Đêm đã khuya, một đêm lạnh buốt và khắc nghiệt, thứ thời tiết như muốn xô đẩy người ta vào góc đường vì cho rằng họ chẳng có việc gì phải lê bước ngoài phố, và những hành khách ít ỏi trên chuyến xe điện chạy hướng bắc đều thu mình lại, tỏa ra thứ cảm giác gai góc như loài nhím trước những người bên cạnh. Chẳng mấy chốc, một bóng người kỳ lạ bước lên xe, y phục khoác trên mình danh dự của tổ quốc, chiếc áo nỉ xanh thùng thình phấp phới xung quanh đôi chân. Tôi nhìn đôi chân ấy trước tiên, bởi chúng quá đỗi nhỏ nhắn và nữ tính, lại thêm chủ nhân của chúng đang chỉnh lại chiếc quần rộng thùng thình với vẻ điệu đà của một thiếu nữ đang vén váy. Rồi tôi chuyển hướng nhìn sang đôi bàn tay: chúng cũng nhỏ nhắn, mang nét phụ nữ, và cứ cử động không ngừng. Cuối cùng là gương mặt, thứ mà tôi ngỡ sẽ là một gương mặt thiếu niên tươi trẻ, vừa rời xa một vùng quê nào đó. Đó là gương mặt trũng sâu, hằn đầy nếp nhăn của một người đàn ông tuổi bốn lăm, rám nắng, với đôi lông mày xám màu sắt, nhưng lại bừng sáng bởi đôi mắt trẻ trung lấp lánh, nhìn vạn vật bằng một vẻ đầy khoan khoái, vui tươi. Chiếc mũ nồi của thủy thủ với những ký hiệu cấp bậc được đội xếch và kéo sà về phía trước; ngắm nhìn cái mũ và người đội, người ta bản năng biến thành một thợ làm mũ phụ nữ và trang trí thêm cho "kiểu dáng" ấy nào là lông chim diệc và nơ hoa—chúng hẳn sẽ gật gù rất đồng điệu với cái đầu đang ngúng nguẩy. Chẳng mấy chốc, đôi bàn tay không yên chỗ lại đưa lên chỉnh lại chiếc mũ, rồi hạ xuống vuốt phẳng lại chiếc "váy chia đôi", đan vào nhau trong chốc lát trong khi đôi chân nhỏ nhắn bắt đầu nhịp nhịp xuống sàn xe, và đôi mắt rực rỡ lém lỉnh phát đi lời mời chào khắp mọi ngóc ngách trên xe. Thế nhưng, chẳng có lớp gai nhím nào thu lại cả, thế nên đôi mắt ấy lại lang thang tìm kiếm hình bóng của chính mình phản chiếu trên tấm kính cửa sổ, để rồi ngay lập tức chiếc mũ lại được dịp nghiêng ngả điệu đà, và chiếc váy lại được phen giũa cho phẳng phiu.
Người soát vé bước vào: cuối cùng cũng có người để trò chuyện!
– Anh có thể cho tôi xuống ở phố Ninth và Race không?
Một nụ cười mờ nhạt và lạnh lẽo lướt qua gương mặt những hành khách khác trên xe. Phố Ninth và Race! Có ai đời lại nghe thấy một người đang bảo vệ vinh quang cho tổ quốc mình lại đi hỏi một người soát vé xe điện ở Philadelphia bất kỳ điểm đến nào khác ngoài phố Ninth và Race cơ chứ!
Người soát vé gật đầu vẻ thấu hiểu. – Chắc anh mới đến thành phố này nhỉ, – anh ta hỏi như để bắt chuyện.
Người thủy thủ giật phăng chiếc mũ ra, khoe cái nhãn hiệu với vẻ kiêu hãnh ngây thơ:
– Tàu S. S. Alabama. Mới đến đây được ba ngày thôi. Vừa ở New York sang đấy.
– Thích chứ? – người soát vé nhận xét, cố nán lại lâu hơn bên trong toa xe.
Chiếc mũ lại được đội lên đầu với vẻ kiêu hãnh.
– Mười sáu năm trong quân ngũ rồi đấy, thưa ngài. Vâng, thưa ngài. Mười sáu năm. Cuộc đời quân ngũ rất tuyệt. Đủ tốt với tôi rồi. Sống ở đó. Và mong chết ở đó. Mười sáu năm. Anh đừng quên cho tôi xuống ở Ninth và Race nhé.
– Không quên đâu. Định đi thăm Khu phố người Hoa à?
– Chắc chắn rồi. Phố người Hoa thì tuyệt cú mèo. Từng thấy ở Hong Kong rồi. Giờ muốn xem ở Philadelphia thế nào.
Ôi cái nôi tự do của đất nước tôi! Đây chính là những người bảo vệ các vị đấy—chính là những kẻ mà niềm vui lớn nhất của các vị là các quán hầm nhừ và lầu xanh, là sòng bài fantan và tiệm hút thuốc phiện, là những cống rác rưởi và những hố bùn nhơ nhớp của các vị! Chỉ cần họ vẫn y như hồi "ở Hong Kong"—hoặc tệ hơn thế—là "quân ngũ" chẳng đòi hỏi gì hơn nữa. Hắn sẽ sống trong đó và chết trong đó, và thế là quá đủ với hắn rồi. Ồ, chẳng phải những huyền thoại ái quốc thuở xưa, chẳng phải những đại sảnh nơi Khởi nguồn Nổi dậy vĩ đại, chẳng phải Tiếng chuông trang nghiêm, lặng lẽ từng một thời rao giảng tự do khắp xứ sở, chẳng phải những di tích đáng thương của những bậc hiền triết đã khuất, hay bất kỳ giấc mơ nào về những ngày tháng trẻ trung, tươi sáng và thuần khiết khi các vị hãy còn là "một thị trấn đồng quê xanh tươi và xinh đẹp," lại hiện lên trong tâm trí của "người lính" khi hắn đặt chân lên lãnh thổ của các vị, lấp đầy lòng hắn bằng sự sủng kính đối với Nữ thần Tự do, và thu hút hắn đến với những chốn hành hương của Thế giới Mới đâu. Không phải những thứ đó, ôi không, chẳng phải những thứ đó. Mà chính là đốm phong tình của các vị, ổ dịch hạch thời Cổ đại của các vị, là cái nôi nuôi dưỡng loài sâu bọ loài người sinh ra từ dịch lệ! Thế nên, hễ có Khu phố người Hoa, và đủ thứ ánh sáng chói lọi bằng điện trên đó, đủ những hang chuột bên trong đó, thì "đời quân ngũ" thế là quá đủ rồi—hắn sẽ sẵn sàng nổ súng theo lệnh để bảo vệ các vị cho đến chết!
Lạch tạch, lạch tạch, đôi bàn chân nhỏ bé gõ nhịp xuống sàn xe, và chiếc mũ nồi lại được kéo lệch đi một cách đầy nghênh ngang. Chẳng mấy chốc, dáng người năng nổ ấy xoay phắt lại hướng về phía cửa. Xe đã dừng, và một kẻ say rượu đang lảo đảo bước lên. Người thủy thủ tốt bụng liền vòng tay ôm lấy hắn, xoay người hắn lại, rồi đỡ hắn ngồi xuống bên cạnh mình bằng một lời trấn an: "Giờ anh ổn rồi đấy, cứ ngồi ngay đây đi, bạn tôi."
Kẻ say rượu có một gương mặt đờ đẫn, nhợt nhạt và đôi mắt lờ đờ rỉ ra mùi cồn. Trong bàn tay đang run rẩy, hắn cầm một bó hoa hồng nửa hé nở rất mỏng manh, những đóa hồng trong nhà kính, màu kem và hồng phấn; hương hoa thoang thoảng lan nhẹ qua toa xe tựa như một làn gió hè thoáng qua. Một tiếng thở phào nhẹ nhõm tựa như được thở ra từ bầy nhím, và tá ánh mắt đầy thương cảm đổ dồn vào những bông hoa bất hạnh—quá đỗi mỏng manh, quá đỗi ngọt ngào, vô hại biết bao, vậy mà lại bị đem ra tàn sát một cách phung phí. Bàn tay nóng hổi, run rẩy và đang bấu chặt đã làm cháy cả phần cống hoa, khiến những chiếc đầu hoa tái nhợt, bất lực cúi gục xuống nặng nề.
Kẻ say rượu, ngập tràn hơi men sủi bọt, ném một cái nhìn lờ đờ khắp toa xe, và khi bắt gặp một tiểu thư trẻ tuổi ngồi đối diện, hắn bỗng đứng phắt dậy và chìa bó hoa về phía cô. Nàng kiên quyết nhìn xuyên qua người hắn, chẳng thấy chẳng nghe gì cả, thậm chí chẳng màng đến những bông hoa nhỏ bé đáng thương với chiếc đầu cúi gằm van nì, để rồi với một tràng lầm bầm khó hiểu rằng "Không có ý gì đâu, không có ý gì đâu mà," gã đàn ông lại sụp xuống ghế. Khi hắn vừa ngồi xuống, những ngón tay vô định lơi lỏng một cành hoa, và một bông hoa màu trắng kem rơi lả tả xuống, tựa như chú bướm gãy cánh. Nó nằm đó, nảy lên nảy xuống trên sàn xe dơ bẩn, và chẳng một ai dám cúi xuống nhặt lên.
Chẳng mấy chốc, kẻ say rượu lại ngả người một cách thoải mái lên vai người thủy thủ; vị thủy thủ liền nheo mắt cười thân thiện, đỡ lấy hắn cho thật thoải mái và vỗ về đầy thông cảm lên chiếc má phị mủm mỉm. Người soát vé phá vỡ bầu không khí ấy bằng cách đòi tiền vé. Kẻ say rượu đờ đẫn dụi mắt và chìa bó hoa ra thay cho đồng xu năm xu. Chúng lại bị từ chối; và sau một hồi lục lọi túi quần trong lúc những cơn gật gù ngắt quãng, hắn cũng moi ra được tấm kim loại bẩn thỉu, đầy dấu vân tay, để rồi nó được chấp nhận—trong khi những bông hoa sắp tàn vẫn run rẩy trong bàn tay kẻ bạo hành.
Hắn lại thiu thiu ngủ, nhưng rồi do một sự xoay chuyển bất chợt nào đó của bộ máy đang tắc nghẽn trong hộp sọ, đôi mắt hắn mở bừng ra và hắn gượng đứng dậy; hình bóng của tôi chắc hẳn đã lướt ngang qua dây thần kinh thị giác đang hoạt động chớp nhoáng của hắn, và với một vẻ kính cẩn ngọng nghịu, dẫu đối mặt với nguy cơ mất thăng bằng thêm lần nữa, hắn lại chìa bó hoa về phía tôi, tóm lấy phần đài hoa và đưa phần cống hoa ra trước. Một tiếng hắt hơi bị nén lại vang lên xung quanh toa xe.
Tôi rất muốn có chúng, Ồ, tôi khao khát chúng biết bao! Trái tim tôi đập nghẹn ngào với thứ cảm giác xót xa bất lực, cơn thịnh nộ và sự hèn nhát. Hắn là ai cơ chứ, cái tên bợm nhậu say xỉn với bàn tay bôi nhọ, run rẩy ấy, mà để tôi phải sợ hãi không dám nhận lấy những đóa hồng từ tay hắn? Cớ sao tôi cứ phải nghiến răng ngồi đó bất lực, nhìn những sinh mệnh tươi đẹp ấy bị nghiền nát, tàn phá và xé vụn thành từng mảnh sống? Tôi có thể mang chúng về nhà, tôi có thể cho chúng uống nước, chúng sẽ ngẩng cao đầu, sẽ nở bung hết cỡ, sẽ đem lại hương thơm ngát cho căn phòng suốt nhiều ngày, và vẻ đẹp rực rỡ, mềm mại đến nao lòng của những cánh hoa có một không hai ấy sẽ tỏa sáng như một lời hứa rực rỡ giữa mùa đông giá lạnh. Chẳng ai muốn chúng, chẳng ai màng tới; con thú say mèm này trong khoảnh khắc lóe sáng của ý thức chỉ muốn tống khứ chúng đi cho rảnh nợ. Cớ sao tôi lại không thể nhận lấy chúng chứ?
Một thứ gì đó sắc nhọn cắn rứt và đốt cháy mi mắt tôi khi tôi liếc nhìn bông hoa đang nằm dưới sàn. Người soát vé đã giẫm lên nó và làm nó dập nát; và ở đó nằm lại những cánh hoa màu kem tuyệt diệu, cong vươn ở mép tựa như đôi môi đang khao khát nụ hôn, mỗi cánh mang một vẻ hào quang vĩ đại hơn cả vua Solomon, giờ đây đều bị vấy bẩn và hủy hoại trong thứ mùi hôi hám của con người.
Và tôi đã không dám cứu lấy những bông hoa còn lại! Thật là một kẻ hèn nhát đáng khinh!
Tôi siết chặt hai tay trong túi áo và quay đầu đi, hướng về màn đêm bên ngoài và dòng đường đang lùi dần phía sau. Giữa tôi và cảnh vật ấy, một hình ảnh mờ ảo dao động, đó là bóng dáng của kẻ đang đứng trước mặt tôi lúc nãy; và đâu đó, tựa như tiếng chuông đục ngầu từ chốn xa xăm, tôi nghe thấy văng vẳng câu nói: "Và Thiên Chúa dựng nên con người theo hình ảnh của Ngài, Ngài dựng nên con người theo hình ảnh của Thiên Chúa." Người thủy thủ, hẳn là với ý tốt muốn giải tỏa sự phiền muộn cho tôi, và cũng chẳng ngại đùa giỡn với bất cứ thứ gì, liền làm bộ chộp lấy những đóa hồng. Thế rồi kẻ say rượu, trong một cơn hào phóng quá đà, bắt đầu tus bỏ những bông hoa ngay từ cuống, săm soi rồi vứt bỏ từng bông vì cho rằng chúng không xứng đáng với sứ mệnh cao cả dành cho "bạn" của hắn, cho đến khi người thủy thủ kia với tay ra và kịp tóm lấy một bông hoa màu trắng vẫn còn cuống. Anh ta cẩn thận tỉa bớt phần lá xanh bọc quanh, rút ra một chiếc ghim cài áo dài màu đen, đâm xuyên qua cống hoa, rồi cài cái đầu hoa tái nhợt đang tỏa sáng ấy lên chiếc áo blouse xanh đậm của mình. Cả bầy nhím mỉm cười. Chúng ta đã đâm thủng những đóa hồng bằng chiếc gai nhím cự tuyệt của mình—thì sá gì việc một móng tay thô kệch đóng đinh nốt bông hoa cuối cùng này chứ? Kẻ say rượu lại chìm vào giấc ngủ, bàn tay mềm oặt nắm giữ bó hoa lủng củng với những chiếc cuống cụt đầu và những tán lá rách tơi tả. Cánh hoa hồng và kem vương vãi khắp sàn nhà. Đâu rồi bàn tay trìu mến từng nâng niu chúng nở hoa giữa cái thời tiết khắc nghiệt, khác thường này; yêu thương, nâng niu và rồi... đem bán chúng?
– Phố Ninth và Race, – người soát vé cất giọng lanh lảnh vang lên.
Người thủy thủ bật dậy với một nụ cười rạng rỡ, cúi đầu chào mọi người thật tươi tắn, búng tay giữa không trung kèm theo câu chào lảnh lót "Tạm biệt nhé; tôi đi Phố người Hoa đây" rồi luồn qua cửa, biến mất chỉ trong chớp mắt, thoăn thoắt bước xuống cái hố nhơ nhớp đang chờ đợi hắn ở một xó xỉnh nào đó. Và trên ngực áo, anh ta vẫn cài bông hoa nhợt nhái từng dâng hiến vẻ đẹp tinh khiết của nó cho tôi, thứ mà tôi đã yêu quý—nhưng lại không đủ yêu để cứu lấy nó. Những bông hoa khác đều đã chết; nhưng bông hoa duy nhất ấy—đâu đó dưới kia, trong một cái động mà ngay cả những ngọn đèn nghẹt hơi gas cũng đang liếc nhìn bằng ánh mắt dâm đãng của bọn kỹ nữ, dưới cái máng rác rưởi và đầy heo súc sinh ấy—thứ tinh khiết và lặng lẽ ấy vẫn còn phải đối mặt với cái chết.
An Important Human Document
PRISON MEMOIRS
OF
AN ANARCHIST
BY
ALEXANDER BERKMAN
An earnest portrayal of the revolutionary psychology
of the author, as manifested by his Attentat
during the great labor struggle of Homestead, in
1892.
The whole truth about prisons has never before
been told as this book tells it. The MEMOIRS
deal frankly and intimately with prison life in its
various phases.
$1.25, BY MAIL $1.40
MOTHER EARTH PUBLISHING ASSOCIATION
74 WEST 119TH STREET
NEW YORK
ANARCHISM
And Other Essays
By EMMA GOLDMAN
Including a biographic SKETCH of the author's interesting
career, a splendid PORTRAIT, and twelve
of her most important lectures, some of which have
been suppressed by the police authorities of various
cities. This book expresses the most advanced ideas
on social questions—economics, politics, education
and sex.
Second Revised Edition
Emma Goldman—the notorious, insistent, rebellious, enigmatical
Emma Goldman—has published her first book, "Anarchism and
Other Essays." In it she records "the mental and soul struggles
of twenty-one years," and recites all the articles of that strange
and subversive creed in behalf of which she has suffered imprisonment,
contumely and every kind of persecution. The book is a
vivid revelation of a unique personality. It appears at a time when
Anarchistic ideas are undoubtedly is the ascendant throughout the
world.—Current Literature.
Emma Goldman's book on "Anarchism and Other Essays" ought
to be read by all so-called respectable women, and adopted as a
test-book by women's clubs throughout the country.... For courage,
persistency, self-effacement, self-sacrifice in the pursuit of her
object, she has hitherto been unsurpassed among the world's
women.... Repudiating as she does practically every tenet of
what the modern State holds good, she stands for some of the
noblest traits in human nature.—Life.
Every thoughtful person ought to read this volume of papers
by the foremost American Anarchist. In whatever way the book
may modify or strengthen the opinion already held by its readers,
there is no doubt that a careful reading of it will tend to bring
about greater social sympathy. It will help the public to understand
a group of serious-minded and morally strenuous individuals,
and also to feel the spirit that underlies the most radical tendencies
of the great labor movement of our day.—Hutchins Hapgood
in The Bookman.
Price $1.00By Mail $1.10
ORDER THROUGH YOUR BOOK DEALER OR SEND TO
Mother Earth Publishing Association
74 WEST 119th STREET, NEW YORK
The Modern Drama
Its Social and Revolutionary Significance
By
EMMA GOLDMAN
This volume contains a critical analysis of the
Modern Drama, in its relation to the social and
revolutionary tendencies of the age. It embraces
fifty plays of twenty-four of the foremost
dramatists of six different countries, dealing with
them not from the technical point of view, but
from the standpoint of their universal and dynamic
appeal to the human race.
CONTENTS
PREFACE
THE SCANDINAVIAN DRAMA: Ibsen, Strindberg, Björnson
THE GERMAN DRAMA: Hauptmann, Sudermann, Wedekind
THE ENGLISH DRAMA: Shaw, Pinero, Galsworthy, Kennedy, Sowerby
THE IRISH DRAMA: Yeats, Lady Gregory, Robinson
THE RUSSIAN DRAMA: Tolstoy, Tchekhov, Gorki, Tchirikov, Andreyev
INDEX
Price $1.00 net.By mail $1.15
Mother Earth Publishing Association
74 West 119th Street
NEW YORK
WORKS BY PETER KROPOTKIN
The Great French Revolution, 1789-1793
$2.00
Mutual Aid
2.00
Memoirs of a Revolutionist
2.00
Russian Literature
2.00
Conquest of Bread
1.00
Fields, Factories and Workshops (cloth)
.75
Modern Science and Anarchism (new enlarged edition)
.50
The Terror in Russia
.15
The State: Its Historic Rôle
.10
Anarchism: Its Philosophy and Ideal
.05
Anarchist Communism
.05
The Place of Anarchism in Social Evolution
.05
The Commune of Paris
.05
The Wage System
.05
Expropriation
.05
Law and Authority
.05
War
.05
An Appeal to the Young
.05
The First Five Books, 10 Cents Postage Extra
The Complete Set, $9.00
MOTHER EARTH SERIES
Free Speech for Radicals, Theodore Schroeder
.25
Psychology of Political Violence, Emma Goldman
.10
Anarchism: What It Really Stands For, Emma Goldman
.10
Syndicalism: The Modern Menace to Capitalism, Emma Goldman
.05
Marriage and Love, Emma Goldman
.10
Patriotism, Emma Goldman
.05
Victims of Morality and the Failure of Christianity, Emma Goldman
.10
Anarchy Versus Socialism, Emma Goldman
.10
Anarchism and Malthus, C. L. James
.05
The Modern School, Francisco Ferrer
.05
A Talk About Anarchist Communism Between Two Workers, Enrico Malatesta
.05
Syndicalism, E. C. Ford and Wm. Z. Foster
.10
MISCELLANEOUS
The Life, Trial and Death of Francisco Ferrer, William Archer
$1.50
Anarchism—An able and impartial exposition of Anarchism, Paul Eltzbacher
$1.50
What is Property?—A brilliant arraignment of property and the State, Pierre Proudhon
2.00
The Ego and His Own, Max Stirner
.75
The Life of Albert Parsons
1.50
Speeches of the Chicago Anarchists, Cloth
.75
Paper cover
.30
God and the State, Michael Bakunin
.25
Francisco Ferrer: His Life, Work and Martyrdom
.15
The Origin and Ideals of the Modern School, Francisco Ferrer
.75
News From Nowhere, William Morris
.50
Useful Work Versus Useless Toil, William Morris
.05
Monopoly, William Morris
.05
Evolution and Revolution, Elisée Reclus
.05
The Bomb—A novel vividly portraying the Chicago Haymarket Events of 1887, Frank Harris
.75
The Ballad of Reading Gaol, Oscar Wilde
.10
The Soul of Man Under Socialism, Oscar Wilde
.10
On the Duty of Civil Disobedience, H. D. Thoreau
.15
Price
By
Liberty and the Great Libertarians, Compiled by C. T. Sprading
$1.50
$1.60
The Science of Society, Stephen Pearl Andrews
$1.50
$1.65
England's Ideal, Edward Carpenter
1.00
1.10
Love's Coming of Age, Edward Carpenter
1.00
1.10
The Life of Albert Parsons
1.50
Speeches of the Chicago Anarchists, Cloth
.75
Paper cover
.30
Syndicalism and the Co-Operative Commonwealth, E. Pataud and E. Pouget (cloth)
1.00
1.10
Paper,
.75
.80
My Life in Prison, Donald Lowrie
1.25
1.40
Free Political Institutions, L. Spooner
.50
.55
Message of Anarchy, Jethro Brown
.25
.27
On Liberty of the Press, James Mill
.15
.17
Political Socialism, B. E. Nillson
.10
.12
Land and Liberty, W. C. Owen
.10
.12
The Social Evil, Dr. J. H. Greer
.10
.12
A Vindication of Natural Society (cloth), Edmund Burke
.50
Non-Governmental Society, Edward Carpenter
.15
Concentration of Capital, W. Tcherkesoff
.05
The Pyramid of Tyranny, F. Domela Nieuwenhuis
.05
Anarchy, Enrico Malatesta
.05
The Basis of Trades Unionism, Emile Pouget
.05
FREE SPEECH SERIES
Obscene Literature and Compulsory Law
(Sold only to libraries and persons
known to belong to the learned professions.), Theodore Schroeder
$5.00
Free Press Anthology, Theodore Schroeder
2.00
Due Process of Law, Theodore Schroeder
.25
Freedom of the Press and Obscene Literature, Theodore Schroeder
.25
In Defense of Free Speech, Theodore Schroeder
.10
Liberal Opponents and Conservative
Friends of Unabridged Freedom of
Speech, Theodore Schroeder
.10
Paternal Legislation, Theodore Schroeder
.05
Our Vanishing Liberty of the Press, Theodore Schroeder
.05
Law-Breaking by the Police, Alden Freeman
.05
The Fight for Free Speech, Alden Freeman
.05
THE ONLY ANARCHIST MONTHLY
IN AMERICA
MOTHER
EARTH
A revolutionary literary magazine devoted to
Anarchist thought in sociology, economics, education,
and life.
Articles by leading Anarchists and radical
thinkers.—International Notes giving a summary
of the revolutionary activities in various
countries.—Reviews of modern books and the
drama.
TEN CENTS A COPY
ONE DOLLAR A YEAR
EMMA GOLDMAN Publisher
ALEXANDER BERKMAN Editor
74 West 119th Street
NEW YORK
Bound Volumes 1906-1914, Two Dollars Per Volume
