ hóa” thế nào đi chăng nữa, vẫn thực hiện đúng nghĩa vụ của một người đàn ông Palestine: Cưới một cô vợ người Palestine và truyền lại những phong tục tập quán cho con cháu chúng sau này. Nếu bà không cố gìn giữ lấy văn hóa, bản sắc của gia đình, thì chắc chắn họ sẽ đánh mất nó. Trong thâm tâm bà biết điều ấy.

Gần đây, nỗi sự ấy càng trở nên thường trực, nhất là khi bà thấy Omar và Ali cứ muốn đi là đi muốn về là về. Nhưng đó chỉ là cái cách mà mọi thứ vận hành, Fareeda nghĩ trong khi mắt quan sát đường chân trời Manhattan lúc máy bay cất cánh, còn tay thì bám chặt vào Khaled. Bà chẳng thể làm gì ngoài việc cưới vợ ngay cho Omar trước khi mọi chuyện trở nên quá muộn.

Hai tháng sau, họ về lại New York với Nadine.

“Chúc mừng!” - Isra thì thầm khi cô ra đón họ ở cửa, ngẩng mặt lên nhìn Nadine rồi cúi mặt xuống sàn nhà.

Fareeda biết nụ cười tươi rói và đôi mắt xanh rạng ngời của Nadine khiến Isra cảm thấy bị đe doạ. Bà cũng đoán được điều này từ trước. Thực ra, bà đã dự tính hết cả rồi. Không phải là bà muốn làm Isra tổn thương, không hề. Nhưng bà muốn cho cô thấy, một người phụ nữ đúng nghĩa là như thế nào. Vừa mới đến Palestine một cái là Fareeda đã phải đi nói rõ với các bà mẹ rằng bà không có ý định tìm thêm một Isra nữa. Lần trước hỏi vợ cho con, bà đã đi kiếm một cô nhút nhát, khiêm nhường, biết nấu ăn và dọn dẹp, trái ngược hẳn với loại con gái hỗn hào mà bà đã quá quen ở Mỹ. Nhưng lần này, bà lại yêu cầu một cô gái sắc sảo. Bầu không khí quanh nhà cần sôi nổi thêm chút nữa, bà nghĩ, liếc nhìn Isra đang nhút nhát cười. Có lẽ sự hiện diện của Nadine sẽ buộc Isra phải trưởng thành lên và bắt đầu cư xử như một người phụ nữ.

“Con phải nhớ là đừng để nó trèo đầu cưỡi cổ.” - Fareeda cảnh báo Omar ngay tối đó khi Nadine đang ở trên nhà để sắp xếp đồ đạc. Bà đã thì thầm những lời này với cậu con trai vào hôm đôi trẻ ký hợp đồng hôn nhân ở trong phòng khách nhà Nadine, rồi thêm một lần nữa vào đêm đám cưới nhưng chẳng mất gì mà bà không nhắc lại cho chắc chắn. Omar về cơ bản là người Mỹ, lúc nào cũng đắm đuối nhìn Nadine với đôi mắt tròn to mơ màng, chẳng thiết gì đến thế giới xung quanh. Con trai thời nay đúng thật là! Cớ gì khi bà mới lấy Khaled làm chồng, chỉ cần bà ngước mắt lên khỏi mặt đất là ông sẽ cho bà ăn ngay một cái tát - cả ngày cứ bôm bốp như vậy, cho đến khi bà im lặng như một con chuột nhắt mới thôi. Bà nhớ những ngày mới cưới, nhiều năm trước khi họ chuyển đến Mỹ, khi mà bà lúc nào cũng phải sống trong sợ hãi vì tính khí như lửa của ông, rồi cả những cái tát và cái đạp của ông khi bà dám cãi lời. Bà nhớ mỗi khi ông quay trở về lều của hai người vào buổi tối, sau một ngày cày cấy trên ruộng, ông đều nổi khùng nổi đóa lên trước tình cảnh khổ cực mà họ phải chịu đựng - nào là tấm nệm cứng quá, nào là thức ăn ít quá, nào là xương ông đau quá - tất cả chỉ để trút những cơn thịnh nộ của ông lên bà và những đứa con. Có những ngày ông đánh mẹ con bà chỉ vì những cãi vã nhỏ nhặt, còn có ngày ông lại chẳng nói chẳng rằng, răng nghiến chặt lại, mắt thì long lên sòng sọc.

“Quên hết mấy cái giáo lý vớ vẩn của người Mỹ về tình yêu và sự tôn trọng đi.” - Lúc này Fareeda đang nói chuyện với Omar, không quên quay sang để xem Isra đã dọn bàn ra chưa: “Con phải tiếp nối những truyền thống văn hóa của mình và điều đó có nghĩa là phải dạy vợ để nó biết vị trí của nó là ở đâu.”

* * *

Phải đến mấy tháng rồi họ mới ngồi xuống ăn tối cùng với nhau. Những người đàn ông ngồi đầu bàn, còn phụ nữ thì ngồi góc cuối. Fareeda không nhớ nổi lần cuối ba người con trai của bà đều có mặt ở sufra. Bà quan sát cách Isra xới đầy cơm vào bát cho Adam, rồi đến Nadine đưa nước cho Omar. Phải như thế chứ! Giờ bà chỉ còn phải cưới vợ cho Ali và gả chồng cho Sarah nữa là xong. Bà quay sang nhìn con gái bà đang ngồi thõng người xuống, với một sự vô duyên khó tả của tuổi vị thành niên. Không lâu nữa thôi là bà sẽ trút được khỏi vai mọi gánh nặng. Bà mệt mỏi quá rồi - dù cho bà không muốn thừa nhận - Fareeda không thể chờ nổi đến ngày bà có thể ngừng lo lắng về cái gia đình này.

Những người đàn ông đang mải mê trò chuyện. Họ đang bàn tính cái gì đấy về việc mở một cửa hàng tiện lợi mới cho Omar, vì giờ cậu ta cần một khoản thu nhập ổn định. Fareeda nhìn họ. “Có khi Adam có thể mở thêm cửa hàng...” - Bà nói: “Giúp em trai mình chứ ai.”

Bà có thể thấy mặt Adam đỏ bừng lên. “Con cũng muốn giúp lắm!” - Anh nói, bỏ thìa xuống: “Nhưng giờ con còn không có đủ thời gian để chạy cửa hàng của bố. Còn phải trả bao nhiêu loại hóa đơn với chăm lo cho gia đình con nữa..” - Anh dừng lại, nhìn sang phía Isra: “Con còn chẳng nhìn thấy nhà con nữa kìa. Lúc nào con cũng đi làm.”

“Bố biết, con trai!” - Khaled nói, tay với lấy vai Adam: “Con đã giúp nhà mình nhiều lắm.”

“Dù gì đi nữa...” - Fareeda nói, tay với lấy thêm một miếng bánh mì pita: “...nhưng bố anh già rồi. Trách nhiệm của anh là phải giúp ông ấy.”

“Con đang giúp đây!” - Adam nói, giọng bỗng trở nên lạnh tanh: “Nhưng con biết tìm đâu ra thời gian để mở thêm cửa hàng mới? Còn Omar thì sao? Tại sao nó không thể gánh một phần trách nhiệm kia chứ?”

“Từ đâu mà anh lại hằn học thế nhỉ?” - Fareeda chép môi, vẫy vẫy những ngón tay còn dính đầy mỡ quanh bàn bếp: “Giúp gia đình một chút thì đã sao nào? Anh là con trai cả. Đấy là trách nhiệm của anh!” - Bà cắn một miếng bí nhồi, nói thêm: “Là nghĩa vụ của anh.”

“Mẹ ơi, con hiểu!” - Adam nói: “Nhưng còn Omar và Ali thì sao? Tại sao chỉ có mình con phải làm tất cả mọi thứ?”

“Không phải!” - Fareeda nói: “Em trai anh đang làm những gì chúng nó có thể.”

“Omar hiếm khi bỏ giờ nào ra để làm thêm ở tiệm deli, còn Ali, theo lời nó nói, thì nó phải học cả ngày, trong khi con phải tự chạy cửa hàng. Mẹ cần giao trách nhiệm cho cả hai đưa em con nữa. Mẹ đang chiều chúng nó quá đấy.”

“Con nó nói đúng đấy!” - Khaled nói, tay với lấy một chiếc đùi gà: “Bà chiều quá chúng nó hóa hư.”

Fareeda căng mặt lại: “À, thế bây giờ là lỗi tại tôi? Đúng rồi, cứ đổ lỗi cho người đàn bà này đi!” - Mắt bà hướng về phía Khaled: “Đừng quên ai mới là trụ cột của cái gia đình này”

Khaled quay sang lườm bà một cái sắc lẹm: “Bà đang nói gì đấy hả, mụ đàn bà kia?”

Bà có thể thấy Nadine đang nhìn mình từ phía bên kia bàn nên bà kìm lại những lời bà vẫn thường nói để nhắc cho Khaled nhớ tất cả những gì bà đã làm cho cái gia đình này

Dù đã ba mươi năm trôi qua kể từ ngày Khaled và Fareeda cưới nhau, bà nhớ mình đã oán giận những ngày đầu tiên như thế nào: Không biết bao nhiêu lần, Khaled đã làm bà tổn thương và thất vọng, những cơn thịnh nộ bất thường không kiểm chế được của ông và cả tính hung dữ của ông nữa. Hồi ấy bà còn trẻ quá, có khi chỉ bằng một nửa tuổi ông thôi và ngày đầu tiên khi lấy chồng, bà đã tự nhắc bản thân rằng từ giờ mình đã lệ thuộc vào chồng, rằng mình phải chiều theo tính khí của ông ta, nếu không thì sẽ bị đánh. Nhưng cho dù bà có im lặng đến thế nào, bà có cố gắng phục tùng ông ra sao, nhiều đêm của bà vẫn kết thúc bằng một trận đòn. Tất nhiên là từ bé đến lớn, bà vẫn bị bố đánh nhưng không có lần nào thê thảm đến như thế cả: Khaled đánh Fareeda đến nỗi mặt bà tím bầm lại, còn xương sườn bà ê ẩm, chỉ thở thôi cũng đau, tay thì bị bong gân, phải đến vài tuần sau mới gánh nước nổi.

Rồi một đêm, có người hàng xóm bảo với bà là Khaled nghiện rượu, rằng ông mua một lít whiskey từ dukan ở góc phố vào mỗi sáng, rằng ông nhấm nháp chai rượu cho đến khi về nhà. Mua mỗi lít rượu hết mười lăm dinars[1], gần bằng số tiền mà cả ngày Khaled kiếm được. Điều gì đó trong Fareeda chợt nảy lên. Một lít whiskey mỗi ngày! Mười lăm dinars! Và sau tất cả những gì bà đã làm cho ông, vơ vét tất cả để nuôi con ông lớn trong trại tị nạn, lao động khổ sai ở trên đồng, đẻ con trai cho ông, rồi còn cả... Bà dừng lại, run lên bởi những ký ức ấy. Không! Thế là đủ rồi!

“Tôi không cho phép ông tiêu những đồng tiền ông phải vất vả mới kiếm được vào sharaab nữa...” - Tối đó Fareeda nói với Khaled, mắt bà trợn to đến mức mà Fareeda biết là mình trông như thể đang bị lên đồng. Ông không thèm nhìn bà nhưng bà nhìn ông chằm chằm cho đến khi ông cúi gằm mặt xuống. “Tôi đã chịu đựng quá nhiều vì ông!” - Giọng bà run lên - “Nhưng riêng điều này tôi sẽ không chịu! Từ giờ trở đi, tôi muốn biết ông đã làm gì với tiền của ông!”

Điều tiếp theo bà biết ngay sau đó là Khaled cho bà ăn một cái tát: “Cô nghĩ cô là ai mà dám nói với tôi bằng cái giọng đấy hả?”

Fareeda nhìn ông chằm chằm: “Tôi chính là người mang thức ăn về cho cái gia đình này!” - Giọng bà khảng khái đến ngạc nhiên. Bà không nhận ra nổi đấy là giọng mình.

Thêm một cái tát: “Câm mồm lại, con mụ đàn bà kia!”

“Tôi sẽ không ngậm miệng lại cho đến khi ông ngừng uống rượu!” - Bà nói, không chút nao núng: “Nếu ông không dừng lại, tôi sẽ nói với các con của ông sự thật! Tôi sẽ nói với chúng rằng nhà mình không có gì để ăn vì bố chúng là một kẻ nát rượu. Tôi sẽ nói cho tất cả mọi người! Thanh danh của ông sẽ bị hủy hoại, các con của ông sẽ không bao giờ tôn trọng ông.”

Khaled lùi lại, đâu ông nặng trĩu vì whiskey, còn đầu gối ông không giữ nổi mình. Ông ngẩng đầu lên và thở ra một hơi làm ông rùng cả mình. Ông mở miệng ra định nói nhưng lại không thốt lên nổi lời nào. Nếu không phải vì giữ thể diện, Fareeda chắc chắn rằng ông đã khóc. Từ ngày hôm ấy, Khaled mang tiền lương về cho bà. Có một điều gì đó cốt yếu trong mối quan hệ của họ đã thay đổi.

“Ôi, lạy Chúa!” - Fareeda nói, không buồn nhìn vào mắt Khaled: “Đừng có nhắc lại mớ bòng bong này trước mặt con dâu của chúng ta chứ.” - Bà cắn một miếng đùi gà và quay mặt sang phía Adam: “Nghe này, con trai! Mẹ biết anh đã điều hành mọi việc bao năm qua rồi. Em trai anh chẳng biết gì về kinh doanh cả. Chỉ mất vài tháng để mở cửa hàng và đưa mọi việc đi vào hoạt động thôi, còn sau đó Omar sẽ tiếp quản.”

Adam thở dài. Anh nhìn sang phía Omar, người đang ngồi im lặng ở phía đối diện, mắt dán chặt vào đĩa. Vài phút trôi qua, Omar ngẩng đâu lên và thấy Adam vẫn đang nhìn mình, mặt cậu đỏ bừng lên, cậu nói: “Cảm ơn anh, anh trai!”

Fareeda gắp đầy thức ăn vào đĩa của Omar. “Gia đình mà!” - Bà nói: “Đâu cần cảm ơn cảm huệ gì chứ. Nếu mọi người lúc nào cũng chỉ chăm chăm cảm ơn vì những điều nhỏ nhặt thì chẳng ai làm nên nổi trò trống gì cả.” Bà múc một muôi cơm đầy vào đĩa của Ali, nói: “Ăn đi, con trai! Nhìn xem con gầy chưa kìa!” Rồi bà quay sang Nadine, người đang ngồi với hai tay đặt trên đùi: “Cả con nữa! Ăn đi!” Nadine mỉm cười và rướn tay với lấy thìa.

Fareeda có thể cảm thấy ánh mắt Isra đang nhìn mình. “Con cũng cần ăn đấy, Isra. Lần mang bầu này con chẳng lên cân là mấy.”

Isra gật đầu và gắp thức ăn vào đĩa. Dù Fareeda chưa nhắc tới chuyện ấy nhưng bà đang lo về giới tính của đứa trẻ. Tại sao Isra không nhờ bác sĩ làm siêu âm cho khi con bé đi khám cơ chứ? Vì nó là đồ ngốc, Fareeda nghĩ và xới thêm một phần cơm nữa vào đĩa của mình. Nhưng bà nên ngừng lo lắng và tận hưởng giây phút này với những đứa con trai của bà. Đúng, bà nên cố thưởng thức lấy nó. Đây là lời gợi nhắc để cho bà nhớ rằng bà đã đi xa đến thế nào từ cái ngày hôm ấy. Đã bao nhiêu năm rồi nhỉ, ba mươi ư? Hay lâu hơn thế nữa? Bà đã cố gắng rất nhiều để quên đi. Đã có một quãng thời gian dài, Fareeda tin rằng mình đã bị nguyền rủa, bị jinn ám. Nhưng rồi Adam ra đời, rồi đến Omar và Ali, ký ức của bà về những gì đã qua dần trở nên phai nhạt, từng tí từng tí một, cho đến khi nó gần như đã trôi đi. Như một cơn ác mộng vậy. Nhưng rồi bà sinh hạ Sarah - một đứa con gái - và những ký ức Fareeda tưởng mình đã có thể bỏ sang một bên lại đâm thêm một lỗ hổng mới trong trái tim bà. Bà đã ghét nhìn thấy Sarah đến thế nào, bà đã ghét phải nhớ ra làm sao. Bà đã từng hy vọng rằng, những ký ức ấy sẽ phai đi khi Sarah lớn lên. Nhưng không hề. Và bây giờ, đến lượt Deya lại tiếp tục nhắc để bà nhớ.

Làm ơn, cầu xin Chúa, Fareeda nghĩ, mắt dán vào bụng Isra. Đừng để đứa trẻ này sinh ra lại là một bé gái nữa!

❀ ❀ ❀

[1] Đơn vị tiền tệ ở nhiều quốc gia Trung Đông và Bắc Phi, ND.