Turning Hawk, thuộc Pine Ridge (ông Cook làm thông dịch viên). Thưa Ngài Ủy viên, mục đích của tôi hôm nay là thuật lại cho ngài nghe những gì tôi biết về tình hình tại trạm quản lý nơi tôi sinh sống. Một lời đồn đại sai trái nào đó từ phương tây đã lan đến trạm của chúng tôi, gây ra hiệu ứng như một đám lửa đối với người da đỏ. Khi ngọn lửa ấy bùng lên giữa cộng đồng, những ai có tầm nhìn xa trông rộng và thấu tỏ sự tình đã quyết định đứng lên ngăn chặn và dập tắt nó. Lý do chúng tôi tỏ thái độ chống lại ngọn lửa này là bởi chúng tôi tin rằng chính bản thân ngài cũng sẽ không dung túng cho một hành động gây rối loạn như vậy; và quả nhiên, đúng như chúng tôi mong đợi, những người có thẩm quyền không hề thích thú gì việc này, và chúng tôi được âm thầm thông báo rằng mình phải từ bỏ hoặc chấm dứt mọi liên quan đến phong trào ấy. Mặc dù đó là lời khuyên từ những người bạn thiện chí ở miền đông, nhưng dĩ nhiên vẫn có nhiều thanh niên bồng bột khao khát được tham gia phong trào, dẫu họ chẳng hề biết rõ điều gì thực sự tồi tệ, cũng như chẳng biết có điều gì thực sự tốt đẹp ẩn chứa trong đó.
Theo thời gian, chúng tôi nghe tin quân đội đang tiến về khu vực xảy ra rắc rối. Chẳng bao lâu sau, một cánh quân cuối cùng đã tới địa phận của chúng tôi, và chúng tôi cũng nghe tin một số binh lính đã đến với những người bạn của chúng tôi ở Rosebud. Dĩ nhiên, khi một lực lượng lớn quân đội di chuyển về một hướng nhất định, họ ít nhiều gây ra cảm giác kinh hãi; và thật dễ hiểu khi phụ nữ và trẻ em trông thấy khối người di chuyển rầm rộ ấy lại đâm ra sợ hãi và tìm đường chạy trốn. Ban đầu, chúng tôi nghĩ rằng Pine Ridge và Rosebud là hai trạm quản lý duy nhất có quân lính được điều tới, nhưng cuối cùng chúng tôi được tin các trạm khác cũng chịu chung số phận. Chúng tôi nghe và thấy rằng khoảng một nửa số bạn bè của chúng tôi tại trạm Rosebud, vì hoảng sợ khi nhìn thấy binh lính, đã bắt đầu rời bỏ trạm của họ để chạy về hướng trạm chúng tôi (Pine Ridge). Khi đã đặt chân vào khu vực dành riêng của chúng tôi, họ lại hay tin rằng ngay phía trước, tại trạm của chúng tôi, lại có thêm một lực lượng lớn quân lính khác đang đồn trú. Trong lúc binh lính có mặt ở đó, vô số lời đồn đại thất thiệt liên tục lan truyền khắp nơi. Tin đồn đặc biệt khiến tôi bận tâm là lời đe dọa rằng quân đội đến đây để tước đoạt toàn bộ vũ khí và tịch thu mọi con ngựa của người da đỏ. Đó là câu chuyện được lặp đi lặp lại mãi.
Câu chuyện ấy được nhắc lại liên tục đến mức những người bạn đến từ Rosebud, thay vì tiến về Pine Ridge như đích đến ban đầu, đã đổi hướng đi sang một nơi khác hướng về vùng "Bad Lands". Chúng tôi không biết chính xác có bao nhiêu người, nhưng được cho là có khoảng 300 lều, tương đương khoảng 1.700 người. Eagle Pipe, Turning Bear, High Hawk, Short Bull, Lance, No Flesh, Pine Bird, Crow Dog, Two Strike và White Horse là những người lãnh đạo.
Thế rồi, sau khi những con người ấy rẻ hướng như vậy, nhiều người tại trạm của chúng tôi vốn tôn trọng hòa bình và trật tự đã vô cùng số, mong mỏi tác động để đưa họ trở về. Bên cạnh lòng yêu chuộng hòa bình, chúng tôi còn nhớ rằng rất nhiều người trong số họ có họ hàng máu mút với chúng tôi. Thế là chúng tôi cử các sứ giả hòa bình đến gặp những kẻ đang trốn chạy khỏi trạm của họ.
Vào thời điểm đó, tôi hiểu rằng họ chỉ đơn thuần bỏ trốn vì quá khiếp sợ trước sự xuất hiện của quá đông binh lính. Nhờ những lời khuyên nhủ kiên trì của những người tốt bụng đến từ trạm Pine Ridge, cuối cùng họ cũng thuyết phục được một nửa số người từ Rosebud rời bỏ nơi nương náu để tiến về trạm Pine Ridge. Young-Man-Afraid-of-his-Horses, Little Wound, Fast Thunder, Louis Shangreau, John Grass, Jack Red Cloud và chính tôi là những người tham gia vào sứ mệnh hòa bình ấy.
Phần còn lại của nhóm người Rosebud không chịu về trạm cuối cùng đã dạt đến vùng hoang vu Bad Lands. Thấy rằng nỗ lực trước đó đã thành công mĩ mãn, chúng tôi lại một lần nữa phái người đến nhóm người ở Bad Lands, và cuối cùng đã đưa được những người da đỏ ấy thoát khỏi chốn sâu cùng của vùng Bad Lands để dẫn họ về trạm. Khi chúng tôi chỉ còn cách trạm chừng một ngày đường, chúng tôi nghe tin một nhóm người da đỏ (băng của Big Foot) từ trạm Cheyenne River đang trên đường tháo chạy về hướng Pine Ridge.
Đại úy Sword. Những người thực sự rời khỏi trạm Cheyenne River có lẽ lên tới 303 người, và đi cùng họ còn có một số ít người từ khu bảo tồn Standing Rock, nhưng số lượng chính xác thì tôi không rõ. Cùng đi với nhóm người đó còn có một số người Ogalallas, gồm các cụ già và vài nam sinh; và một trong những thiếu niên bị thương nặng nhất chính là học sinh của trường nội trú Ogalalla tại trạm Pine Ridge. Cậu ta không hề tham gia chiến đấu, mà chỉ đang trên đường trở về trạm và trường học của mình sau chuyến thăm họ hàng trong dịp hè bên sông Cheyenne.
Turning Hawk. Khi nghe tin những con người này đang tiến về trạm của chúng tôi, chúng tôi đồng thời cũng nhận được thông tin sau. Họ tiến về trạm Pine Ridge, và khi chỉ còn cách trạm một quãng ngắn, họ đã bị quân đội chặn lại, bao vây và rốt cuộc bị giải đến khe suối Wounded Knee. Tại đó, vào một thời điểm được ấn định, họ bị yêu cầu nộp vũ khí. Khi họ đã giao nộp xong, những người đàn ông bị tách khỏi gia đình cùng lều trại của họ, rồi bị dẫn đến một địa điểm nhất định. Ngay khi vũ khí bị thu hồi và đàn ông bị tách ra như thế, có một kẻ tâm thần, một thanh niên có ảnh hưởng xấu và thực chất chẳng ra gì trong nhóm người da đỏ đó đã nổ súng. Dĩ nhiên, hành động cướp cò ấy chắc hẳn đã vi phạm kỷ luật quân sự dưới hình thức nào đó, bởi ngay lập tức binh lính liền nổ súng đáp trả và một cuộc tàn sát bừa bãi đã diễn ra.
Spotted Horse. Kẻ này đã bắn hạ một sĩ quan quân đội; phát súng đầu tiên đã cướp đi sinh mạng của vị sĩ quan ấy. Tôi là một hướng đạo sinh tự nguyện trong cuộc đụng đó và tôi đã chứng kiến tận mắt mọi việc diễn ra; điều tôi ghi nhận chính xác là phát súng đầu tiên đã giết chết một sĩ quan. Ngay khi phát súng vừa vang lên, những người da đỏ liền rút dao ra, và dù họ được lớn tiếng hô hào dừng lại từ mọi phía, mệnh lệnh đó đã không được tuân thủ. Hậu quả là binh lính lập tức khai hỏa.
Turning Hawk. Tất cả những người đàn ông tập trung một chỗ đã bị giết ngay tại chỗ đó, còn những ai thoát được loạt đạn đầu tiên liền lao xuống khe suối. Khi họ chạy dọc theo khe suối một đoạn đường dài, binh lính đã truy đuổi từ cả hai bên bờ và bắn hạ họ, đúng như những thì thể nằm rải rác đã phơi bày sau đó. Phụ nữ đứng ở một khu vực khác với nơi tập trung của đàn ông; và khi tiếng súng vang lên, những người đàn ông thoát khỏi cuộc tấn công ban đầu đã chạy theo một hướng dọc theo khe suối, trong khi phụ nữ tụ tập ở một nơi khác lại tháo chạy theo một hướng hoàn toàn khác băng qua cánh đồng trống. Cuối cùng, những người phụ nữ cũng chung số phận với những người đàn ông chạy dọc theo khe suối sâu.
American Horse. Như đã nói, đàn ông bị tách khỏi phụ nữ và bị binh lính bao vây xung quanh. Tiếp đến là khu làng của người da đỏ, nơi cũng bị quân đội vây kín bốn bề. Khi tiếng súng nổ ra, dĩ nhiên những người đứng vây quanh người thanh niên vừa nổ phát súng đầu tiên đã bị bắn chết tại chỗ. Sau đó, họ quay mũi súng — gồm cả đại bác Hotchkiss và các loại khác — về phía những người phụ nữ đang đứng trong các lều dưới bóng cờ hưu chiến. Ngay khi bị tấn công, họ hoảng loạn tháo chạy: đàn ông chạy về một hướng, còn phụ nữ chia làm hai hướng khác nhau. Do đó, có tổng cộng ba hướng tháo chạy chính.
Có một người phụ nữ ôm đứa con nhỏ trên tay đã bị bắn gục khi vừa chạm đến lá cờ hưu chiến; và phụ nữ lẫn trẻ em cứ thế nằm la liệt dọc theo ngôi làng hình tròn cho đến khi bị tàn sát hết. Ngay gần lá cờ hưu chiến, một người mẹ bị bắn hạ cùng đứa con thơ; đứa trẻ ngây thơ chẳng hề hay biết mẹ mình đã chết vẫn đang rúc vào bú sữa — một cảnh tượng vô cùng đau lòng. Những người phụ nữ vừa bồng con tháo chạy vừa bị bắn hạ tập trung, đạn xuyên qua người, và cả những phụ nữ đang mang thai nặng nề cũng không được dung tha. Tất cả người da đỏ đều tháo chạy theo ba hướng ấy, và sau khi hầu hết bọn họ đã bị sát hại, một tiếng hô vang lên rằng những ai chưa chết hoặc chưa bị thương hãy bước ra thì sẽ được an toàn. Những cậu bé không bị thương đã bước ra khỏi nơi ẩn nấp, và ngay khi vừa lộ diện, một đám binh lính liền vây quanh rồi tàn sát họ tại chỗ.
Dĩ nhiên tất cả chúng tôi đều cảm thấy vô cùng đau đớn trước sự việc này. Tôi đã luôn tỏ ra cực kỳ trung thành với chính quyền trong suốt những ngày tháng đầy biến động ấy; vì đặt trọn niềm tin và lòng trung thành vào chính quyền, sự thất vọng trong tôi vô cùng lớn lao, và tôi đến Washington với một gánh nặng tội lỗi đè nặng trong lòng. Đương nhiên, mọi chuyện sẽ chẳng có gì đáng nói nếu chỉ có những người đàn ông bị giết; chúng tôi thậm chí còn cảm thấy biết ơn vì điều đó. Nhưng việc phụ nữ bị sát hại, và đặc biệt là cái chết của những thiếu niên, thiếu nữ — những người sẽ gầy dựng nên sức mạnh tương lai của dân tộc da đỏ — mới là phần bi thảm nhất của toàn bộ sự việc, và chúng tôi cảm thấy vô cùng đau đớn nhức nhối.
Tôi không có mặt ở đó trước thời điểm chôn cất các thi thể, nhưng tôi đã cùng một số cảnh sát, bác sĩ người da đỏ cùng rất nhiều người dân từ trạm quản lý đi qua chiến trường, chứng kiến những nơi có thi thể qua những vệt máu hằn lại.
Turning Hawk. Tôi vừa nhắc đến đoạn phụ nữ bị sát hại. Ngoài việc đàn ông bị giết, chúng tôi còn nghe tin về cuộc tấn công nhắm vào phụ nữ và trẻ em; họ đã bị đối xử tàn nhẫn và bừa bãi chẳng khác gì những người đàn ông và cậu bé.
Dĩ nhiên sự việc này đã giáng một đòn đau khổ xuống tất cả mọi người, nhưng đặc biệt là tâm trí của những ai vẫn giữ lòng trung thành với chính quyền và đã làm mọi thứ có thể để vãn hồi hòa bình. Họ chính là những người phải gánh chịu nỗi thống khổ sâu sắc nhất và tổn thương tâm can nặng nề nhất. Những sứ giả hòa bình vẫn tiếp tục công việc cao cả của mình, nhưng có rất nhiều thanh niên bồng bột dễ bị dao động bởi những biến cố đang diễn ra; kết quả là, dấp phải ngọn lửa dữ dội giáng xuống tất cả, họ sẵn sàng ôm lấy bất kỳ thái độ thù địch nào. Những thanh niên đó nhanh chóng chuẩn bị sẵn sàng và kéo về hướng chiến trường nhằm góp sức tại đó. Họ đến nơi và cuối cùng đã đấu súng với quân đội. Nhóm thanh niên này bao gồm người từ Rosebud, Ogalalla (Pine Ridge) và các thành viên từ bất kỳ trạm quản lý nào vô tình có mặt ở đó vào thời điểm ấy. Trong lúc sự việc đang diễn ra ở vùng lân cận Wounded Knee — khi người da đỏ và binh lính đấu súng với nhau — trạm quản lý, tức mái nhà của chúng tôi, cũng bị người da đỏ nã súng tấn công. Tình hình cứ tiếp diễn căng thẳng như vậy cho đến khi màn đêm buông xuống, rồi người da đỏ rút đi về phía suối White Clay. Khi trạm quản lý bị người da đỏ bắn phá từ sườn đồi, dĩ nhiên lực lượng cảnh sát da đỏ đang làm nhiệm vụ bảo vệ các tòa nhà trong trạm đã nổ súng đáp trả.
Mặc dù bầu không khí ngập tràn mùi chiến tranh, những người tin tưởng vào hòa bình vẫn kiên trì với công việc của họ. Young-Man-Afraid-of-his-Horses, người vừa có chuyến thăm một trạm quản lý khác ở phía bắc hoặc tây bắc, đã trở về và lập tức đi đến chỗ những người dân đang sinh sống quanh suối White Clay, bên rìa vùng Bad Lands, để đưa đồng bào mình ra ngoài. Ông đã thành công trong việc thuyết phục họ rời khỏi nơi trú ẩn để trở lại trạm. Nhớ đó, phần còn lại của nhóm người da đỏ xuất phát từ Rosebud đã được đưa trở về trạm. Thưa ngài Ủy viên, trong những ngày bão táp cuồng phong ở ngoài đó, những con người tốt bụng ấy đã cố gắng gìn giữ một sức mạnh đối trọng, và đó chính là "Hòa bình". Giờ đây, chúng tôi nhận ra rằng hòa bình đã ngự trị và giành chiến thắng. Trong lúc chúng tôi bận rộn kiến tạo hòa bình, tài sản của chúng tôi đã bị bỏ lại phía sau, và hầu hết chúng tôi đã mất sạch mọi thứ, thậm chí đến cả những khẩu súng dùng để săn vịt, thỏ hay các loại súng săn thông thường khác. Khi Young-Man-Afraid đưa người dân về và yêu cầu nộp vũ khí, cả những người từng bị gọi là kẻ thù địch lẫn những người giữ vững lòng trung thành với chính quyền đều ngoan ngoãn giao nộp vũ khí của mình.
