Có hai hạng người, tôi e rằng, đã sớm có cái nhìn khinh miệt đối với người anh hùng của tôi, xuất phát từ cách cư xử của chàng đối với Sophia. Hạng người thứ nhất sẽ trách cứ sự thận trọng của chàng khi bỏ lỡ cơ hội thâu tóm gia tài của ông Western; và hạng thứ hai cũng sẽ chẳng kém phần coi thường chàng vì sự dửng dưng trước một thiếu nữ xinh đẹp tuyệt trần đến vậy – người dường như sẵn sàng sà vào vòng tay chàng, miễn là chàng chịu mở rộng tay đón lấy nàng.
Giờ đây, dù có lẽ tôi không thể hoàn toàn minh oan cho chàng khỏi cả hai lời buộc tội ấy (bởi sự thiếu thận trọng vốn dĩ không thể lấy gì làm lý do tha thứ; và những gì tôi sắp biện minh cho lời buộc tội thứ hai, ngặt nỗi, cũng khó lòng làm hài lòng tất cả); thế nhưng, vì thỉnh thoảng người ta vẫn có thể đưa ra những bằng chứng để giảm nhẹ tội danh, tôi sẽ giãi bày toàn bộ sự thật rành rành, rồi phó mặc tất cả cho phán quyết của độc giả.
Chàng Jones vốn mang trong mình một thứ bản chất, dẫu các nhà văn thiết tưởng vẫn chưa hoàn toàn thống nhất về tên gọi của nó, nhưng chắc chắn là nó vẫn ngự trị trong lồng ngực của một số con người; và công dụng của thứ ấy không hẳn là để phân biệt đúng sai, mà là để thúc đẩy, giục giã họ hướng về điều phải, đồng thời kìm hãm và ngăn cản họ sa vào điều trái.
Thứ bản chất này quả thật có thể sánh với người thợ đóng rương lừng danh trong các rạp hát; bởi vì, hễ kẻ nào mang nó trong mình làm được việc chính nghĩa, thì chẳng có vị khán giả nào dẫu có cuồng nhiệt hay thân thiện đến mấy lại tỏ ra hăng hái và hào hứng hô vang những tiếng vỗ tay cho bằng: ngược lại, khi kẻ đó làm điều quấy, cũng chẳng có nhà phê bình nào lại sẵn sàng rít lên tiếng xuýt xoa chê bai và la ó hạ nhục hắn đến thế.
Để mang lại một hình dung cao cả hơn về nguyên tắc mà tôi muốn nhắc tới, đồng thời cũng là một hình dung gần gũi hơn với thời đại ngày nay; ta có thể hình dung nó đang ngự trên ngai vàng trong tâm trí, tựa như vị Đại Chưởng ấn của vương quốc này đang tọa hiên tòa án của ông; nơi mà nó chủ trì, cai quản, chỉ đạo, phán xét, tuyên bố trắng án hay kết tội tùy theo công trạng và lẽ công bằng, với một sự thông tuệ chẳng lọt lưới điều gì, một sự nhạy bén chẳng thể bị lừa phỉnh, và một sự liêm chính chẳng thế bị mua chuộc.
Nguyên tắc hoạt động này có lẽ được xem là thứ ranh giới cốt yếu nhất phân định giữa chúng ta và những kẻ láng giềng mang lốt loài vật; bởi nếu có một vài kẻ mang hình người mà lại chẳng hề chịu sự chi phối nào như thế, tôi lại thích xem chúng như những kẻ đào ngũ từ phía chúng ta sang phe kẻ láng giềng; giữa chốn ấy, chúng sẽ phải gánh chịu số phận của bọn đào ngũ, chứ chẳng bao giờ được xếp vào hàng ngũ ưu tiên.
Người anh hùng của chúng ta, dẫu chàng thụ đắc phẩm chất ấy từ Thwackum hay từ Square thì tôi không dám chắc, nhưng chàng thực sự chịu sự dẫn dắt rất mạnh mẽ của nguyên tắc này; bởi dù chàng không phải lúc nào cũng hành động đúng đắn, nhưng chưa bao giờ chàng làm trái điều ấy mà lại không cảm thấy ray rứt và dằn vặt. Chính điều này đã dạy cho chàng biết rằng, việc đền đáp lại những nhã ý cùng chút ân tình khách sáo bằng cách khoắng sạch ngôi nhà mà mình vừa được tiếp đón, thì chẳng khác nào trở thành một tên trộm hèn hạ và đê tiện nhất. Chàng không hề nghĩ rằng sự bỉ chuẩn của tội ác này lại được giảm nhẹ đi bởi mức độ trầm trọng của sự tổn hại gây ra; trái lại, nếu việc ăn cắp chiếc đĩa bạc của người khác đáng phải chịu cái chết và sự ô nhục, thì với chàng, thật khó lòng tìm ra một hình phạt nào tương xứng cho hành vi cướp đi toàn bộ gia cơ của một đời người, lại kèm theo cả đứa con gái duy nhất của họ nữa.
Do đó, nguyên tắc này đã ngăn cản chàng khỏi bất kỳ ý nghĩ nào về việc mưu cầu sự nghiệp bằng những thủ đoạn như thế (bởi vì, như tôi đã nói, đây là một nguyên tắc hành động, chứ không mảy may bằng lòng với sự hiểu biết hay niềm tin suông). Giá như chàng say đắm Sophia đến cuồng si, có lẽ chàng đã suy nghĩ khác đi; nhưng xin phép cho tôi được giãi bày rằng, có một khoảng cách rất lớn giữa việc cùng một người con gái bỏ trốn xuất phát từ tình yêu, với việc làm điều tương tự chỉ vì lòng tham của một kẻ trộm.
Giờ đây, dẫu chàng thanh niên này không hề dửng dưng trước vẻ đẹp quyến rũ của Sophia; dẫu chàng vô cùng mến mộ nhan sắc ấy và trân trọng mọi phẩm chất khác của nàng, thế nhưng, nàng vẫn chưa để lại một dấu ấn sâu đậm nào trong trái tim chàng; và nguyên nhân vì sao, điều khiến chàng phải chịu tiếng là kẻ đần độn, hoặc ít ra là thiếu thẩm mỹ, giờ đây chúng ta sẽ tiếp tục giải thích.
Thế thì sự thật là thế này: trái tim chàng lúc bấy giờ đang thuộc về một người phụ nữ khác. Đến đây, tôi tin chắc rằng độc giả sẽ phải ngạc nhiên trước sự im ắng lâu nay của chúng tôi về vấn đề này; và hoàn toàn bối rối không tài nào đoán ra nổi người phụ nữ ấy là ai, bởi vì cho đến tận bây giờ, chúng tôi chưa hề hé lộ một chút gợi ý nào về bất kỳ bóng hồng nào có khả năng trở thành đối thủ của Sophia cả; bởi vì xét về phần bà Blifil, dẫu chúng tôi buộc phải đề cập đến một vài mối hoài nghi về tình cảm mà bà dành cho Tom, chúng tôi hoàn toàn chưa từng tạo ra dù chỉ một chút dư địa để người đọc có thể tưởng tượng rằng chàng cũng có tình ý với bà; và quả thực, tôi rất lấy làm tiếc khi phải nói điều này, nhưng giới trẻ ở cả hai phái thường hay thiếu lòng biết ơn đối với sự quan tâm mà đôi khi những người lớn tuổi hơn lại có nhã ý dành tặng cho họ.
Để độc giả không phải thấp thỏm chờ đợi thêm nữa, xin vui lòng nhớ cho rằng, chúng tôi đã nhiều lần nhắc đến gia đình của George Seagrim (thường được gọi là Black George, người gác rừng), hiện bao gồm một người vợ và năm đứa con.
Đứa con thứ hai trong số những đứa trẻ ấy là một cô con gái tên là Molly, và nàng được coi là một trong những thiếu nữ xinh đẹp nhất ở cả vùng quê này.
Congreve đã nói rất đúng rằng trong vẻ đẹp đích thực luôn ẩn chứa một điều gì đó mà những tâm hồn dung tục không tài nào cảm nhận được; cũng như chẳng lớp bụi trần hay mảnh giẻ rách nào có thể che khuất được điều kỳ diệu ấy khỏi những tâm hồn không thuộc tầng lớp phàm phu.
Tuy nhiên, nhan sắc của cô gái này lại chẳng hề tạo ra chút ấn tượng nào đối với Tom, cho đến tận khi nàng bước vào tuổi trăng tròn, lúc mà Tom – người lớn hơn nàng gần ba tuổi – bắt đầu hướng những cái nhìn đằm thắm về phía nàng. Và tình cảm ấy đã được chàng ấp ủ dành riêng cho cô gái từ rất lâu trước khi chàng có thể ép mình vươn tới việc chiếm đoạt thân xác nàng; bởi vì dẫu cho bản năng giục giã chàng kịch liệt bao nhiêu, thì những nguyên tắc sống của chàng lại kiềm chế chàng mạnh mẽ bấy nhiêu. Việc dụ dỗ một thiếu nữ, dù cho hoàn cảnh của nàng có bần hàn đến đâu đi nữa, vẫn hiện lên trong mắt chàng là một tội ác vô cùng ghê tởm; và thiện cảm mà chàng dành cho người cha, cùng lòng trắc ẩn đối với gia đình họ, đã củng cố mạnh mẽ thêm cho những suy nghĩ đắn đo ấy; đến nỗi có lúc chàng từng hạ quyết tâm dứt bỏ những ham muốn của lòng mình, và quả thực chàng đã nhịn được suốt ba tháng trời ròng rã mà không hề đặt chân đến nhà Seagrim hay ghé mắt nhìn cô con gái lấy một lần.
Giờ đây, dù Molly, như chúng tôi đã đề cập, nhìn chung vẫn được xem là một thiếu nữ rất xinh đẹp, và trên thực tế nàng quả đúng là như vậy, thế nhưng vẻ đẹp của nàng lại không thuộc tuýp dịu dàng đáng yêu nhất. Quả thực, nét nữ tính trong đó rất ít, và nếu đặt vào một đấng nam nhi thì nó có lẽ cũng hợp chẳng kém gì ở một người phụ nữ; bởi vì, nói cho ngay tình, tuổi trẻ cùng sức sống phơi phới mới chính là những yếu tố chiếm phần lớn trong dung mạo ấy.
Tâm tính của nàng cũng chẳng hề yểu điệu hơn dáng vẻ bề ngoài là mấy. Vóc dáng nàng cao ráo và cường tráng bao nhiêu, thì tính tình nàng cũng táo tợn và bạo dạn bấy nhiêu. Nàng thiếu thốn sự thẹn thùng đến nỗi chính Jones đôi khi còn tỏ ra quan tâm đến đức hạnh của nàng hơn cả bản thân nàng vậy. Và vì rất có thể Molly cũng thích Tom nhiều như chàng thích nàng, thế nên khi nhận ra sự dửng dưng của chàng, chính nàng lại là người chủ động tiến tới một cách tương xứng; và khi thấy chàng đã hoàn toàn lánh mặt khỏi ngôi nhà mình, nàng bèn tìm mọi cách để tự vứt mình vào tầm mắt chàng, lại còn cư xử theo cách mà nếu chàng trai ấy hoặc là quá đỗi ngây thơ, hoặc là quá ư dũng cảm, thì mọi nỗ lực của nàng hẳn đã phải chuốc lấy thất bại. Tóm lại, chẳng mấy chốc nàng đã đè bẹp mọi quyết tâm giữ gìn đức hạnh của Jones; bởi dù cuối cùng nàng có thể hiện một vẻ ngượng ngùng đầy đúng mực đi chăng nữa, tôi vẫn muốn quy chiến công ấy về phía nàng, vì thực chất, chính mưu đồ của nàng mới là kẻ chiến thắng.
Tôi phải nói rằng, trong tiến trình giải quyết sự việc này, Molly đã sắm vai khéo léo đến mức Jones cứinh đinh cho rằng chiến thắng này hoàn toàn thuộc về một tay chàng, và xem cô gái trẻ như một kẻ đã chịu khuất phục trước những đợt tấn công mãnh liệt từ ngọn lửa đam mê của mình. Chàng cũng quy việc nàng chịu hàng phục là do sức mạnh bùng nổ của tình yêu mà nàng dành cho mình; và điều này, hẳn độc giả sẽ phải thừa nhận là một phỏng đoán vô cùng tự nhiên và hợp lý, bởi chúng tôi đã không chỉ một lần nhắc đến ngoại hình khôi ngô tuấn tú phi thường của chàng; và quả thực, chàng chính là một trong những chàng trai trẻ đẹp mã nhất trên đời.
Cũng như có những tâm hồn mà tình cảm, giống như cậu chủ Blifil, chỉ đặt trọn vào một cá nhân duy nhất, kẻ mà lợi ích và sự nuông chiều của người đó là điều duy nhất họ mưu cầu trong mọi hoàn cảnh; còn họa phúc của tất cả những kẻ khác thì đối với họ chỉ là sự dửng dưng lạnh nhạt, ngoại trừ khi chúng góp phần mang lại niềm vui hay lợi lộc cho cá nhân kia: thì tương tự như vậy, lại có một kiểu tính cách khác biết vay mượn một phần đức hạnh từ chính tình yêu bản thân. Những con người ấy chẳng bao giờ có thể cảm nhận được bất kỳ loại hân hoan nào từ người khác, nếu không đồng thời đem lòng yêu mến sinh linh đã ban phát niềm vui đó, và nếu không xem sự an khang thịnh vượng của người kia là một phần thiết yếu cho sự bình yên của chính mình.
Thuộc về chủng loại sau chính là người anh hùng của chúng ta. Chàng xem cô gái tội nghiệp này là sinh mệnh mà hạnh phúc hay bất hạnh đều do một tay chàng chi phối. Nhan sắc của nàng vẫn là đối tượng khơi gợi niềm khao khát, dẫu rằng một vẻ đẹp lộng lẫy hơn, hay một bóng hồng tươi trẻ hơn, có lẽ còn làm được điều đó nhiều hơn thế; thế nhưng, chút ít phai nhạt mà sự gần gũi xác thịt gây ra lại được bù đắp vượt trội bởi ý thức về tình cảm mà nàng dành cho chàng một cách rõ mười mươi, và bởi hoàn cảnh mà chính chàng đã đẩy nàng vào. Yếu tố trước khơi gợi lòng biết ơn, yếu tố sau dấy lên niềm trắc ẩn; và cả hai điều đó, hòa quyện cùng nỗi khát khao thể xác dành cho nàng, đã nung nấu trong lòng chàng một thứ tình cảm mà nếu gọi là tình yêu thì cũng chẳng phải là một sự bóp méo quá đà; dẫu rằng, xét cho cùng, có lẽ ban đầu nó chưa được đặt đúng chỗ cho lắm.
Đó chính là nguyên nhân đích thực dẫn đến sự thờ ơ mà chàng từng biểu lộ trước những nét quyến rũ của Sophia, cũng như cách cư xử của nàng mà bấy lâu nay ta hoàn toàn có thể hiểu lầm là một sự khích lệ cho những lời tỏ tình của chàng; bởi vì một khi chàng không thể nhẫn tâm rũ bỏ Molly, dù cho nàng có nghèo hèn và khốn cùng đến đâu đi chăng nữa, thì chàng lại càng không thể nuôi dưỡng lấy dù chỉ một ý nghĩ phản bội một sinh linh như Sophia. Và chắc chắn rằng, giả sử chàng có để lộ dù chỉ một chút tơ tưởng mảy may cho mối tình với vị tiểu thư kia, thì chàng chắc chắn đã phạm phải một trong hai tội ác tày trời ấy; mà bất kỳ tội nào trong số đó, theo quan điểm của tôi, cũng sẽ đẩy chàng vào đúng cái số phận mà ngay từ những trang đầu tiên giới thiệu về câu chuyện này, tôi đã từng đề cập rằng người ta thường tiên đoán đó chính là định mệnh không thể tránh khỏi của chàng.
