Trên máy bay, tôi đã đọc xong số mới của tờ "Tam Liên Đời Sống Chu Vấn".

Tính ra tôi cũng coi như làm ngành xuất bản, nhưng cơ bản là không đọc tạp chí. Tạp chí biếu của các cơ quan hợp tác cứ dăm bữa nửa tháng lại được gửi đến, tôi chỉ ngắm bìa rồi lật mục lục, không những thế, ngay cả tạp chí do chính mình biên tập cũng vậy, cầm trong tay là xem trang bản quyền trước, trang mục lục sau, rồi xem in ấn có vấn đề gì không, cuối cùng xếp ngay ngắn lên giá sách.

Đây là căn bệnh chung của những kẻ giao du quá sâu với chữ nghĩa, giống như đầu bếp phần lớn sẽ không tự làm cho mình mấy món ngon thưởng thức sau khi chế biến đại tiệc, mà phần lớn chỉ ăn một bát mì trứng là kết thúc công việc trong ngày. Nghe thì có vẻ buồn cười, một trong những lý do hồi đó tôi từ Mỹ về Trung Quốc lại là "muốn tùy hứng đọc sách tiếng Trung."

"Tam Liên Đời Sống Chu Vấn" là một ngoại lệ, ngắt quãng đọc nó cũng hơn một năm rồi, cho đến nay hễ nhìn thấy ở sạp báo, tôi vẫn sẽ mua. Khá khâm phục các biên tập viên của nó, hiểu biết nhiều thứ nhường ấy, lại còn có thể dùng ngôn ngữ vừa giản dị vừa thú vị để viết ra, cho dù là chuyện xảy ra ở xích đạo Ghine cách xa ngàn dặm, cũng có thể viết một cách sống động như thật.

Nhưng tôi phát hiện ra một điều kỳ lạ, đó là đọc xong cả cuốn tạp chí, tôi rất khó nhớ được bài viết nào, chỉ nhớ những danh từ đủ màu đủ vẻ, biết rằng thế giới này rất lớn, ở những nơi tôi không biết, rất nhiều chuyện lớn đang diễn ra vô cùng náo nhiệt, mà những chuyện lớn đó chẳng liên quan gì đến tôi.

Tại sao bạn lại phải đọc một cuốn tạp chí chẳng liên quan gì đến mình, mà bản thân cũng chẳng nhớ nổi cơ chứ? Đọc xong số này bước ra khỏi sân bay, hít hà bầu không khí Thượng Hải vừa đúng không độ C, ngắm nhìn thành phố Thượng Hải dưới màn đêm, bỗng nhiên tôi hơi hiểu ra.

Khoảnh khắc hiểu ra điều này, tôi cảm thấy có chút thê lương.

Nói thế này có vẻ hơi ra vẻ, nhưng tôi thực sự cảm thấy thê lương, tôi chợt nhận ra mình thích đọc cuốn tạp chí này, chính là vì nó mang những tin tức tựa sóng biển tới trước mặt tôi, nói cho tôi biết thế giới bên ngoài rất rộng lớn còn tôi thì rất nhỏ bé. Trong quá trình đọc cuốn tạp chí này, tôi lặp đi lặp lại việc cảm nhận sự nhỏ bé của bản thân, ngưỡng mộ những kẻ có kiến thức uyên bác.

Có lẽ như Archimedes đã nói, ông ấy bảo con người giống như một vòng tròn, diện tích của bạn càng lớn, chu vi của bạn càng dài, như vậy bạn sẽ có đường biên giới càng dài để đối mặt với thế giới chưa biết.

Lại có một người học toán bảo với tôi, mỗi hệ thống toán học đều là những hòn đảo được chống đỡ bởi các tiên đề, bên ngoài nó là không gian số ảo rộng lớn vô tận. Khái niệm "vô tận" mà bạn vĩnh viễn không thể cạn kiệt. Không gian số ảo là gì? Tôi không hiểu, không hiểu là một chuyện mang lại sự kính sợ đầy khủng hoảng.

Tôi ôm tâm lý kính sợ đối với cuốn tạp chí này, đứng trước thế giới chưa biết, tôi tràn ngập tò mò, mà lại khẽ run rẩy.

Các điểm chính của số này bao gồm hài kịch Trung Quốc, kỷ niệm 250 năm ngày sinh của Mozart, Trương Chí Tân, cùng với phát hiện khảo cổ trọng đại ở Thiểm Tây. Thật hỗn loạn, không biết chủ biên sao lại có thể biên tập tất cả những nội dung không hề liên quan này vào chung một cuốn tạp chí, rồi ban cho nó sự uy quyền về trào lưu văn hóa kiểu như "TIME", cùng với một chút vẻ phong nhã nổi loạn. Có lẽ chủ biên cảm thấy những điều này đều là cuộc sống mà bạn nên biết.

Bài viết để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc hơn là danh hài Quách Đức Cương vừa được xem phỏng vấn trên CCTV. Quách Đức Cương bảo hồi đầu anh ấy diễn tếu lâm trong các tiểu kịch trường ở Bắc Kinh, nghèo túng đến mức không có tiền đi xe, thế là vào lúc canh khuya thanh vắng đã đi bộ tám cây số, đi trên bậc thềm vỉa hè chỉ rộng ba mươi centimet. Chỉ có những kẻ từng thực sự khốn đốn mới có thể nhớ rõ mồn một về một khoảnh khắc hay ký ức nào đó, tựa như bị dao khắc vào trong đầu. Khi hồi tưởng lại, Quách Đức Cương đã nói: "Sao lấm tấm, trăng sáng vằng vặc, nước mắt tuôn rơi chả chã."

Tôi nghĩ mười năm trước, tôi ở trong khuôn viên Đại học Bắc Kinh, lật tiểu thuyết Kim Dung mà ôm ấp hoài bão đến Mỹ cùng gia tài bạc vạn, có một con người như thế đang bước đi trên vỉa hè, nước mắt tuôn rơi chả chã. Mà nay anh ấy đã ngóc đầu lên được, nhắc lại chuyện xưa lại ẩn giấu biết bao sự sắc sảo và không cam lòng. Sự đối lập này khiến tôi hoảng sợ bất an, cảm thấy mọi thứ đều thật hư ảo. Có được và không có được, bỏ lỡ và níu kéo, mọi thứ quả thực như chốn sân khấu. Trên sân khấu đôi khi có những hình thức biểu hiện mang tính cường điệu, ví dụ như ai đó đang ngồi ăn cơm bên bàn ăn, phía sau anh ta người vợ đang ve vẩy tình tứ với người bạn thân nhất của anh ta, giữa cõi u minh có một bức tường vô hình ngăn tầm mắt của anh ta lại.

Trong chốc lát không phân rẽ nổi chốn sân khấu và thế giới hiện thực, cảm thấy bản thân là kẻ ngốc đang ngồi ăn uống ở đó, trong góc tối có kẻ đang chỉ vào tôi mà cười lớn.

Đối với điều chưa biết, tôi luôn có sự kính sợ tương tự, sự kính sợ này khiến người ta thê lương, thê lương đến mức thực sự khiến bạn cảm thấy bản thân không còn nữa, cũng không phải là không còn, chỉ là khi đối mặt với biển cả, con người quá nhỏ bé mà thôi. Khi máy bay hạ cánh, toàn bộ đèn tắt hết, tôi chìm trong một mảng tối mịt mà nghĩ đến hơn ba mươi năm trước một người phụ nữ bị cắt cổ họng đưa lên pháp trường, một thiên tài âm nhạc khốn đốn chưa viết xong khúc an hồn, còn cả Quách Đức Cương trông có vẻ đầy phẫn thanh hóa ra lại là một kẻ diễn tếu lâm kia nữa, tất cả những hình ảnh lộn xộn này chồng chất lên nhau, giống như sự chồng chéo của những thước phim nhựa………

Rất nhiều chuyện, đều là thứ bạn chưa từng thấy, chưa từng nghe, thậm chí chưa từng nghĩ tới, mà chúng lại đang diễn ra trên thế giới này, có chuyện có lẽ cách bạn rất xa, có chuyện có lẽ chỉ cách một bức tường.

Đối mặt với toàn bộ thế giới là một chuyện khiến người ta hoảng sợ bất an, giống như vừa trèo qua một ngọn núi, bạn nhìn thấy phía trước vẫn là đồng hoang bao la. Vương Gia Vệ mượn lời Âu Dương Phong trong "Đông Tà Tây Độc" để nói rằng, hồi nhỏ, luôn muốn biết bên kia sa mạc là gì, đi qua rồi mới biết, bên kia sa mạc, vẫn là sa mạc.