Một buổi chiều thứ Sáu trong lành, khi Isra và Nadine đang nấu shakshuka[1] trên chảo còn Sarah đang pha một ấm trà chai, Fareeda đi đi lại lại trong bếp. Những người đàn ông sẽ tạt qua nhà để ăn trưa sau lời cầu nguyện jumaa và Fareeda không có đủ thức ăn cho họ. Trong nhà không có đủ thịt để nướng, không có đủ rau để xào, cũng chẳng có lấy một hộp đậu gà để làm hummus nữa, bà đảo bước quanh bếp, miệng cắn ngón tay, cố gắng trấn tĩnh bản thân.

“Con thật không hiểu nổi!” - Sarah nói với Fareeda khi bà lục tủ đồ ăn thêm một lần nữa: “Tại sao mẹ phải chờ đến tận Chủ Nhật để bố mua đồ ăn?”

Fareeda chúi đầu vào trong tủ đồ ăn. Bà phải trả lời câu hỏi này thêm bao nhiêu lần nữa? Thường thì bà sẽ gạt nó đi, nói rằng không thể cái gì bà cũng làm được, rằng Khaled phải giúp bà một tay. Nhưng hôm nay, bà thấy trong người buồn bực mà chẳng rõ lý do. Cuộc đời bà cuối cùng cũng chỉ đến thế này thôi: Bà chỉ giỏi ngồi đây để nghe người khác hết ra lệnh rồi lại đến chỉ trích.

“Nhưng thật đấy, mẹ ơi!” - Sarah nói, ngả người ra khỏi ghế: “Siêu thị cách đây có mấy bước à... Sao mẹ không tự đi đi?”

Fareeda còn chẳng buồn nhìn lên. Bà lục ra trong tủ đựng đồ ăn một hộp bánh quy trước khi ngồi xuống bên bàn ăn. “Bởi vì..” -Bà nói, lấy ra một cái bánh quy và cắn một miếng. Bà có thể thấy ba cô gái đang ngây người ra nhìn mình, chờ bà nhai xong. Nhưng bà với thêm một cái bánh quy nữa và cho nó vào miệng.

“Vì sao ạ?” - Sarah hỏi.

“Bởi vì mẹ không thích!” - Fareeda nói, mồm vẫn nhổm nhoàm nhai.

“Mẹ à!” - Sarah nói, tay với lấy một cái bánh quy: “Con có thể đi chợ hộ mẹ.”

Fareeda nhìn quanh bàn. Nadine đang gặm viền bánh quy, còn Isra nhìn bà không chớp mắt. Bà không biết bà ghét đứa nào hơn: Nadine, vì nó dám từ chối đặt tên con theo tên của Khaled, lúc nào cũng thích làm gì thì làm? Hay Isra, vì nó không đẻ được con trai, chỉ biết răm rắp làm theo lời của bà như một cái xác sống? “Đừng có vớ vẩn thế chứ!”

“Thật mà!” - Sarah nói: “Con có thể đi chợ ngay sau khi con đi học về. Như thế thì mẹ sẽ không phải đợi đến tận Chủ Nhật nữa.”

Đột nhiên, Fareeda ngừng không nhai nữa. Bà nuốt xuống: “Con có điên không?”

Sarah nhìn có vẻ bối rối: “Ý mẹ là sao ạ?”

“Để con gái chưa chồng ra chợ một mình thì mẹ còn mặt mũi nào nữa? Con muốn để cho hàng xóm láng giềng dị nghị à? Người ta lại chẳng bàn tán là con gái nhà này dám tự ý đi ra ngoài một mình, rằng mẹ đâu mà không biết dạy con?”

“Con lại chẳng nghĩ thế!” - Sarah nói.

“Tất nhiên là con chẳng nghĩ gì rồi! Con còn bận cắm đầu vào mấy quyển sách quá mà, đâu có biết thế giới xung quanh này ra sao đâu.”

Fareeda muốn tóm lấy Sarah và lắc thật mạnh. Mọi thứ bà cố dạy cô về thuần phong mỹ tục dường như đều trôi tuột qua vai cô. Đứa con gái duy nhất của bà đang trở thành người Mỹ mất rồi, dù bà đã làm tất cả để ngăn chặn điều ấy. Bà đã nhờ Isra dạy con bé học nấu ăn, hy vọng kiểu tính cách cam chịu của Isra sẽ lây cho con gái bà một ít, thế mà cũng chẳng có tác dụng gì. Sarah vẫn khó bảo như thường.

“Đấy là cái giá tôi phải trả khi đến đất nước này đây!” - Fareeda nói, lấy thêm một vốc bánh quy nữa: “Đáng ra hồi ấy nên để cho bọn lính giết quách đi thì hơn. Con có biết là con gái Palestine thì phải như thế nào không hả? Hả? Hay tôi lại nuôi một đứa con gái Mỹ chết tiệt rồi?”

Sarah không nói gì, mắt con bé ánh lên một điều gì đấy mà chính Fareeda cũng không hiểu nổi. Fareeda quay sang Nadine giễu cợt: “Này Nadine, con nói mẹ nghe..” - Bà nói: “Ở nhà con đã bao giờ dám hỏi mẹ con cho con đi siêu thị một mình chưa?”

“Tất nhiên là chưa rồi ạ!” - Nadine nói, nhếch mép cười.

“Còn con...” - Fareeda quay sang Isra: “Con đã bao giờ dám bước chân ra Ramalla mà không có mẹ con đi cùng chưa?”

Isra lắc đầu.

“Con thấy chưa?” - Fareeda nói: “Đúng là thế đấy! Cứ hỏi bất cứ người phụ nữ nào mà xem, rồi người ta cũng bảo với con y như vậy thôi.”

Sarah nhìn ra ngoài cửa sổ trong im lặng. Fareeda ước gì con gái bà hiểu rằng, bà có quyết định được tôn ti trật tự của thế giới này đâu. Bà chỉ cố giúp cô tồn tại với những gì đã được định sẵn. Vả lại, Sarah phải thấy biết ơn mới phải, khi cô lớn lên tại một đất nước mà cô có thức ăn ở trên bàn và mái nhà ở trên đầu, thế thôi là đã quá đủ rồi.

Chiều hôm đó, Fareeda tập hợp tất cả những người đàn ông trong nhà quây quanh bàn bếp, hai mắt cá chân đầy đặn của bà vắt chéo nhau, còn mắt bà thì say mê ngắm nhìn khung cảnh đầm ấm xung quanh mình. Khaled ngồi bên tay phải, còn Omar và Ali thì ngồi bên trái. Bà ước gì Adam cũng ở đây nhưng anh đang phải đi làm. Lúc nào anh cũng nhiều việc, có khi nhiều quá. Vào mỗi buổi sáng, anh đến quầy deli và đứng trước cửa tiệm, ngay cạnh quầy tính tiền để ghi đơn đặt hàng giúp Khaled. Rồi anh qua cửa hàng của Omar để kiểm tra hàng tồn kho và gửi séc đi trước khi đến cửa hàng của mình. Trong thâm tâm Fareeda rất cảm kích những gì Adam đã làm nhưng bà không thể hiện ra ngoài cho anh biết, dù đó là điều bà nên làm. Bà tự nhủ, tối nay bà sẽ cảm ơn anh.

“Làm ăn thế nào rồi con?” - Bà hỏi Omar, tay với lấy chiếc bánh mì pita còn nóng mà Nadine vừa mới đặt lên bàn.

“Alhamdulillah, vẫn thu nhập ổn định ạ!” - Anh nói, môi nở nụ cười dịu dàng khi bắt gặp ánh mắt của Nadine.

Cảnh tượng ấy làm Fareeda ngứa mắt. Bà với lấy cái đĩa shakshuka, món ăn yêu thích của bà, xúc một thìa đầy trứng chần và sốt cà chua bỏ vào miệng. Mồm vẫn đang nhai nhồm nhoàm, bà nói: “Có khi con nên tập trung sinh đứa thứ hai đi.” Bà lén nhìn Nadine, mặt cô đỏ ửng lên khi nghe những gì bà vừa nói. Fareeda biết lời nói của bà chẳng có chút trọng lượng nào, Omar và Nadine sẽ có con khi nào chúng nó muốn nhưng bà vẫn cứ nói. Chỉ riêng việc khiến Nadine khó chịu thôi cũng đủ để cho bà thấy mãn nguyện rồi. Omar là một thằng đần. Thay vì lên mặt dạy vợ như bà đã bảo, nó lại để vợ dạy ngược lại. Chí ít ra thì Adam còn nghe lời bà, cứ nhìn Isra bây giờ mà xem: Im lặng như một cái bia mộ biết đi, chứ đâu có mồm loa mép giải, xấc xược như Nadine. Để xem cứ thế rồi cái thằng Omar này sẽ đi đến đâu, Fareeda nghĩ. “Thế con thì sao, con trai? Đi học đại học thế nào rồi?”

“Thì vẫn thế thôi!” - Ali lẩm bẩm.

Khaled ngước lên: “Nó nói gì cơ?”

Ali ngồi phịch xuống ghế: “Con nói là nó vẫn thế thôi.”

“ Vẫn thế là như thế nào?”

Lại nữa rồi, Fareeda nghĩ, hối hận vì đã hỏi. Gần đây, hầu như trận cãi nhau nào của bà với Khaled cũng là về Ali. Ông thì nghĩ bà chiều con quá, bà thì nghĩ ông khó khăn với con quá, ông mong đợi nhiều quá.

“Con vẫn cố gắng đấy thôi!” - Ali nói: “Con cũng đã cố lắm rồi! Con chỉ...” Khaled trợn mắt lên và Fareeda nhận ra là bà đang nín thở khi Ali nói tiếp: “...Con chỉ không thấy đi học đại học thì sẽ có ích gì?”

“Mày không biết đi học đại học thì có ích gì ư?” - Khaled gào lên: “Mày là đứa đầu tiên ở cái nhà này được đi học đại học đấy, mày biết không? Adam không học tiếp được vì nó phải đi làm để giúp bố mẹ trang trải cuộc sống. Omar còn chẳng vào nổi đại học. Vậy mà bây giờ, mày nói là mày thấy đi học thì không có ích gì ư? Walek[2], mày có biết tao dám đánh đổi điều gì để được học hành tử tế không?” - Cả căn phòng im lặng. Tất cả những gì Fareeda có thể nghe thấy là tiếng bà đang nhai, sau đó là giọng của Khaled: “Tao sẽ cho đi cả chân cả tay của tao. Nhưng không, thay vào đó tao làm như trâu như ngựa để đem chúng mày đến đây, để mày có thể đi học đại học. Để mày có được cuộc sống mà tao với mẹ mày không bao giờ có được! Và mày trả ơn tao thế này đây?”

Ali nhìn ông hoảng loạn. Fareeda biết là con bà sẽ không bao giờ hiểu nổi bà và Khaled đã phải trải qua những gì. Chúng đâu có được đẻ ra vào thời lính Israel đến và đuổi họ ra khỏi nhà, coi họ không khác gì cát bụi. Chúng đâu có biết gì về cuộc đời này và con người ta có thể mất mọi thứ dễ dàng ra sao.

Bà xúc lấy một muôi shakshuka nữa. Nhưng chính bà cũng biết gì về cuộc đời này kia chứ? Bà mới có sáu tuổi khi đất nước của bà bị chiếm đóng. Fareeda vẫn nhớ gương mặt của cha mình khi ông bị buộc phải đầu hàng, hai tay giơ lên trời, khi họ bị ép phải sơ tán. Nhưng đâu chỉ có mỗi gia đình bà. Có cả xe tăng lăn bánh vào Ramla[3] để chở người dân ra. Nhiều dân làng bị giết khi quân Israel đến đốt những vườn cây ô liu của họ. Những người khác chết trong các chiến hào tạm bợ, cố gắng chiến đấu để bảo vệ những mái nhà của chính mình. Bà luôn tự hỏi là tại sao gia đình lại chạy trốn, tại sao họ không ở lại để đấu tranh cho cho mảnh đất quê hương? Nhưng bố bà vẫn thường nói: “Chúng ta phải đi thôi. Chúng ta không có cơ hội nào khác.”

“Mấy thằng con trai đều không thích đi học!” - Fareeda nói: “Mình đâu có ép được!”

“Thế còn tiền học phí mình đã nộp cho trường thì sao?” - Khaled nói.

“Chẳng phải ông là người đòi có con trai đấy sao?” - Fareeda liếc mắt lườm ông một cái: “Có con trai thì phải thế chứ sao nữa, tốn tiền là đúng rồi. Coi đấy là một khoản đầu tư cho gia đình ta trong tương lai. Ông biết là mọi thứ sẽ đắt đỏ mà. Vả lại, Adam cũng đang giúp ông rồi còn gì nữa. Tôi chắc là nó sẽ hiểu thôi.”

Bà hy vọng là Adam sẽ hiểu. Dạo gần đây, anh hiếm khi nói chuyện với ai, kể cả bà. Nhất là bà thì đúng hơn. Đầu tiên, bà tưởng anh trách bà vì chuyện của Isra. Con bé càng ngày càng tệ, cứ xong việc nhà là lại lui ngay xuống dưới tầng hầm, chẳng nói với ai câu nào. Nhưng giờ thì Fareeda bắt đầu tự hỏi, không biết có phải anh đang giận bà, mà có khi giận cả cái nhà này, vì đã đặt lên vai anh nhiều trách nhiệm quá. Bà nhớ hồi anh mới mười sáu tuổi, anh có thể dành cả ngày để đọc kinh Thánh Qur’an. Anh muốn trở thành một imam, anh nói với bà như thế. Nhưng anh buộc phải bỏ giấc mơ ấy lại đằng sau khi họ chuyển đến Mỹ. Bà biết phải làm thế nào? Anh là con trai cả và gia đình này cần đến anh. Con người ta ai cũng đến lúc phải bỏ lại một thứ gì đó ở đằng sau và bước tiếp.

Bà quay sang Ali: “Thế giờ con muốn làm gì?”

Cậu nhún vai: “Chắc là đi làm thôi ạ.”

“Sao con không sang làm ở tiệm deli ấy” - Bà quay sang Khaled: “Ông xem cho con làm ở đấy có được không?”

Khaled lắc đầu, nhìn bà như thể bà là một con đần: “Cửa hàng deli còn chẳng kiếm đủ tiền để mà trả hóa đơn nữa kìa. Bà không thấy Adam phải chật vật mãi, cái tiệm ấy mới hoạt động à? Bà nghĩ xem tại sao mà tôi lại muốn Ali đi học đại học?” - Ông phủi tay: “Để nó không phải đứng đằng sau cái quầy tính tiền cả ngày như bố nó với anh nó. Đúng là đàn bà, chẳng hiểu cái gì hết!”

“A, đúng là tôi chẳng hiểu cái gì hết!” - Fareeda mỉa mai: “Nhưng mà không có tôi á, thì còn lâu nhà này mới đến được Mỹ.”

Khaled không nói gì. Đúng là như vậy. Nếu không phải vì Fareeda, nếu không phải vì bà ép ông đưa tiền hằng ngày ông kiếm được cho bà, thì năm 1976 gia đình họ sẽ không đến được Mỹ, mà khả năng cao là chẳng bao giờ đi nổi cả. Chính Fareeda đã tiết kiệm số tiền đó để mua vé máy bay đến New York. Và sau đó, cũng chính bà là người đã để ra một khoản từ tiền lương hằng tháng của Khaled khi ông bắt đầu đi làm ở cửa hàng điện tử trên đại lộ Flatbush, cất trong cái hộp giày màu xanh đậm dưới gầm giường. Càng ngày bà càng trở nên tháo vát hơn, bà hạn chế các khoản chi tiêu vào thức ăn và đồ gia dụng, bà giặt quần áo cho con hằng ngày nên mỗi đứa cũng chỉ cần hai bộ là đủ, bà còn nướng cả bánh quy ma’amool để Khaled mang đến chỗ làm, bán cho những vị khách thích sự kết hợp mới lạ giữa quả sung và bánh mì bơ. Không lâu sau đó, bà đã có được mười ngàn đô la trong cái hộp giày màu xanh ở dưới giường và Khaled dùng số tiến này để mở tiệm deli của ông.

Fareeda nhấm một ngụm chai, rời mắt khỏi Khaled: “Mấy thằng con trai chúng nó muốn đi làm thì để chúng nó đi làm.” - Bà nói: “Để tôi hỏi xem Adam có cho Ali làm ở cửa hàng của nó được không?”

Ali nhảy vào: “Thế còn cửa hàng của Omar thì sao ạ?”

“Cửa hàng của Omar thì sao?”

“Con làm ở đấy có được không?”

“Không được, không được!” - Fareeda nói, lấy thêm một ổ bánh mì pita nữa: “Omar mới chân ướt chân ráo thì làm sao nó có đủ tiền thuê ai làm được. Cửa hàng của Adam đã đi vào kinh doanh ổn định rồi. Kiểu gì rồi anh cũng sẽ để con làm thôi.”

Khaled đứng dậy: “Hóa ra đây là giải pháp của bà đấy à? Thay vì động viên con nó đi học tiếp, để sau này ra đời nó tự làm được cái gì đấy, bà lại quay sang nhờ Adam, như thể nó là thằng đàn ông duy nhất trong ba đứa con trai của bà vậy? Khi nào bà mới hết làm hư chúng nó đây? Khi nào bà mới coi chúng như những thằng đàn ông đây?” - Ông quay ra phía hai đứa con trai, ngón trỏ của ông run lên: “Hai đứa chúng mày chẳng biết cái thá gì về cuộc đời này cả! Không biết một cái mẹ gì hết!”

Ôi, lạy Chúa tôi! Fareeda nghĩ thầm, dù bà chẳng nói gì hết. Thay vào đó, bà kéo cái chảo shakshuka lại gần, xúc lấy hai, ba thìa rồi cho vào mồm cùng một lúc, vừa nhồm nhoàm nhai vừa uống chai cho khỏi nghẹn. Thức ăn là thứ duy nhất an ủi bà trong những lúc thế này. Bà cũng đã phát tướng lên nhiều nhưng bà chẳng để ý đến chuyện đấy cho lắm. Thậm chí, bà có thể dành cả ngày ra để ăn nếu việc ăn không tốn tiền. Tất nhiên, bà biết việc chôn vùi cảm xúc của mình bằng đồ ăn là rất hại cho sức khỏe, có khi như thế còn làm cho bà chết sớm nữa là đằng khác. Nhưng đâu chỉ có ăn mới làm bà tổn thọ, mà còn nhiều thứ khác nữa, như thất bại hay cô đơn chẳng hạn. Như cảm giác mình già đi và nhìn quanh chỉ thấy một người chồng oán giận mình, còn những đứa con thì chẳng cần đến mình, đã thế chúng nó còn trách móc mình vì những gì mình làm cho chúng nó. Ít ra khi ăn, bà còn cảm thấy vui.

❀ ❀ ❀

[1] Món ăn trứng chần trong sốt cà chua, thêm ớt, tỏi và nhiều loại gia vị khác, có nguồn gốc từ Thổ Nhĩ Kỳ, phổ biến trong văn hóa ẩm thực của vùng Trung Đông và Địa Trung Hải, ND.

[2] (Tiếng Ả Rập): Còn mày.

[3] Là một thành phố ở miền Trung của Israel ngày nay, trước kia từng thuộc Ả Rập, chủ yếu là người Do Thái và Ả Rập sinh sống. Hầu hết cư dân Ả Rập của thị trấn đã bị trục xuất trong thời gian chiến tranh Ả Rập-lsrael năm 1948 trong khi những người khác vẫn ở lại thị trấn.