“Tất cả chúng ta, cả nam lẫn nữ, đều lớn lên trong những sự lệch lạc của cảm xúc mà ta gọi là tình yêu. Từ thuở nhỏ, tôi đã chuẩn bị cho điều này, tôi đã yêu, và tôi đã yêu suốt những năm tháng tuổi trẻ, và tôi cảm thấy vui sướng trong tình yêu. Người ta đã nhồi vào đầu tôi rằng đó là nghề nghiệp cao cả và vĩ đại nhất trên thế giới. Nhưng khi cái cảm xúc được mong đợi ấy cuối cùng cũng đến, và tôi, một người đàn ông, phó mặc bản thân cho nó, thì lời dối trá đã phơi bày hoàn toàn. Về mặt lý thuyết, một tình yêu cao thượng là điều có thể tưởng tượng được; nhưng trên thực tế, đó là một thứ đê tiện và hạ cấp, mà việc nói về nó hay nhớ về nó đều đáng ghê tởm như nhau. Không phải vô cớ mà tự nhiên tạo ra các nghi lễ, nhưng người ta lại giả vờ rằng điều đê tiện và hổ thẹn ấy là đẹp đẽ và cao thượng.

“Tôi sẽ nói với anh một cách thô bạo và ngắn gọn những dấu hiệu đầu tiên của tình yêu nơi tôi. Tôi buông thả vào những sự sa đọa thú tính, không những không cảm thấy xấu hổ mà còn tự hào về chúng, chẳng màng gì đến đời sống trí tuệ của vợ tôi. Và không chỉ không nghĩ đến đời sống trí tuệ của cô ấy, tôi thậm chí còn chẳng màng đến đời sống thể xác của cô ấy.

“Tôi đã từng ngạc nhiên trước cội nguồn của sự thù địch giữa chúng tôi, nhưng sao nó lại rõ ràng đến thế! Sự thù địch này chẳng qua là sự phản kháng của bản chất con người chống lại con thú đang kìm kẹp nó. Nó không thể khác được. Sự căm ghét này chính là sự căm ghét giữa những kẻ đồng lõa trong một tội ác. Há chẳng phải là một tội ác khi người phụ nữ tội nghiệp ấy đã mang thai ngay tháng đầu tiên, mà mối liên hệ của chúng tôi vẫn cứ tiếp diễn như cũ sao?

“Anh tưởng rằng tôi đang lan man lạc đề. Không chút nào. Tôi vẫn đang kể cho anh nghe về những sự kiện dẫn đến cái chết của vợ tôi. Lũ ngốc nghếch! Chúng nghĩ rằng tôi đã sát hại vợ mình vào ngày 5 tháng Mười. Tôi đã hành quyết cô ấy từ lâu trước đó rồi, cũng giống như cách mà tất cả bọn chúng đang giết chóc ngày nay. Hãy hiểu cho rõ rằng trong xã hội chúng ta có một quan niệm được tất cả mọi người chia sẻ rằng phụ nữ mang lại khoái cảm cho đàn ông (và ngược lại có lẽ cũng thế, nhưng tôi không biết điều đó, tôi chỉ biết trường hợp của chính mình). Wein, Weiber und Gesang. Các nhà thơ đã thốt lên trong các vần thơ của họ như vậy đấy: Rượu, phụ nữ và ca hát!

“Nếu chỉ có thế thì đã đành! Hãy nhìn vào toàn bộ thi ca, hội họa, điêu khắc, bắt đầu từ bài ‘Đôi chân nhỏ’ của Pushkin, cho đến ‘Venus và Phryne’, và anh sẽ thấy rằng phụ nữ chỉ là một phương tiện để thụ hưởng. Cô ấy chính là như thế ở Trouba,[*] ở Gratchevka, và trong một buổi vũ hội cung đình. Và hãy nghĩ đến cái mưu mẹo quỷ quyệt này: nếu cô ấy là một vật vô giá trị về mặt đạo đức, thì người ta còn có thể nói phụ nữ là một món mồi ngon; thế nhưng, trước hết, những vị hiệp sĩ này quả quyết rằng họ sùng bái phụ nữ (tuy nhiên, họ sùng bái và coi cô ấy như một phương tiện để thụ hưởng), rồi tất cả lại quả quyết rằng họ kính trọng phụ nữ. Một số người nhường ghế cho cô ấy, nhặt khăn tay cho cô ấy; những người khác thừa nhận ở cô ấy quyền đảm nhận mọi chức vụ, tham gia chính quyền, v.v., nhưng bất chấp tất cả những điều đó, bản chất cốt lõi vẫn không hề thay đổi. Cô ấy là, và vẫn mãi là, một đối tượng của dục vọng xác thịt, và bản thân cô ấy thừa biết điều đó. Đó chính là nô lệ, bởi vì nô lệ chẳng qua là việc tận dụng sức lao động của kẻ này để cho kẻ khác hưởng thụ. Để cho chế độ nô lệ ấy không còn tồn tại, con người ta phải từ chối việc thụ hưởng thành quả lao động của kẻ khác, và coi đó là một hành động đáng hổ thẹn cũng như một tội lỗi.

“Thực tế, những gì diễn ra là thế này. Người ta bãi bỏ hình thức bề ngoài, người ta thủ tiêu việc mua bán nô lệ chính thức, rồi họ tưởng tượng và quả quyết với người khác rằng chế độ nô lệ đã bị xóa bỏ. Họ không muốn nhìn nhận rằng nó vẫn còn tồn tại, bởi vì con người ta, cũng như trước đây, vẫn thích kiếm lời từ sức lao động của kẻ khác, và coi điều đó là tốt đẹp, là công chính. Một khi điều này còn tồn tại, thì sẽ luôn có những kẻ mạnh hơn hoặc gian xảo hơn những kẻ khác tìm cách trục lợi từ đó. Điều tương tự cũng xảy ra trong công cuộc giải phóng phụ nữ. Về bản chất, sự nô dịch của phụ nữ hoàn toàn nằm ở chỗ cô ấy bị đồng hóa thành một phương tiện gây khoái cảm. Người ta kích thích phụ nữ, người ta trao cho cô ấy đủ mọi quyền bình đẳng với nam giới, nhưng họ vẫn tiếp tục nhìn nhận cô ấy như một đối tượng của dục vọng xác thịt, và họ nuôi dạy cô ấy từ thủa lọt lòng cũng như định hình cô ấy trong dư luận xã hội theo cách đó.

“Cô ấy mãi mãi là một nô lệ bị nhục mạ và nhơ nhớp, còn đàn ông thì mãi mãi là một Bậc chủ đồi bại. Vâng, để bãi bỏ chế độ nô lệ, dư luận phải thừa nhận rằng việc bóc lột người láng giềng của mình là điều đáng hổ thẹn; và để làm cho phụ nữ được tự do, dư luận phải thừa nhận rằng việc coi phụ nữ là một công cụ giải trí là điều đáng hổ thẹn.

“Công cuộc giải phóng phụ nữ không phải được thực hiện ở các tòa án công cộng hay tại hạ viện, mà là ở trong phòng ngủ. Mại dâm phải được chiến đấu, không phải ở các lầu xanh, mà là trong gia đình. Người ta giải phóng phụ nữ ở các tòa án công cộng và tại hạ viện, nhưng cô ấy vẫn chỉ là một công cụ. Hãy dạy dỗ cô ấy, giống như cách người ta dạy dỗ cô ấy giữa chúng ta đây, để cô ấy tự coi mình là một công cụ như thế, thì cô ấy sẽ mãi mãi là một sinh vật hạ đẳng. Hoặc là, với sự trợ giúp của đám bác sĩ đồi bại, cô ấy sẽ tìm cách ngừa thai, và tụt xuống, không phải mức độ của một con vật, mà là mức độ của một đồ vật; hoặc là cô ấy sẽ trở thành cái mà cô ấy vốn thế trong đại đa số các trường hợp — đau ốm, cuồng loạn, khốn khổ, không còn chút hy vọng tiến bộ nào về mặt tinh thần.” . . .

“Nhưng tại sao lại như thế?” tôi hỏi.

“Ồ! Điều ngạc nhiên nhất là không một ai chịu nhìn nhận điều này, dù nó rành rành ra đó, một điều mà các bác sĩ phải hiểu rõ, nhưng họ lại cố tình tránh né không muốn làm. Đàn ông không muốn biết đến quy luật của tự nhiên — đó là con cái. Nhưng con cái cứ sinh ra rồi lại trở thành một thứ vướng víu. Thế rồi đàn ông nghĩ ra đủ cách để né tránh sự vướng víu đó. Chúng ta chưa tụt xuống cái mức thấp kém của châu Âu, hay Paris, hay ‘hệ thống hai con’, hay của người Mahomet. Chúng ta chẳng phát minh ra được gì cả, bởi vì chúng ta chẳng thèm suy nghĩ về nó. Chúng ta cảm thấy có điều gì đó sai quấy trong hai cách đầu; nhưng chúng ta vẫn muốn duy trì gia đình, và cách nhìn nhận của chúng ta về phụ nữ thì lại càng tồi tệ hơn.

“Ở chỗ chúng ta, phụ nữ vừa phải đóng vai tình nhân vừa phải đóng vai vú em, và sức lực của cô ấy thì không kham nổi. Đó là lý do tại sao chúng ta có chứng cuồng loạn, những cơn suy nhược thần kinh, và ở tầng lớp nông dân thì có cả chuyện phù thủy. Hãy lưu ý rằng ở các thiếu nữ nhà nông, tình trạng này không hề tồn tại, mà chỉ xuất hiện ở những người vợ, và những người vợ sống chung với chồng. Lý do rất rõ ràng, và đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự suy đồi về trí tuệ lẫn đạo đức của phụ nữ, cũng như sự hạ giá của họ.

“Giá mà họ chịu suy ngẫm xem thời kỳ mang thai là một công việc vĩ đại nhường nào đối với người vợ! Trong cơ thể cô ấy đang hình thành nên sinh thể tiếp nối chúng ta, thế mà công việc thiêng liêng ấy lại bị cản trở và làm cho trở nên đau đớn... bởi cái gì? Thật đáng sợ khi phải nghĩ đến điều đó! Và sau đó người ta lại đi bàn về quyền tự do và quyền lợi của phụ nữ! Điều đó chẳng khác nào lũ ăn thịt người vỗ béo các tù nhân của mình để rồi ăn thịt họ, đồng thời lại đoan chắc với những kẻ bất hạnh ấy rằng quyền lợi cùng tự do của họ đang được bảo vệ!”

Tất cả những điều này hoàn toàn mới mẻ đối với tôi, và khiến tôi vô cùng ngạc nhiên.

“Nhưng nếu sự thể là như vậy,” tôi nói, “thì suy ra người ta chỉ có thể yêu vợ mình hai năm một lần; và vì đàn ông” . . .

“Và vì đàn ông có nhu cầu về mặt ấy, anh định nói vậy chứ gì. Ít nhất thì các tư tế của khoa học cũng quả quyết với chúng ta như thế. Tôi sẽ ép những vị tư tế ấy phải làm thay công việc của những người phụ nữ này, những người mà theo quan điểm của họ là cần thiết cho đàn ông. Tôi tự hỏi lúc đó họ sẽ ngâm khúc ca gì. Cứ tiêm vào đầu đàn ông rằng hắn cần rượu mạnh, thuốc lá, thuốc phiện, hắn sẽ tin rằng những chất độc đó là cần thiết. Suy cho cùng thì Thượng đế đã không biết cách sắp xếp mọi thứ cho thỏa đáng, nên Ngài mới kết hợp mọi sự lại như thế mà không cần xin ý kiến của các vị tư tế. Đàn ông cần phải thỏa mãn dục vọng xác thịt của mình, theo như phán quyết của họ, và thế là chức năng này lại bị làm cho xáo trộn bởi việc sinh nở và nuôi con.

“Vậy thì phải làm sao? Chà, hãy nhờ cậy đến các vị tư tế; họ sẽ thu xếp mọi chuyện ổn thỏa, và quả thực họ đã tìm ra một lối thoát. Đến bao giờ thì lũ kẻ cắp với những lời dối trá của chúng mới bị lật đổ đây! Đã đến lúc lắm rồi. Chúng ta đã quá đủ với chúng rồi. Người ta phát điên lên, và bắn nhau bằng súng lục, và tất cả đều chỉ vì chuyện đó! Và làm sao có thể khác được chứ?

“Người ta sẽ bảo rằng loài vật còn biết rằng việc sinh sản duy trì nòi giống của chúng, và chúng tuân theo một quy luật nhất định đối với điều đó. Chỉ có con người là không biết điều này và không muốn biết điều đó. Hắn chỉ bận tâm làm sao có được càng nhiều khoái cảm xác thịt càng tốt. Kẻ cai trị tự nhiên — con người! Nhân danh tình yêu của mình, hắn tiêu chuẩn một nửa nhân loại. Về phần người phụ nữ, kẻ đáng lẽ ra phải là trợ thủ của hắn trong phong trào tiến tới tự do của nhân loại, thì hắn lại biến cô ấy, nhân danh những cuộc hoan lạc của mình, trở thành không phải một người trợ giúp, mà là một kẻ thù. Ai là kẻ luôn kìm hãm phong trào tiến bộ của nhân loại ở khắp mọi nơi? Phụ nữ. Tại sao lại như thế?

“Vì lý do mà tôi đã nêu, và chỉ vì lý do đó mà thôi.”