Polikey là một người hầu trong phủ—thuộc biên đội ngũ gia nhân của một nữ bá tước (phu nhân quý tộc).

Ông giữ một vị trí rất nhỏ nhoi trong điền trang, và sống trong một ngôi nhà nhỏ, nghèo nàn cùng vợ và các con.

Ngôi nhà được xây bởi vị điền chủ quá cố mà người vợ góa của ông vẫn đang phụng sự, và có thể được miêu tả như sau: Bốn bức tường bao quanh căn phòng izba được xây bằng đá, với diện tích bên trong là mười thước vuông. Một chiếc lò sưởi kiểu Nga đứng ở chính giữa, xung quanh là lối đi trống trải. Mỗi góc phòng được ngăn thành những khoảnh riêng rộng vài thước, và góc gần cửa nhất (nhỏ nhất trong số đó) được gọi là “góc của Polikey”. Đặt ở những nơi khác trong phòng là chiếc giường (có chăn, ga và gối bông), chiếc nôi (với đứa trẻ đang nằm bên trong), và chiếc bàn ba chân, nơi chuẩn bị các bữa ăn và giặt giũ quần áo cho gia đình. Bên chiếc bàn sau cũng là chỗ Polikey làm việc để chuẩn bị một số vật liệu cho nghề nghiệp của mình—một bác sĩ thú y nghiệp dư. Một con bê, vài con gà, quần áo của gia đình và dụng cụ sinh hoạt, cùng với bảy con người, đã lấp đầy ngôi nhà nhỏ bé đến tận sức chứa tối đa của nó. Quả thực sẽ gần như không thể di chuyển nổi nếu không nhờ có chiếc lò sưởi tiện lợi, nơi một số người trong nhà ngủ vào ban đêm và dùng làm bàn vào ban ngày.

Thật khó có thể hình dung làm thế nào mà chừng ấy con người lại có thể sống chung trong một không gian chật chội đến vậy.

Vợ của Polikey, Akulina, đảm nhận việc giặt giũ, kéo sợi và dệt vải, tẩy trắng vải lanh, nấu nướng và nướng bánh, đồng thời vẫn tìm được thời gian để cãi nhau và buôn chuyện với hàng xóm.

Phần lương thực hàng tháng mà họ nhận được từ nhà của phu nhân quả thực rất dồi dào cho cả gia đình, và luôn còn dư lại đủ bột để quấy cháo cho con bò. Củi đốt cũng như thức ăn cho gia súc đều được cấp phát miễn phí. Thêm vào đó, họ còn được cho một mảnh đất nhỏ để trồng rau. Họ có một con bò, một con bê và một đàn gà phải chăm sóc.

Polikey được giao việc ở chuồng ngựa để chăm sóc hai con tuấn mã, và khi cần thiết thì trích máu ngựa lẫn gia súc cùng làm sạch móng cho chúng.

Trong việc chữa trị cho lũ thú vật, ông dùng ống tiêm, thuốc dán cùng nhiều biện pháp và dụng cụ tự chế khác. Đổi lại các công việc này, gia đình ông được cung cấp đầy đủ nhu yếu phẩm cùng một khoản tiền nhất định—tất cả vốn dĩ đã đủ để họ có một cuộc sống sung túc, thậm chí hạnh phúc, nếu như lòng họ không bị bao phủ bởi cái bóng của một nỗi buồn lớn lao.

Cái bóng ấy làm u ám cuộc đời của cả gia đình.

Thời trẻ, Polikey từng làm việc tại một trại chăn nuôi ngựa ở ngôi làng lân cận. Người quản chuồng ngựa trưởng là một tên trộm ngựa khét tiếng, nổi danh gần xa là một kẻ bất lương lớn, cuối cùng vì bao tội ác đã bị đày sang Siberia. Dưới sự chỉ dạy của y, Polikey đã trải qua một khóa “huấn luyện”, và vì lúc ấy chỉ là một thiếu niên, ông dễ dàng bị lôi kéo làm nhiều điều sai quấy. Ông trở nên sành sỏi trong đủ loại mánh khóe gian ác của người thầy đến mức, dù nhiều khi rất muốn từ bỏ con đường tội lỗi, ông không thể làm được, bởi những thói quen hình thành từ thuở nhỏ ấy đã bám rễ quá sâu. Cha mẹ ông qua đời khi ông hãy còn là một đứa trẻ, và chẳng có ai dẫn dắt ông bước vào những con đường đạo đức.

Bên cạnh nhiều thói hư tật xấu khác, Polikey còn thích rượu mạnh. Ông cũng có tật táy máy lấy đồ của người khác khi có cơ hội làm điều đó mà không bị ai nhìn thấy. Dây cương, ổ khóa, chốt xe và cả những món đồ có giá trị hơn của người khác cứ thế xuất hiện với tốc độ đáng kinh ngạc và số lượng lớn tại nhà của Polikey. Tuy nhiên, ông không giữ những thứ đó để dùng riêng, mà đem bán ngay khi tìm được người mua. Tiền bán hàng chủ yếu là rượu whisky, dù đôi khi ông nhận được tiền mặt.

Kiểu làm ăn này, như lời hàng xóm bàn tán, vừa nhẹ nhàng lại vừa sinh lời; nó chẳng đòi hỏi học thức lẫn sức lao động. Tuy nhiên, nó có một điểm bất lợi vốn đủ sức khiến các nạn nhân của ông nguôi ngoai phần nào trước những tổn thất: Dù ông có thể tạm thời thỏa mãn mọi nhu cầu mà không tốn sức lao động hay tiền bạc, nhưng luôn có khả năng hành tung của ông bị bại lộ; và kết quả ấy chắc chắn sẽ nối tiếp bằng một án tù dài hạn. Mối hiểm họa chực chờ này biến cuộc sống của Polikey và gia đình thành một gánh nặng.

Quả nhiên, một cú vấp ngã suýt chút nữa đã giáng xuống đời Polikey từ sớm. Ông kết hôn khi còn trẻ, và ơn trên ban cho ông nhiều niềm hạnh phúc. Vợ ông, con gái của một người chăn cừu, là một phụ nữ tháo vác, thông minh và chăm chỉ. Bà sinh cho ông nhiều đứa con, mà đứa nào cũng được khen là khôi ngô, ngoan ngoãn hơn đứa trước.

Polikey vẫn chứng nào tật nấy tiếp tục ăn cắp, nhưng có lần đã bị bắt quả tang đang giữ mấy món đồ nhỏ của người khác. Trong số đó có một cặp dây cương bằng da, tài sản của một người nông dân khác, kẻ đã đánh đập ông nhừ tử và đi tố cáo với nữ chủ nhân.

Từ dạo ấy, Polikey trở thành kẻ bị tình nghi, và ông còn bị bắt quả tang thêm hai lần nữa trong những vụ trộm vặt tương tự. Lúc này, mọi người bắt đầu mắng mỏ ông, còn viên thư ký tòa án thì đe dọa sẽ bắt đi lính (điều mà những người nông dân coi là một hình phạt và sự nhục nhã lớn lao). Nữ chủ nhân nhân từ của ông đã quở trách ông nặng nề; vợ ông khóc hết nước mắt vì đau buồn trước sự sa ngã của chồng, và mọi chuyện cứ thế ngày một tồi tệ hơn.

Bất chấp yếu điểm của mình, Polikey là một người có bản tính lương thiện, nhưng niềm đam mê rượu mạnh đã bóp nghẹt mọi bản năng đạo đức đến mức đôi khi ông chẳng còn làm chủ được hành vi của mình. Ông từng nhiều lần vô vọng tìm cách dứt bỏ thói quen ấy. Thường thì khi ông say khướt trở về nhà, vợ ông, khi đã mất hết sự kiên nhẫn, liền mắng mỏ xối xả và đánh đập ông không thương tiếc. Có những lúc ông khóc nghẹn ngào như một đứa trẻ, than thân trách phận và thốt lên rằng: “Tôi đúng là kẻ bất hạnh, tôi phải làm sao đây? Cầu trời cho đôi mắt tôi mù lòa vĩnh viễn nếu tôi không từ bỏ cái thói hư tật xấu này cho đến hết đời! Tôi sẽ không bao giờ chạm vào rượu vodka nữa.”

Bất chấp mọi lời hứa cải tà quy chính, chỉ một thời gian ngắn trôi qua (có lẽ khoảng một tháng), Polikey lại biến mất một cách bí ẩn khỏi nhà và chìm đắm trong những cuộc chè chén say sưa suốt mấy ngày liền.

“Lấy đâu ra tiền mà hắn vung tay quá trán thế nhỉ?” hàng xóm lại thì thầm hỏi nhau trong lúc buồn bã lắc đầu.

Một trong những phi vụ trộm cắp tai hại nhất của ông liên quan đến chiếc đồng hồ thuộc về điền trang của nữ chủ nhân. Chiếc đồng hồ đặt trong phòng làm việc riêng của vị phu nhân, đã cũ kỹ đến mức chẳng còn dùng được nữa và chỉ được giữ lại như một món đồ gia bảo. Chuyện là có hôm Polikey bước vào phòng làm việc khi chẳng có ai ngoài ông ta, và khi nhìn thấy chiếc đồng hồ cũ, ông bỗng thấy nó có một sức hút kỳ lạ đến độ nhanh chóng bỏ ngay vào túi người. Ông mang nó đến một thị trấn cách làng không xa và rất dễ dàng tìm được người mua.

Như thể cố tình trừng phạt ông, người chủ cửa hàng mua lại chiếc đồng hồ hóa ra lại là họ hàng của một người hầu trong phủ. Trong kỳ nghỉ lễ tiếp theo khi đến thăm người quen, y đã kể hết câu chuyện về việc mình mua chiếc đồng hồ ấy.

Một cuộc điều tra lập tức được tiến hành, mọi chi tiết trong vụ mua bán của Polikey bị phơi bày ra ánh sáng và báo cáo lên nữ chủ nhân. Ông bị triệu tập đến trước mặt bà, và khi đối mặt với câu chuyện trộm cắp, ông đã suyụp và thú nhận tất cả. Ông quỳ rụp xuống chân vị phu nhân để van xin sự khoan hồng. Người phụ nữ nhân hậu đã giảng giải cho ông nghe về Chúa, về sự cứu rỗi cho tâm hồn và tương lai của chính ông. Bà cũng nói về sự khốn khổ và nỗi nhục nhã mà ông giáng xuống gia đình mình, tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của Polikey khiến ông khóc nức nở như một đứa trẻ. Cuối cùng, vị nữ chủ nhân nhân từ phán rằng: “Ta tha thứ cho ngươi lần này với điều kiện ngươi phải hứa thành tâm hối cải, và không bao giờ được phép tơ hào đến những thứ không thuộc về mình nữa.”

Vẫn đầm đìa nước mắt, Polikey đáp: “Tôi thề suốt đời sẽ không bao giờ ăn cắp nữa, và nếu nuốt lời, xin đất hãy mở miệng nuốt chửng lấy tôi, và thân xác tôi hãy bị thiêu rụi bằng những thanh sắt nung đỏ!”

Polikey quay trở về nhà, nằm vật lên lò sưởi và dành trọn cả ngày để khóc lóc, lẩm bẩm nhắc lại lời hứa với nữ chủ nhân.

Kể từ dạo đó, người ta không bắt quả tang ông ăn cắp lần nào nữa, nhưng cuộc đời ông trở nên vô cùng buồn tủi, bởi ông đi đến đâu cũng bị mọi người dò xét bằng ánh mắt nghi ngờ và chỉ trỏ như một tên trộm.

Khi đến mùa tuyển quân lính, tất cả nông dân đều nhất loạt nhắm vào Polikey như cái tên đầu tiên phải bị bắt đi. Viên quản lý đặc biệt muốn tống cổ ông đi, bèn đến gặp nữ chủ nhân để thuyết phục bà đồng ý trục xuất ông. Người phụ nữ nhân hậu và khoan dung, nhớ lại sự ăn năn hối cải của người nông dân nọ, đã từ chối yêu cầu của viên quản lý và bảo rằng ông ta phải bắt một người khác thay thế.