“Thế là chúng tôi sống ở thành phố. Ở thành phố, những kẻ khốn khổ cảm thấy ít buồn đau hơn. Người ta có thể sống ở đó một trăm năm mà chẳng ai để ý, và đã chết từ lâu trước khi có ai nhận ra điều đó. Mọi người không có thời gian để bận tâm đến cuộc đời bạn. Tất cả đều bị cuốn hút. Công việc kinh doanh, các mối quan hệ xã hội, nghệ thuật, sức khỏe của trẻ con, việc học hành của chúng. Và còn những cuộc thăm viếng phải tiếp và phải trả; cần phải gặp người này, cần phải nghe người này hay người khác. Ở thành phố, bao giờ cũng có một, hai hoặc ba nhân vật nổi tiếng mà việc đến thăm họ là điều không thể thiếu.

“Lúc thì người ta phải chăm sóc bản thân, lúc thì chăm sóc đứa trẻ này hay đứa trẻ khác, khi thì là giáo sư, gia sư, các cô gia sư, . . . và cuộc sống hoàn toàn trống rỗng. Trong sự bận rộn ấy, chúng tôi ít nhận thức hơn về những nỗi thống khổ của việc chung sống. Hơn nữa, ngay từ đầu, chúng tôi đã có một việc vô cùng lớn lao để làm — đó là sắp xếp chỗ ở mới, rồi sau đó, cả việc chuyển nhà từ thành phố về vùng quê, và từ vùng quê ra thành phố.

“Cứ thế chúng tôi đã trải qua một mùa đông. Mùa đông tiếp theo, một sự việc xảy ra với chúng tôi tuy trôi qua trong lặng lẽ, nhưng lại là nguyên nhân căn bản của mọi chuyện diễn ra sau đó. Vợ tôi đang đau ốm, và những tên vô lại (bọn bác sĩ) không cho phép cô ấy mang thai, đồng thời dạy cô ấy cách tránh điều đó. Tôi vô cùng ghê tởm. Tôi đấu tranh trong vô vọng chống lại điều đó, nhưng cô ấy cứ khăng khăng một cách phù phiếm và cố chấp, còn tôi thì đầu hàng. Lời biện minh cuối cùng cho cuộc sống của những kẻ khốn nạn như chúng tôi vì thế mà bị triệt tiêu, và cuộc sống trở nên đê tiện hơn bao giờ hết.

“Người nông dân và người lao động cần con cái, và do đó quan hệ vợ chồng của họ có một sự biện minh. Còn chúng ta, khi đã có vài đứa con, thì chẳng cần thêm đứa nào nữa. Chúng gây ra sự rắc rối thừa thãi về chi phí lẫn quyền thừa kế chung, và là một sự vướng víu. Hậu quả là chúng ta chẳng có lời bào chữa nào cho sự tồn tại của những kẻ khốn nạn như mình, nhưng chúng ta lại sa đọa sâu sắc đến mức không nhìn thấy sự cần thiết phải có một lời biện minh. Đa số con người trong xã hội đương đại đắm mình trong sự sa đọa này mà không hề có chút ân hận nào. Chúng ta chẳng còn lại lương tâm nào nữa, ngoại trừ, có thể nói như vậy, cái lương tâm của dư luận xã hội và của bộ luật hình sự. Nhưng trong vấn đề này, chẳng có thứ lương tâm nào trong hai thứ ấy bị tổn thương cả. Không một kẻ nào trong xã hội cảm thấy đỏ mặt vì điều đó. Ai nấy đều thực hành nó — X, Y, Z, v.v. Việc gì phải nhân lên những kẻ ăn xin, và tước đi của chính mình những niềm vui của đời sống xã hội? Chẳng có sự cần thiết nào phải có lương tâm trước luật hình sự, hay phải sợ hãi nó cả: những cô gái đĩ thoã, những người vợ lính ném con mình xuống ao hay xuống giếng, những kẻ đó chắc chắn phải bị tống giam. Nhưng với chúng tôi, việc tiêu diệt mầm sống ấy được thực hiện một cách đúng lúc và trót lọt.

“Cứ thế, chúng tôi trải qua thêm hai năm nữa. Phương pháp do lũ vô lại kia chỉ vẽ rõ ràng đã thành công. Vợ tôi đã mập mạp và xinh đẹp hơn. Đó là vẻ đẹp của thời điểm cuối hè. Cô ấy cảm nhận được điều đó, và chăm chút rất nhiều cho bản thân. Cô ấy đã có được vẻ đẹp khiêu khích làm lay động lòng người. Cô ấy đang ở trong tất cả sự rực rỡ của người đàn bà tuổi ba mươi, không mang thai, ăn uống ngon miệng, và đầy sung mãn. Chỉ cần nhìn thấy cô ấy thôi cũng đủ khiến người ta hoảng sợ. Cô ấy giống như một con ngựa kéo xe đầy sung sức đã quen phóng túng lâu ngày, nay bỗng nhiên thấy mình không còn dây cương. Còn vợ tôi, cô ấy chẳng có dây cương nào cả, mà thực ra, chín mươi chín phần trăm phụ nữ của chúng ta cũng chẳng có lấy một cái.”