Nhiều năm về trước, khi đọc tạp chí "Người Đọc", tôi từng thấy một bài tản văn, trong đó tác giả tự thuật về cuộc đời mình. Đại ý là khi còn trẻ, anh ấy mong chờ được cưới một cô gái có mái tóc dài vàng óng ả, thích mặc váy mùa hè màu cam, biết cưỡi ngựa, đánh đàn piano cừ khôi, và luôn pha sẵn cho anh một ly cà phê Mandheling đậm đà vào giờ trà chiều. Anh đã nỗ lực vì mục tiêu này — ví dụ như mỗi ngày đọc một cuốn sách mới, nghĩ rằng sau này mình có thể chia sẻ cuốn sách ấy với cô ấy; luyện viết thư pháp, nghĩ rằng sau này sẽ dùng nét chữ đẹp đẽ này để viết thư tình cho cô ấy; chăm chỉ làm việc kiếm tiền, để rồi sau này sẽ có một khoản tiết kiệm cùng cô đi nghỉ mát ở vùng biển Caribe.

Nhiều năm sau, anh kết hôn. Vào một buổi chiều ngập nắng ấm áp, anh ngồi gõ máy chữ viết bài tản văn đó, quay đầu nhìn ra ngoài cửa sổ thấy người vợ đang cắt tỉa cành cây trong vườn. Vợ anh không có mái tóc dài vàng óng, không mặc váy mùa hè, không cưỡi ngựa hay đánh đàn piano, cũng chẳng biết pha cà phê Mandheling. Thế nhưng, mái tóc đỏ xoăn của cô rất đẹp, khi cô mặc chiếc váy dài bằng vải thô mang lại cảm giác mộc mạc mà tao nhã, cô nấu những món Ý rất ngon, và khi bận rộn thường hay khẽ ngân nga hát.

Thế nên như vậy cũng rất tốt, tác giả nói, dù bạn chạy về phía cô gái trong mơ mà không chạm đến được mái tóc của cô ấy, nhưng cuối cùng bạn vẫn có được sự bình yên và hạnh phúc. Bạn vẫn có thể chia sẻ với người con gái bên cạnh mọi thứ mà bạn từng tích cóp vì một cô gái nào đó trong giấc mơ, bất kể là thư pháp, những bức thư đẹp đẽ, những cuốn sách thú vị, hay một chuyến du lịch đến bãi biển Caribe đầy nắng.

Cuộc sống có lẽ giống như một chuyến hành trình như thế. Bạn xếp hành lý lên xe, dọc theo con đường dài dằng dặc, lái xe đến một thị trấn xa xôi nào đó trên bản đồ. Bạn chưa từng đặt chân đến đó, chỉ nghe nói nơi ấy rất đẹp.

Nhiều năm sau, bạn băng qua sương mù và gai góc, cuối cùng cũng đến được một thị trấn, để rồi phát hiện ra đó không phải là thị trấn được đánh dấu trên bản đồ.

Nhưng như vậy cũng rất tốt. Đi một quãng đường dài, cuối cùng cũng đến được một điểm đến nào đó, có thể bước vào quán trà nhỏ bên đường, gọi một chén trà nóng, từ từ thưởng thức. Trong làn hương trà ấm áp mịt mờ, mọi thanh âm, ánh sáng, nhiệt độ và mùi hương của cả thị trấn... từng chút một ùa về phía bạn.

Nơi này chính là nhà của bạn rồi, từ khoảnh khắc này trở đi, bạn sẽ trân trọng nó.

Đợi khi về già, có lẽ tôi sẽ rời khỏi Bắc Kinh, đến một thành phố nhỏ nào đó ở miền Nam. Ở đó có thể nhìn thấy nước bất cứ lúc nào, mùa đông cây cối vẫn xanh tươi, không lạnh lẽo như Bắc Kinh, thế nên thường xuyên có thể nhìn thấy những cô gái mặc váy, giá nhà lại không cao như Bắc Kinh, tùy ý cũng có thể tìm thấy hàng quà vặt, thanh tịnh và thoải mái hơn.

Thế nhưng đối với tôi, Bắc Kinh chính là điểm đến cuối cùng của tôi. Sau khi rời khỏi Hợp Phì nơi tôi lớn lên, trải qua bao nhiêu năm tháng, vòng vo biết bao bòng, tôi đã tìm thấy điểm đến này, tìm thấy cảm giác bình an hoan hỉ.

Tôi thích thành phố này, dù cho nó quá khô cằn, rất lạnh, thường xuyên nổi gió, mùa xuân có bão cát, giá nhà cao ngất ngưởng, đường xá tắc nghẽn khiến người ta chẳng muốn lái xe, giọng nói của phần lớn các cô gái không được ôn nhu mềm mại như con gái miền Nam...

Tôi học đại học ở Bắc Kinh, Đại học Bắc Kinh.

Hồi nhỏ tôi đọc "Hán Thư", Lý Diên Niên ca rằng: "Phương Bắc có giai nhân, tuyệt thế nhi độc lập." Thế là tôi cho rằng Bắc Kinh là một nơi rực rỡ sắc màu, son phấn phương Bắc ai nấy đều eo thon như thắt lụa, dáng vẻ hiên ngang lẫm liệt. Đây là một trong những nguyên nhân chính thôi thúc tôi thi vào Đại học Bắc Kinh.

Đương nhiên, trên thực tế khi Lý Diên Niên cất tiếng ca, nhà Hán đóng đô ở Trường An, tức Tây An bây giờ, cách Bắc Kinh một trời một vực. "Giai nhân" mà Lý Diên Niên nhắc đến là em gái ruột của ông – Lý phu nhân, đại khái giống như câu "gái Mễ Chi, trai Tú Đắc" của người Thiểm Tây, chẳng có chút liên quan nào đến Bắc Kinh cả.

Người ta nghe nói tôi tốt nghiệp Đại học Bắc Kinh, cứ hai người thì sẽ có một người hỏi tụi mày với Thanh Hoa trường nào tốt hơn, người còn lại sẽ nói tụi Đại học Bắc Kinh các cậu nhiều gái đẹp lắm nhỉ.

Đem câu này hỏi bất kỳ học sinh cũ, học trưởng hay học đệ nào của tôi, bọn họ đều sẽ trưng ra vẻ mặt đờ đẫn để đối phó với bạn.

Sau này tôi từng viết một cuốn sách ghi lại cuộc sống ở Đại học Bắc Kinh — "Thiếu Niên Du", trong đó có một mỹ thiếu nữ kiêu kỳ tên là Hoàng Dung, một tiểu ngự tỷ oai phong lẫm liệt tên là Khang Mẫn, lại thêm cả giai nhân trạch nữ Vương Ngữ Yên. Rất nhiều học đệ đã đọc cuốn sách này và hiểu lầm rằng chỉ cần thi đậu vào Đại học Bắc Kinh là có thể ăn cơm với Hoàng Dung ở nhà ăn, tối đến xem phim với Vương Ngữ Yên, vui vẻ chịu đựng để sư tỷ Khang Mẫn cầm roi da quất phạt thúc giục làm việc trong hội sinh viên, thế là ai nấy đều hừng hực khí thế đèn sách.

Mãi cho đến sau này khi tôi ký tặng sách, bọn họ liền nói với tôi rằng: "Đều tại đọc sách của anh nên mới bị lừa đấy, bên trong toàn là Sô Cô, Sô Cô và Sô Cô."

Trong những năm tháng đại học nhạt nhẽo của mình, tôi không hề thích Bắc Kinh, bởi vì lúc bấy giờ tôi hoàn toàn không hiểu nổi thành phố này. Ngày ngày tôi chỉ sống trong cái khuôn viên tên là "Yên Viên" của Đại học Bắc Kinh, nơi có một đám Giả Bảo Ngọc đầu bù tóc rối mặc áo thun và một đám Sô Cô cũng mặc áo thun chẳng biết cách ăn vận cho ra hồn, ngày ngày đi về giữa phòng tự học, nhà ăn và ký túc xá.

Có một câu chuyện có thể minh họa cho việc tôi thiếu hiểu biết về Bắc Kinh đến mức nào. Lớp trưởng của tôi, huynh đệ Cửu Giang, một kẻ ba hoa chích choè chính hiệu người Bắc Kinh, đã nói với tôi rằng: "Người Bắc Kinh chúng tôi kỳ thực kính trọng nhất là các bậc trung thần nghĩa sĩ. Cậu xem, Bắc Kinh chúng tôi có Bát Vương Phấn (Mộ tám đời vua), chính là để tưởng nhớ vị Bát vương gia dùng roi vàng đánh gian thần, ủng hộ Dương gia tướng Bắc phạt; Bắc Kinh chúng tôi lại có Lục Lang Trang, chính là để tưởng nhớ anh hùng kháng Kim Dương Lục Lang." Lúc ấy tôi cảm thấy cái đất Bắc Kinh này quả thực tràn ngập cảm giác lịch sử và văn hóa làm sao! Phải mất khoảng một năm sau tôi mới phản ứng lại được, thời Bắc Tống người ta đóng đô ở Khai Phong! Vẫn chẳng dính dáng gì đến mấy ông tướng Bắc Kinh các cậu cả!

Cứ như vậy, tôi rời Bắc Kinh để sang Mỹ.

Lần thứ hai tôi đến Bắc Kinh là vì một cô gái.

Hiển nhiên nguyên nhân này rất cẩu huyết, nhưng nó cứ thế cẩu huyết diễn ra, hơn nữa vào lúc tôi đưa ra quyết định này, hai chúng tôi thực ra vẫn chỉ là bạn bình thường... Nghĩ lại thực khiến người ta không kìm được muốn cầm bút thêm hai chữ "nhảm nhí" vào chú thích cho cuộc đời mình!

Bắc Kinh là thành phố tôi từng đi học, nhưng khi tôi quay trở về, thành phố này đối với tôi lại vô cùng xa lạ.

Trừ một góc nhỏ xung quanh khu học xá Yên Viên của Đại học Bắc Kinh, những nơi khác tôi đều không quen thuộc lắm. Còn những chốn tôi từng quen thuộc, ví dụ như con ngõ Cơ Mịch Xứ phía nam cổng trường Đại học Bắc Kinh nơi tụ tập ăn uống, đã bị đập đi để xây thành đường Vòng 4 rồi.

Thế là tôi giở bản đồ ra, tìm hiểu lại thành phố này, việc này lại ngốn của tôi rất nhiều năm.

Tôi nhớ Ngọc Uyên Đàm nằm ở đâu, là bởi vì vào mùa hoa anh đào nở, tôi đã đến đó thả diều hai lần, cãi nhau với bạn gái, đi lạc trong đám đông, để rồi sau đó cô ấy mang theo một chiếc chong chóng giấy đến tìm tôi.

Tôi nhớ các tuyến đường trên bản đồ, là bởi vì một người bạn đã phàn nàn rằng chúng ta quen nhau lâu thế rồi mà cậu thế nhà bạn tôi nằm gần ga tàu điện ngầm nào cậu cũng không biết! Sau đó tôi đã cài đặt bản đồ tuyến đường tàu điện ngầm Bắc Kinh làm hình nền máy tính, chẳng mấy chốc tôi đã có thể học thuộc lòng hầu hết.

Tôi nhớ Thế Mạo Thiên Giai, là bởi vì có rất nhiều buổi chiều tôi ngồi trong quán rượu vang đỏ dưới lớp mái vòm bằng kính ấy để uống loại rượu của quán mua một tặng một.

Tôi nhớ Phòng Sơn, là bởi vì tôi có một người bạn sống ở đó. Có một hôm anh ấy khui một chai whisky mười lăm năm tuổi, cùng tôi và một người bạn khác uống suốt cả buổi chiều. Lúc ấy gió bên ngoài thổi qua hàng cây, phóng tầm mắt nhìn ra xa là những dãy núi non trùng điệp, để rồi sau đó tôi lại mua thêm một căn nhà ở đó.

Còn tôi nhớ quán canh vịt già Ngũ Đạo Khẩu, quán mì bò Thiên Thông Uyển, quán pizza Đại Vọng Lộ, quán bia Công Thể... là bởi vì tôi đã trải qua rất nhiều, rất nhiều thời gian ở những nơi đó. Dần dần tôi nhớ được hương vị của từng quán ăn, không phải là vị chua ngọt đắng cay mặn, mà là có quán phảng phất niềm vui, có quán phảng phất nỗi buồn, có quán cô độc, có quán hân hoan.

Mấy hôm trước, Nam Phái Tam Súc đến Bắc Kinh để bế quan gấp rút viết bản thảo, tôi hẹn anh ấy đi ăn cơm, gửi địa chỉ cho anh ấy. Đến khi tôi đúng giờ chạy đến nơi, Nam Phái Tam Súc đã đến được nửa tiếng rồi. Tôi bảo sao mà đến sớm thế, Nam Phái Tam Súc bảo tôi tưởng ở xa nên xuất phát sớm. Tôi bảo không đâu, tôi đã hỏi anh ở đâu rồi, thế nên quán tôi đặt cách chỗ anh chỉ vỏn vẹn một đoạn đường đi bộ.

Lúc đó tôi vô cùng đắc ý, cuối cùng tôi cũng đã am hiểu tường tận thành phố này rồi. Tôi giới thiệu anh ăn món dạ dày bò, thịt bò khô và gà om cay ở đó, bảo rằng quán này là nơi những người làm nhạc rock như Đậu Duy thích lui tới, ông chủ là người Trùng Khánh, cứ mỗi năm lại phải nghỉ phép hai tháng để về quê. Nơi này khuất lẻo nép mình trong một khu nhà tập thể, cũ kỹ rách nát, thế nhưng lại có thể làm ra món Tứ Xuyên ngon nhất Bắc Kinh. Nam Phái Tam Súc vừa ăn ngấu nghiến dạ dày bò vừa hỏi sao anh tìm được hay vậy, tôi bảo tôi từng đến ăn cùng một bạn, khách ở đây toàn là khách quen.

Mùa xuân năm nay Bắc Kinh lại nổi bão cát, giá nhà ngày càng tăng cao, nghe nói khu vực vành đai 4 và 5 đã tăng lên đến ba vạn tệ một mét vuông. Sau khi quy định hạn chế xe cơ giới mỗi tuần một ngày được áp dụng, giao thông chưa khá lên được mấy ngày lại tiếp tục tồi tệ hơn, mỗi buổi sáng trên con đường ngay trước cửa nhà, đầu xe nối đuôi xe kéo dài đến cả một cây số.

Tôi và cô gái hồi đó đã chia tay rồi. Nhưng tôi vẫn tiếp tục sống ở thành phố này, đi làm tan sở, ăn cơm đi ngủ, cuối tuần cùng bạn bè đi chơi. Riêng thẻ xe buýt tôi đã có ba chiếc, cuộc sống vẫn giống như trước đây.

Vào tháng tư, tôi cùng một bạn lập nhóm đi du lịch Hàng Châu, đáp chuyến bay đêm trở về Bắc Kinh, lại còn bị hoãn chuyến. Lúc về đến Bắc Kinh đã là hơn mười một giờ đêm. Máy bay còn chưa đứng (sách viết thế đấy) vững, xung quanh vang lên một loạt tiếng bật nguồn điện thoại, ai nấy đều đang nhắn tin hoặc gọi điện. Tôi bật điện thoại lên nhìn, chẳng có tin nhắn nào cần phải xử lý cả.

Đứa bạn tôi vốn xảo quyệt lại hay nghịch ngợm, chớp chớp mắt hỏi tôi rằng, có phải thấy mọi người đều gọi điện nhắn tin báo bình an mà mình chẳng có việc gì làm nên thấy buồn tủi lắm không. Tôi bảo, cũng bình thường. Kỳ thực là thực sự bình thường. Khi tôi một lần nữa đặt chân lên mảnh đất Bắc Kinh, tôi có cảm giác như được về nhà. Tôi biết rõ từng chút một về nơi này, tôi quen thuộc tính cách và mùi hương của nó, chưa bao giờ phải lo lắng chuyện lạc đường, có vô số nơi để đi. Tôi biết chẳng mấy chốc là tôi sẽ về đến nhà, trước khi đồng hồ tính tiền của xe taxi nhảy đến con số 75 tệ, cộng thêm 5 tệ phí đường cao tốc; trước lúc đi tôi vừa mới thay ga giường, về đến nơi là có thể lăn uốn một vòng lên giường rồi ngủ khì; mèo chó của tôi đang đợi tôi ở cửa hàng thú cưng, trong tủ lạnh vẫn còn vài lon sữa chua, vài chai bia và nửa chai nước đào uống dở.

Về đến nhà rồi.

Có một việc mà tôi cảm thấy vô cùng có thành tựu, đó chính là cùng bạn bè đi du lịch, có thể dẫn họ đến những quán nhỏ bình dị nhất nhưng lại ngon nhất ở địa phương, đặt những khách sạn có phong cảnh ngoài cửa sổ đẹp nhất mà lại hời nhất, nói cho họ biết chỗ nào mới là nơi chơi vui nhất, chỗ nào chỉ là để lừa gạt khách du lịch phương xa. Trong ánh mắt ngạc nhiên của họ, tôi sẽ cảm thấy vô cùng thỏa mãn.

Cho đến nay, những thành phố mang lại cho tôi cảm giác này không tính là nhiều, nhưng Bắc Kinh chắc chắn là một trong số đó. Vài năm trước, tôi vì một cô gái mà đến thành phố này, khoảng thời gian đó đã đi qua một quãng đường rất dài. Vài năm sau, tôi và cô gái ấy không còn ở bên nhau nữa, thế nhưng thành phố này vẫn ở bên cạnh tôi.

Một thành phố khác cũng mang lại cho tôi cảm giác tương tự chính là Tây An. Tôi nói với một bạn rằng tối nay tôi ăn xong chiếc bánh kẹp thịt ở quán nhỏ trên đường Kiến Thiết thì đi dạo đến một ngã ba đường, bỗng nhiên nhớ lại trước kia nhóm chúng ta từng đi qua đây. Bạn tôi hỏi, có phải lúc chúng ta đi qua ngã ba đường ấy thì ai đó đang gọi điện thoại nói cái gì đó không, tôi nói, đúng vậy! Chính là ngã ba đường đó!

Đây chính là điểm cuối của chặng đường tôi đi, ở điểm cuối không có người đang đứng chờ tôi, mà là một thành phố tên là "Bắc Kinh".

Nếu có thể, tôi sẽ gọi nó là "thành Trường An", tôi nương náu trong thành phố này, thường xuyên cảm nhận được sự bình an và hoan hỉ.

Vài năm nữa có lẽ tôi sẽ cưới một cô gái, người mà tôi quen biết hoặc chưa quen biết, tuy không phải là người ban đầu, nhưng tôi sẽ lái xe đưa cô ấy đến những quán ăn mà tôi quen thuộc, uống rượu giữa tiếng gió thổi qua tán lá, khi mùa thu đến sẽ đến khu du lịch nhà nông bên Phụng Đài để hái cho bằng hết quả trên hai cây táo ở đó, vào những ngày bão cát thì đóng chặt cửa pha một ấm hồng trà cho thêm rượu Brandy.

Thế nên như vậy cũng rất tốt.