“Hai ngày sau, tôi lên đường đi dự đại hội, đã từ biệt vợ với một tâm trạng hết sức bình thản và tốt đẹp. Ở huyện lỵ, công việc lúc nào cũng bề bộn. Đó là một thế giới và một cuộc sống hoàn toàn khác biệt. Suốt hai ngày, tôi dành mười tiếng đồng hồ mỗi ngày cho các phiên họp. Tối ngày thứ hai, khi trở về khu nhà trọ của mình, tôi tìm thấy một bức thư từ vợ gửi tới, kể cho tôi nghe về lũ trẻ, về người bác của chúng, về mấy người đầy tớ, và, trong số những chuyện khác, cứ như thể đó là điều hiển nhiên nhất trên đời, rằng Troukhatchevsky đã đến nhà và mang cho cô ấy những bản nhạc đã hứa. Anh ta cũng ngỏ ý muốn hai người chơi đàn lại, nhưng cô ấy đã từ chối.”

“Về phần tôi, tôi hoàn toàn chẳng nhớ gì chuyện anh ta đã hứa hẹn bản nhạc nào cả. Vào tối chủ nhật, tôi tưởng anh ta đã chính thức từ biệt ra về, và vì lý do này nên tin tức đó mang lại cho tôi một sự bất ngờ khó chịu. Tôi đọc lại bức thư lần nữa. Trong thư phảng phất một nét gì đó dịu dàng và rụt rè. Nó tạo ra trong tôi một ấn tượng vô cùng đau đớn. Tim tôi thắt lại, và con thú hoang ghen tuông bắt đầu gầm rú trong hang ổ của nó, chực chờ chồm lên vồ lấy con mồi. Nhưng tôi sợ con thú ấy, và tôi bắt nó phải im lặng.”

“Ghen tuông mới là một thứ tình cảm ghê tởm làm sao! ‘Có gì tự nhiên hơn những điều cô ấy đã viết chứ?’ Tôi tự nhủ. Tôi đi ngủ, tự đinh ninh rằng mình đã bình tâm trở lại. Tôi nghĩ đến những công việc còn đang dang dở, và rồi tôi chìm vào giấc ngủ mà không còn nghĩ gì đến cô ấy nữa.”

“Trong những ngày diễn ra đại hội Zemstvo ấy, tôi luôn ngủ không ngon giấc trong căn phòng trọ lạ hoắc của mình. Đêm đó, tôi thiếp đi ngay lập tức, nhưng, như thỉnh thoảng vẫn hay xảy ra, một thứ chấn động bất ngờ nào đó đã đánh thức tôi dậy. Ngay lập tức, tôi nghĩ đến cô ấy, đến khao khát thể xác mà tôi dành cho cô ấy, đến Troukhatchevsky, và nghĩ rằng giữa họ đã xảy ra chuyện trót lọt. Và một cảm giác giận dữ bóp nghẹt lấy trái tim tôi, còn tôi thì cố gắng trấn an bản thân.”

“‘Thật là ngớ ngẩn!’ Tôi tự nhủ; ‘chẳng có lý do gì cả, hoàn toàn không có lý do gì hết. Và tại sao lại phải hạ nhục chính mình, hạ nhục cô ấy và bản thân tôi, đặc biệt là tôi cơ chứ, bằng cách tưởng tượng ra những điều đáng sợ ấy? Tên nghệ sĩ vĩ cầm thực dụng này, kẻ khét tiếng là một tay đồi bại ấy—liệu ta có nên nghĩ đến hắn ta trong mối liên hệ với một người phụ nữ đoan trang, một người mẹ của gia đình, là vợ của ta hay không? Thật là ngốc nghếch!’ Nhưng mặt khác, tôi lại tự nhủ: ‘Tại sao điều đó lại không thể xảy ra chứ?’”

“Tại sao cơ chứ? Chẳng phải đó cũng chính là thứ cảm giác giản đơn và dễ hiểu nhân danh nó mà tôi đã kết hôn, nhân danh nó mà tôi đang sống cùng cô ấy, thứ duy nhất tôi muốn ở cô ấy, và cũng là thứ mà kết quả là những kẻ khác cũng thèm muốn, trong đó có gã nhạc sĩ này sao? Hắn ta chưa vợ, có sức khỏe tốt (tôi nhớ lại cách hàm răng hắn nghiến lấy lớp sụn của miếng thịt cốt-lết, và cách hắn háo hức cạn sạch ly rượu vang bằng đôi môi đỏ chót), biết chăm chút bản thân, được ăn uống đầy đủ, và không những không có nguyên tắc đạo đức nào, mà rõ ràng còn mang cái nguyên tắc là phải tận dụng mọi hoan lạc bày ra trước mắt. Giữa họ có một mối liên kết, chính là âm nhạc—hình thức dung tục tinh vi nhất củaái tình xác thịt. Có cái gì kìm hãm họ được cơ chứ? Không có gì cả. Trái lại, mọi thứ đều thu hút họ đến với nhau. Còn cô ấy, cô ấy vốn dĩ đã và vẫn luôn là một điều bí ẩn. Tôi chẳng hiểu gì về cô ấy cả. Tôi chỉ biết cô ấy như một con vật, mà đối với loài vật thì không gì có thể hoặc nên kìm hãm chúng lại. Và giờ đây tôi lại nhớ đến gương mặt của họ vào tối chủ nhật, khi mà sau bản ‘Kreutzer Sonata,’ họ chơi một khúc nhạc đầy đam mê, do ai sáng tác thì tôi không rõ, nhưng là một khúc nhạc đắm say đến mức suýt thành dâm ô.”

“‘Sao lúc đó mình lại có thể bỏ đi được nhỉ?’ Tôi tự nhủ, khi nhớ lại khuôn mặt của họ. ‘Chẳng lẽ không rõ mười mươi là vào tối hôm đó giữa họ đã xảy ra chuyện đâu vào đấy rồi sao? Chẳng lẽ không rõ là giữa họ không chỉ chẳng còn chướng ngại nào nữa, mà cả hai—nhất là cô ấy—đang cảm thấy hơi xấu hổ sau những gì đã diễn ra bên cây đàn piano hay sao? Cô ấy đã mỉm cười một cách yếu ớt, đáng thương và hạnh phúc biết bao, khi đưa tay lau những giọt mồ hôi trên khuôn mặt đỏ bừng của mình! Họ đã tránh nhìn thẳng vào mắt nhau rồi, và chỉ đến bữa tối, khi cô ấy rót nước cho hắn, họ mới nhìn nhau và mỉm cười với cái gật đầu không nhận ra.’”

“Giờ đây, tôi hoảng sợ khi nhớ lại cái ánh nhìn ấy và nụ cười hầu như không thể nhận ra đó. ‘Đúng vậy, mọi chuyện đã xảy ra rồi,’ một giọng nói thì thầm với tôi, và ngay lập tức một giọng nói khác lại phản bác. ‘Mày điên rồi sao? Điều đó là không thể!’ Giọng nói thứ hai vang lên.”

“Thật quá đỗi đau đớn khi cứ nằm dài mãi trong bóng tối như thế. Tôi quẹt một que diêm, và căn phòng nhỏ dán giấy tường màu vàng khiến tôi thấy sợ hãi. Tôi châm một điếu thuốc, và, như vẫn thường xảy ra khi người ta cứ luẩn quẩn trong một vòng tròn mâu thuẫn không lối thoát, tôi bắt đầu hút. Tôi hút hết điếu này đến điếu khác để làm tê liệt các giác quan của mình, để khỏi phải đối mặt với những mâu thuẫn trong lòng. Suốt đêm tôi không tài nào chợp mắt được, và đến năm giờ sáng, khi trời vẫn chưa hở sáng, tôi quyết định rằng mình không thể chịu đựng thêm áp lực này được nữa, và tôi sẽ lên đường đi ngay lập tức. Có chuyến tàu vào lúc tám giờ. Tôi đánh thức người gác cổng đang kiêm luôn chân hầu phòng dậy, và sai hắn đi kiếm xe ngựa. Tới đại hội Zemstvo, tôi gửi một bức thông tri nói rằng tôi bị công việc cấp bách gọi gấp về Moskva, và xin phép được cử một ủy viên khác thay thế tôi. Đúng tám giờ, tôi leo lên một chiếc xe tarantass và lên đường.”