Tôi cũng trở lại chỗ ngồi của mình. Viên luật sư cùng người phụ nữ thì thầm trao đổi với nhau. Tôi ngồi cạnh Posdnicheff và giữ im lặng. Tôi rất muốn bắt chuyện với ông, nhưng lại chẳng biết phải mở lời thế nào, cứ thế cả tiếng đồng hồ trôi qua cho đến khi tàu cập ga tiếp theo.

Tại đây, viên luật sư, người phụ nữ và anh thư ký đều bước xuống tàu. Trong toa giờ đây chỉ còn lại hai người chúng tôi, Posdnicheff và tôi.

“Người ta cứ rêu rao điều đó, nhưng toàn dối trá cả, hoặc giả họ chẳng hiểu gì hết,” Posdnicheff cất tiếng.

“Ông đang nói về chuyện gì cơ?”

“Thì vẫn là chuyện đó chứ đâu.”

Ông chống cùi giỏ lên đầu gối, rồi lấy hai tay ôm lấy thái dương.

“Tình yêu, hôn nhân, gia đình—tất cả đều là giả dối, giả dối, giả dối.”

Ông đứng dậy, kéo chụp đèn xuống cho bớt sáng, rồi nằm xoài ra, chống khuỷu tay lên đệm và nhắm mắt lại. Ông giữ nguyên tư thế ấy chừng một phút.

“Ông có thấy khó chịu khi phải ở lại đây với tôi, sau khi đã biết tôi là ai không?”

“Ồ, không đâu.”

“Ông không buồn ngủ chứ?”

“Chẳng buồn ngủ chút nào.”

“Vậy ông có muốn nghe tôi kể về cuộc đời mình không?”

Đúng lúc ấy, người soát vé đi ngang qua. Posdnicheff nhìn theo anh ta với ánh mắt hằn học, đợi người đó đi khỏi hẳn rồi mới bắt đầu nói. Kể từ khoảnh khắc ấy cho đến tận cuối câu chuyện, ông không hề dừng lại một lần nào. Ngay cả khi có những hành khách mới bước vào toa, ông cũng chẳng buồn bận tâm mà vẫn tiếp tục kể.

Trong suốt câu chuyện, gương mặt ông biến đổi liên tục và hoàn toàn, đến mức trông chẳng còn chút nét nào giống với chính mình trước đó. Ánh mắt, khuôn miệng, hàng ria vằn và cả chòm râu của ông, tất cả như đều biến thành của một người khác. Mỗi lần thay đổi, gương mặt ấy lại mang một vẻ đẹp đẽ và xúc động đến kỳ lạ. Những sự biến chuyển này diễn ra đột ngột trong mảng sáng tối chập chạng của toa xe; suốt năm phút liền, đó là một gương mặt hoàn toàn nhất quán nhưng lại chẳng thể so sánh với chính nó của năm phút trước. Rồi sau đó, tôi chẳng hiểu bằng cách nào, nó lại thay đổi lần nữa và trở nên không thể nhận ra.