Winchester, thứ Sáu, ngày [17 tháng 9 năm 1819].

George thương mến của anh—Khi nhận được lá thư gần đây nhất của em đề ngày 24 tháng 7, anh đang cắm cúi đọc sách và sáng tác tại nơi này, chốn mà anh đã rời Shanklin đến để tiện bề sử dụng thư viện. Em hẳn đã thấy qua bức thư ngắn anh viết từ Shanklin về tình hình giữa chúng ta và ông Jennings. Mọi việc hoàn toàn không có tiến triển gì, và anh chẳng biết làm sao để vượt qua sự bướng bỉnh ngoan cố trong các rắc rối của chúng ta. Nhận được thư em, anh liền đặt ngay một chỗ trên chuyến xe đi Luân Đôn tối hôm đó. Ông Abbey cư xử với anh vô cùng tử tế, hẹn anh gặp vào lúc bảy giờ tối thứ Hai và bảo rằng ông ấy sẽ uống trà vào giờ đó. Anh đã đưa cho ông ấy bức thiệp đính kèm và cho xem trang cuối trong thư em gửi cho anh. Ông ấy thực sự tỏ ra lo lắng về việc này, và hứa sẽ chuyển tiền cho em nhanh nhất có thể. Anh nghĩ mình có nhắc chuyện Walton đã qua đời rồi.... Ông ấy sẽ làm việc với ông Gliddon, người cộng tác, tìm cách gạt bỏ yêu sách của bà Jennings, và tiến hành thật nhanh chóng. Ông ấy đã nhận được hồi âm từ bức thư anh gửi cho Fry. Thế cũng là một niềm an ủi. Hoàn cảnh chúng ta quả thực đang rất ngặt nghèo—anh nói "chúng ta", bởi vì anh đang ở trong tình thế mà nếu không có sự giúp đỡ từ Brown và Taylor, chắc anh đã khốn cùng hết chỗ nói. Anh chẳng thể vay mọc chút đỉnh nào bằng cách hứa hẹn viết thơ, không, ngay cả khi đem trí tuệ của mình ra cầm cố thì cũng chịu. Chúng ta buộc phải chờ đợi thêm một chút. Anh thực sự có niềm tin vào thành công. Anh đã viết xong một vở bi kịch, nếu nó thành công, anh sẽ có thể bán các bản thảo mình đang có với giá hời. Anh đã dành thời gian để đọc, viết, và lo lắng—phần lo lắng anh tính gác lại một bên, và chỉ tập trung vào hai việc kia. Đó là những cơ hội duy nhất mang lại lợi ích cho chúng ta. Nhu cầu của em sẽ là động lực mới cho anh. Anh đảm bảo rằng em sẽ được chia sẻ nhiều hơn những gì anh kiếm được khi anh còn trẻ. Thời gian có lẽ sẽ đến khi tuổi tác làm anh trở nên ích kỷ hơn. Thế gian đối xử với anh chẳng mấy tốt đẹp, nhưng mặt khác, xét cho cùng thì cũng rất tử tế. Anh không quen biết ai mà những chiếc ví lại sẵn sàng mở tung ra cho anh mượn nhiều như vậy, nếu như anh có thể tận dụng chúng, điều mà anh không làm được, bởi vì chẳng có ai trong số những chủ nhân của những chiếc ví đó là người giàu có cả. Hoàn cảnh hiện tại của em là điều anh tự nhủ không nên nghĩ ngợi quá nhiều. Khi những bất hạnh đã quá hiển hiện, chúng ta chỉ mong sao trốn tránh được chúng và cả ý nghĩ về chúng nữa. Anh không tài nào ngăn mình nghĩ rằng ông Audubon là một kẻ bất lương. Tại sao ông ta lại khiến em tin rằng ông ta là một người có tài sản? Cơ sự nào mà hoàn cảnh của ông ta lại thay đổi đột ngột đến thế? Thực tình mà nói, anh cho rằng em không thích hợp để giao thiệp với đời, hay ít nhất là với thế giới ở châu Mĩ. Nhưng lạy Chúa! ai mà tránh được những rủi ro ấy? Em đã cố gắng hết sức rồi. Hãy cứ bình tĩnh hết mức có thể; và dù tràn đầy hy vọng vào sự giúp đỡ từ nước Anh, em cứ hành động như thể chẳng có sự cứu giúp nào ở gần bên. Vở bi kịch của anh, anh dám chắc, là một tác phẩm khả dĩ; nó đã có thể trở thành chỗ dựa tài chính cho anh, nếu như vừa lúc viết xong, anh không nghe tin Kean quyết định sang châu Mĩ. Đó là tin tức tồi tệ nhất mà anh từng hay biết. Chẳng có diễn viên nào có thể đảm nhận vai chính ngoài Kean ra. Ở nhà hát Covent Garden, khả năng vở kịch bị chê bai là rất lớn. Dẫu nó có thành công ở đó đi chăng nữa thì cũng đủ kéo anh ra khỏi vũng bùn; ý anh là cái vũng bùn mang tiếng xấu cứ không ngừng bủa vây lấy anh. Tên tuổi của anh đối với giới thời trang văn chương là một thứ tầm thường. Trong mắt họ, anh chỉ là một cậu bé dệt vải. Một vở bi kịch sẽ đưa anh thoát khỏi mớ hỗn độn này, mà quả thật là hỗn độn xét về mặt tiền bạc của chúng ta. Nhưng em đừng nản lòng, anh thế nào thì em cứ thế ấy; anh cảm thấy mình chịu đựng những nỗi bất hạnh có thật tốt hơn là những nỗi khổ do tưởng tượng ra. Hễ thấy mình bắt đầu u sầu, anh lại tự xốc lại tinh thần, rửa mặt, mặc một chiếc áo sơ mi sạch sẽ, chải tóc và quần áo gọn gàng, thắt dây giày ngăn nắp, tóm lại là chải chuốt như thể sắp sửa bước ra ngoài. Rồi khi đã sạch sẽ và thoải mái, anh ngồi xuống viết. Anh thấy đây là cách giải tỏa lớn nhất. Thêm vào đó, anh đang dần quen với việc thiếu thốn những thú vui giác quan. Giữa chốn đông đúc, anh sống như một kẻ ẩn tu. Anh đã quên mất cách lên kế hoạch để tận hưởng bất kỳ niềm vui nào. Anh cảm thấy mình có thể chịu đựng bất cứ điều gì—mọi sự khốn khổ, thậm chí cả cảnh tù đày, chừng nào anh chưa có vợ lẫn con. Có lẽ em sẽ bảo rằng vợ con là niềm an ủi duy nhất của em; chắc chắn là thế rồi. Anh đã trở lại Winchester từ hôm kia, và bây giờ đang ở đây một mình, bởi vì Brown, mấy ngày trước khi anh đi, đã đến Bedhampton, và anh ấy sẽ ở đó trong hai tuần tới. Hạn thuê nhà của anh ấy sẽ hết vào giữa tháng sau, khi ấy chúng tôi sẽ trở lại Hampstead. Hôm Chủ nhật, anh đã ăn trưa với mẹ, Hen và Charles ở phố Henrietta. Vợ chồng bà Millar đều ở vùng quê. Charles chỉ vừa mới từ Paris trở về được vài ngày. Anh dám chắc em sẽ nhận được những lá thư giải thích lý do cho chuyến đi của cậu ấy. Bà Wylie và cô Waldegrave trông có vẻ yên lặng như hai chú chuột khi ở đó một mình. Anh đã không mang thư của em ra. Anh nghĩ tốt hơn là không nên, vì những ngày tươi đẹp chắc chắn sẽ đến, và cớ gì họ phải đau khổ trong lúc này? Sáng thứ Hai, anh đi Walthamstow. Trông Fanny khá hơn so với những lần anh gặp cô ấy trước đây. Cô ấy phàn nàn vì không nhận được thư của em, trách móc anh cứ như thể đó là một nửa lỗi của anh vậy. Anh đã ở ẩn quá lâu nên Luân Đôn trông thật lạ lẫm. Anh không thể ngờ mình lại có nhiều quen biết đến thế, và phải mất cả ngày trời anh mới có lại cảm giác hòa nhập giữa con người với con người. Anh lại có một cảm giác kỳ lạ nữa. Chẳng có lấy một ngôi nhà nào mà anh cảm thấy hứng thú để ghé thăm. Reynolds đang ở quê, và ngoại trừ cậu ấy ra, anh có thành kiến với tất cả gia đình đó. Dilke cùng vợ con đều ở quê. Taylor thì ở Nottingham. Anh đi vắng, và mọi người cũng đi vắng. Anh lang thang trên các con phố cứ như thể đang ở một vùng đất lạ. Rice là người duy nhất ở nhà. Anh đã dành chút thời gian bên cậu ấy. Anh hiểu Rice hơn từ khi chúng ta sống cùng nhau một tháng ở đảo Wight. Cậu ấy là người nhạy cảm và thậm chí khôn ngoan nhất mà anh từng biết. Cậu ấy có vài định kiến kiểu John Bull, nhưng chúng lại làm cậu ấy tốt lên. Căn bệnh của cậu ấy thỉnh thoảng lại đáng báo động. Chúng ta là những người bạn lớn, và không có ai mà anh thích dành trọn một ngày cùng hơn. Martin ghé qua để chào tạm biệt trước khi lên đường đi Dublin. Nếu em muốn nghe một trong những lời nói đùa của cậu ấy, thì đây là câu mà vào thời điểm đó, chúng tôi đã cười rất nhiều: Một cô ——, cùng với ba người trẻ tuổi, một trong số đó là em gái của Martin, đã đến đảo Wight chơi và thuê một ngôi nhà nhỏ đối diện nhà chúng tôi trong vài ngày. Hôm nọ chúng tôi ăn tối cùng họ, và như anh đang nói đấy, họ có món cá. Cô —— bảo cô ấy thấy cá có vị giống mùi chiếc thuyền. “Không,” Martin đáp với vẻ mặt rất nghiêm túc, “chúng chưa được ướp đủ lâu.” Anh đã gặp Haslam. Cậu ấy rất bận rộn với chuyện yêu đương và kinh doanh, là một trong những người thi hành di chúc của ông Saunders đồng thời là người tình của một thiếu nữ. Cậu ấy đã cho anh xem bức chân dung của cô ấy do Severn vẽ. Anh nghĩ rằng cô ấy, dẫu không phải là kẻ ranh mãnh gì cho cam, nhưng cũng đủ ranh mãnh để qua mặt cậu ấy. Không có gì khiến anh ấn tượng mạnh mẽ bởi sự nực cười cho bằng tình yêu. Một người đang yêu quả thực là kẻ có bộ mặt thảm hại nhất trên đời; thật kỳ cục, khi biết một tên ngốc tội nghiệp thực sự đang đau khổ vì yêu, anh lại có thể phá lên cười ngay vào mặt hắn. Giao diện sầu thảm của hắn trở nên không thể cưỡng lại được. Không phải anh lấy Haslam ra làm khuôn mẫu cho những kẻ đang yêu; cậu ấy là một người rất đáng kính và là một người bạn tốt. Chuyện tình cảm của cậu ấy thật vô cùng thú vị. Đâu đó trong tờ Spectator có kể câu chuyện về một người mời một nhóm những kẻ lắp bắp và lác mắt đến dự tiệc. Anh sẽ thích thú hơn nếu gom được một nhóm những kẻ đang yêu—không phải để ăn tối, mà là uống trà. Sẽ không có những màn đấu kiếm như giữa các hiệp sĩ thời xưa.

Họ ngồi ủ rũ, đảo đôi mắt thẫn thờ,

Nhấm nháp bánh mì nướng và làm nguội trà bằng những tiếng thở dài;

Hoặc quên đi mục đích của buổi tối,

Quên cả trà, quên luôn cả sự thèm ăn.

Kìa, họ ngồi khoanh tay—Ôi! lũ người bất hạnh,

Ngọn lửa đang lụi tàn mà chẳng ai thèm gọi

Than hồng, thế nên Betty chẳng mang than đến.

Một con ruồi đang nằm trong hũ sữa. Nó phải chết sao

Được bao bọc bởi một hội nhân đạo ư?

Không, không; kìa, anh Werter cầm lấy chiếc thìa,

Nhúng vào, múc bằng cán, và kìa! chẳng mấy chốc

Chú kẻ lang thang nhỏ bé, thoát khỏi những hiểm nguy mờ mịt,

Vẽ một đường ướt dài băng qua khay trà.

Romeo! Hãy vùng dậy cầm lấy cái kẹp nến,

Có một bông súp lơ lớn nằm trong mỗi ngọn đèn cắm.

Một tấm vải liệm—hỡi ôi! Ta phải đi thôi

Đến số nhà 7, ngay sát vòng xoay nhộn nhịp.

Hỡi bạn tôi, chiếc áo khoác của anh mặc vừa vặn lắm đấy;

Thợ may của anh ở đâu thế? Tôi không thể nói đâu.

Ồ xin lỗi nhé. Thỉnh thoảng tôi hay lơ đễnh lắm.

Thợ may của tôi ở đâu nhỉ? Tôi lại xin nói rằng

Tôi không thể biết. Đừng làm tôi bực mình thêm nữa;

Anh ta ở Wapping, thích ở đâu thì ở tùy ý anh ta.

Em thấy đấy, anh không thể không viết, giống như bọn trẻ ở trường, vài vần thơ vô nghĩa. Anh bắt đầu viết chúng, và trước khi viết được sáu dòng thì hứng thú đã vụt qua—nếu như có điều gì xứng đáng nhận được cái tên đáng kính ấy trong đó. Anh sẽ nhét chút ít thông tin vào bất cứ đâu, tùy theo cảm hứng chợt đến. Ông Abbey sẽ viết thư cho anh ngay khi ông ấy có thể giải quyết ổn thỏa mọi chuyện, và khi đó anh sẽ lên thành phố và bảo ông ấy cách chuyển tiền cho em thông qua Capper và Hazlewood. Anh tự hỏi sao trước đó mình lại không viết điều này nhỉ. Ngày mai anh sẽ viết tiếp; trời đẹp quá nên anh phải đi dạo một chút đã.

Thứ Bảy [ngày 18 tháng 9].

Với bản tính thất thường của anh, chẳng có gì lạ khi sáng nay, giữa muôn vàn thời buổi khó khăn và bất hạnh của chúng ta, anh lại cảm thấy vô cùng nhanh nhẹn và phấn chấn. Vào lúc này, có lẽ tâm trạng của em đang ở một trạng thái hoàn toàn khác. Ấy là bởi hy vọng của anh luôn lấn át sự tuyệt vọng. Anh vừa đọc lại một phần của bài thơ ngắn mà anh mới sáng tác gần đây mang tên Lamia, và anh chắc chắn rằng trong đó có một thứ lửa có thể chinh phục lòng người theo cách nào đó. Cứ mang lại cho họ cảm giác dễ chịu hay khó chịu đi—thứ họ cần là một thứ cảm xúc nào đó. Ước gì anh có thể điều chỉnh tâm trạng của em lên cao ngất như của anh; nhưng cái gác-xép đàn organ của em lại nằm ngoài tầm với của giọng anh rồi.

Anh rất thích thú trước những số đo chính xác của cô cháu gái trong thư của mẹ—Ôi! con yêu tinh nhỏ bé dài bằng một gang tay. Anh vốn chẳng có chút mắt thẩm mỹ nào về cân nặng và kích thước chuẩn của một đứa trẻ sơ sinh cả. Hai vợ chồng đừng bận tâm về điều đó làm gì. Chắc chắn con bé sẽ trở thành một thiếu nữ xinh đẹp. Chỉ cần cầu mong nó có những chiếc móng tay và móng chân thật mảnh mai, và cả hai đều nhỏ xíu như con thiêu thân tháng Năm, loài sống trọn cuộc đời mình trên một mảnh lá sồi rộng 3 inch vuông; và nó phải có móng tay, hoàn toàn khác với mấy bà bán ngoài chợ ở đây, những người cào cấu vào bơ và làm cho một phần tư cân bơ mang đượm mùi tay họ. Anh dự định sẽ viết một bức thư cho vợ em, và ở đó anh có thể nói nhiều hơn về chủ đề bụ bẫm nhỏ bé này—anh hi vọng con bé bụ bẫm. Vẫn cứ lải nhải về đứa con gái của tôi. Winchester này là một nơi khá phù hợp với anh. Nơi đây có một nhà thờ lớn tuyệt đẹp, một trường đại học, một nhà nguyện Công giáo La Mã, một nhà nguyện theo phái Giám lý, và một nhà nguyện của phái Độc lập; và trong cả thành phố không có lấy một cỗ máy dệt nào, hay bất cứ thứ gì giống như sản xuất công nghiệp ngoài bánh mì và bơ. Có rất nhiều người theo đạo Công giáo giàu có ở chốn này. Đây là một nơi đáng kính, cổ kính, mang đậm phong cách quý tộc, và hơn nữa lại có cả một tu viện nữ. Nhóm của chúng ta không còn giữ được sự xởi lởi, thân thiện khi bàn về văn chương như trước nữa. Reynolds đã chuyển sang học luật. Nh tiện thể, cậu ấy vừa cho ra mắt một vở kịch ngắn tại nhà hát Lyceum mang tên Một, Hai, Ba, Bốn: Qua Quảng Cáo. Nó đã đạt được thành công vang dội. Ý nghĩa của cái tên kỳ quặc này được sáng tỏ khi anh nói cho em biết diễn viên chính là một kẻ chuyên nhại giọng, kẻ đã bắt chước bốn nghệ sĩ biểu diễn giỏi nhất của chúng ta trong suốt vở kịch ngắn ấy. Sân khấu của chúng ta đang tràn ngập những kẻ bắt chước. Anh đã không xem vở kịch đó, vì phải vắng mặt ở thành phố trong suốt thời gian nó đang được công diễn. Dilke hoàn toàn bị cuốn vào đứa con trai của mình. Thật là đáng thương cho mức độ mà anh ta đặt vào một thứ cuồng nhiệt gia đình nào đó. Anh nhận được thư của cậu ấy gửi từ Shanklin. Cậu ấy viết dăm ba câu về đảo Wight, vốn là một sở thích say mê của cậu ấy, nhưng rồi chẳng mấy chốc lại chuyển hướng sang cậu quý tử. “Tôi đang ngồi,” cậu ấy viết, “bên cửa sổ để ngóng con trai mình từ —— về.” Chắc là anh đã kể với em ở đâu đó rằng cậu ấy sống ở Westminster, và con trai cậu ấy đi học ở đó, nơi thằng bé bị đánh đập, và mọi vết bầm tím nó có, mà anh dám cá là nó đáng bị như vậy, lại là nỗi cay đắng khôn nguôi đối với Dilke. Nơi anh đang nhắc tới làm anh nhớ đến một câu chuyện xảy ra gần đây tại nhà Dilke. Anh thấy nó rất thú vị, mang đậm chất kịch và hoàn toàn minh họa cho thứ đùa vui tĩnh lặng nho nhỏ mà thỉnh thoảng anh ta vẫn hay tận hưởng. Đầu tiên anh phải nói cho em biết rằng nhà họ nằm ở góc phố Great Smith, thế nên một số cửa sổ nhìn ra con đường này, còn các cửa sổ phía sau lại nhìn ra một con đường khác ở ngay khúc cua. Dilke có mời một vài người lớn tuổi đến ăn tối—anh không rõ là ai, nhưng trong số đó có hai bà cụ. Brown có mặt ở đó—họ đã quen biết cậu ấy từ khi còn bé. Brown rất biết cách lấy lòng mấy bà cụ, và hôm đó có vẻ như anh ta cư xử duyên dáng đến mức họ trở nên vô cùng thân thiết, lại còn dành cho nhau vài lời tán tỉnh. Brown buộc phải rời đi sớm. Cậu ấy chào tạm biệt họ và đi ra hành lang. Vừa thấy bóng cậu ấy khuất đi, mấy bà cụ bắt đầu ca tụng anh ta hết lời. Khi Brown ra tới cửa chính và sắp sửa bước đi, Dilke liền đẩy tung cửa sổ và gọi lớn: “Brown! Brown! Họ bảo trông cậu trẻ hơn bao giờ hết đấy!” Brown tiếp tục bước đi, và vừa rẽ qua góc khuất sang con đường bên kia thì Dilke lại xuất hiện ở khung cửa sổ phía sau, la lên: “Brown! Brown! Có Chúa chứng giám, họ bảo cậu đẹp trai đấy!” Em thấy đấy, phải tốn biết bao nhiêu là lời mới có thể mô tả rõ ràng một việc mà anh có thể kể cho em nghe chỉ trong nửa phút.

Gần đây anh đang đọc cuốn Giải phẫu bệnh u sầu của Burton, và anh nghĩ em sẽ vô cùng thích thú với một trang mà anh chép lại đây cho em. Anh gọi đó là một Tràng pháo hoa quanh các chiến pháo của Pháo đài St. Hyphen-de-Phrase nhân ngày sinh nhật của ký tự Digamma. Toàn bộ bảng chữ cái được xếp thành một đội hình phalanx ngay trên góc của một cuốn từ điển cũ, ban nhạc vang lên giai điệu, “Amo, amas,” v.v.

“Mọi người tình đều ngưỡng mộ người yêu của mình, dẫu nàng có xấu xí đến đâu đi nữa, kém sắc, nhăn nheo, đầy mụn nhọt, da tái xám, đỏ hoe, ngăm đen, mặt vàng ệch như nến, có khuôn mặt sưng phồng như cái đĩa của gã tung hứng, hoặc một khuôn mặt gầy gò, hốc hác, nhọn hoắt như chuột nhắt, mặt mày u ám, vẹo vọ, khô khốc, hói đầu, mắt lồi, mắt kèm nhèm hoặc trợn trừng, trông hệt như một con mèo bị bóp nghẹt, giữ cổ lúc nào cũngẹo vẹo, nặng nề, đờ đẫn, mõm hóp, mũi khoằm như người Ba Tư, mũi nhọn hoắt như Jose, mũi đỏ, tẹt như người Trung Hoa, mũi to, lỗ mũi toè rộng, chiếc mũi to như một mũi đất nhô ra, hàm hô vẩu, răng sâu hoắm, đen xì, khấp khểnh, răng nâu, lông mày rậm rạp như sâu róm, râu ria như phù thủy, hơi thở hôi hám nồng nặc cả căn phòng, cái mũi sụt sùi quanh năm suốt tháng với chiếc cằm nhọn hoắt tì xuống ngực, cằm nhọn, tai vểnh, với chiếc cổ dài ngoằng như cổ cò mà lại còn vẹo vọ, ngực thõng thòng lòng như hai cái bình đôi, hoặc ngược lại là phẳng lì ở thái cực kia, những ngón tay dính máu lở loét, móng tay dài cáu bẩn không cắt gọt, bàn tay hoặc cổ tay đầy ghẻ lở, làn da rám nắng, một thân xác mục rữa, lưng gù, đi khòng khoeo, thọt chân, bàn chân bẹt, vòng eo thon thỏ như eo bò cái, chân phù thũng, mắt cá chân tràn qua cả giày, bàn chân hôi hám, rận rận đầy người, một kẻ đích thực bị tráo đổi, một con quái vật bằng xương bằng thịt, một sinh thể dị dạng dở người, toàn thân tỏa ra mùi khó chịu, giọng nói chói tai, dáng điệu cục mịch, đi đứng thô kệch, một mụ đàn ông cao lớn lực điền hoặc một ả đanh đá gớm ghiếc, một kẻ lười biếng, một mụ béo phì nhếch nhác, một mụ lôi thôi, một thân hình gầy giơ xương trơ trọi như bộ xương khô, một kẻ lén lút (nếu có điều gì khuất tất hãy tự hiểu lấy), và qua phán đoán của anh trông chẳng khác nào một bãi phân trong chiếc đèn lồng, kẻ mà anh không đời nào có thể mến nổi trên thế gian này, mà ngược lại vô cùng căm ghét, tởm lợm, chỉ muốn nhổ nước bọt vào mặt ả ta hoặc hỉ mũi vào ngực ả, một liều thuốc giải tình yêu cho kẻ khác, một ả nhà quê mùa màng vụng về, một mụ đàn bà luộm thuộm, một mụ đàn bà đanh đá chua ngoa, một ả dơ dáy, hôi hám, tanh tưởi, bẩn thỉu, đê tiện, có thể là không chung thủy, đồi bại, thấp hèn, bần cùng, thô lỗ, ngốc nghếch, vô học, cáu kỉnh, con gái của Irus, em gái của Thersites, đồ đệ của Grobian; nếu hắn đã yêu nàng ta dẫu chỉ một lần, hắn sẽ ngưỡng mộ nàng bất chấp tất cả những điều đó, hắn làm ngơ trước mọi lỗi lầm hay khuyết điểm như thế về thể xác lẫn tâm hồn.”

Đấy, liều thuốc độc dành cho em đấy! Khai hỏa đi nào!! Anh sẵn sàng đánh đổi cái chân yêu quý của mình để viết được những dòng này thành một lời thoại trong kịch. Mathews mà đem nó ra bắn tỉa vào đám đông dưới khán đài thì hiệu quả biết mấy! Anh nghĩ điều này sẽ làm em thích thú hơn là ngần ấy thơ ca. Về khoản thơ ca, anh không muốn chép lại bài nào cả, vì sợ rằng nó quá lạc lõng đối với em vào lúc này; thế nhưng anh vẫn sẽ gửi cho em vài bài, bởi vì đến lúc em nhận được chúng, mọi chuyện ở nước Anh có lẽ đã xoay chuyển theo một hướng khác rồi. Khi anh rời khỏi chỗ ông Abbey vào tối thứ Hai, anh đi ngược lên phố Cheapside, nhưng rồi quay lại để bỏ ít thư vào hòm thư, và lại gặp ông ấy lần nữa ở Bucklesbury. Chúng tôi cùng nhau đi qua khu Poultry cho đến cửa hàng bánh mì mà ông ấy có phần vốn góp—Ông ấy nói về chuyện đó với anh theo cách khiến anh tưởng ông ấy muốn ngỏ ý nhờ anh giúp một tay. Anh thực sự tin rằng nếu mình có thể làm thợ làm mũ thì chắc anh đã làm rồi. Ông ấy có vẻ lo lắng cho anh. Ông ấy bắt đầu chê bai Lord Byron khi anh đang ngồi cùng ông ta: “Tuy nhiên, thỉnh thoảng gã đó nói cũng có lý đấy chứ,” đoạn ông ấy cầm một cuốn tạp chí lên và đọc cho anh nghe vài trích đoạn từ Don Juan (bài thơ chớp nhoáng mới nhất của Lord Byron), đặc biệt là đoạn chống lại tham vọng văn chương. Anh thực sự nghĩ rằng mình phải được nói tới một cách tốt đẹp trong các hội nhóm, bởi vì Hodgkinson không chỉ lịch sự mà gã người Đức bán cà phê còn cố gắng bám sát lấy anh vào tối nọ tại Covent Garden, nơi anh đến mua vé nửa giá trước khi lăn ra giường ngủ. Mọi người, dẫu có là người quen xa đi chăng nữa, đều cư xử với anh một cách nhã nhặn nhất. Em sẽ thấy anh nói điều này như một vấn đề lợi ích. Ở trang giấy tiếp theo anh sẽ kể cho em nghe một chút về chính trị.

Trong mọi thời đại ở nước Anh, suốt hai hoặc ba thế kỷ nay, luôn có những chủ đề thu hút sự quan tâm lớn của công chúng được đưa ra bàn tán, thế nên dù náo động có lớn đến đâu, người ta cũng khó mà tiên đoán được bất kỳ sự thay đổi trọng đại nào trong Chính phủ, bởi vì những cuộc bạo động lớn tiếng từng làm rung chuyển đất nước này đã xảy ra không ít lần. Tất cả các quốc gia văn minh đều dần trở nên tiến bộ hơn, và ắt phải có sự thay đổi liên tục để tốt hơn lên. Hãy nhìn đất nước này ở hiện tại, và nhớ lại thời điểm mà người ta thậm chí còn coi việc nghi ngờ tính công bằng của hình thức phán quyết bằng đấu kiếm là một tội ác bất kính. Kể từ thời điểm đó đã diễn ra một sự thay đổi dần dần. Ba thay đổi lớn đã và đang diễn ra: đầu tiên là theo chiều hướng tốt hơn, tiếp theo là tệ đi, và thứ ba lại là tốt hơn một lần nữa. Thay đổi đầu tiên là sự tiêu vong dần dần của ách bạo tyrăng quý tộc, khi các vị vua nhận thấy lợi ích của họ gắn liền với việc xoa dịu giới bình dân, nâng cao vị thế cho họ, và đối xử công bằng với họ. Ngay khi quyền lực của tầng lớp nam tước chấm dứt, và trước khi quân đội thường trực trở nên quá nguy hiểm, thuế khóa thưa thớt, các vị vua được nhân dân nâng lên vượt qua đầu các bậc quý tộc của họ, và chính những người dân ấy đã nắm giữ quyền lực chế ngự các vị vua. Sự thay đổi theo chiều hướng tồi tệ hơn ở châu Âu lại là thế này: nghĩa vụ của các vị vua đối với đại chúng bắt đầu bị lãng quên. Thói quen đã biến các nhà quý tộc thành những kẻ hầu người hạ khiêm nhường của nhà vua. Khi đó các vị vua quay sang giới quý tộc như những kẻ tôn vinh quyền lực của họ, những kẻ nô lệ cho nó, và xa lánh nhân dân như những sinh vật không ngừng tìm cách kiềm chế họ. Khi ấy ở mỗi vương quốc diễn ra một cuộc đấu tranh kéo dài của các vị vua nhằm tiêu diệt mọi đặc quyền của nhân dân. Người Anh là dân tộc duy nhất ở châu Âu dám tung ra một cú đá bồi vĩ đại chống lại điều này. Họ là nô lệ dưới thời Henry VIII, nhưng đã là những con người tự do dưới thời William III vào thời điểm người Pháp vẫn là những kẻ nô lệ khốn khổ dưới thời Louis XIV. Tấm gương của nước Anh, cùng các nhà văn tự do của Pháp và Anh, đã gieo mầm mống chống lại sự bạo ngược này, và nó cứ âm ỉ lớn lên trong lòng đất cho đến khi bùng nổ thành Cuộc cách mạng Pháp. Sự kiện ấy đã có một cái kết không may mắn. Nó chặn đứng tiến trình phát triển nhanh chóng của tư tưởng tự do ở nước Anh, và trao cho Triều đình chúng ta niềm hy vọng quay trở lại với chủ nghĩa chuyên chế của thế kỷ thứ mười tám. Họ đã lợi dụng sự kiện này bằng mọi cách để xói mòn tự do của chúng ta. Họ gieo rắc một thứ mê tín dị đoan đáng sợ chống lại mọi đổi mới và cải tiến. Cuộc đấu tranh hiện tại của nhân dân Anh là nhằm tiêu diệt thứ mê tín dị đoan này. Điều đã thúc đẩy họ làm điều đó chính là những nỗi khốn cùng của họ. Có lẽ, vì lý do này, những nỗi khốn cùng hiện tại của quốc gia này lại là một điều may mắn dẫu trải nghiệm của nó thật khủng khiếp. Em sẽ thấy ý anh là Cuộc cách mạng Pháp đã tạm thời ngăn chặn sự thay đổi thứ ba này—sự thay đổi hướng tới những điều tốt đẹp hơn—Giờ đây nó lại đang tiến triển, và anh nghĩ đó là một tiến trình có hiệu quả. Đây không phải là cuộc tranh giành giữa phe Whig và phe Tory, mà là giữa lẽ phải và điều trái trái. Hầu như chẳng còn chút tinh thần đảng phái nào ở nước Anh lúc bấy giờ. Lẽ phải và điều trái được mỗi cá nhân nhìn nhận một cách trừu tượng, đó là mốt thời thượng. Anh biết rất ít về những thứ này. Tuy nhiên, anh tin rằng những nguyên nhân thoạt nhìn có vẻ nhỏ nhặt lại tạo ra những thay đổi lớn lao. Có những dấu hiệu nhỏ nhặt nhờ đó chúng ta có thể biết được mọi việc đang diễn ra như thế nào. Điều này khiến cho vụ việc của Carlisle, người bán sách, trở thành một vấn đề to lớn trong suy nghĩ của anh. Anh ta đã bán những cuốn sách mỏng đề cao chủ nghĩa deism, tái bản các tác phẩm của Tom Paine, và nhiều tác phẩm khác bị coi là đối tượng của sự sợ hãi mê tín dị đoan. Anh ta thậm chí còn bán, trong một thời gian, số lượng lớn một tác phẩm mang tên The Deist, được phát hành theo kỳ hàng tuần. Vì hành vi này, anh ta, theo anh được biết, đã phải nhận khoảng một tá cáo trạng chống lại mình, mà anh ta đã đóng tiền bảo lãnh lên tới hàng ngàn bảng Anh. Suy cho cùng, họ vẫn sợ phải truy tố anh ta. Họ sợ bài bào chữa của anh ta; nó sẽ được đăng trên tất cả các tờ báo khắp đế quốc. Họ rùng mình trước điều này. Các phiên tòa sẽ châm ngòi cho một ngọn lửa mà họ không thể dập tắt nổi. Em có nghĩ điều này rất quan trọng không? Em sẽ nghe qua các tờ báo về các sự kiện diễn ra ở Manchester, và cuộc tiến vào Luân Đôn trong khúc khải hoàn của Hunt. Anh sẽ mất cả ngày trời và một ram giấy mới có thể kể cho em nghe một cách chi tiết được. Anh chỉ xin vắn tắt rằng người ta tính toán có khoảng 30.000 người đã đứng chờ sẵn trên các con phố để đón chào ông ta. Toàn bộ quãng đường từ Angel ở Islington đến Crown and Anchor được phủ kín bởi những đám đông người.

Khi bước qua khung cửa sổ nhà Colnaghi, anh nhìn thấy một bức chân dung bán thân của Sandt, kẻ thủ ác đã ám sát Kotzebue. Ánh nhìn của hắn ta chắc chắn sẽ khiến bất cứ ai cũng phải nảy sinh thiện cảm. Chắc họ đã vẽ hắn trong bộ trang phục sinh viên của mình. Trong mắt anh, hắn giống như một Abelard trẻ tuổi—một đôi môi đẹp, gò má (và đây không phải là lời nói đùa) đượm vẻ đa cảm, một chiếc mũi đẹp, không thô tục, và đôi thái dương đầy đặn.

Khi xem lại một số bức thư, anh tìm thấy bức thư mình từng viết định gửi cho em từ chân núi Helvellyn đến Liverpool; nhưng em đã nhổ neo ra khơi, thế nên nó được gửi trả lại cho anh. Nó chứa đựng, giữa vô số những điều nhảm nhí khác, một bài thơ chữ cái đầu dòng ghép tên em gái anh—và đó là một cái tên khá dài. Anh đã viết nó trong một cơn vội vã tột cùng mà em sẽ thấy ngay. Thật tình anh sẽ không chép lại nếu nghĩ rằng nó sẽ bị ai khác nhìn thấy ngoài vợ chồng em.

Xin hãy kiên nhẫn cùng anh nhé, người em gái, trong lúc anh phác họa

Một cách chính xác bằng những chữ hoa cái tên vàng rồng của em,

Hay cầu khẩn vị thần Apollo thanh tao, và ngài sẽ

Thức giấc sau giấc ngủ trầm luân và truyền vào lòng anh

Niềm yêu thương sâu sắc dành cho em và thi ca.

Đừng tưởng rằng quyền lực tối thượng

Và vương quốc trên mọiμ cõi vần thơ

Lại có thể tiến gần tới Thiên đường trong bất cứ điều gì hơn là lúc chúng ta nuôi dưỡng

Và trao trọn niềm tin cho tình yêu cùng tình huynh đệ.

Những kẻ ăn thịt người trong tâm trạng của Othello;

Ulysses bão táp, và chiếc đai lưng bị phù phép của hắn

Bừng sáng cùng Nàng Thơ: nhưng chúng chưa bao giờ được cảm nhận

Một cách cởi mở đến thế, và làm cho trường tồn đến vậy,

Những nén hương trầm dịu dàng biết bao dưới bóng nguyệt quế của chúng

Dành cho tất cả những người chị em gần đây của Chín Nàng Thơ,

Như món quà mọn này gửi đến em, người em gái của anh.

Người em gái hiền hậu! ôi, cái tên thứ ba này nói lên rằng em chính là thế;

Nó đã bị phù phép ở cái xó xỉnh quái quỷ nào Chúa mới biết được;

Và mong sao hương vị của nó đối với em, tựa như thứ rượu vang hảo hạng lâu năm,

Đưa em đến với hạnh phúc đích thực, và ban cho em

Những người con trai, con gái, cùng một tổ ấm ngọt ngào tựa tổ ong.

Chân núi Helvellyn, ngày 27 tháng 6.

Anh đã gửi cho em trong gói thư đầu tiên vài lá thư viết ở Scotland của mình. Anh nhận ra mình còn giữ lại một bức được viết ở phần thú vị nhất trong chuyến du lịch của chúng tôi, và sẽ chép lại một phần với hy vọng em sẽ thấy nó không đến nỗi tẻ nhạt. Lúc này anh sẵn sàng đánh đổi bất cứ thứ gì để có được khả năng biến chuyện bé xíu thành tày đình như Richardson.

Bắt đầu bức thư xứ Caledonia—

“Dunancullen.”

(Anh không biết ngày mấy trong tháng, vì thấy mình đã quên ghi thêm vào. Chắc là Brown lúc đó đang ngủ gật). “Ngay sau khi bức thư trước của tôi được gửi ra bưu điện” (trước khi đi xa hơn, anh phải nói trước rằng anh muốn gửi nguyên bản bức thư đó, thay vì mất công chép lại; anh không làm thế vì nó sẽ làm hỏng ý tưởng của anh về cách gấp gọn gàng ba tờ giấy lịch thiệp này. Bản gốc được viết trên loại giấy thô ráp, và tờ giấy mềm mại ấy sẽ nằm trong túi thư một cách đầy khó chịu. Biết đâu lại xảy ra xích mích nữa chứ)

········

Lẽ ra anh nên đặt một dấu chấm hỏi lớn “?” ở đây, nhưng tốt hơn là anh nên chớp lấy cơ hội để báo cho em biết rằng anh đã tống khứ được cơn đau họng đeo bám lâu nay, và sẽ tự ý thức để không mắc thêm trận nào nữa.

Em nói về Lord Byron và anh. Giữa chúng tôi có một sự khác biệt lớn thế này: hắn mô tả những gì hắn nhìn thấy—còn anh mô tả những gì anh tưởng tượng. Của anh là nhiệm vụ khó khăn nhất; giờ thì hãy nhìn sự khác biệt to lớn đó đi. Các nhà phê bình tờ Edinburgh Review không dám đụng đến bài thơ của anh. Họ không biết phải xử trí ra sao với nó; họ không thích chỉ trích nó, và cũng chẳng dám khen ngợi vì sợ hãi. Họ lảng tránh nó chẳng khác nào anh khi đội chiếc mũ của giáo phái Quaker vậy. Thực tế là họ chẳng có tí gu thẩm mỹ đích thực nào. Họ không dám đánh đổi phán đoán của mình trước một câu hỏi hóc búa đến thế. Nếu trong lần xuất bản tới mà họ khen ngợi anh, rồi nhân đó lôi Endymion vào, anh sẽ đối đáp lại họ bằng một cách mà họ hoàn toàn không thể nuốt trôi được. Sự hèn nhát của tờ Edinburgh còn tồi tệ hơn cả những lời lăng mạ của tờ Quarterly.

Thứ Hai [ngày 20 tháng 9].

Hôm nay là một ngày trọng đại của Winchester. Họ bầu thị trưởng. Quả thực đã đến lúc nơi này cần phải có chút náo nhiệt kích thích nào đó. Chẳng có hoạt động gì diễn ra cả—tất cả đều chìm trong giấc ngủ. Không một cỗ xe ngựa nào của mấy bà cô già trở về sau bữa tiệc bài bạc; và nếu có bà cụ nào lỡ say xỉn trong các lễ rửa tội, thì họ cũng chẳng dám ra đường làm trò cười. Tuy nhiên, vào đêm đầu tiên chúng ta đến đây, một cuộc xô xát nhỏ đã xảy ra vào khoảng mười giờ. Chúng tôi nghe rõ mồn một tiếng động lách cách gõ xuống đường, giống như tiếng gậy chống của mấy bà phu nhân quý phái thời xưa; và một lát sau, chúng tôi nghe thấy một giọng nói nhỏ hơn cất lên, “Tiếng cái vòng đai gậy kêu to thế—chắc nó bị lỏng rồi.” Brown muốn gọi cảnh sát, nhưng anh bảo rằng đó chỉ là một cơn gió thoảng qua thôi, rồi sẽ qua mau ấy mà. Những con phố nhỏ ở đây mang đậm nét thanh lịch của những cô nàng độc thân lớn tuổi; thềm cửa lúc nào cũng thơm mùi giẻ lau sạch sẽ. Những chiếc tay nắm cửa toát lên một vẻ điềm đạm, nghiêm túc, thậm chí gần như tĩnh lặng đến rợn ngợp. Anh chưa bao giờ thấy một bộ sưu tập đầu sư tử và đầu cừu nào lại yên tĩnh đến thế. Phần lớn cửa ra vào đều có màu đen, với một chiếc tay nắm bằng đồng nhỏ xíu nằm ngay phía trên ổ khóa, sao cho bạn có thể dễ dàng tự nhốt mình ngoài nhà. Hì! Hì! Chẳng có cảnh chuông réo trống đánh ầm ĩ kiểu Lady Bellaston nào ở đây cả; không có mấy gã đầy tớ lực điền ầm ĩ như sấm truyền, không có những tiếng kèn treble dồn dập trong vở kịch opera, mà chỉ là hành động nhấc nhẹ chiếc tay nắm cửa lên của một loạt những ngón tay già nua nhỏ xíu nhô ra từ chiếc găng tay len xám, rồi buông thõng nó xuống trong một tiếng vọng lụi tàn. Vẻ đẹp tuyệt vời của thơ ca là nó làm cho mọi thứ ở mọi nơi trở nên thú vị. Venice lộng lẫy uy quyền và Winchester của các viện phụ đều thú vị như nhau. Cách đây ít lâu anh đã bắt đầu viết một bài thơ mang tên “Đêm trước lễ thánh Mark”, hoàn toàn mang tâm trạng tĩnh lặng của một thị trấn nhỏ. Anh nghĩ mình sẽ truyền cho em cảm giác tản bộ quanh một thị trấn miền quê cổ kính vào một buổi tối se lạnh. Anh không biết mình có hoàn thành nó được hay không; anh sẽ gửi nó cho đến đoạn anh đã viết được. Để em vừa lòng—

ĐÊM TRƯỚC LỄ THÁNH MARK.

Đúng vào một ngày Sa-bát; Gấp đôi sự linh thiêng của tiếng chuông ngày Sa-bát,

Gọi bầy dân chúng về với buổi chiều cầu nguyện;

Những con đường thành phố sạch sẽ và tinh tươm

Nhờ trận mưa tháng Tư gột rửa trong lành;

Và, khi trên những khung cửa sổ phía Tây,

Ánh hoàng hôn lạnh lẽo yếu ớt kể lể

Về những thung lũng xanh lạnh lẽo chưa kịp đơm chồi,

Về hàng rào gai xanh ngắt không hoa,

Về những dòng sông ngập tràn cỏ lác mùa xuân,

Về những khóm hoa anh thảo ven các con suối được che chở,

Và những bông hoa cúc trên những ngọn đồi sương gió.

Gấp đôi sự linh thiêng là tiếng chuông ngày Sa-bát:

Những con đường vắng lặng đông đúc nhộn nhịp

Với những hội đoàn đoan trang và sùng đạo,

Ấm áp từ những gian phòng cầu nguyện cạnh lò sưởi của họ;

Và di chuyển, với vẻ mặt đoan trang nhất,

Đến buổi chiều ca và lời nguyện cầu giờ kinh chiều.

Mỗi mái hiên vòm cong, và lối vào thấp thoáng,

Đều chật cứng những con người kiên nhẫn và chậm rãi,

Với tiếng thì thầm khẽ khàng, và những bước chân lê dép,

Trong lúc tiếng đàn organ vang lên lanh lảnh và ngọt ngào.

Tiếng chuông đã dứt, những lời cầu nguyện đã bắt đầu,

Và Bertha vẫn chưa đọc xong một nửa

Cuốn sách kỳ lạ, vá víu và rách rưới,

Thứ đã chiếm trọn ánh nhìn của đôi mắt nàng suốt cả ngày dài, từ lúc bình minh sớm nhất,

Giữa những lớp viền dát vàng;

Làm nàng bối rối với hàng ngàn điều kỳ diệu,—

Những vì sao trên Trời, và đôi cánh của các thiên thần,

Những vị tử đạo chìm trong ngọn lửa rực cháy,

Những vị thánh màu xanh biếc và những tia sáng bạc,

Tấm ngực áo của Moses và bảy

Chân đèn mà thánh John nhìn thấy trên Thiên đàng,

Con Sư tử có cánh của Thánh Mark,

Và chiếc Hòm Giao Ước,

Cùng vô vàn những điều huyền bí của nó,

Các bậc Xê-ru-bim và những chú chuột bằng vàng.

Bertha là một thiếu nữ xinh đẹp,

Sống ở quảng trường Minster cổ kính;

Từ lò sưởi của mình nàng có thể nhìn thấy,

Nghiêng nghiêng, vẻ cổ kính giàu có của nó,

Trải dài đến tận bức tường vườn của Giám mục,

Nơi những cây sung dã và những hàng cây du cao vút,

Xanh rờn lá đã vượt qua cả khu rừng lớn,

Chưa bao giờ bị ngọn gió bắc buốt giá nào làm tổn thương,

Bởi được che chở bởi tòa kiến trúc vĩ đại.

Bertha đứng dậy, và đọc sách một lúc,

Với vầng trán tì lên khung cửa sổ.

Nàng lại thử lần nữa, và rồi lại lần nữa,

Cho đến khi buổi chiều chập choạng để nàng lại trong bóng tối

Bên câu chuyện truyền thuyết về Thánh Mark.

Từ chiếc cổ áo ren xếp nếp tinh xảo và mỏng manh,

Nàng ngước chiếc cằm ấm áp và mềm mại của mình lên,

Với cái cổ ê ẩm và đôi mắt mờ đi,

Và choáng váng trước những hình ảnh tôn nghiêm.

Mọi thứ đều chìm trong ảm đạm, mọi thứ đều im lìm,

Ngoại trừ chốc chốc lại vang lên tiếng bước chân tĩnh lặng

Của ai đó trở về nhà muộn màng,

Đi lướt qua cổng nhà thờ vạn người vọng tiếng.

Đám quạ ồn ào, thứ suốt cả ngày trời

Nhảy nhót tung tăng trên ngọn cây và những tòa tháp,

Đã từng đôi một kéo nhau đi nghỉ ngơi,

Mỗi con trong chiếc tổ chuông cổ kính của mình,

Nơi chúng chìm vào giấc ngủ từ sớm,

Hòa theo âm nhạc và tiếng chuông ngân buồn ngủ.

Mọi thứ đều im lìm, mọi thứ đều chìm trong bóng tối,

Bên ngoài và trong căn phòng quen thuộc:

Nàng ngồi sụp xuống, linh hồn tội nghiệp bị đánh lừa!

Và châm một ngọn đèn từ đống than ảm đạm;

Ngả người về phía trước, với mái tóc rủ xuống sáng rực

Và cuốn sách đặt nghiêng, hướng thẳng vào ánh sáng chói chang.

Chiếc bóng của nàng, với tư thế đầy thao thức,

Lượn lờ xung quanh, với kích thước khổng lồ,

Trên xà nhà và chiếc ghế gỗ sồi cổ,

Chiếc lồng chim và ô cửa gỗ vuông vắn;

Và tấm bình phong mùa đông ấm áp góc cạnh,

Trên đó có rất nhiều quái vật được vẽ lên,

Được gọi là những chú chim bồ câu Xiêm, chuột Lima,

Và những chú chim thiên đường không chân,

Chim vẹt Macaw và chim họa mi dịu dàng

Cùng chú mèo Angora lông mượt như lụa.

Không mệt mỏi nàng vẫn đọc, chiếc bóng của nàng vẫn cứ

Quanh quẩn khắp phòng, như thể nó muốn lấp đầy

Căn phòng bằng những hình thù và bóng tối hoang dã nhất,

Tựa như thể một mụ nữ hoàng bích ma quái nào đó

Đã đến để chế giễu sau lưng nàng,

Và nhảy múa, làm xù tung những nếp áo đen của nàng,

Không mệt mỏi nàng đọc trang huyền thoại,

Về Thánh Mark thánh thiện, từ tuổi trẻ cho đến tuổi già,

Trên đất liền, trên biển cả, trong xiềng xích ngoại đạo,

Vui mừng vì muôn vàn đớn đau của ngài.

Thỉnh thoảng vị tu sĩ uyên bác,

Với ngôi sao vàng, hay lưỡi dao găm sáng chói,

Đã dẫn chiếu đến những vần thơ đạo đức

Được viết bằng cỡ chữ nhỏ xíu của chiếc lông quạ

Nằm phía dưới phần văn bản; và cứ thế đoạn vần thơ

Được chia nhỏ ra từng quãng thời gian:

“... Lại nữa ngài viết về những giấc mơ kỳ lạ,

Con người tồn tại trước khi họ tỉnh giấc trong hạnh phúc,

Khi mà bạn bè của họ nghĩ rằng họ bị trói buộc

Trong tấm vải liệm nhăn nhúm sâu dưới lòng đất;

Và cách mà một đứa trẻ nhỏ bé có thể trở thành

Một vị thánh trước khi nó chào đời,

Miễn là người mẹ (Chúa phù hộ cho nàng!)

Giữ mình trong sự cô độc,

Và cung kính hôn lên cây thánh giá thiêng liêng.

Về tình yêu của Chúa, và sức mạnh của Satan,—

Ngài viết; và vô số những điều khác nữa

Về những thứ như thế tôi không thể bày tỏ

Trừ phi tôi phải kể cho thật chân thực

Về một phần thánh Cecilia,

Và chủ yếu là những gì ngài viết thành văn

Về cuộc đời và cái chết của Thánh Mark;”

Cuối cùng thì đôi mắt trĩu nặng của nàng cũng dừng lại

Trên khung cảnh tử đạo đầy nhiệt thành;

Rồi cuối cùng hướng về ngôi đền linh thiêng của ngài,

Nổi bật giữa ánh nến lung linh

Tại Venice,—

Anh hy vọng em sẽ thích bài thơ này dẫu cho nó có phần cẩu thả. Ở đây anh phải nhân cơ hội để lưu ý rằng dẫu anh đang viết thư cho em, nhưng thực chất là anh đang ngầm nhắm đến vợ em đấy. Lời giải thích này sẽ giải đáp cho việc thỉnh thoảng anh ăn nói có phần trịch thượng, trong khi nếu chỉ có một mình em, anh sẽ ra dáng u sầu trầm tĩnh hơn một chút. Anh giống như một gã lác mắt, miệng nói những lời ngọt ngào với người phụ nữ này nhưng mắt lại liếc sang người phụ nữ khác, hoặc tệ hơn thế, khi tranh luận với một người ngồi bên trái, ánh mắt lại hướng về người bên phải. Tầm nhìn của hắn có độ đàn hồi; hắn uốn cong nó về một đối tượng nhất định nhưng vì có một chiếc lò xo bật nên nó lại văng đi mất. Viết thư có cái bất lợi so với nói chuyện—người ta không thể nháy mắt, gật đầu, cười toe toét, bĩu môi, hay mỉm cười trong thư được—Ôi trời! Người ta không thể chỏ ngón tay lên mũi, huých vào sườn em, hay túm lấy khuy áo em khi viết được; nhưng trong tất cả những đoạn sinh động và buồn cười nhất của bức thư, em chớ quên tưởng tượng ra cảnh anh, như các nhà thơ sử thi hay nói, lúc thì ở đây, lúc thì ở đó; lúc thì chĩa một chân lên trần nhà, lúc thì chân kia; lúc thì nhét cây bút lên vành tai, lúc thì ngậm khuỷu tay trong miệng. Ôi, những người bạn của tôi, các bạn đã bỏ lỡ những cử chỉ mất rồi, và tư thế là tất cả, như Fuseli từng nói khi ông nhấc một chân lên như cầm khẩu súng hỏa mai để bắn một con chim én vừa vút bay qua vai ông. Và chẳng phải từ “mum” (giữ bí mật) được dùng thay cho hành động đặt ngón tay lên mũi đó sao? Anh hy vọng là vậy. Anh phải dùng từ “mum” trước khi kể cho em nghe rằng Severn vừa có một đứa con nhỏ—hoàn toàn là của chính cậu ta, chúng ta hãy hy vọng thế. Cậu ấy nói với Brown rằng mình đã từ bỏ việc vẽ tranh và chuyển sang làm nhà điêu khắc. Anh thành tâm hy vọng đó không phải là một thương vụ chung chạp—rằng không có ông —— hay —— nào thực chất là người vẽ (Pinxit) còn Severn chỉ là kẻ tạc tượng tội nghiệp (Sculpsit) cho tác phẩm nghệ thuật này. Em biết đấy, cậu ấy đã có một thời gian dài học tập tại Học viện Nghệ thuật.

“Haydon—vâng,” vợ em sẽ nói, “Lại là một bản tổng kết về Haydon nữa kìa. Em tự hỏi sao anh trai anh không đăng bản tin hàng tháng lên các tờ báo Philadelphia về hắn ta cơ chứ. Em không nghe đâu—không. Lướt xuống dưới cùng đi, ở đó có thêm mấy vần thơ của hắn đấy—lướt (ru hời hời) chúng đi luôn đi.”—“Không, hãy đọc theo đúng trình tự đi.”—“Em không thèm nghe một lời nào về Haydon hết—lạy Chúa đứa trẻ, sao nó quậy thế không biết—thôi, đọc tiếp đi.”

Nào, xin hãy đọc tiếp ở đây, vì anh có vài lời muốn nói về Haydon. Trước khi mối đe dọa từ tòa án chancery này cắt đứt mọi nguồn cung cấp tiền bạc hợp pháp của anh, anh từng có một chút tiền trong tay. Haydon đang túng quẫn, anh đã cho cậu ta vay 30 bảng từ số tiền đó. Giờ thì trong trò chơi bập bênh của cuộc đời này, anh là kẻ bị kéo sát xuống đất nhất, và rắc rối chancery này đã đóng đinh anh ở đó, khiến anh phải ngồi ở cái vị thế khó chịu mà chỗ ngồi thì nghiêng lệch một cách khủng khiếp. Anh đã đòi tiền cậu ta. Cậu ta không có trả. Điều đó chẳng có gì lạ; nhưng hỡi ông lão Delver thiện lành, thế điều lạ nằm ở đâu cơ chứ? À thì hóa ra là thế này: cậu ta có vẻ chẳng bận tâm mấy về chuyện đó, và thản nhiên để anh đòi tiền mà gần như chẳng mảy may bận tâm, trong khi lẽ ra cậu ta phải bán những bức vẽ của mình để trả cho anh. Có lẽ anh vẫn sẽ giao du với cậu ta, nhưng về tình bạn thì thế là chấm hết. Brown đã là người bạn chí cốt của anh trong chuyện này. Cậu ấy đã bắt cậu ta ký một tờ giấy nhận nợ, đáo hạn sau ba tháng. Haslam đã giúp anh lấy lại một phần số tiền em đã cho cậu ta mượn.

Hunt—“kia kìa,” vợ em nói, “lại thêm một kẻ tẻ nhạt nữa! Không một âm tiết nào nhắc đến bạn bè của tôi sao? Chà, Hunt—Hunt thì sao chứ? Cục cưng nhỏ ơi, nhìn xem nó cắn ngón tay kìa! Trời ơi! Đây chẳng phải là một chiếc răng hay sao?” Chà, khi em đã chơi chán chiếc răng đó rồi thì đọc tiếp đi. Không một âm tiết nào về bạn bè của em ư? Đây có vài âm tiết đây. Theo những gì anh có thể nắm bắt được vào Chủ nhật tuần trước, tình hình ở phố Henrietta diễn ra như thế này đây. Henry là một gã bảnh bao hơn bất cứ lúc nào anh từng nhớ. Cậu ta mặc một chiếc áo khoác rất đẹp, chiếc áo lê-lê quyến rũ và quần dài màu vàng sẫm. Anh nghĩ gương mặt cậu ta đã bớt đi chút màu nâu Tây Ban Nha, nhưng thịt thà thì không sụt miếng nào. Cậu ta cắt thịt bò chuẩn xác vừa vặn với sự thèm ăn của anh, cứ như thể nó được đo ni đóng giày cho anh vậy. Khi anh đứng nhìn ra cửa sổ cùng Charles sau bữa tiệc, trêu chọc những người qua đường—điều mà anh lấy làm tiếc khi phải nói rằng cậu ta rất hay làm—anh nhận xét rằng ria mép của tay nhóc tì này đã bắt đầu uốn xoăn tít, từng lọn xoắn nhỏ, dọc theo hai bên má, và dày nhất ở các góc cằm. Cậu ta chắc chắn sẽ có một cặp ria mép đáng gờm. “Sao áo của chị bóng loáng ở phía trước thế,” Charles hỏi. “Ôi anh không thấy à? Đó là cái tạp dề mà,” Henry đáp; thế là anh săm soi, và hỡi ôi, mẹ em đang mặc một chiếc áo bằng vải thô màu tím, và khoác bên ngoài là một chiếc tạp dề cùng màu, được may bằng chính thứ vải dùng làm lớp lót. Hơn thế nữa để giải thích cho độ bóng loáng đó, đây là ngày đầu tiên mặc chiếc áo ấy. Anh đoán chiếc áo cũng rứa—nhưng chuyện này là giữa chúng ta với nhau thôi nhé. Charles thích nước Anh hơn nước Pháp. Họ có một mụ đầu bếp béo tròn, mỉm cười, da trắng ngần nhất mà em từng thấy; mụ ta hơi thét nhưng điều đó lại làm mụ trông duyên dáng hơn; nó khiến mụ bước đi uyển chuyển hơn. Khi anh hỏi “Bà Wylie có nhà không?” mụ ta nở một nụ cười rạng rỡ của tuổi lăm lăm, khiến anh phải ngoái nhìn bậc cầu thang thứ tư—cũng có thể là bậc thứ năm; nhưng đó là một điều bí ẩn. Dù có bắt bản thân nhớ lại trong một năm, anh cũng không tài nào nhớ nổi. Anh nghĩ mình nhớ có hai hay ba chấm đen trên răng mụ, nhưng thực tình không dám khẳng định chính xác. Mẹ em có nói gì đó về cô Keasle—điều đó bây giờ là một câu đố hoàn toàn đối với anh, không biết cô ấy mập lên hay gầy đi, béo hơn hay cao hơn, thẳng người hơn, hay đã chuyển sang tập các bài uốn éo—không biết cô ấy đã uống hay đã bỏ món sữa lừa. Nhân tiện, cô ấy không bao giờ nên chạm vào thứ đó. Sẽ tốt biết bao nhiêu nếu gửi cô ấy đến nhờ mụ phù thủy ở Brentford chăm sóc. Anh không thể bàn thêm gì về một chủ đề gầy gò như thế. Cô Millar lại là một món hấp dẫn khác, nếu như người ta biết cách chia nhỏ và chia nhỏ nữa, mổ xẻ cô ấy thành từng phần và tiểu mục, chấm một chút lên từng bộ phận cơ thể khi nó được phân chia, giống như tất cả những sinh vật đồng loại khác trong Lịch của Moor. Nhưng hỡi ôi, anh chẳng nghe được chút tin tức nào về cô ấy, không có lấy một manh mối để bắt đầu: quả thực có một lời đồn xôn xao rằng cô và mẹ mình đang ở nhà bà X nào đó, người đang lâm bệnh nặng, theo cách nói của người Do Thái. Nhưng anh dám cá, theo đúng cách nói của họ, là bà ta chưa đến nỗi phải chết. Anh phải kể cho em nghe một chuyện rất hay mà Reynolds đã làm. Đó là điều hay ho nhất mà cậu từng nói. Em biết đấy, khi chào tạm biệt một nhóm người ở ngưỡng cửa, thỉnh thoảng có người cứ ngập ngừng, lúng túng rồi trở nên vụng về, chẳng biết làm sao để chuồn cho êm đẹp. Tạm biệt—à thì tạm biệt—nhưng rồi hắn vẫn cứ đứng đó không chịu đi; tạm biệt, rồi thế này thế nọ,—thôi, chúc phúc cho anh—em hiểu ý anh mà. Lúc bấy giờ Reynolds rơi vào hoàn cảnh đó, và đã thoát thân bằng một cách vô cùng dí dỏm. Cậu ấy đang chào từ biệt chúng ta ở Hampstead. Cậu ấy nấn ná, còn chúng tôi thì giục giã, thậm chí còn bảo “biến đi cho khuất mắt,” thế là cậu ấy liền kẹp đuôi áo giữa hai chân và cụp đuôi chuồn thẳng tựa như một con chó spaniel thực thụ. Cậu ấy rút lui trong vinh quang rực rỡ. Thật là thông minh. Nhân chủ đề này, anh phải kể cho em nghe một chuyện hay ho khác về cậu ấy. Cậu ấy bắt đầu học tiếng Pháp để phục vụ cho sự nghiệp hành nghề luật của mình; cậu ấy nhận các bài học với mức giá bèo bọt là 2 xu rưỡi mỗi buổi kiệt sức, và thán phục nói với Brown rằng, “Trời ạ,” cậu ấy bảo, “gã đàn ông này bán bài học rẻ mạt thế chắc là hắn đi ăn cắp được rồi.” Em đã từng nghe về Hook, nhà viết kịch farce rồi chứ. Horace Smith từng nói với một kẻ hỏi ông có quen Hook không rằng, “Ồ có chứ, Hook và tôi thân nhau lắm.” Đấy, tặng em một trang đầy sự dí dỏm để làm cho những bức họa ngụ ngôn của John Bunyan phải xấu hổ chơi.

Thứ Ba [ngày 21 tháng 9].

Em thấy đấy, anh cứ viết thêm một tờ giấy mỗi ngày cho đến khi gửi gói bưu phẩm này đi, mà chắc anh sẽ chưa gửi trong vài ngày tới, vì anh có hứng viết khá nhiều; chẳng có gì gợi nhớ và gắn kết bằng một bức thư dài dằng dặc, dù nội dung của nó có là gì đi nữa. Kể từ lúc em rời đi, bạn bè đều bảo anh đã thay đổi hoàn toàn—không còn là con người ngày trước nữa. Có lẽ trong bức thư này anh vẫn vậy, bởi vì trong một lá thư, người ta khơi lại sự tồn tại của mình kể từ lần gặp gỡ cuối cùng. Anh dám cá là em cũng đã thay đổi—mỗi con người đều thế—cơ thể chúng ta cứ sau bảy năm lại hoàn toàn được tái tạo bằng vật chất. Bảy năm trước, không phải bàn tay này đã từng nắm chặt lại để đối đầu với Hammond. Chúng ta giống như những tấm vải liệm sót lại của một vị thánh—vẫn là nó mà lại không phải là nó, bởi vì những vị tu sĩ tận tụy cứ vá víu hết lớp này đến lớp khác cho đến khi chẳng còn lại một sợi chỉ nào của mảnh vải ban đầu, thế mà họ vẫn trưng nó ra làm chiếc áo của Thánh Anthony. Đây là lý do tại sao những người từng là bạn tri kỷ, sau khi xa cách nhau một số năm nào đó lại gặp nhau với thái độ lạnh nhạt, chẳng ai trong số họ biết tại sao. Thực tế là cả hai đều đã thay đổi.

Những người sống chung với nhau có một quyền lực ngầm định hình và ảnh hưởng lẫn nhau. Họ đồng hóa lẫn nhau. Đó là một ý nghĩ bất an, rằng sau bảy năm những bàn tay ấy không thể chào nhau thêm lần nào nữa. Tất cả những điều này có thể được khắc phục bằng một bài tập có ý thức và kịch tính của tâm trí chúng ta đối với nhau. Vài người nghĩ rằng anh đã đánh mất niềm đam mê và ngọn lửa thi ca mà người ta đồn anh từng có—thực tế là, có lẽ anh đã mất thật; nhưng đổi lại, anh hy vọng mình sẽ thay thế nó bằng một sức mạnh trầm tư và tĩnh lặng hơn. Giờ đây anh thường xuyên thấy bằng lòng với việc đọc và suy ngẫm hơn, nhưng thỉnh thoảng vẫn bị ám ảnh bởi những ý nghĩ đầy tham vọng. Nhịp đập bình lặng hơn, tiêu hóa tốt hơn, tự kiềm chế bản thân trước những suy đoán phiền muộn, hầu như chẳng mấy mặn mà với việc viết những vần thơ hay nhất vì cơn sốt mà chúng để lại sau đó. Anh muốn sáng tác mà không phải chịu đựng cơn sốt ấy. Hy vọng một ngày nào đó anh sẽ làm được. Em sẽ khó mà tưởng tượng nổi anh có thể sống một mình thoải mái đến thế. “Kepen in solitarinesse.” Hôm nọ anh bảo Anne, người hầu ở đây, rằng hãy nói anh không có nhà nếu có ai đến gọi cửa. Anh không chắc mình sẽ chịu đựng sự cô đơn và thời tiết tồi tệ cùng một lúc ra sao. Bây giờ thời tiết thật tuyệt đẹp. Anh đi dạo mỗi ngày một tiếng trước bữa tơi, và đây thường là lộ trình đi dạo của anh: Anh đi ra bằng cổng sau, băng qua một con đường để vào sân nhà thờ lớn, nơi lúc nào cũng thú vị; ở đó anh đi dưới những tán cây dọc theo lối đi được lát đá, bước qua mặt tiền tuyệt đẹp của nhà thờ, rẽ trái đi dưới một vòm cửa bằng đá—rồi anh đã ở phía bên kia của tòa nhà—bỏ nó lại sau lưng, anh tiếp tục đi qua hai quảng trường giống như trường đại học, có vẻ được xây làm nơi ở cho các linh mục quản nhiệm và kinh sĩ, được trang trí bằng thảm cỏ và che bóng mát bởi những hàng cây; sau đó anh đi qua một trong những cánh cổng cổ của thành phố, rồi em sẽ đặt chân đến một con phố đại học, nơi anh đi qua, và ở cuối con đường ấy băng qua những đồng cỏ, cuối cùng qua một con hẻm làng ngập tràn khu vườn, anh đặt chân đến—chính xác là tôn giá của anh đặt chân đến—nền móng của tu viện St. Cross, một chốn xưa vô cùng thú vị, cả về tòa tháp kiến trúc gothic lẫn quảng trường từ thiện và việc phân bổ nguồn tiền cho thuê hậu hĩnh của nó cho một người họ hàng của Giám mục Winchester. Sau đó anh băng qua những đồng cỏ St. Cross cho đến khi đến bên dòng sông trong vắt đẹp đẽ nhất—mà này, đây mới chỉ là một dặm trong buổi dạo chơi của anh thôi. Anh sẽ tha cho em hai dặm còn lại cho đến sau bữa tối, khi mà chúng sẽ có ích cho em hơn. Em tốt nhất nên tránh đi dặm đường đầu tiên ngay sau bữa tối—

[Thứ Tư, ngày 22 tháng 9.]

Anh suýt thì khuyên em nên gác lại mớ nhảm nhí này cho đến khi em thoát khỏi những khó khăn; nhưng khi em đọc đến đoạn này, hãy cảm nhận một cách tự tin những gì anh đang cảm thấy lúc này, rằng dù những rắc rối mà chúng ta thừa hưởng không thể dừng lại được, thì những khó khăn trước mắt chắc chắn phải có điểm dừng. Hãy yên tâm rằng anh sẽ không bỏ sót bất kỳ nỗ lực nào để giúp ích cho em bằng cách này hay cách khác—Nếu anh không thể gửi cho em hàng trăm bảng, anh sẽ gửi chục bảng, và nếu không được thế thì từng bảng một. Hãy thu xếp năm tới của em thật tốt vào—ý anh là tháng tới, vì anh tin rằng em sẽ sớm nhận được khoản tiền kiều hối từ Abbey. Số tiền ông ấy có thể gửi cho em sẽ không đủ làm nguồn vốn lớn để đảm bảo cho em có quyền lực gì ở châu Mĩ. Những gì ông ấy đang giữ của anh hầu như đã bị anh ứng trước để trả nợ rồi, thế nên anh khuyên em đừng chôn vùi nó, mà hãy dùng nó để trang trải cuộc sống, với hy vọng anh có thể gia tăng số tiền đó. Vì mục đích này, anh sẽ cống hiến bất cứ khoản thu nhập nào kiếm được trong vài năm tới, sau đó anh phải nghĩ đến sự an nhàn của chính mình, khi mà sự yên tĩnh sẽ trở nên dễ chịu hơn đối với anh so với thế gian này. Mặc dù vậy, anh vẫn muốn em nghi ngờ sự thành công của anh. Hiện tại đối với anh mọi thứ chỉ giống như trò tung xúc sắc mà thôi. Em nói, “Những điều này sẽ là nỗi dằn vặt lớn đối với anh.” Anh sẽ không để chúng trở thành như vậy đâu. Anh sẽ chỉ càng nỗ lực hơn nữa, trong khi bản chất nghiêm túc của chúng sẽ ngăn cản anh nuôi dưỡng những nỗi đau khổ tưởng tượng. Anh đã không hề bị cơn trầm cảm u uất hành hạ lần nào kể từ khi nhận được bức thư cuối cùng của em. Anh được khuyên là không nên xuất bản cho đến khi thấy rõ vở bi kịch có thành công hay không. Nếu nó thành công, vài tháng tới có thể anh sẽ trên con đường tạo dựng tài sản. Nếu không, đó sẽ là một bước lùi, và anh sẽ phải thực hiện một cuộc hành trình văn chương dài hơn nữa. Em sẽ nhận ra rằng việc đến châu Mĩ hoàn toàn đi ngược lại lợi ích của anh. Anh có thể làm gì ở đó chứ? Anh có thể làm nghề gì khi ở ngoài tầm với của các thư viện? Em không nhắc đến tên người quý ông đã giúp đỡ em. Thật là một điều kỳ lạ. Làm thế nào mà em có thể xoay sở nếu không có sự giúp đỡ đó? Anh sẽ không cho phép mình đắm chìm trong việc ngẫm nghĩ về điều này. Sau đây là một đoạn trích từ bức thư Reynolds gửi cho anh:—

“Tôi rất vui khi biết anh đang tiến triển tốt với các tác phẩm của mình. Tôi hy vọng anh không lơ là việc chỉnh sửa các bài thơ của mình để kịp in ấn, từ đó tôi kỳ vọng nhiều hơn những gì anh tưởng.”

Ý nghĩ đầu tiên lóe lên trong đầu anh khi đọc bức thư gần đây nhất của em là mang một bài thơ đi cầm cố cho Murray, nhưng sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, anh quyết định không làm thế; danh tiếng của anh đang ở mức rất thấp; ông ta sẽ chẳng thèm đoái hoài đến tờ hối phiếu trí tuệ của anh, hoặc chỉ cho anh một khoản tiền vô cùng nhỏ bé. Anh sẽ tự trói buộc mình trong một khoảng thời gian đấy. Tốt nhất là đối mặt với những bất hạnh hiện tại; đừng vì một lợi ích chốc lát mà hy sinh những lợi ích to lớn mà sự nghiệp lao động tự do và độc lập của chính mình có thể mang lại về sau. Trong tất cả những chuyện này, đừng bao giờ nghĩ rằng anh đang bất hạnh ở bất cứ khía cạnh nào: anh sẽ không thế đâu. Anh tìm thấy niềm vui lớn lao khi nghĩ về trách nhiệm của mình đối với em, và sẽ tận hưởng sự xa xỉ lớn nhất nếu anh thành công bằng cách này hay cách khác để có thể giúp đỡ em. Chúng ta sẽ nhìn lại những khoảng thời gian này, thậm chí trước khi đôi mắt chúng ta mờ đét đi—anh hoàn toàn tin là như vậy. Nhưng hãy cẩn trọng với những kẻ người Mỹ đó. Anh suýt thì khuyên em, bất cứ khi nào có trong tay khoản tiền 500 bảng, hãy trở về nước Anh. Anh e rằng những kẻ người Mỹ đó vẫn sẽ lột sạch tiền của em. Nếu em có ý định đó, em phải ghi nhớ sự khác biệt rất lớn về tình hình xã hội ở đây,—những khó khăn vô vàn của thời đại, khoản tiền khổng lồ cần có mỗi năm để duy trì cuộc sống ở mức độ tối thiểu. Thực ra mọi thứ đều do Thiên định. Anh chẳng biết phải khuyên em thế nào ngoài việc khuyên em hãy tự tư duy lấy. Trong bức thư tới, hãy kể cho anh nghe tường tận suy nghĩ của em về nước Mỹ—có cơ hội thành công nào ở đó không, vì đối với anh dường như em đã bị lừa gạt bởi cách nào đó. Anh không tài nào ngăn mình nghĩ rằng ông Audubon đã lừa gạt em. Anh sẽ chẳng mặn mà gì khi gặp mặt ông ta đâu. Anh sẽ cố gắng né tránh việc chạm trán ông ta. Em thấy đấy anh đang bối rối biết bao. Anh chẳng có một kinh tuyến nào để neo giữ em cả, khi mà bản thân anh cũng chỉ là nô lệ cho những gì sắp xảy ra. Anh nghĩ mình có thể kết luận bằng lời khuyên em hãy cứ giữ vững hy vọng, và đừng tự hành hạ bản thân với những thay đổi và biến động tâm trạng của anh. Nếu anh không nói điều gì quyết định ở bất kỳ phần cụ thể nào trong thư, em hoàn toàn có thể lượm lặt sự thật từ toàn bộ bức thư một cách khá chính xác. Em có thể tự hỏi tại sao anh lại không tiến hành giải quyết các rắc rối của em với Abbey ngay khi nhận được bức thư trước đó, bức thư mà em sẽ nhận được câu trả lời ngắn gọn gửi từ Shanklin. Anh đã viết và nói chuyện với Abbey, nhưng chẳng đi đến đâu cả. Bức thư mới nhất của em, cùng với tờ thiệp đính kèm, đã chạm đúng vào lòng tự trọng của ông ta rồi. Ông ta sẽ chẳng nhận ra sự cấp bách của vấn đề cho đến khi bị đấm thẳng vào mõm. Lần này thì sẽ có hiệu quả cho mà xem.

Anh rất tiếc khi phải trộn lẫn những chuyện ngớ ngẩn và nghiêm túc lại với nhau, nhưng viết dài dòng quá nên anh buộc phải làm thế, và anh thành tâm hy vọng tâm trạng của em sẽ giữ vững phong độ tốt hơn. Chỉ trong vài tháng nữa anh sẽ trở thành một học giả tiếng Ý cừ khôi như tiếng Pháp. Hiện tại anh đang đọc Ariosto, mỗi lần chỉ giải quyết chừng sáu đến tám khổ thơ. Khi đã thành thạo ngôn ngữ này đến mức có thể đọc tương đối trôi chảy, anh sẽ bắt đầu hoàn thiện tiếng Latinh, và việc học của anh sẽ dừng lại ở đó. Anh không tính quay lại với tiếng Hy Lạp nữa. Anh thậm chí sẽ không dấn thân xa đến thế nếu không bị thuyết phục bởi sức mạnh mà việc hiểu biết bất kỳ ngôn ngữ nào mang lại cho con người. Thực tế là anh thích làm quen với các ngoại ngữ. Hơn nữa, đó là một cách tuyệt vời để lấp đầy những khoảng trống thời gian, v.v. Thêm vào đó, việc đọc Dante rất đáng giá; và trong tiếng Latinh có một kho tàng văn học kỳ thú thời Trung Cổ, tác phẩm của nhiều vĩ nhân—Aretino, Sannazaro và Machiavelli. Anh sẽ không bao giờ gắn bó với một thành ngữ nước ngoài nào đến mức đưa nó vào các tác phẩm của mình. Cuốn Thiên đường đã mất, dẫu hay ho tuyệt diệu đến thế, lại là một sự pha tạp làm vấy bẩn ngôn ngữ chúng ta. Nó nên được giữ nguyên trạng như thế—độc nhất, một điều kỳ diệu, một sự kỳ diệu tuyệt đẹp và vĩ đại, sản phẩm phi thường nhất thế giới; một thứ phương ngữ miền bắc tự uốn mình theo các cấu trúc đảo ngữ và ngữ điệu của tiếng Hy Lạp và Latinh. Tiếng Anh tinh khiết nhất, theo anh—hoặc thứ lẽ ra phải tinh khiết nhất—chính là của Chatterton. Ngôn ngữ khi ấy đã tồn tại đủ lâu để hoàn toàn không bị vấy bẩn bởi những từ gốc Gallic của Chaucer, và những từ cổ vẫn được trọng dụng. Ngôn ngữ của Chatterton hoàn toàn mang âm hưởng miền bắc. Anh thích thứ âm nhạc bản địa của nó hơn những vần điệu được cắt gọt theo tiết tấu của Milton. Mới đây thôi anh đã phải đứng lên đề phòng cảnh giác với Milton. Cuộc đời đối với ông ta sẽ là cái chết đối với anh. Thơ ca theo lối Milton không thể viết ra một cách tự nhiên, mà đó là thứ thơ ca của kỹ thuật nghệ thuật. Anh muốn dành trọn tâm huyết cho một thể thơ khác mà thôi.

Thứ Sáu [ngày 24 tháng 9].

Anh buộc phải tạm gác lá thư gửi em lại trong hai ngày (hôm nay là sáng thứ Sáu), vì phải giải quyết những thư từ khác. Brown, người đang ở Bedhampton, đã đi từ đó đến Chichester, và anh vẫn đang gửi thư về địa chỉ Bedhampton của cậu ấy. Đã có một sự hiểu lầm xảy ra liên quan đến chúng. Anh bắt đầu nghi ngờ những bức thư của mình đã bị chặn lại vì sự tò mò. Tuy nhiên, ngày hôm qua Brown đã nhận được bốn lá thư của anh gửi một cục, và mọi chuyện đã được sáng tỏ. Brown phàn nàn rất nhiều trong bức thư gửi cho anh ngày hôm qua về sự thay đổi lớn mà tính cách của Dilke đã trải qua. Cậu ta chẳng màng đến điều gì ngoài công lý chính trị và đứa con trai của mình. Trong khi đó, nghĩa vụ chính trị đầu tiên mà một người đàn ông cần phải tâm niệm chính là hạnh phúc của những người bạn mình. Anh đã viết cho Brown một lời bình luận về chủ đề này, trong đó anh giải thích quan điểm của mình về nhân vật của Dilke, chốt lại bằng kết luận rằng Dilke là một kẻ không thể cảm nhận được bản ngã cá nhân của mình trừ khi hắn đã tự đưa ra quyết định dứt khoát về mọi thứ trên đời. Cách duy nhất để củng cố trí tuệ của con người là đừng đưa ra quyết định dứt khoát về bất cứ điều gì—để tâm trí trở thành một con đường lớn cho mọi suy nghĩ đi qua, chứ không phải là một nhóm người được tuyển chọn khắt khe. Giống loài này không hề hiếm trong dân số; tất cả những gã hay tranh cãi cứng đầu mà em gặp đều cùng một bầy đàn cả. Bọn chúng chẳng bao giờ bắt đầu bàn về một chủ đề nào mà chúng chưa định đoạt từ trước trong đầu. Chúng muốn nện cái đinh của chúng vào đầu em, và dù em có lý lẽ sắc bén đến đâu, chúng vẫn cho là em sai. Dilke sẽ chẳng bao giờ chạm tới chân lý cho đến hết đời, bởi vì hắn ta cứ mãi hoài hoay loay hoay tìm kiếm nó. Hắn là một tín đồ của phái Godwin.

Anh suýt quên không kể rằng mẹ em đã cho anh xem lọn tóc—nó có màu rất sậm đối với một sinh linh còn quá non nớt. Hơn nữa nó dài tới hai gang tay. Anh sẽ chẳng cao thêm được một hạt lúa mạch nào nữa. Thật không công bằng chút nào; người ta phải lớn lên chứ bộ, sao ai nấy đều cao lớn mà mình thì cứ giậm chân tại chỗ. Ở cuối trang giấy này anh sẽ tạm dừng để gửi đi. Em có thể mong đợi một bức thư khác tiếp nối ngay sau nó. Vì anh chẳng bao giờ biết ngày mấy trong tháng trừ khi tình cờ nhìn thấy, nên anh ghi chú ở đây rằng hôm nay là ngày 24 tháng 9.

Đoạn này anh muốn em bịt tai lại, vì anh có đôi điều muốn thì thầm với vợ em.

Em gái thương mến—Trước hết anh phải cờ hờ với em vì đã gửi cho anh một mẩu giấy rách rưới quá thể, dẫu rằng điều đó phần nào được bù đắp bởi dấu ấn triện vô cùng đẹp mắt. Chắc em rất muốn biết anh đã làm gì vào ngày mùng một tháng Năm phải không. Để xem nào—anh chẳng thể nhớ nổi. Anh đã chuẩn bị sẵn tất cả các số báo Examiner để gửi cho em—chúng sẽ là món quà tuyệt vời cho em khi nhận được. Anh sẽ gói ghém chúng lại ngay khi công việc với Abbey kết thúc tốt đẹp, và khoản tiền chuyển đi đang trên đường đến tay em. Anh đã phát tán những lời chúc tốt đẹp nhất của em như một cỗ bài tây, nhưng vì bản tính hay gian lận với chính mình, anh toàn lật trúng con ách. Em thấy đấy anh đang đùa cợt với em đấy. Anh biết là các em không hoàn toàn hạnh phúc ở chốn Mỹ quốc đó đâu. Tuy nhiên, nước Anh cũng chẳng phải là nơi quá hạnh phúc cho các em nếu có mặt ở đây. Có lẽ chịu đựng rắc rối ở đây còn hơn ở đó nhỉ. Anh phải ra oai giảng đạo về sự kiên nhẫn cho cả hai vợ chồng đây. Không có bước đi nào vội vàng hay gây tổn hại cho các em được phép xảy ra đâu. Em bảo hãy dành hẳn một tờ giấy lớn cho riêng mình. Em sẽ tìm thấy nhiều hơn thế ở các phần khác nhau trong gói bưu phẩm này dành cho các em. Quả thực, anh đã bị mắc mưa. Một trận mưa tầm tã đã gây ra trận đau họng vừa rồi của anh; nhưng còn mấy cô nàng tóc đỏ á, xin thề là anh chẳng tài nào nhớ nổi mình từng thấy ai như thế bao giờ. Các em đang trêu chọc anh hay cô Waldegrave khi nói về chuyện đi dạo đấy? Còn về trò chơi chữ á, anh ước gì nó là một nghề kiếm ra tiền tốt như nghề làm kim băng. Chẳng có mấy hoạt động kinh doanh kiểu đó diễn ra lúc này đâu. Chúng ta đã đình công đòi tăng lương, giống như mấy người thợ dệt Manchester, nhưng chẳng đi đến đâu cả. Thế là tất cả đều thất nghiệp hết. Em thấy đấy, anh may mắn hơn vài người khác là có cơ hội xuất khẩu vài trò chơi chữ—dấn thân vào một chút thương mại quốc tế, thật là một điều dễ chịu. Ước gì người ta có thể đổi một câu chơi chữ ra tiền xu bạc nhỉ. Anh sẵn sàng dâng ba câu rưỡi vào bất kỳ đêm nào để được lọt vào khu ghế dài Drury, nhưng tụi nó chẳng kêu lanh lảnh chút nào cả. Em sẽ bảo là mấy tờ tiền giấy cũng thế thôi; nhưng tiền giấy là thứ khác, dẫu chúng kết hợp lại thành một câu chơi chữ tồi tệ theo như thuật ngữ người ta vẫn nói. Nếu anh là con trai em, anh sẽ chẳng thèm đếm xỉa gì đến em đâu, dẫu em có dùng chiếc kéo gõ vào đầu anh đi nữa. Nhưng, Chúa ơi! Anh chắc chắn sẽ thất sủng khi đứa nhóc tì chào đời. Em đã biến anh thành một ông bác rồi đấy, thật đấy, và anh chẳng biết phải đối xử ra sao với bản thân nữa. Chắc sắp tới lại có thêm một đứa cháu trai nữa đây. Em bảo trong lá thư trước rằng hãy viết thư ngay. Anh nhận được thư của em mới chừng mười ngày nay chứ mấy. Ý nghĩ về cô con gái nhỏ của em làm anh nhớ đến một câu chuyện từng nghe anh Lamb kể. Một đứa trẻ được bồng trên tay đang được đưa qua chỗ người mẹ, nằm trong tay vú em. Lamb túm lấy tà áo dài, nói rằng: “Trời ơn đất hỡi, thế rốt cuộc nó kết thúc ở chỗ nào vậy?”

Thứ Bảy [ngày 25 tháng 9].

Nếu em thích những câu chuyện cười hơn bất cứ thứ gì khác, anh có sẵn hai câu dành cho em đây, mới tinh tươm vừa ra lò, tươi rói hệt như cách mấy bà vợ thợ làm bánh nói về những ổ bánh mì mới nướng. Câu đầu tiên anh chơi khăm Brown; câu thứ hai anh tự lừa mình. Brown, lúc chia tay anh, “Keats,” cậu ấy bảo, “anh bạn hiền của tôi ơi” (lảo đảo trên gót chân trái và xoay một vòng không theo quy củ nào bằng chân phải); “Keats,” cậu ấy nói (hạ thấp lông mày bên trái và nhướng lông mày bên phải lên, mặc dù nhân tiện lúc đó anh chẳng biết đâu là bên phải nữa); “Keats,” cậu ấy nói (vẫn ở tư thế đó, nhưng đồng thời đút cả hai tay vào túi áo lê và ưỡn cái bụng ra), “Keats—người—bạ-ạ-ạ-n—hi-i-i-ền—của—tôi—ơi,” cậu ấy nói (chèn vào lời cảm thán ấy bằng những khoảng dừng pha trò như thể phát ra từ bụng),—không, đây toàn là chuyện bịa—Cậu ấy tỉnh táo như một vị quan tòa, khi một vị quan tòa tình cờ tỉnh táo, và nói rằng: “Keats, nếu có bất kỳ lá thư nào gửi đến cho tôi, đừng chuyển tiếp chúng, hãy mở ra và tóm tắt phần cốt lõi cho tôi bằng vài từ ngắn gọn.” Vào thời điểm anh viết bức thư đầu tiên cho cậu ấy, chẳng có bức thư nào đến cả. Anh nghĩ mình sẽ tự bịa ra một bức, và vì không có thời gian để chế tạo một bức thư dài, anh phang đại một bức ngắn ngủi, và đó là lý do khiến trò đùa thành công vượt quá mong đợi của anh. Brown cho một ông Benjamin—một người Do Thái—thuê nhà. Mà này, nguồn nước cung cấp cho ngôi nhà nằm trong một cái bể, có các mặt được lót bằng một hợp chất vôi, và chất vôi đó ngấm vào nước tạo ra một vị khó chịu. Tận dụng tình huống này, anh bèn giả vờ như ông Benjamin đã viết một bức thư ngắn thế này—

Thưa ông—Vì uống thứ nước bể chết tiệt của ông mà tôi bị mắc bệnh sỏi thận. Ông có thể bồi thường thế nào cho tôi và gia đình tôi đây?

Nathan Benjamin.

Nhờ một sự ăn may kỳ diệu, anh đã đoán đúng cái tên ngoại đạo của hắn—đúng tên thánh của hắn. Kết quả là Brown đã viết cho ông Benjamin đang vô cùng kinh ngạc bức thư sau đây—

Thưa ông—Tôi không thể đưa ra bất kỳ khoản đền bù nào cho đến khi bệnh sỏi thận của ông kết tinh thành một hòn đá—khi đó tôi sẽ phẫu thuật cho ông với tất cả sự hân hạnh.

C. Brown.

Bức thư này của Brown đã được ông Benjamin đáp lại, yêu cầu giải thích về tình huống kỳ lạ đó. B. kể rằng: “Khi tôi đọc lá thư của anh và bức thư tiếp theo của hắn, tôi cười phá lên; và ông Snook bước vào, lúc đọc chúng trông có vẻ như muốn nứt toác cả mấy cái đai của cái bụng phệ.” Thế là trò đùa đã thành công mỹ mãn.

Bây giờ đến lượt trò đùa anh tự lừa chính mình. Trước tiên anh phải phác họa bối cảnh và các nhân vật. Có một lão thiếu tá và người vợ trẻ trung của lão ta ở căn phòng bên cạnh phòng anh. Cửa phòng ngủ của lão mở ở một góc đối diện với cửa phòng khách nhà anh. Hôm qua anh đang đọc sách nghiêm trang như một tay thư ký giáo xứ, thì nghe tiếng gõ cửa. Anh đứng dậy mở cửa; chẳng thấy bóng ai. Anh lắng nghe, và nghe thấy tiếng ai đó trong phòng của thiếu tá. Vẫn chưa thỏa mãn, anh chạy lên lầu rồi xuống lầu, ngó vào các tủ đựng đồ và rình mò. Cuối cùng anh ngồi xuống đọc tiếp, không còn nghiêm trang cho lắm thì có tiếng gõ lớn hơn vang lên. Anh quyết tâm phải tìm ra đó là ai. Anh ngó ra ngoài; các cầu thang đều im phăng phắc. “Chắc chắn là vợ thiếu tá rồi,” anh tự nhủ. “Dù thế nào đi nữa mình cũng phải làm cho ra lẽ.” Thế là anh tự đập cửa phòng thiếu tá và bước thẳng vào, trước sự ngỡ ngàng và bối rối tột độ của quý bà thực sự có mặt ở đó. Sau một màn giải thích lúng túng mà anh chẳng thể miêu tả nổi ngoài việc ví nó với bay lượn, anh lủi thủi rút lui khỏi phòng cô ta, hoàn toàn nhận ra sự nhầm lẫn của mình. Cô ta trông có vẻ ngốc nghếch, và thực sự vô cùng hoang mang về chuyện đó. Chắc chắn cô ta phải bất ngờ rồi, vì anh đã phát hiện ra một đứa bé gái trong nhà mới chính là kẻ gõ cửa. Anh đảm bảo với em là cô ta suýt làm anh hắt xì luôn ấy chứ. Nếu vị phu nhân đó đi buôn chuyện, anh sẽ trưng ra một bộ mặt vô cùng nghiêm túc và đạo mức với lão sĩ quan già, đồng thời tặng cho đứa con trai nhỏ của lão một con cù quay.

[Thứ Hai, ngày 27 tháng 9.]

George thương mến của anh—Sáng thứ Hai này, ngày 27, anh đã nhận được bức thư mới nhất của em đề ngày 12 tháng 7. Em nói em đã ba tháng không nhận được tin tức gì từ nước Anh. Vậy là bức thư từ Shanklin của anh, được viết vào khoảng cuối tháng Sáu, vẫn chưa đến tay em. Em sẽ chẳng có lý do gì để nghĩ rằng anh lơ là em đâu. Anh đã giữ bức thư này lại một thời gian ngắn để chờ tin từ ông Abbey. Em sẽ bảo rằng anh hoàn toàn có thể ở lại thành phố để làm người đưa tin cho Abbey trong những vụ việc này. Anh đã đề nghị điều đó với ông ấy, nhưng trong câu trả lời, ông ấy đã thuyết phục anh rằng ông ấy rất nóng lòng đưa vụ việc đi đến hồi kết. Ông ấy nhận xét rằng nếu bản thân tự mình làm đại lý trong toàn bộ sự việc, mọi người có thể tiến hành nhanh chóng hơn. Em bảo rằng đã ba tháng không nhận được tin tức gì nhưng các bức thư của em vẫn mang giọng điệu nắm rõ tình hình hiện tại của chúng ta, qua đó anh suy đoán rằng anh đã thông báo cho em trong bức thư gửi trước bức thư ở Shanklin rồi. Có thể là anh chưa làm thế. Để chắc chắn, ở đây anh xin tuyên bố rằng chính vì việc bà Jennings đe dọa kiện ra tòa án chancery nên em mới bị giữ lại tiền bạc, còn anh thì bị tước đoạt mọi sự giúp đỡ từ phía Abbey. Anh rất vui khi nghe em nói rằng em vẫn giữ vững tinh thần. Anh hy vọng em đã đưa ra một tuyên bố chính xác về khoản đó. Hãy cứ tiếp tục phát huy tinh thần ấy, vì chúng ta đều còn trẻ. Anh chỉ có thể nhắc lại ở đây rằng em sẽ nhận được thư của anh ngay lập tức. Bất chấp thông tin tồi tệ này, anh vẫn cảm nhận được niềm vui khi nhận được hai bức thư từ em một cách chuẩn xác, bởi vì nó mang lại cho anh, nếu có thể nói như vậy, một ý niệm xa xôi về sự gần gũi. Bức thư cuối cùng này lại tiếp tục ca ngợi cô cháu gái nhỏ của anh—hôn con bé hộ anh nhé. Đừng có dằn vặt bản thân về sự chậm trễ của tiền bạc chỉ vì cơ hội trước mắt của anh đã vụt mất, bởi vì ở một đất nước mới mẻ, bất cứ ai có tiền đều chắc chắn có cơ hội sử dụng nó theo nhiều cách. Tin đồn hiện đang nghiêng về việc Kean sẽ ở lại nước Anh. Nếu đúng thế, anh tràn đầy hy vọng vào vở bi kịch của chúng ta. Nếu hắn truyền tải được tính cách sôi nổi của Ludolph—và hắn là diễn viên duy nhất có thể làm được điều đó—hắn sẽ vừa làm rạng danh tên tuổi chính mình vừa cải thiện gia tài của anh. Trước khi chia tay, anh sẽ gửi tặng em nửa tá câu thơ trong đó như một bản mẫu—

Không phải với tư cách một kẻ đấu kiếm tôi xin khẩn cầu sự khoan hồng,

Mà với tư cách một người con: viên sĩ quan bách phu nhân đồng da sắt,

Đã trải qua bao gian lao trong các cuộc chiến tranh xứ người, và những chiến công hiển hách của ngài

Được che khuất trong một khu rừng những ngọn giáo cao vút,

Chỉ được đám chiến hữu của ngài biết đến, có lý do khẩn cầu

Được ơn sủng từ thân phụ tôi nhiều hơn là những gì tôi có thể có.

Tin tưởng anh nhé, người anh em và em dâu thân mến, người anh em luôn yêu thương và lo lắng của hai em

John Keats.