Khi tai họa về chiếc mũi của tôi ập xuống đầu cha tôi, hẳn độc giả vẫn nhớ ông đã lập tức đi thẳng lên gác và gieo mình xuống giường. Từ đó, trừ khi là người thấu hiểu sâu sắc bản tính con người, độc giả có lẽ sẽ chờ đợi ông lặp lại đúng những bước đi lên rồi đi xuống ấy khi gặp tai họa về CÁI TÊN của tôi;—không đâu.
Thưa ông, trọng lượng khác nhau—thậm chí cách gói ghém khác nhau của hai nỗi bực dọc dù có cùng trọng lượng—lại tạo nên sự khác biệt rất lớn trong cách chúng ta gánh chịu và giải quyết chúng. Mới chưa đầy nửa giờ trước, khi (trong cơn vội vã và hấp tấp của một gã khốn khổ đang viết lách kiếm cơm qua ngày) tôi đã ném phắt tờ giấy sạch mà mình vừa viết xong và cẩn thận sao chép vào đống lửa, thay vì ném tờ giấy nháp.
Ngay tức thì, tôi giật phăng bộ tóc giả và ném nó thẳng đứng lên trần nhà với tất cả sức bình sinh—thực ra tôi đã chụp lấy nó khi nó rơi xuống—nhưng thế là xong chuyện; và tôi không nghĩ có điều gì khác trong Tự nhiên lại mang lại sự nhẹ nhõm tức thời đến thế: Mụ [Tự Nhiên], nữ thần thân mến, bằng một sự thôi thúc tức thời, trong mọi tình huống gây ức chế, lại xui khiến chúng ta vung vẩy tay chân này nọ—hoặc đẩy chúng ta vào vị trí này, tư thế nọ, mà chính ta cũng chẳng hiểu vì sao——Nhưng này bà, chúng ta đang sống giữa những câu đố và bí ẩn——những thứ hiển nhiên nhất ngay trước mắt lại có những mặt tối mà tầm nhìn nhạy bén nhất cũng không xuyên thấu được; và ngay cả những bộ óc sáng suốt, cao siêu nhất trong chúng ta cũng cảm thấy bối rối và lạc lối trong hầu hết mọi ngõ ngách của các công trình tự nhiên: thế nên, điều này cũng giống như ngàn điều khác, đến với chúng ta theo một cách mà dẫu chúng ta không thể lý giải được—nhưng lại thấy được cái lợi của nó, xin phép các bậc tôn kính và quý ngài——và thế là đủ cho chúng ta rồi.
Còn cha tôi, ông không đời nào nằm xuống vì nỗi phiền muộn này——cũng chẳng thể mang nó lên gác như lần trước—ông bình thản bước ra ngoài cùng với nó, hướng về phía cái ao cá.
Nếu cha tôi chống tay lên trán và suy tính cả giờ xem nên đi đâu——thì lý trí, dẫu có vận hết công lực, cũng chẳng thể nào hướng ông đến một nơi như thế được: thưa ông, có một điều gì đó ẩn chứa trong những cái ao cá——nhưng đó là gì, thì tôi xin nhường lại cho các bậc xây dựng hệ thống và những người đào ao tự tìm hiểu với nhau——chỉ là có một thứ gì đó, dưới cái cảm xúc hỗn loạn ban đầu, lại mang đến sự bình tâm khó hiểu trong một bước đi chừng mực và điềm tĩnh hướng về phía cái ao, đến mức tôi thường tự hỏi vì sao Pythagoras, Plato, Solon, Lycurgus, Mahomet, hay bất kỳ nhà lập pháp danh tiếng nào của các ngài, lại chưa từng ban lệnh về chúng.
